bread-making;
baker's trade.
Երկուս իրս հացարարութիւնն այն (եզեկիէլի ի պէսպէս նիւթոց) նշանակէր. (Նչ. եզեկ.։)
generalship.
cf. Զօրավարութիւն.
cf. Սպասահարկութիւն.
Գալ ի սպասատարութիւն պատկառելի հարց եւ եղբարց. (Վանակ. տարեմտ.։)
departure, removing, removal, decampment.
inoffensiveness, harmlessness.
farriery.
service;
ministry, office, charge, function.
Յոյժ պատկառ կայր ի պաշտօնատարութիւն հայրապետին. (Արծր. ՟Դ. 2։)
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
Զի՞նչ է չարաբարութիւն։ Չարաբարութիւն է՝ որպէս կարծեմ, նոյն ինքն առաջին ծածկեալ չարիքն ի բարսն. (Բրս. հց.։)
Այսու զառաւել չարաբարութիւն հրէիցն յայտնէ. (Ոսկ. գծ.։)
Զի ափիբերան լինիցի հրէիցն չարաբարութիւն. (Ոսկ. յհ. ստէպ։ եւ Նանայ.։)
Դու ընդէ՞ր ոչ հատանիցես ընկենուցուս ի քէն ամենեւին զխստութիւն եւ զչարաբարութիւն. (Վեցօր. ՟Է։)
Նախ քան զգլորումն՝ չարաբարութիւնք. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 18։)
Հետեւեալ լինի անիրաւութեանն՝ զրպարտութիւն, ամբարհաւաճութիւն, կեղծաւորեալ մարդասիրութիւն, չարաբարութիւն, եւ խորագիտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
craftiness, astuteness, guile.
Պատրանս գտին, եւ չարահնարութիւնս հնարեցան. (Աթ. ՟Բ։)
Զդիւային չարահնարութիւնս։ Հաւատամ, զի յաղթեցից քում չարահնարութեանդ. (Նար. խ.։ Խոսր.։)
Ամենայն ուրեք զբնական իւրեանց չարահնարութիւնն ոչ լքին յանձանց որդիքն բելիարայ. (Ղեւոնդ.։)
evil-doing, malfeasance.
injustice, iniquity.
wickedness, evil, malice, malignity, perversity, iniquity, perfidy;
չարութեամբ, wickedly, maliciously, malignantly.
κακία, πονηρία malitia, malignitas, pravitas, improbitas. Չար գոլն. իսկութիւն չարի. չար ինչ. չարիք. մեղք. անզգամութիւն. վատթարութիւն. եւ այլն. գէշութիւն.
Ոչ ես անցից, եւ մի՛ դու անցանիցես չարութեամբ։ Առ չարութեան եհան զնոսա՝ կոտորել զնոսա։ Վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ։ Բերան քո յաճախէր զչարութիւն։ Զի՞ պարծի ի չարութեան հզօր։ Չարութիւն է ի բնակութեան նոցա եւ ի մէջ նոցա, եւ այլն։
Յայսր ամենայնի վերայ այլ եւս չարութիւն խորամանկեաց։ Լիրբ է խորամանկ չարութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Խոտն (նշանակէ) զխորհրդոցն չարութիւն ժողովեալս ի սրտի. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Չարչարանք.
Երբեմն այլազգ ի չարչարութիւն յեղյեղեալ, եւ դարձեալ յառողջութիւն եկեալ։ Չարքն ի չարչարութենէ տանջանաց երկուցեալք՝ ի չար իրաց խորշին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Զի շունչ զգայ զչարչարութիւնն. (Եփր. համաբ.։)
want of disposition to do good;
selfishness.
Որպէս՝ Ոչ բարերարութիւն.
false resurrection.
Ոչ յարութիւն, կամ սուտ յարութիւն.
Զոր չէ պարտ յարութիւն համարել, այլ չյարութիւն. (Եզնիկ.։)
bridling, reining, curbing, repressing;
առանց սանձահարութեան, dissolutely, impetuously.
help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
Աղօթք նոցա մեզ ի սատարութիւն հասցեն։ Ձեռնարկեալ զգաւառաւն հանդերձ միամիտ սատարութեամբ թագաւորին։ (Որ) առաւել եւս պայծառացուցանէր զվարդապետութեան սատարութիւն։ Խնդրեալ ի նմանէ օգնականութիւն սատարութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ. Եղիշ. ՟Գ։)
Բազում ազգս ի սատարութիւն կալեալ (պատերազմի)։ Զազգս բարբարոսաց բազումս ի սատարութիւն կալեալ՝ յարձակեցաւ։ Ոչ զոք յօտար ազգաց գտեալ ի սատարութիւն. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 12. 50։)
Ընկալցիս զսակաւ սատարութիւնս. (Ասող. վերջաբ։)
instrument, tool, apparatus, harness, furniture;
նաւ կազմեալ ամենայն սարութեամբ, ship complete in stores and rigging.
largeness, thickness.
Ոչ կարացին կտրել զստուարութիւն բեւեռացն. (Փարպ.։)
Զստորաբերս այս ստուարութիւն պարտուցս լքեալ. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
Ստուարութիւն տանջանաց. (Ի գիրս առաքին.։)
sanctification.
length;
prolongation, prorogation.
Զի մի՛ յերկարութիւն ճառիցս լիցի՝ ձանձրութիւն ընթերցողաց. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Եւ զայս յերկարութիւնս ասեմ լինել առաւել բաժանմանն պատճառ. (Շ. թղթ.։)
alienation of mind, craziness, folly, madness;
fatuity, silliness, simplicity;
fury, intoxication;
հոգի յիմարութեան, spirit of infatuation.
μωρία stultitia ἕκστασις exstasis παραφρόνησις , παραπληξία amentia, vesania եւ այլն. Յիմարն գոլ. յիմարիլն. անմտութիւն. խելագարութիւն. շամբշութիւն. մոլեգնութիւն. ափշութիւն. խենդութիւն, խեւութիւն.
Ճառ խաչին՝ կորուսելոցն յիմարութիւն է։ Իմաստութիւն աշխարհիս այսորիկ յիմարութիւն է առաջի Աստուծոյ։ Յիմարութիւնք եւ արհաւիրք եղեն ի վերայ երկրի։ Ետ զնոսա ի յիմարութիւն եւ յապականութիւն.եւ այլն։
Յիմարն յիմարութիւն խօսեսցի. այսինքն բանս յիմարութեան կամ յիմարականս։
act of reminding;
warning, admonition, notice, advice.
ill-will, malice, rancour.
Զնախանձ ի բա՛ց մերժեսցուք, զտրտմութիւն, եւ զյուռմարութիւն, եւ զառանց բարբառոյ աղաղակն հատցուք. (Ճ. ՟Գ. ըստ Ոսկ. մտթ. ՟Ա։)
natural bent, disposition, inclination, propension, proneness, tendency, taste;
յօժարութեամբ, willingly, voluntarily.
Յօժարութիւն ոգւոյ։ Գնացին այր ըստ յօժարութեան սրտից իւրեանց ի չարիս։ Կատարեսցէ զյօժարութիւն սրտի իւրոյ.եւ այլն։
Ուր յօժարութիւնն է պատրաստ, խափանումն եւ ոչինչ. (Բրս. մկրտ.։)
Ամենայն յօժարութիւն՝ կամաւ, բայց ոչ ամենայն կամաւն՝ յօժարութեամբ. (Նիւս. բն.։)
Ոչ եւս ըստ կամաց, կամ յօժարութեան։ Յօժարութիւն եւ բնութիւն տալով նմա. (Կիւրղ. գանձ.։)
reverence, respect, homage.
Եգիպտացիք ի ձկանց կա՛մ զամենայն մարմինս, եւ կա՛մ մասունս ի նոցանէ աստուածացուցին. իսկ որք յուղիղ խրատուէ ճաշակեցին, ընդ պանծալի իրսն նազարարութիւն հիանալով՝ գթան, ողորմելով այնոցիկ որք այնու վարին, թշուառագոյնս կարծեցեալք ել նոցա քան զպատուեալսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
preference;
նախամեծարութեամբ իմն, preferably.
predisposition.
προαίρεσις electio, propositum, voluntas, studium, consilium. Ինքնակամ ընտրութեան յօժարութիւն. ընտրութիւն. եւ Դնելն ի մտի հաստատութեամբ.
Զի՞նչ արդեօք իցէ նախայօժարութիւն։ Ախորժելն վախճանին է, իսկ նախայօժարութիւն՝ որոց մերձ առ վախճանն։ Ամենայն գործոյ՝ նախայօժարութիւն առաջնորդէ. եւ սկիզբն մեղաց եւ արդարագործութեան՝ նախայօժարութիւն ընդ դատաստանաւ է. (Նիւս. բն. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Թ։)
Իսկ կամաւ զնախայօժարութիւն փափագանացն ունի ասել. (Շ. բարձր.։)
figure, shading.
Թողում ասել զնախանկարութիւն յանդրանկացն խոտելի. (Լմբ. անառակ.։)
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
Զհինգ նախարարութիւնս այլազգեաց. (Դտ. ՟Գ. 3։)
Զհայաստանեայց նախարարութիւնս։ Վաղարշակ սահմանեաց եւ նախարարութիւնս. եւ նոցին նախարարութեանցն նահապետութիւնս հաստատեաց զարս պիտանիս. (Խոր. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 3։)
Զնոյն ինքն զբանսարկուն ցրուեաց, եւ զընդ նովաւ զնախարարութիւնս դիւաց. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Յարմարումն.
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
Ձայնին իսկ սրագունին եւ ծանրագունին համանգամայն խառնել՝ յարմարութիւն առասասցի անուն։ Օցտիցեն քերթողքն զյարմարութիւն իսկ եւ զձեւս՝ առանց դաշանց սոսկ բանս առ չափս դնելով։ Զերգ եւ զյարմարութիւն առանց բանից՝ սոսկ փանդեռնահարութեամբ եւ փողհարութեամբ վարելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Յարմարութիւն քնարի։ Յարմարումն քնարի. (Առ որս. ՟Է։ Սահմ. ՟Գ։)
Անդամոցն առ միմեանս յարմարութիւն։ Որպէս գլուխ առանց անձին յարմարութեան ոչ կարէ կրել կենդանութիւն. (Բրս. հց.։ Շ. ընդհանր.։)
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
Յարութիւն մեռելոց։ Յետ յարութեան իմոյ։ Յետ յարութեան նորա եւ այլն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 14։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 12։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 53. եւ այլն։)
Յարութեամբ իւրով զյարութիւն մեզ պարգեւեաց։ Ծանուցեր քո յարութեամբդ զյարութիւն մեր։ Դու ես Քրիստոս, կեանք եւ յարութիւն ազգի մարդկան (այսինքն յարուցիչ). (Շար.։)
Մեռանելն ըստ բնութեան է, եւ յարութիւն ի վերոյ քան զբնութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Յարութիւն կոչի երկրորդ անգամ կանգնումն անկելոյն. (Դամասկ.։)
Զերծից ի քէն զյարութիւն ամբարտաւանութեան քո. (Սոփոն. ՟Դ. 10. (այսինքն վերացումն, փքացումն)։)
Ջնջեցից զամենայն յարութիւն բուսոյ (այսինքն հասակ). ոչ վայրապար ասացեալ զյարութիւն. քանզի սա ամբարհաւաճութեան եւ ամբարտաւանութեան է անուն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 16. 24։)
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ասի անսովոր առմամբ՝ եւ Յար գոլն. եւ Յարիլն, եւ Յարումն. յարակցութիւն. զօդ. յարմարութիւն. եւ Յարատեւութիւն. յարամնայութիւն.
Այնոցիկ՝ որ յերկնին են՝ ամենեցուն է յարութիւն եւ միասնութիւն եւ կապ ինքն երկին, որպէս յօրինեալ ի մարմնի անդամք ամենայն յարմարեալ են եւ բնաւորեալ։ Որ հաստատուն բնութեամբ ընդ միմեանս խառնեալ են, յարութեան պատճառք, շնչաւորաց նախ առաջին կերակուր է (օդն)։ Յեղյեղուկ բնութիւն ունելով, զյարութիւնն ոչ յինքեանց ունելով։ Այն որ ի տեւ յարութեանն մանաւանդ երթայ։ Երկնայնոյ հաւասարեաց բնութեան Հռեբեկայ, որոյ անուն թարգմանեալ է յարութիւն. վասն զի ոչ նուազութիւն եւ ոչ յերկարութիւնս եւս ընդունի։ Բանականի բաժին տուեալ է կոյսն յարութիւն եւ ի մշտնջենաւորութիւն հռեբեկա, եւ այլն. (Փիլ. ստէպ։)
pertaining to the resurrection.
Որ ինչ հայի ի յարութիւն մեռելոց.
Զյարութիւնական յուսովն ծաղկեցուցեալ. (Ագաթ.։)
sharing or participating in the resurrection.
Չարչարակից լինել, խաչակից, գերեզմանակից, ի ձեռն որոյ եւ յարութիւնակից. (Ածաբ. ըստ Կամրջ.։ եւ Լծ. կոչ.։)
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
Ըստ բազում ցաւոց սրտի իմոյ մխիթարութիւն քո ուրախ առնէր զանձն իմ։ Լալով ելին, եւ մխիթարութեամբ ածից զնոսա։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան դորա։ Գրեսցուք առ նոսա բանս մխիթարութեան՝ մեծարանաց եւ պարգեւաց։ Բառնաբաս՝ որ թարգմանի որդի մխիթարութիւն։ Եւ ոչ յաւուրն յանդիմանութեան՝ մխիթարութեան։ Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ։ Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն ինչ իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ.եւ այլն։
Ի հանգստենէ քնոյ, զոր շնորհեաց մեզ մարդասէրն աստուած ի մխիթարութիւն եւ ի սփոփանս տկարութեան մերում. (Ժմ.։)
administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.
Ոչ քաղաքավարութիւն եւ ոչ մատակարարութիւն ի վերայ սոցա (մրջման եւ մեղուի) ասելի է։ Ոչ ստգտանել զմատակարարութիւնն (աստուծոյ). (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զամենայն շնորհս եւ զամենայն գործոց մատակարարութիւն ընկալան ի քրիստոսէ. (Իգն.։)
Ուստի՞ ունիցի (յոբ) զմատակարարութիւն բանից. հոգին մատակարարութէ. (Իսիւք.։)
civility, politeness, urbanity, courtesy, complaisance.
cf. Հովահարումն.
highway-robbery.
cf. Հրաժարումն.
Հրաժարութիւն ի սատանայէ։ Հրաժարութիւնք եւ այլն։ Զամենայն հրաժարմունսն ունի յինքեան. (Սարգ. ՟Բ. ՟Ա։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
command, authority.
equitation.
Ելեր ի ձիս քո, եւ ձիավարութիւն քո փրկութիւն է. (Նիւս. երգ.։)
level.
cf. Մանկածնութիւն.
Մանկարարութիւն առանց բարեպաշտութեան միանգամայն եւ յանասունսդ է. (Եփր. աւետար.։)
pain or uneasiness caused by constraint.
dyeing;
dye-works.
leanness, thinness, emaciation, extenuation.
notary's functions or profession.
Քահանայ՝ որ առնէ նօտարութիւն, կամ որսորդութիւն, զժողովուրդսն (նորա) ի բաց առցեն. (Կիր. պտմ.։)
cf. Շաղաշարումն.
Սոկրատեանք ասելով ասեն (զՍոկրատայ), թէ շաղաշարեցաւ ընդ ամենայնի՝ ոչ ախտաւոր առփմամբ, այլ այլաստւածային. այսինքն զիմաստասիրութիւն ի յոլովս անցուցանել, եւ զայն ասեն շաղաշարութիւն աստւածային. (Նոննոս.։)
sheepish nature;
sheepishness.
sun;
cf. Արեւ.
Իբր յարեգակնէ այլայլեալ աչաց տկարութիւն. (Նար. ՟Լ՟Ը։)
health;
toast;
ըմպել յ— ուրուք, to give toast, to drink to the health of some one.
Երկարութիւն կենաց.
watchful, that does not sleep;
alert, lively, vigilant, diligent, careful;
— կալ, to watch, cf. Տքնել, cf. Հսկել, cf. Սկել, cf. Արթնանալ, cf. Զարթնուլ;
քուն ընդ —ս լինիմ, to doze, to drowse, to be half asleep.
(յորմէ եւ ԶՈՒԱՐԹՈՒՆ. որպէս թէ յարոյթ, նյսինքն յարութիւն ունօղ, յարուցեալ ի քնոյ) γρηγωρέων (յորմէ Գրիգոր) ἁύπνος, ἅγρυπνος vigil, pervigil Անքուն. տքուն. հսկօղ. աննինջ. աննիրհ. լուրջ. զարթուն.
dignity, merit.
Արդարութիւն է առաքինութիւն անձին՝ բաշխական ըստ արժանաւորութեան. (Արիստ. աշխ.։)
ὀσιότης sanctitas, sanctimonia, pietas Գործելն զարժանն. լաւութիւն. բարեպաշտութիւն. սրբութիւն. երկիւղածութիւն. անարատ քաղաքավարութիւն. (որոյ հակառակն ասի՝ Գործելզանարժանս).
Բարեպաշտութիւն եւ արժանաւորութիւն։ Արժանաւորութիւն եւ սրբութիւն։ Արժանաւորութիւն առ Աստուած, եւ արդարութիւն առ մարդիկ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ իմաստն։)
worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.
Զի արժանի գերութեան ընկալցի ծառայից Աստուծոյ ... պատուական երկիրն. (Իմ. ՟Ժ՟Բ 7.) իմա՛, գաղթականութիւն կամ օտարութիւն պատուաւոր։
masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.
Իսկ ըստ արիականին մասին այսպէս միաւորի արդարութիւն։ Առաքինութիւն արիական մասին հոգւոյ։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին. (Տօնակ.։)
valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.
bounty, beneficence;
good works.
εὑπραγία, εὑπραξία bona opera Գործելն զգործս բարիս, եւ գործք բարեաց. առաքինի քաղաքավարութիւն. առաքինութիւն.
ԲԱՐԵԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բարերարութիւն. εὑεργεσία beneficium, beneficentia.
great goodness, good-nature, nobleness, gentility.
καλοκαγαθία probitas, integritas, honestas Քաջալաւութիւն, ընտրականութիւն, անարատ քաղաքավարութիւն. առաքինութիւն. եւ Կարի լաւութիւն.
cf. Բարեկամանամ.
Վասն այնորիկ իսկ արար զբարեկամութիւն Աստուած, ոչ ի չարութիւն բարեկամացն եւ ի բարեկամեցելոցն, այլ ի բարութիւն եւ ի շահ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
well regulated, corrected, reformed, policed.
Բարեկարգ շինութիւն տանց։ Օրինաց բարեկարգ յարմարութիւնք. (Պիտ.։)
good, honest, virtuous;
բարեկիր առնել, cf. Հաճեմ, cf. Բերկրեցուցանեմ, cf. Հեշտացուցանեմ.
εὑπαθῶν, εὑημέρων bene affectus, laetus որ եւ ԲԱՐԵԿՐԵԱԼ. Կրօղ յինքեան զբարութիւն՝ յո՛ր եւ է կարգի. բարեօք ճոխացեալ. բարեկեցիկ. եւ Զուարթ, բերկրամիտ.
sincerity, innocence, goodness, indulgence.
εὑγνωμοσύνη, εὕνοια bona mens, aequitas animi, benevolentia, εὑθυμία hilaritas Ունելն զբարի միտս եւ զսիրտ. ողջամտութիւն. անկեղծութիւն. միամտութիւն. պարզամտութիւն. անչարութիւն. բարէհոգիութիւն, բարեսրտութիւն, անխարդախութիւն.
of good or of great hope.
Բարեյոյս արարեր զորդիս քո. զի տաս ի վերայ մեղաց ապաշխարութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 19։)
exactness, beauty, exact proportion.
Արդարութիւն դարձեալ օրհնաբանի Աստուած, որպէս ամենեցունց ըստ արժանաւորութեան բաշխելով զբարեչափութիւն եւ գեղեցկութիւն եւ բարեկարգութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
good, virtuous, pious, religious;
benevolent, indulgent, obliging.
φιλάγαθος, φιλόκαλος amans bonum, bonus, benignus Սիրօղ զբարին, զբարութիւն, եւ զբարերարութիւն. բարեբարոյ. մարդասէր. քաղցր.
bounty, goodness, kindness, obligingness.
Քաղցրութիւն, (այսինքն) անբարկութիւն. բարութիւն, (այսինքն) բարեսիրութիւն. (Ոսկ. գաղ.։)
well settled, fortunate.
Բարեվիճակ կանոնք (աստուածային)։ Բարեվիճակ հարթութիւն՝ զուգակշիռ հաւասարութիւն (երրորդութեան). (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Ը։)
good, nice, kind, indulgent;
fit;
fine, handsome;
well, right;
good, benefit, favour, goods;
— է, it is good;
— առնել, to do well;
— or բարեաւ եկիք, be welcome ! համբաւ բարեաց, good reputation;
գիտել զ— կամ զչար, to ignore the difference between good and evil;
զինչ — գործեցից, what shall I do well ? հատուցեր ինձ —ս, you have done me good;
ընկալար անդէն զ—ս քո, you have received good in your life;
յորժամ — լինիցի քեզ, when will you be happy;
բարեօք, cf. Բարւոք;
բարով իմն, cf. Սիրելապէս, cf. Մարդասիրապէս;
cf. Բարեաւ.
Բարի, Բարիք. Բարութիւն, բարեգործութիւն. բարեբարութիւն. իրք բարիք. աղեկութիւն. աղէկ բաներ. էյլիք. խայր. ֆազլ.
irascibility, ire.
Բարկացողութիւն է չարութիւն ցասմնատեսակին, ըստ որում դիւրաշարժք լինին ի ձեռն բարկութեան. յն. ի բարկութիւն. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
to exasperate, to irritate, to anger, to displease, to offend, to enrage.
Մերթ՝ պարզապէս Բարկ առնել. այսինքն սաստկացուցանել, վառել բորբոքել զկիրս ամենայն, գրգռել զզգայութիւն եւ զյօժարութիւն.
anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.
Անցցէ սրտմտութիւն բարկութեան եղբօր քո ի քէն։ Դարձաւ ի բարկութենէ։ Խօսեսցի ընդ նոսա բարկութեամբ իւրով։ Մի՛ բարկութեամբ քով խրատեր զիս։ Բան խիստ յարուցանէ զբարկութիւն։ Տուրք գաղտնիք դարձուցանեն զբարկութիւն։ Բարկութիւն մարդոյ զարդարութիւն Աստուծոյ ոչ գործէ։ Գանձես անձին քում բարկութիւն յաւուր բարկութեան.եւ այլն։
to elevate, to lift up, to raise, to exalt, to raise higher, to raise again, to ascend, to promote, to advance.
Սկիզբն արարից բարձրացուցանել զքեզ առաջի ամենայն որդւոցն Իսրայէլի։ Բարձրացուցի զքեզ ի միջոյ ժողովրդեանդ։ Բարձրացուցի զքեզ յերկրէ։ Որդիս ծնայ եւ բարձրացուցի, եւ նոքա զիս անարգեցին։ Արդարութիւն զազգ բարձրացուցանէ. նուազեցուցանեն զազգս մեղք։ Զորս կամէր ինքն՝ բարձրացուցանէր, եւ զորս կամէր ինքն՝ խոնարհեցուցանէր։ Տէր խոնարհեցուցանէ, եւ բարձրացուցանէ։ Որ բարձրացուցանէ զանձն, խոնարհեսցի. եւ այլն։
vine-branch;
branch, bough, shoot.
Բարունակն, եւ բարութիւնք իւր. (Նար. ՟Լ՟Ը։)
manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.
Եւ προαίρεσις praeelectio, arbitrium Յօժարութիւն կամաւոր. անձնիշխան կամք. կամակար ընտրութիւն. մտադիւրութիւն.
happiness, prosperity, well-being.
Ընծայեցէ՛ք, որք ի սուգ՝ զմխիթարութիւնն, որք ի բարօրութիւն՝ զերկիւղն։ Հողմոց մանաւանդ գոյ հաւատալ՝ ոչ կացելոց, քան եթէ մարդկան բարօրութեան. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. աղք.։)
evidently, manifestly, intelligibly;
formally, expressly.
Բացայայտակի զկռապաշտիցն հոլանեցաք զյիմարութիւն։ Բացայայտակի ի գրեցելոց անտի բանից ծանեաք. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
to explain, to set forth, to declare, to specify, to express;
to comment;
to remove, to scatter.
Բացատրեալ ի նմանէ զարտաքուստ մտեալ զվատթարութիւնն։ Չէ՛ բաւական ցուցանել զճշմարտութիւնն, այլ կարեւոր է եւ զստութիւնն ի նմանէ բացատրել։ Իմաստունն հանապազ յընտրութիւն է՝ զբարին եւ զչարն բացատրել ի միմեանց. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
very far;
from afar;
out;
cf. Բաց.
Զարդարութիւն իւր ոչ բացէ արար յինէն. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 23։)
sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."
Որ բաւական էր ի մխիթարութիւն նորա. (Բրսղ. մրկ.։)
Եւ ոչ մի ոք առ սա բաւականաբար ըստ առաւելութեան եւ կամ նուազ զօրութեան կալաւ հաւասարութիւն։ Որով եւ յամենայնի առնուլ զխնդրելին՝ բաւականաբար զօրանայր. (Պիտ.։)
cf. Բաւական լինել.
Որչափ մերս բաւականանայ տկարութիւն. (Խոսր.։)
cf. Բովանդակ.
Ճանաչելն զքեզ՝ բաւանդակ (կամ զբաւանդակ) արդարութիւն է. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 3։)
to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.
Առեալ զհինգ նկանակն եւ զերկուս ձկունս, օրհնեաց եւ եբեկ։ Առ Յիսուս հաց, օրհնեաց եւ եբեկ, եւ ետ աշակերտացն։ Առանին բեկանէին զհաց։ Եւ մի՛ բեկցի հաց սգոյ նոցա՝ ի մխիթարութիւն ի վերայ մեռելոց.եւ այլն։
to carry, to bring, to bear;
to produce;
to conduct, to lead back, to drag along;
to provoke;
to refer;
to render;
to suffer, to support;
— զնմանութիւն, to imitate;
to resemble, to be like;
յինքեանս — զկեղծիս, to feign, to dissimulate, to pretend;
— ընդ միոյ երեսուն, to give thirty for one;
— զվճիռ, to give sentence;
— զլռութիւն, to be silent, to hold ones tongue;
ոչ բերէ ատել կարդ բանիս, the order of mine discourse does not permit me to say;
— ատելութիւն ընդ ումեք, to hate, to dislike some one;
նախանձ — ընդ ումեք, to envy some one;
— սրամտութիւն ընդ ումեք, to be angry with some one;
to be offended;
ի գործ —, to make use of;
խորհուրդ — ընդ ումեք, to consult, to take counsel with some one;
ոգի —, to strengthen one's self, to become strong;
ոչ — զփառս ուրուք, to envy the glory of some one;
ի համար, ի հաշիւ, to count, to enumerate, cf. Համարեմ, cf. Հաշուեմ;
տալ —, to cause to be conveyed, to despatch;
ի միտս, ի յուշ —, to remember;
օտարացուցիչս իմն բերես ի լսելիս մեր, you tell us strange things.
Որք ի մարմին զանմարմնականացն բերելով արութիւն հաւատոյ։ Զանուանակրութիւնն յինքեան բերեալ, եւ զհանդէս մարտին. (Շար.։)
Զվերին զօրացն բերէր յանձին զքաղաքավարութիւն։ Բերէ յինքեան զօրինակ լիութեան երկրին եգիպտացւոց։ Զօրինակ բերէ զթանձրամած սգոյն. (Փարպ.։)
portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.
Կամ Յօժարութիւն. ձկտումն. յարումն.
nail;
pole;
դարբնոց բեւեռաց, nail-trade;
բեւեռօք հաստատել, to nail;
հանել զբեւեռն, to unnail;
բեւեռով զ— թափել, one ill chases another;
(diamond cut diamond).
Որպէս ռմկ. մալուխ զմալուխը կըհանէ. չիվի չիվիի չըգարըր. այսինքն բռնութիւն վանէ զբռնութիւն, կամ դժուարութիւն ինչ ի բաց վարէ զայլ դժուարութիւն։
first physician.
Ո՛չ է մարթ զօրաւոր լինել վիրաց քոց քան զճարտարութիւն բժշկապետին. (Կոչ. ՟Բ. յն. բժշկապետական.)
to obscure the sight, to blind;
to blunt, to rust.
Բլչեցուցանէ զյօժարութիւնս՝ նախառեալ աշխատութեանցն անպտղութիւն. (Բրս. արբեց.։)
cf. Բլշացուցանեմ.
Բլչեցուցանէ զյօժարութիւնս՝ նախառեալ աշխատութեանցն անպտղութիւն. (Բրս. արբեց.։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
Բղխէ (ի սրտէ) զբարի ... բղխէ զչար։ Ի շրթանց բղխէ զիմաստութիւն։ Բղխեսցէ երկիր զողորմութիւն, եւ զարդարութիւն առհասարակ բղխեսցէ։ Բղխեաց երկիր նոցա մուն.եւ այլն։
natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.
Բնական գութ, կամ իմաստութիւն, կամ տկարութիւն. (Եղիշ.։ Կորիւն.։ Փարպ.։)
consubstantiality;
cohabitation.
Գնտակ է այգւոյն առ մշտնջենաւոր կեանսն յարմարութիւն եւ բնակցութիւն. (Նիւս. երգ.։)
all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.
Իսկ դու ընդէ՞ր բնաւ պատմես զարդարութիւն իմ. յն. լոկ, ընդէ՞ր. (Սղ. ՟Խ՟Թ. 16։)
natural, innate;
— յօժարութիւն, temper, inclination.
to custom or habituate one's self.
Արդարութիւն առանց ողջախոհութեան ոչ բնաւորի. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
natural, innate, original, proper, radical, native, natural, indigenous;
— քաղաքակցութիւն, state of a native;
—ք, aborigines.
Զմեր բնիկ նախարարութիւնս։ Ի վերայ պահելով զբնիկ անունն արտազ։ Յիւր բնիկ աշխարհն. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 49. 64։)
nature;
essence, substance;
being, entity;
the elements;
disposition, constitution, temper;
humour, inclination, genius;
birth, naturalism;
person, hypostasis;
quality, manner;
sex;
ստուեր է եւ ոչ — ինչ, it is a shadow and not a substance;
հատուցանել զհարկ բնութեան, to pay the tribute of nature;
դղորդին արարածոց —ք, all nature is in commotion or confounded;
են սոքա բնութեամբ Գերմանացի, these are by origin Germans;
մի թէ յիւրմէ բնութենէ եգ զբանն, did he say it out of his own head ?
բնութեամբ, naturally, really, truly, physically, personally, hypostatically.
φύσις որպէս լտ. indoles, ingenium եւ ἕθος mos Բնաւորութիւն. յատկութիւն եւ հանգամանք բնութեան. բարք. բոյս բարուց. յօժարութիւն. սովորութիւն, որ կոչի եւ երկրորդ բնութիւն.
Թէ բնութեամբ է չարութիւնն, աւելորդ են օրէնք. ո՛չ բնութեամբ մարդն ծառայէ չարին. (Մխ. երեմ.։)
all total, entire;
garland, crown, circle;
bud, button;
environs;
— գիր, primer.
Որ այսպէս բոլոր բոլորովին՝ բարեացն պարծանօք գտաւ աւարտեալ։ Որ այսպէս բոլոր բոլորովին ունի զքաջաբարութիւն. (Պիտ.։)
all, every body, every one, all things.
Զհրաշակերտ յարութիւնն առնելով բոլորեցուց. (Եղիշ.։)
cf. Բոլորեքեան.
Զհրաշակերտ յարութիւնն առնելով բոլորեցուց. (Եղիշ.։)