to reduce to slavery, to enslave, to enthrall.
to become a slave.
to spin round.
to cause to repent.
cf. Սրակոտոր առնեմ.
to put to the sword.
to kill with a sword, to put to the edge of the sword.
to charm, to astound, to stun.
to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.
to consecrate;
to sanctify.
to correct.
to consecrate;
to deify, to idolize.
cf. Սրբաբանեմ.
to have a pure heart or mind.
to sanctify;
to consecrate;
to canonize.
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
to play the flute;
to hiss, to whistle;
to bray.
to sprinkle, to be —, to asperse, to water, to spill, to shed, to spirt out, to bathe lightly.
cf. Սրտաբեկ առնեմ.
Յոյժ սրտաբեկեալ խոցիմ, յորժամ տեսանեմ զազգս մեր՝ անփոյթ արարեալ զիմաստասիրական ուսմանց. (Երզն. քեր.։)
Յորժամ յիշեմ զահաւոր զբեմբն դատաստանին, սրտաբեկեալ լինիմ յերկեղէն։ Սրտաբեկեալ չարն անդնդային՝ ընդ յայտնութիւն կենարար խաչին. (Գանձ.։)
to grieve deeply, to break one's heart;
to rend the heart, to harrow.
to strike with consternation, to terrify, to appall.
to re-animate, to encourage, to inspire with courage, to revive, to put new spirits into, to raise again or restore a person's spirits.
cf. Սրտապնդեմ;
to affect, to touch.
Սրտացուցեր. զնշանակն այսպիսի իմն լինել կարծեմ, իբրեւ հոգիացուցեր. որպէս թէ ասիցէն ցնա, թէ սիրտ ի մեզ եդիր. (Նիւս. երգ.։)
cf. Սրտմտիմ.
to make angry, to put in a passion, to irritate, to enrage, to exasperate, to put out of all patience to excite to anger, to vex, to plague.
to gird with an apron.
to relieve, to allay, to ease, to soothe, to assuage, to console, to comfort, to soften, to appease;
to rejoice, to divert, to recreate;
— զվիշտս, to calm, to assuage, to charm away, to beguile one's sorrow or grief.
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Եւ լինիմ անէծք՝ օրհնութեանըս ճիռս, փոխան ձեր ի խաչ բեւեռիմ, եւ օրհնութիւն ըսփռեմ. (Տաղ.։)
to render admirable, to make wonderful, to astonish, to surprise, to amaze, to ravish, to strike with wonder, to enrapture.
to do wonderful things, to work miracles;
to do miraculously or wonderfully well.
to render admirable, marvelous.
monk's dress, monkish habit;
cf. Ձեւ;
— առնուլ, to become friar, to turn monk;
(կուսանաց) to take the veil;
թողուլ զ—, to throw off the cowl;
ոչ եթէ — ինչ առնէ կրօնաւոր, it is not the cowl that makes the friar.
Արժանի եղեալ կրօնաւորական սքեմի։ Ընկալաւ ի նմանէ սքեմ կրօնաւորութեան։ Կրօնաւորութեան սքենով։ (Սքեմ օրհնել. Վրք հց. ԻԶ։ Արծր. Ա. 14։ Լմբ. առ լեւոն։ Մաշտ։)
cf. Սքեմաւոր.
Ունօղ յանձին զձեւ կրօնաւորական սքեմի. սքեմաւոր.
Ուր աբեղէիցն բնակէին սքեմաձեւքն. (Արծր. Դ. 11։)
the taking the religious habit.
the ceremony of giving or taking the habit or the veil.
Օրհնութիւն արկանելոյ կամ զգեցուցանելոյ զսքեմ.
Իսկ սքեմարկէքն՝ թէոդորոսի եպիսկոպոսի է արարեալ սիդարէ պամփիլացւոց քաղաքին. (Ոսկիփոր։)
dressed in a monkish habit;
monk or nun.
Ունօղ յանձին զսքեմ. միանձն. կրօնաւոր. աբեղայ. հաւատաւոր.
Լամբատիանոսք (աղանդաւորք) զսքեմաւորացն պոռնկութիւն կատարեալ բարի ասեն. (Ոսկիփոր։)
cf. Սքեմ առնում.
Զգենուլ զսքեմ.
Եթէ կրօնաւորութեամբ սքեմաւորեցայց (կամ սքեմեցայց), նոյն պատիւ եւ փառք մնան ինձ. (Վրք հց. ձ։)
cf. Սքեմառութիւն.
Ունելն կամ կրելն յանձին զսքեմ. առնուլն զզգեստ կրօնաւորութեան.
Եթէ պա՞րտ է եպիսկոպոսի կրօնաւորիլ սքեմաւորութեամբ. ոչ է պարտ. (Կանոն։)
cf. Սքօղարկեմ.
cf. Սքօղարկեմ.
to veil, to muffle up, to cover with a veil.
cf. Սուրամ.
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
to cause to run.
to skip or frisk about, to run here and there.
cf. Երկնչիմ.
Ընդէ՞ր վախեմ գնալով յանապատն։ Պարտ է վախել յատենէն ահաւոր. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Երկեցուցանեմ.
to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.
Վախճանեա՛ զնոսա. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 16։)
to take away life, to slay, to put to death, to kill.
now, at present, at this time;
just now, immediately, instantly, by and by;
recently, newly, freshly;
— իսկ, presently;
just now.
Երբեմն էի վերնային, եւ այժմ անդնդային։ Նախ արար, եւ այժմ գործէ. (Նար.։)
Եւ այժմ նորոգ հաստատեա՛։ Եւ այժմ աղաչեմք զքեզ. եւ այլն. (Նար.։ Ժմ.։ Մաշտ.։)
now, at present.
Որպէս նկարեմս այժմիկ. (Պիտ.։)
cf. Այժմեան.
ԱՅԺՄՈՒ կամ յօդիւ ԱՅԺՄՈՒՍ. ὀ, ἠ, τὸ νῦν. qui, quae, quod nunc est , παρών. praesens Այժմեան. արդի. առաջիկայ. ներկայ. որ ինչ այժմ ի ժամուս յայսմիկ, կամ առ մեօք, կամ յաշխարհիս յայսմիկ կայ. հիմակուան, առջեւնիս եղածը. շիմտիքի, եօնիւմիւզտէքի, զեմանէմիզին.
Միայն զայժմուս տեսանեմք առաջարկութիւն. (Լմբ. ատ.։)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
Անհոլով մնայ երբեմն՝ զօրութեամբ հոլովելի գոյականի.
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)
Ակն պղտորեալ՝ այլ ընդ այլոյ տեսանէ։ Ո՛չ զայն գիր գտանեմ, այլ՝ այլ ընդ այլոյ՝ խանգարս եւ կամակորս։ Մոլորեցուցիչքն այլ ընդ այլոյ իմն բանդագուշեն ... Այլ ընդ այլոյ իրքն երեւէին. (Ոսկ. գղ. եւ Մտթ.։)
Եթէ եւ այլ տեսանեմք զանօրէնութիւնդ զայդ, տամ հրաման եւ այլն։ Ոչ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ։ Ի կորուստ մատնեցար, եւ այլ ոչ եւս իցես յաւիտեան. (Նեեմ. ԺԳ. 21։ Յհ. ԺԴ. 30։ Եզեկ. ԻԷ. 36։)
Որպէս որոշիչ ստոյգ գրութեան, յենթագրութենէ իմեմնէ բացատրելոյ բառիւս թէպէտ եւ, կամ թէ եւ, զօրութեամբ կամ ներգործութեամբ. վասն որոյ նոյն լինի ընդ Բայց, սակայն. այսու ամենայնիւ. ամմա. էմմա. լաքին. վէ լաքին. եինէ. δέ, ἁλλ’. sedtamen, autem, vero.
Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։
Կենդանի եմք մարմնով, այլ տկար երկոքումբք. (Շ. թղթ.։)
ԱՅԼ. իբր այլ եւ. այլ գլխովին իսկ, անգամ. հա՛պա, ալ. հէմ. պիլէ. տէ. որպէս եւ ի լտ. փոխանակ ասելոյ sed etiam, առընտիր մտենագիրս երբեմն գրի sed.
Ոչ միայն ռաբբի կոչեմ, այլ տէր երկնի։ Ո՛չ ձեռինդ միայն ձգմամբ, այլ ի բացեայ գոլով. (Նար. ԺԷ։)
Ոչ միայն յոլովիլ (բազմանալով) այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
Այլ ես ասեմ ձեզ։ Այլ ես վկայ կոչեմ զԱստուած անձին իմոյ։ Այլ եկեսցեն աւուրք։ Այլ իբրեւ լցան. եւ այլն։
Այլ ես ոչ երբէք կասեցից դատել։ Այլ ահա ձեզ ասեմ. (Նար.։)
Զմնացորդս ազգի իմոյ կեցուսցես դու. այլ ես եւ եղբայր իմ հրաժարեմք ի քէն. (Ագաթ.։)
Այլ ողորմիմ յանցաւորիդ, այլ գթամ ի կողոպտեալդ, այլ զգեցուցանեմ զմերկացեալդ, այլ կենդանացուցանեմ զմեռեալդ. (Սարգ. բ. պետ. Ե։)
Միտքն ա՛յլ երբեմն այլապէս յեղլով, եւ հաստատութիւն ոչ առնու. (Փիլ. ել.։)
Ա՛յլ երբեմն ի մականական խաղսն. (Խոր. Գ. 55։)
Ա՛յլ երբեմն դարձեալ ասէ։ Երբեմն ի դաւաճանութենէ ընտանեացն պատրաստին, ա՛յլ երբեմն ի կորուսանելոյ դողան. (Սարգ. յկ.։)
Զայս եւ ա՛յլ երբեմն ասէին. (Երզն. մտթ.։)
Ա՛ՅԼ, ԵՒ Ա՛ՅԼ. Որպէս կրկին բառ՝ է այլ ոմն, եւ այլ ոմն. կամ այլ իմն, եւ այլ իմն. (զորոյ զզանազանութիւն քաջ պարտ է դիտել համեմատութեամբ յունին.) ἅλλος, καὶ ἅλλος, ἅλλο, καὶ ἅλλο. alius, et alius;
aliud, et aliud.
Ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ), յորոց փրկիչն, եւ ոչ ա՛յլ ոք եւ ա՛յլ (անձն), լա՛ւ լիցի։ Ասեմ ա՛յլ եւ այլ ընդդէմ նմին յԵրրորդութեանն ունի. քանզի անդ ա՛յլ ոմն է եւ ա՛յլ. ո՛չ ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ). (Առ որս. Թ։)
but, yet, still, however;
only, but;
now, then.
Անհոլով մնայ երբեմն՝ զօրութեամբ հոլովելի գոյականի.
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)
Ակն պղտորեալ՝ այլ ընդ այլոյ տեսանէ։ Ո՛չ զայն գիր գտանեմ, այլ՝ այլ ընդ այլոյ՝ խանգարս եւ կամակորս։ Մոլորեցուցիչքն այլ ընդ այլոյ իմն բանդագուշեն ... Այլ ընդ այլոյ իրքն երեւէին. (Ոսկ. գղ. եւ Մտթ.։)
Եթէ եւ այլ տեսանեմք զանօրէնութիւնդ զայդ, տամ հրաման եւ այլն։ Ոչ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ։ Ի կորուստ մատնեցար, եւ այլ ոչ եւս իցես յաւիտեան. (Նեեմ. ԺԳ. 21։ Յհ. ԺԴ. 30։ Եզեկ. ԻԷ. 36։)
Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։
Որպէս որոշիչ ստոյգ գրութեան, յենթագրութենէ իմեմնէ բացատրելոյ բառիւս թէպէտ եւ, կամ թէ եւ, զօրութեամբ կամ ներգործութեամբ. վասն որոյ նոյն լինի ընդ Բայց, սակայն. այսու ամենայնիւ. ամմա. էմմա. լաքին. վէ լաքին. եինէ. δέ, ἁλλ’. sedtamen, autem, vero.
Կենդանի եմք մարմնով, այլ տկար երկոքումբք. (Շ. թղթ.։)
ԱՅԼ. իբր այլ եւ. այլ գլխովին իսկ, անգամ. հա՛պա, ալ. հէմ. պիլէ. տէ. որպէս եւ ի լտ. փոխանակ ասելոյ sed etiam, առընտիր մտենագիրս երբեմն գրի sed.
Ոչ միայն ռաբբի կոչեմ, այլ տէր երկնի։ Ո՛չ ձեռինդ միայն ձգմամբ, այլ ի բացեայ գոլով. (Նար. ԺԷ։)
Ոչ միայն յոլովիլ (բազմանալով) այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
Այլ ես ասեմ ձեզ։ Այլ ես վկայ կոչեմ զԱստուած անձին իմոյ։ Այլ եկեսցեն աւուրք։ Այլ իբրեւ լցան. եւ այլն։
Այլ ես ոչ երբէք կասեցից դատել։ Այլ ահա ձեզ ասեմ. (Նար.։)
Զմնացորդս ազգի իմոյ կեցուսցես դու. այլ ես եւ եղբայր իմ հրաժարեմք ի քէն. (Ագաթ.։)
Այլ ողորմիմ յանցաւորիդ, այլ գթամ ի կողոպտեալդ, այլ զգեցուցանեմ զմերկացեալդ, այլ կենդանացուցանեմ զմեռեալդ. (Սարգ. բ. պետ. Ե։)
Միտքն ա՛յլ երբեմն այլապէս յեղլով, եւ հաստատութիւն ոչ առնու. (Փիլ. ել.։)
Ա՛յլ երբեմն ի մականական խաղսն. (Խոր. Գ. 55։)
Ա՛յլ երբեմն դարձեալ ասէ։ Երբեմն ի դաւաճանութենէ ընտանեացն պատրաստին, ա՛յլ երբեմն ի կորուսանելոյ դողան. (Սարգ. յկ.։)
Զայս եւ ա՛յլ երբեմն ասէին. (Երզն. մտթ.։)
Ա՛ՅԼ, ԵՒ Ա՛ՅԼ. Որպէս կրկին բառ՝ է այլ ոմն, եւ այլ ոմն. կամ այլ իմն, եւ այլ իմն. (զորոյ զզանազանութիւն քաջ պարտ է դիտել համեմատութեամբ յունին.) ἅλλος, καὶ ἅλλος, ἅλλο, καὶ ἅλλο. alius, et alius;
aliud, et aliud.
Ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ), յորոց փրկիչն, եւ ոչ ա՛յլ ոք եւ ա՛յլ (անձն), լա՛ւ լիցի։ Ասեմ ա՛յլ եւ այլ ընդդէմ նմին յԵրրորդութեանն ունի. քանզի անդ ա՛յլ ոմն է եւ ա՛յլ. ո՛չ ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ). (Առ որս. Թ։)
besides, moreover, more.
Անհոլով մնայ երբեմն՝ զօրութեամբ հոլովելի գոյականի.
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Իբրեւ արտաքս ելանեմք, դարձեալ այլք ընդ այլոց լինիմք". այս ինքն փոփոխիմք. ուրիշ մարդ կդառնանք. (Ոսկ. մտթ.։)
Ակն պղտորեալ՝ այլ ընդ այլոյ տեսանէ։ Ո՛չ զայն գիր գտանեմ, այլ՝ այլ ընդ այլոյ՝ խանգարս եւ կամակորս։ Մոլորեցուցիչքն այլ ընդ այլոյ իմն բանդագուշեն ... Այլ ընդ այլոյ իրքն երեւէին. (Ոսկ. գղ. եւ Մտթ.։)
Եթէ եւ այլ տեսանեմք զանօրէնութիւնդ զայդ, տամ հրաման եւ այլն։ Ոչ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ։ Ի կորուստ մատնեցար, եւ այլ ոչ եւս իցես յաւիտեան. (Նեեմ. ԺԳ. 21։ Յհ. ԺԴ. 30։ Եզեկ. ԻԷ. 36։)
Որպէս որոշիչ ստոյգ գրութեան, յենթագրութենէ իմեմնէ բացատրելոյ բառիւս թէպէտ եւ, կամ թէ եւ, զօրութեամբ կամ ներգործութեամբ. վասն որոյ նոյն լինի ընդ Բայց, սակայն. այսու ամենայնիւ. ամմա. էմմա. լաքին. վէ լաքին. եինէ. δέ, ἁλλ’. sedtamen, autem, vero.
Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։
Կենդանի եմք մարմնով, այլ տկար երկոքումբք. (Շ. թղթ.։)
ԱՅԼ. իբր այլ եւ. այլ գլխովին իսկ, անգամ. հա՛պա, ալ. հէմ. պիլէ. տէ. որպէս եւ ի լտ. փոխանակ ասելոյ sed etiam, առընտիր մտենագիրս երբեմն գրի sed.
Ոչ միայն ռաբբի կոչեմ, այլ տէր երկնի։ Ո՛չ ձեռինդ միայն ձգմամբ, այլ ի բացեայ գոլով. (Նար. ԺԷ։)
Ոչ միայն յոլովիլ (բազմանալով) այլ աճել յուղղութիւնս. (Մխ. երեմ.։)
Այլ ես ասեմ ձեզ։ Այլ ես վկայ կոչեմ զԱստուած անձին իմոյ։ Այլ եկեսցեն աւուրք։ Այլ իբրեւ լցան. եւ այլն։
Այլ ես ոչ երբէք կասեցից դատել։ Այլ ահա ձեզ ասեմ. (Նար.։)
Զմնացորդս ազգի իմոյ կեցուսցես դու. այլ ես եւ եղբայր իմ հրաժարեմք ի քէն. (Ագաթ.։)
Այլ ողորմիմ յանցաւորիդ, այլ գթամ ի կողոպտեալդ, այլ զգեցուցանեմ զմերկացեալդ, այլ կենդանացուցանեմ զմեռեալդ. (Սարգ. բ. պետ. Ե։)
Միտքն ա՛յլ երբեմն այլապէս յեղլով, եւ հաստատութիւն ոչ առնու. (Փիլ. ել.։)
Ա՛յլ երբեմն ի մականական խաղսն. (Խոր. Գ. 55։)
Ա՛յլ երբեմն դարձեալ ասէ։ Երբեմն ի դաւաճանութենէ ընտանեացն պատրաստին, ա՛յլ երբեմն ի կորուսանելոյ դողան. (Սարգ. յկ.։)
Զայս եւ ա՛յլ երբեմն ասէին. (Երզն. մտթ.։)
Ա՛ՅԼ, ԵՒ Ա՛ՅԼ. Որպէս կրկին բառ՝ է այլ ոմն, եւ այլ ոմն. կամ այլ իմն, եւ այլ իմն. (զորոյ զզանազանութիւն քաջ պարտ է դիտել համեմատութեամբ յունին.) ἅλλος, καὶ ἅλλος, ἅλλο, καὶ ἅλλο. alius, et alius;
aliud, et aliud.
Ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ), յորոց փրկիչն, եւ ոչ ա՛յլ ոք եւ ա՛յլ (անձն), լա՛ւ լիցի։ Ասեմ ա՛յլ եւ այլ ընդդէմ նմին յԵրրորդութեանն ունի. քանզի անդ ա՛յլ ոմն է եւ ա՛յլ. ո՛չ ա՛յլ եւ ա՛յլ (ինչ). (Առ որս. Թ։)
allegory;
symbol, type;
emblem;
figure, metaphor;
enigma, riddle, rebus.
Գիտեմ հուր մաքրական՝ զոր Քրիստոս եկն արկանել յերկիր. հո՛ւր եւ ինքն այլաբանութեամբ կոչի. յն. վերածութեան բանիւ. ἁναγωγῆς λόγος. anagoge որ է համեմատութիւն։
in a different manner, otherwise, differently;
as an infidel, as a pagan, as a heathen.
Ոչ զոք կարծեմ այլազգաբար զմտաւ ածել յաղագս այսոցիկ։ Այլազգաբար բացատրէ. (Անյաղթ բարձր. եւ Անյաղթ լծ. պորփ.։)
foreigner, stranger;
pagan, gentile, heathen;
foreign;
different, unlike.
Երբեմն՝ որ էր յայլմէ ազգէ եւ ի կրօնից արտաքոյ եբրայեցւոց. եւ այժմ՝ որ չիցէ քրիստոնեայ. օտարազգի. օտարոտի. այլասեռ. բարբարոս. հեթանոս. դրսի ազգէ, այլազգ. եէպանճի. էճնէպի. ախէր միլլէթտէն. պարպարըշ. թիւրք. եւ այլն. ἁλλογενής, ἁλλόφυλος, ἁλλότριος, βάρβαρος. aliegena, alienus, extraneus, barbarus
Ոչ որոշեմք յերիս այլազգիս եւ օտարոտիս, զի մի՛ զԱրիոսին մոլիցիմք. (Առ որս. ՟Բ։)
who speaks another language;
foreign.
Իբրեւ այլազգիք եւ այլալեզուք տանիմք եւ բերեմք զմիմեանս. (Յհ. իմ. ատ։)
of another sect, of a different faith;
sectary.
Ամաչեմ ի հեթանոսաց եւ ի հրէից եւ յայլաղանդոց, կամ յայլաղանդիցն. (Ոսկ. եբր. եւ Մանդ. ԻԳ։)
to vary, to be altered, to change;
to degenerate, to become corrupt;
to be disaffected, to be alienated;
to be indisposed.
Զգո՛յշ լեր, գուցէ այլայլս ինչ խօսիցիմք։ Բարբաջեմք, զայլայլս խօսիմք. (Սեբեր. ՟Գ։ Ոսկ. եբր.։)
Հրեղէն երկինքն շուրջ գալ ասի, եւ ոչ այլայլիլ. եւ երկիր այլայլիլ, եւ ոչ շուրջ գալ. (Վանակ. տարեմտ.։)
to be rascally, to be knavish, to be wicked;
to become mad, to grow mischievous.
Քաւ լիցի ձեզ ե՛ղբարք, մի՛ ինչ անզգամիք։ Անզգամեցար պղծել զճանապարհս քո։ Եւ դուք անզգամեցայք առնել առաւել քան զհարսն ձեր. (Դատ. ՟Ժ՟Բ. 23։ Երեմ. ՟Բ. 33։ ՟Ժ՟Զ. 22։)
Տեսանեմք եւ զզգօնսն անզգամեալս. (Եզնիկ.։)
roguery, knavery;
malignity, ill turn, wicked action.
ἁφροσύνη. insipientia, πονηρία, φαυλότης. malitia, pravitas. Անմտութիւն. անխոհեմութիւն. եւ չարութիւն. ագըլսըզլըգ. շէրր.
cf. Անզգայանամ.
Խոհեմութիւն իցէ, որ ոչ մինչեւ ի շարժումն քնոյ յանձին հաստատութենէ անզգայի. (Կլիմաք.։)
Ձայն յանզգայելոց ի գինւոյ լսեմ ես. (Ել. ՟Լ՟Բ. 18։)
Զի՞նչ վայելումն իցէ կերակրոյն եթէ անզգայեալ ցաւովք ուտիցեմ. (Նար. ՟Կ՟Բ։)
insensibility, stupidity, apathy, indolence, lethargy.
Եւ իբր անմտութիւն. անխոհեմութիւն. անբանութիւն. որ ասի եւ ԱՆԶԳԱՄՈՒԹԻՒՆ. ἁφροσύνη. amentia, imprudentia, desipiemta. անխելքութիւն, խենդութիւն. ագըլսըզլըգ. սէրսէմլիք.
insensible.
Պարունակօղ եմ անզգայնոց՝ եւ զգայական. (Շ. իմ. եղակ.։)
odd, not a pair;
different, dissimilar;
— գործել, to spoil the pair, to render dissimilar.
Որ չէ զոյգ, կամ չունի իւր զոյգ. անհաւասար ըստ քանակի, կամ ըստ այլոյ բանի. անհանգէտ. անհամեմատ. անմիաբան. եւ կոճատ. ἅνισος. impar, inaequalis. ջուխտ չեղօղ, աննման, անյարմար. էշսիզ, ույզունսուզ, մէնէնտի օլմայան, թեք, տէնգսիզ.
Ես՝ ասէ, եւ հայր իմ մի՛ եմք. եւ արդ ո՞ւր իցէ անզոյգն (անհաւասարութիւն). (Սեբեր. ՟Է։)
that cannot be refreshed
Կրեմ եղկելիս զանզովանալի զկիզումն։ Բորբոքմամբ մեծաւ անզովանալի. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Զ։)
matchless, incomparable, unparalleled, unequalled.
Իբր անզոյգ. անհաւասար. անհամեմատ, այս ինքն անյարմար, անբաղդատ, անկշռեիլ. անզուգելի. ույմազ. նահէմվար. ἅνισος, ἁνώμαλος.
Որ յոյժ անհամեմատ եւ անզուգական է իմոց նշանացս. (Նանայ.։)
Դարձեալ՝ անտամեմատ, աննման. որպէս՝ գերազանց. յոյժ առաւելեալ. որում չիք զուգական. մէնետնտի եօգ.
matchlessness, incomparableness, excellence.
Անհաւասարութիւն. եւ անհամեմատ մեծութիւն. գերազանցութիւն.
Որ եւ այնքան ունի զանզուգականութիւն, որ եւ ոչ զխրացս կօշկաց նորա եմ արժանաւոր լուծանել. (Կիւրղ. ղկ.։)
Այնու զյոյժ անհամեմատութիւնն եւ զանզուգականութիւնն յայտ առնէ. (Նանայ.։)
imprecation, malediction;
execration, horror, detestation.
Ածիցեմ ի վերայ իմ անէծս, եւ ոչ օրհնութիւն։ Յի՛մ վերայ անէծքն այն։ Ի նմին բերանոյ ելանեն օրհնութիւնք եւ անէծք։ Եթէ առցէ ի վերայ նորա անէծս՝ անիծանել զնա։ Անէծք եւ ստութիւն եւ սպանութիւն։ Անէծք զուր՝ ումեք ոչ ելանեն։ Որոց բերանք անիծիւք եւ դառնութեամբ լի են։ Մերձ է յանէծս. եւ այլն։
unresisting;
resistless, irresistible.
Երբեմն նոյն ընդ վերնոյն.
Եւ երբեմն՝ անհակառակ. միաբան.
not familiar, strange;
unaccustomed;
indocile, wild, savage.
indiscretion, imprudence.
Պակասութիւն ընտրողութեան՝ քննութեան եւ ուղիղ դատման. անխոհեմութիւն, տգիտութիւն. անխելքութիւն.
cf. Անստերիւր.
Բազմիցիմք ըստ անսուտն խոստման, եւ վայելիցեմք ընդ Քրիստոսի անըստերիւր յուսոյն մերոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
uncircumcised.
Ոչ թլփատեալ. եւ ամենայն այլազգի՝ առ համեմատութեամբ եբրայեցւոց թլպատելոց. ἁπερίτημητος, ἁκρόβυστος. incircumcisus, praeputiatus.
Ամաչեսցէ սիրտ նոցա անթլփատ։ Անթլփատ են ականջք նոցա։ Ամենայն ազգք անթլփատք են մարմնովք, եւ ամենայն տունն Իսրայէլի անթլփատք սրտիւք. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 41։ Երեմ. ՟Զ. 10։ ՟Թ. 26։)
uncircumcision;
prepuce.
Թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)
not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.
Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ. ասեմ, անախտաբար եւ անժամանակ, եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)
heirless.
Ես այր մի անժառանգ եմ, բայց միայն ի դստերէն. (Արծր. ՟Ե. 1։)
impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.
Առաջին անհնազանդութիւն վասն անժուժկալութեան եմուտ ի մարդ։ Եսաւ ընդ մեծամեծ չարեացն զանժուժկալութիւնն ամբաստանեալ եղեւ. (Բրս. հց.։)
Ի կիրակէի զայլ ինչ կերէ՛ք յաղագս անժուժկալութեան ձերոյ։ Եւ թէ ոք անժուժկալութեամբ սխալէ, բեռն ապաշխարութեան ի վերայ դնեմք. (Շ. թղթ.։)
cf. Անիմաստ.
Զխնդրողսն յԱստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
ἅσοφος, παράφρων. insipiens, demens. Հեռի յիմաստութենէ. անմիտ. անխոհեմ տգէտ. իբր անբան. անխելք. ագըլսըզ ֆիքիրսիզ, սէֆիհՇ
cf. Անիմաստասիրութիւն.
Պակասութիւն իմաստութեան, եւ անիմաստն գոլ. անմտութիւն. տգիտութիւն. անխոհեմութիւն. անխելքութիւն. ագըլսըզլըգ. ահմագլըգ.
Գիտեմ եւ ես զանիմաստութիւն անձին իմոյ. (Փարպ.։)
Յորոց անիմաստութենէ գրեանք աշխարհիս ի պարսից այրեցան ... Մեզ մեղադրանքն վասն անիմաստութեանն։ Եւ մեք վասն անիմաստութեանս հաւանիմք եւ կորնչեմք. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
Կամիմ զձեզ, զի անհոգս իցէք։ Ի մարդկանէ կարէր տալ օրինակ ի յԵղիայէ եւ ի Մովսիսէ եւ ի Յովհաննէ, եւ յայլոց այնպիսեաց անհոգաց։ Անհոգ եմ յերկեղէ ... Ի թշնամեաց անհոգ լինիցիմք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
Անհոգութեամբ զկեանս մեր անցուցանեմք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
not fordable;
unfathomable, immense.
Անհունս ասեմք զանհատսն, վասն զի միշտ եղանին։ Անհունն որ է անսպառն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ պերիարմ.)
cf. Անկիրթ.
Հեթանոսք անվարժք եւ անհրահանգք՝ յովանակի նմանեալ։ Ոչ եմք անհրահանգ այսպիսի չարեաց. (Ոսկ. ծաղկզրդ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
without permission or licence.
Սովորութեանց՝ զոր ունին անօրէն եւ անհրաման, կանոնս եւ ապաշխարանս սահմանեմք. (Մխ. դտ.։)
without voice;
mute, without sound;
consonant.
Անձայն ասեմք զնրբաձայնն. (Անյաղթ հակակ.։)
Անձայն ասեմք զողբերգակն՝ որ վատաձայնն է. (Թր. քեր.։)
cf. Անձանձիր.
Ստուգեսցո՛ւք զմեզ արդեամբք (սգաւոր սքեմաւ) յանձանձրոյթ սուգ. (Կլիմաք.։)
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Խոնարհութիւն շտեմարան անձեռնարկելի է գողոց. (Կլիմաք.։)
to desire, to wish;
to aspire to, to sigh for, to long for.
Անձկամ եւ ոչ տեսանեմ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
to be narrow;
cf. Անձկամ.
Ի մեկնել նորա՝ անձկանայ առ նա։ Անձկացեալ եմ տեսանել զձեզ։ Անձկացեալ են առ ձեզ վասն առաւել շնորհացն Աստուծոյ՝ որ են ի ձեզ։ Անձկացեալ եմ առ ձեզ ամենեսին գթովքն Քրիստոսի Յիսուսի։ Ինքն իսկ յոյժ անձկացեալ է տեսանել. (Իմ. ՟Դ. 2։ Հռ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. Կոր. ՟Թ. 14։ Փիլիպ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 26։)
narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.
Ախորժեմ բարի առնել, այլ չառնէ զբան՝ իրացն անձկութիւն (կամ անծկութիւն). (Սեբեր. ՟Թ։)
unanimous, with one accord.
Եղեաք միոյն՝ մի, որք Երրորդութեանն եմք կամակիցք եւ անձնակիցք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
that reproaches himself.
Որ նախատեաց զանձն իւր ի մահ. այս ինքն զի խրոխտացաւ եւ ընկեց զանձն իւր ի մահ։ (Եփրեմ.)
to escape, to fly, to have a narrow escape, to run away.
Գնացեալ եմք լինել անձնապուրծք. (Փարպ.։)
personal;
hypostatical.
Մարմնաւորականաւ եւ անձնաւորականաւ ընդ մեզ եղեալ. զի եւ մեք յանձնէ եմք բանականէ, եւ ի մարմնոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
freewill, choice, free agency, independence.
Վասն զի առաքեալ եմ, եւ յԱստուծոյ առաքեալ, զիա՞րդ իշխեմ անձնիշխանութեամբ գործել ինչ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)