Definitions containing the research մատն : 772 Results

Անողորմ, ից

See full entry →

adj. adv.

unpitying, imcompassionate, inhuman, barbarous, cruel, brutal. cf. Անողորմաբար.

NBHL (1)

Մի՛ մատնեսցես զստացուածս քո անողորմից։ Անողորմ դատաստան. (Մանդ. ՟Է։ Անողորմ սրտմտութիւն. Առակ. ՟Է. 9։ Յկ. ՟Բ. 13։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 1։)


Անոպայ, ից

See full entry →

adj.

untoward, rude, rough, rustic;
uncivil, disobliging;
awkward, unbecoming.

NBHL (1)

Անոպայ մատնիչ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Անպահպանաբար

See full entry →

adv.

negligently, without observation.

NBHL (1)

Անպահպանաբար մատնի սատանայի. (Ոսկ. ես.։)


Անպահպանապէս

See full entry →

adv.

cf. Անպահպանաբար.

NBHL (1)

Անպահպանաբար մատնի սատանայի. (Ոսկ. ես.։)


Անպատշաճ

See full entry →

cf. Անպատեհ.

NBHL (1)

Զտերունի գանձն յանպատշաճ ձեռս մատնէ։ Զմանկունս տգէտս եւ զանպատշաճս՝ քահանայութեան վիճակեցաք. (Լմբ. պտրգ.։)


Անջրպետեմ, եցի

See full entry →

va.

to separate, to cutoff, to shut out, to exclude.

NBHL (1)

Ի ձեռս տեառն՝ որ անջրպետեն ընդ մեղաւորն եւ ընդ անմեղն, մատնեսցի. (Մեկն. մնաց.։)


Անսամ, ացի, սա՛

See full entry →

vn.

to listen, to obey, to give ear to, to acquiesce, to yield, to consent, to submit;
չ-, to turn a deaf ear, to refuse consent, to disobey.

NBHL (1)

Որ ընկերին անսասցէ՝ առնե զմեղս, եթէ պարտակա՞ն իցէ մեղացն ... Պիղատոս անսացեալ մատնչացն՝ մեղս ընդունէր. (Բրս. հց.։)


Անխտրաբար

See full entry →

adv.

cf. Անխտիր.

NBHL (1)

Զմատնչաց եւ զխաչահանուաց գործ գործեն կամ տգիտաբար կամ անխտրաբար. (Խոսր. պտրգ.։)


Անկանիմ, անկայ, անկիր

See full entry →

vn.

to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.

NBHL (1)

Կամ մատնիլ. պաշարիլ. վարիլ. բերիլ.


Անկողնակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

bed-fellow.

NBHL (1)

Այլազգեացն ի ձեռս մատնէր զիւրն այրն եւ զանկողնակիցն. (Ոսկ. հերոդ.։)


Անհամեմատ

See full entry →

adj.

disproportionate;
incomparable, unparalleled, matchless.

NBHL (2)

Զանհամեմատն բարձրութիւն. (Ագաթ.։)

Զանհամեմատն մարդոյ պատկերի. (Նար. կուս.։)


Անհամեմատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

disproportion;
inequality.

NBHL (1)

Անհամեմատն գոլ. անբաղդատ առաւելութիւն. աննմանութիւն.


Այպանումն, ման

See full entry →

s.

cf. Այպանութիւն.

NBHL (1)

Եւ ոչ անօրինաց մատնել ի ծաղր եւ յայպանումն. (Խոր. ՟Գ. 63։)


Այպն

See full entry →

s.

raillery, mockery, derision;
— կատականաց, ignominy, contempt;
— առնել, — եւ կատակ առնել, — կատականաց առնել, to jeer, to deride, to mock, to ridicule, to rail, to insult, to despise, to scorn;
— լինել, to be derided or a laughing-stock.

NBHL (1)

Զի մի մատնեսցէ ի նախատինս եւ յայպն հեթանոսաց։ Արարեր զմեզ նախատինս, ծաղր եւ այպն կատականաց թշնամեաց մերոց։ Եղաք մեք այպն կատականաց։ Ետու զքեզ յայպն ամենայն աշխարհաց. (Յուդթ. ՟Դ. 10։ Սղ. ԽԳ. 15։ ՀԸ. 4։ Եզեկ. ԻԳ. 4։)


Այրասպան

See full entry →

adj.

that has killed her husband.

NBHL (1)

Աններելի պատիժ պատուհասից այրասպանացն։ Ի վերայ այրասպանաց եւ մատնչաց։ (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ.)


Անագորոյնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perfidy, treachery, disloyalty;
cruelty, inhumanity, ferocity, barbarity.


Անարգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

offence, slight, refusal, reprobation;
humiliation;
vileness, meanness, worthlessness;
յ— իջանել, to demean, to degrade one's self.


Անբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stupidity, irrationality, brutality.

NBHL (1)

Մի յանդգնաբար խօսելով՝ անբանութեան մատնեցայց։ Դժոխական անբանութիւն ( ի գերեզմանի). (Նար. ԼԵ. ՂԲ։)


Անդունդք, դնդոց

See full entry →

s. pl.

abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.

NBHL (2)

Յերկնային ուղւոյն՝ անդնդոց մատնեցայ. (Նար. ԾԵ։)

Անդնդոց մատնին հրեշտակք օտարին։ Յաղթեաց անդնդոց. (Նար.։)


Անդստին

See full entry →

adv.

from, since, as soon as, when;
radically, originally, naturally;
anew, afresh;
even then;
— ի մանկութենէ իմնէ, from my infancy;
— յարարչութենէ աշխարհի, from the creation of the world.

NBHL (1)

Մոռացի՛ր զթիւս չարեացն, եւ անդստին համարձակեցայց։ Մատո՛ մատն այցելութեան, եւ անդստին իսկ կատարեցայց. (Նար.։)


Ամօթ, ոյ, ով

See full entry →

s.

shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.

NBHL (2)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)


Այլ, այլոյ, այլում, յայլմէ

See full entry →

adj.

another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.

NBHL (1)

Եթէ եւ այլ տեսանեմք զանօրէնութիւնդ զայդ, տամ հրաման եւ այլն։ Ոչ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ։ Ի կորուստ մատնեցար, եւ այլ ոչ եւս իցես յաւիտեան. (Նեեմ. ԺԳ. 21։ Յհ. ԺԴ. 30։ Եզեկ. ԻԷ. 36։)


Այլ, Այլ արդ

See full entry →

conj.

but, yet, still, however;
only, but;
now, then.

NBHL (1)

Եթէ եւ այլ տեսանեմք զանօրէնութիւնդ զայդ, տամ հրաման եւ այլն։ Ոչ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ։ Ի կորուստ մատնեցար, եւ այլ ոչ եւս իցես յաւիտեան. (Նեեմ. ԺԳ. 21։ Յհ. ԺԴ. 30։ Եզեկ. ԻԷ. 36։)


Այլ

See full entry →

adv.

besides, moreover, more.

NBHL (1)

Եթէ եւ այլ տեսանեմք զանօրէնութիւնդ զայդ, տամ հրաման եւ այլն։ Ոչ եւս այլ շատ խօսեցայց ընդ ձեզ։ Ի կորուստ մատնեցար, եւ այլ ոչ եւս իցես յաւիտեան. (Նեեմ. ԺԳ. 21։ Յհ. ԺԴ. 30։ Եզեկ. ԻԷ. 36։)


Այլագոյ

See full entry →

cf. Այլաբուն.


Անզգաստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of a vigilance, carelessness, inattention.

NBHL (1)

Առ փոքր մի նիզակակցացն յանզգաստութենէ ի պարտութիւն մատնեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 17։)


Անզնին

See full entry →

adj.

inconsiderable, imperceptible.

NBHL (1)

Որ վրիպակաւ գրի ստէպ եւ ԱՆԶՆՆԻՆ. արմատն է ԶՆԻՆ, յորմէ ԶՆՆԵԼ. Որ չանկանի ընդ զննութեամբ մտաց, կամ աչաց եւ ձեռաց. անիմանալի. անհաս.


Անընդել, ի, ից

See full entry →

adj.

cf. Անընտել.

NBHL (1)

ԶԻսրայէլ չար եւ անընդել (կամ անընտել) ազգացն առ ի յուղղութիւն մատնեալ։ Ընդ անընդել դիւաց. (Դիոն.։)


Անհուն

See full entry →

adj.

not fordable;
unfathomable, immense.

NBHL (1)

Յանհուն տանջանս զքեզ մատնէ, եւ յանհնիցն ոչժողովի շահից օգուտ. (Երզն. մտթ.։)


Անձնատուր

See full entry →

adj.

that surrenders;
addicted, subject;
determined, desperate;
— լինել, to abandon himself, to be addicted;
to surrender, to capitulate;
to refer.

NBHL (1)

ԱՆՁՆԱՏՈՒՐ ԼԻՆԵԼ. αὑτομολέω, transfugio, sum perfuga, deditus. Զանձն իւր տալ, մատնել. անցանել ի կողմն օտարաց կամաւորութեամբ. մտանել ի հնազանդութիւն.


Կամակոր, աց

See full entry →

adj. fig. adv.

crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.

NBHL (1)

Այլ ընդ այռոց՝ խանգարս եւ կամակորս։ Նոքա արարին կամակոր զանձինս. (յն. թիւրեցին)։ Զկամակոր զպատրանս ի գործ արկանէ։ Վասն կամակոր կրօնիցն ի կորուստ մատնեալս. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. գաղ.։ Ոսկ. տիմ.։)


Կամաւորապէս

See full entry →

adv.

cf. Կամովին.

NBHL (1)

Կամաւորապէս անձնամատն. (Նար. ՟Ի՟Բ։)


Կաշառեմ, եցի

See full entry →

va.

to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.

NBHL (1)

Մատնեցին զնա իշխանին, եւ սուրբն կաշառեաց (այսինքն ընծայիւք մեծարեաց) զմատնիչն, եւ ասէ. շատ շնորհակալ եմ՝ որ պատրաստեցիր ինձ զերկնից արքայութիւն. (Հ. կիլիկ.։)


Կապալ, աց, ոց

See full entry →

s.

tax paid of a dignity or privilege.

NBHL (1)

Կաշառն բարձրացեալ ի հակառակամարտիցն՝ կապալ եղեւ։ Զեկեղեցի քրիստոսի մատնեմք, եւ զհարկ կապալոցն բարձրացուցանեմք. (Լմբ. պտրգ.։)


Կասիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.

NBHL (1)

ԿԱՍԻՄ կամ ԿԱՍԵՄ. (պ. փեասթէն, որ է պակասել. ի մեզ արմատն է՝ կամ, կաս, կաց. կամ կայք, կայս) ἑκλείπω, διαλείπω, λήγω, ἁφίσταμαι, ἁσθενέω, ἑλάσσομαι deficio, desino, desisto, cesso καταπίπτω animo concido. Յետս կալ. յետս ընկրկիլ. զկայ առնուլ յանկարծ. կալ մնալ. նահանջիլ. յետնիլ. վերջանալ. տկարանալ. պակասիլ. նուազիլ. լքանիլ. դադարել. ետ կենալ. քաշուիլ, կայնիլ, դադրիլ, խրտիլ, պակսիլ.


Կոճոպեմ, եցի

See full entry →

va.

tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.

NBHL (1)

Որ զարմատն հատանէ, յայտ է թէ եւ՛ս առաւել զոստսն կոճոպիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)


Կոշկոճումն, ման

See full entry →

s. fig.

torment, torture, rack;
slaughter;
suffering, grief, trouble.

NBHL (1)

Դառն կոշկոճմամբ, եւ փութամահ տանջանօք մատնեաց զնա ի սպառումն սրոն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)


Կորէ

See full entry →

np.

Proserpine.

s.

young girl.

NBHL (1)

Ի կորէս ելանէր. Իբր ի պարտութիւն մատնիլ, կամ կորակոր յետս ընկրկիլ.


Կործանումն, ման

See full entry →

s. fig.

overthrow, overturning;
ruin, waste, devastation, desolation, destruction, demolition;
tumbling, crumbling, sinking;
fall, downfall, decay;
rout;
extermination;
համաշխարհական —, universal deluge;
— ի վերայ ածել, to ruin, to destroy, to waste;
ի — բերիլ՝ անկանել, to be on the brink of ruin, to be ready to fall, to fall or go to ruin or to decay;
կանգնել ի կործանմանէն, to rebuild, to recover from ruin, to build up again, to restore, to repair;
to recover from disaster or misfortune, to raise again.


Կորուստ, րստեան

See full entry →

s.

loss;
waste;
damage;
disadvantage;
misfortune;
perdition, ruin, destruction;
lost thing;
ի — մատնել, to perish, to be lost;
ի — մատնիլ, to lose, to cause to perish;
to kill;
անձամբ զանձն ի — մատնել, to cause one's own ruin;
ի — ընթանալ, to hasten to one's destruction;
լինել մերձ ի — or յափն կորստեան, to be upon the brink of ruin or destruction;
մեծամեծ —ս տուժել, to suffer heavy losses;
*կորստով վաճառել, to sell at a loss;
դիմէ ի — իւր, he hastens to his ruin.


Կռփահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կռուփ.

NBHL (1)

Ցուցեր զտանջանս քոյոց սրբիցն ի քո մատնեալ ի տանջանս կռփահարութեան. (Ագաթ.։)


Կռփանք, նաց

See full entry →

s. fig.

blow with a fist;
ill treatment, atrocious offence, wrong, injury.

NBHL (1)

Անձամբ անձինս կռփանս եւ դատապարտութիւն։ Զկռփանս անձին նախապատմեալ։ Ի կռփանս խղճմտութեան մատնիլ։ Եւ ոչ կռփանօք ստգտանացս զնա խոցոտիցեմ։ Կռփանս եւ ցաւք է խղճի մտացս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Կտակարան, աց

See full entry →

s.

Testament;
Հին՝ Նոր —, the Old, the New-.

NBHL (1)

Քոյինաշունչ կտակարանաց։ Կտակարանացն մատնիչ. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Ը։)


Կարիք, րեաց

See full entry →

s.

passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.


Կարծիք, ծեաց

See full entry →

s. adv.

opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.

NBHL (1)

Լաւ համարին (Արք) զանձինս ի մահ մատնել, քան ի կարծիս անկանել կնոջ. (Շ. մտթ.։)


Կարճմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pusillanimity;
impatience.

NBHL (1)

Մի կարճմտութեամբն մերով մատնեսցուք զկատարելութիւն մեր։ Բամբասես եւ դատես սակս նախանձու, եւ կամ վասն այլ ինչ իրիք կարճմտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ ՟Թ։)


Կաւ, ոյ, ով

See full entry →

s.

clay, argil, potter's earth;
mud, mire, dirt.


Կափկափումն, ման

See full entry →

s.

gnashing, chattering of the teeth.

NBHL (1)

Սաստիւ զիս կտրես ընդ մէջ ի լալ կափկափման մատնել. (Տաղ.։)


Կափուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.

NBHL (1)

Կափուցին զաչս իւրեանց ի լուսոյն ճշմրտութենէ. (Եղիշ. մատն. տն.։ եւս եւ Նար. ՟Ե. ՟Հ՟Բ. ՟Հ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Յիսուս որդի.։)


Խփանեմ, խփի

See full entry →

va.

to cover;
to shut.

NBHL (1)

ԽՓԱՆԵՄ ԽՓԵՄ. καλύπτω, πτύσσω (որ է ծալել) συμπτύσσω, πωμάζω operio, tego operculo claudo, plico, comprimo. (արմատն է Խուփ, խփան) Կափուցանել. փակել՝ դնելով զխուփն ի վերայ, կամ ծալելով. գոցել.