Your research : 1 result for աղանդ

Աղանդ, ոց, աց exact entry

s.

sect, false doctrine;
school, doctrine;
magic, charm, enchantment, sorcery.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո, ի-ա, յետնաբար նաև նաև ի հլ. «սուտ կրօն» ՍԳր. Սեբեր. Եզն. Ագաթ. «2. աղանդաւորների խումբը» Գծ. Ագաթ. Եզն. «Զկախարդանք» Նար. Վրք. հց. «4. մաքուր և ճշմարիտ կրօն» Տիմոթ. կուզ, էջ 255 (Ար-համարհեցան հարանցն աղանդք, առաքելա-կան աւանդութիւնք անարգեցան)։ Որից աղանդաւոր Եզն. աղանդագործ Ոսկ. ա-ղանդամիտ Եզն. չարաղանդ Յհ. իմ. քաղ-դէաղանդ Փիլ. իմաստ. այլաղանդ Ոսկ. եբր. 477. Եփր. համաբ. 27. անաղանդ հաւատք «մաքուր կրօն» Երզն. մտթ. 373. աղանդու-թիւն Ոսկ. Բուզ. աղանդել «աղանդ հնարել, կախարդել» Պիտ. Կանոն. «պատմել, քարո-զել» Տիմոթ. կուզ 164 (Երանելին Կիւրիղղոս ամենայն ուրեք մի որդի, մի Տէր աղանդէ). աղանդինք «կախարդական բաներ» Յայսմ. Ճառընտ. աղանդասար Երզն. մտ. (ինչպէս կախարդասար՝ կազմուած սար բառով, որ Հիւբշ. 236 համարում է պրս. [arabic word] sar «գը-լուխ», իբր «աղանդապետ»)։

NBHL (20)

Նովին դիւական աղանդովն վարեցաւ. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)

Եւ դաս դաս կամ դպրոց աղանդոց եւ աղանդաւորաց. ֆըրգա. պեօլիւք.

Ոչ ասաց զգուշանալ ի խմորոյ, այլ յաղանդոյ փարիսեցւոց եւ սադուկեցւոց. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 12։)

Զոր աղանդ կոչես. եւ չէ՛ աղանդ, այլ՝ ճշմարտութիւն. (Սեբեր. ՟Ժ։)

Ժանդ եւ անաստուած աղանդ կամեցաւ տիեզերաց ձօնել (Նեստոր). (Կիւրղ. ի կոյսն.։)

Յանհանճար աղանդիցն մաքրէր զԵգիպտոս. (ՃՃ.։)

Յաղանդից հերձուածողաց. (Մծբ. ՟Ա։)

Զդիսն ոչ մարթացաք հաճել վասն քրիստոնէից աղանդին։ Ի մոլար աղանդէն. (Ագաթ.։)

Մոլորիցին զկնի նածարեցւոց աղանդին. (Եղիշ. ՟Ը։)

Վասն մարկիոնաց աղանդին. (Եզնիկ.։)

Ի չարաչար աղանդաց կործանին խորխորատ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Զմոլար աղանդ ստայօդն թիւր դաւանման դու ցրես. (Նար. խչ.։)

Ամենեքին՝ որ ընդ նմա, եւ աղանդ սադուկեցւոց. (Գծ. ՟Ե. 17։)

Դէպ եղեւ ինձ տեսանել յաղանդոյ ուսման նոցա օրիորդ մի կոյս. (Ագաթ.։)

Ի նոյն խարխափ անկեալ եւ աղանդոցն։ Ուստի եւ աղանդացն առեալ՝ նովին դանդաչեն։ Չհամարին զնոսա (զեպիկուրեանս՝) աղանդս։ Որպէս ասեն աղանդքն. (Եզնիկ.։)

(Ժխտօղք յարութեան՝) մարդկային խորհրդովք յեղծումն աղանդիս բերեալ յարձակին. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Ը։)

ԱՂԱՆԴ, ԱՂԱՆԴՔ. իբր աղանդիք, աղանդինք. կախարդանք. դիւթական հնարք. բժժանք.

Խայտառակիչ կախարդաց, գտիչ աղանդից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Կախարդ է սա, եւ ընթեռնու զաղանդ ինչ, եւ ոչ շփոթի։ Աղանդիւք եւ դիւթութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ը։)

Ողջացոյց աղանդօք. (ՃՃ.։)


Entries' title containing աղանդ : 27 results

Այլաղանդ, ոյ, աց

adj. s. of another sect, of a different faith;
sectary.

· Calfa

NBHL (5)

Իմաստունն ոչ միայն զհամազգիս մարդիկ եւ զբարս, այլ եւ զայլազգիս եւ զայլաղանդս ապրեցուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Գ։)

Ամաչեմ ի հեթանոսաց եւ ի հրէից եւ յայլաղանդոց, կամ յայլաղանդիցն. (Ոսկ. եբր. եւ Մանդ. ԻԳ։)

Մի՛ մոլորիլ ի սնոտիապատիր բանս այլաղանդացն։ Զգուշացոյց յայլաղանդիցն պատրանաց. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե. ՟Զ։)

Զգինի իմաստից հելլենացւոց, կամ հրէից, կամ այլաղանդոցն՝ մի առանց խորհելոյ եւ քննելոյ ըմպեր եւ աշակերտիր. (Լմբ. առակ.։)

Որ առաքելական աւանդից եւ հետեւողաց նոցին հետեւող, իբր այլաղանդ թշնամանէին. (Սկեւռ. լմբ.։)


Աղանդագործ

adj.

inventor of a sect.

· Calfa

NBHL (3)

ἁλάστωρ որ եւ Աղաջուր. եւ աղանդահնար. եղեռնագործ. չարեացապարտ. ժանտաժուտ. եւ չարահնար ոք կամ ինչ. scelestus, nequissimus

Իբրեւ յաղանդագործ եւ ի վնասակար դիւաց փախչիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)

Զգո՛յշ լերուք ի նոցա աղանդագործ պղծութենէ. (Ոսկիփոր.։)


Աղանդահնար

adj.

cf. Աղանդագործ.

· Calfa

NBHL (1)

Այս տրտմութիւն՝ աղանդահնար բանսարկուին էր գործ. (Լմբ. սղ.։)


Աղանդամիտ, մտի, մտաց

adj.

cf. Աղանդաւոր.

· Calfa

NBHL (2)

Մոլորեալ մտօք. աղանդաւոր.

Զերեւելի աշխարհս Աստուած համարեցան, որք աղանդամիտք գիտեն (լինել) ի փիլիսոփայից. (Եզնիկ.։)


Աղանդապաշտ, ի, ից

adj.

cf. Աղանդաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Պաշտօնեայ աղանդոյ իրիք. մոլորահաւատ.


Աղանդագլուխ

s.

chief of a sect, heresiarch.

· Calfa

NBHL (2)

Գլուխ աղանդոյ. գլխաւորն աղանդաւորաց. աղանդապետ.

Զաղանդագլուխն հրով այրեայ. (Ուռհ. ՟Ճ՟Կ՟Ա։)


Աղանդապետ, աց

s.

chief of a sect, heresiarch.

· Calfa

NBHL (1)

Պետ աղանդոյ. դենպետ. հերեսիովտապետ։ Յորմէ՝


Աղանդաւոր, ի, աց

s.

sectary;
magician, enchanter, sorcerer.

· Calfa

NBHL (6)

Ունօղ եւ հետեւող աղանդոյ իրիք. մոլորահաւատ. այլափառ. հերետիկոս. է՛հլի պիտաաթ.

Զի մի՛ մոլորեսցին զկնի սուտ կարծեաց աղանդաւորաց. (Յճխ. ՟Ի։)

Հայեցեալ մարգարէութեամբ ի տարապարտ հպարտութիւն աղանդաւորացն. (Եզնիկ.։)

Զբանսարկուէն ասի որպէս չարահնար. աղանդահնար. աղանդագործ.

Ցամաքեսցի եղեամն աղանդաւորին. (Նար. ղ։)

Կախարդական. աղանդական.


Աղանդեմ, եցի

va.

to seduce, to deceive, to lead into error, to teach a false doctrine.

· Calfa

NBHL (4)

Մի՛ կախարդանօք զձերդ աղանդեալ որսայցէ զգայարանս. (Պիտ.։)

Շրջաբերական թղթովք աղանդէր զտիեզերս. (Կանոն.։)

Ախտք մարմնոց աղանդեն զհոգին. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Որ աղանդեալ էին ի կռոցն մոլորութիւնն. (ՃՃ.։)


Աղանդեր

s.

dessert.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«կերակրից յետոյ քաղցր ուտե-լիք, մրգեղէն ևն. dessert» Բուզ. Ե. 7. Ոսկ. ճառք, էջ 403. գրուած նաև աղընդեր ԱԲ կամ աղանդէր ՋԲ։

Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 226 աղանդ բա-սի հետ։

NBHL (1)

Եւ ի ժամ աղանդեր մատուցանելոյ եդին առաջի նորա միրգ, խնձոր եւ վարունգ եւ ամիճ, զի կերիցէ. (Բուզ. ՟Ե. 7։)


Աղանդինք

s.

formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.

· Calfa

NBHL (2)

Ի մեհեան դիւթութիւնս եւ աղանդինս մատուցանեն։ Դիւթք ի ներքս ի մեհեանն առնէին զաղանդինսն։ Եւ սկսան առնել զաղանդինսն (կամ զաղանդսն) ի հասարակ գիշերին. (ՃՃ.։)

Ոչ աղանդինս գիտեմք, եւ ոչ կախարդութիւնս. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Ը.։)


Աղանդիք

s.

formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.

· Calfa

NBHL (1)

Ունի զաղանդիս ի գօտի իւր. (Վրք. հց. ՟Ը։)


Աղանդութիւն, ութեան

s.

formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ եբաց զաչս քո, այս ինքն է՝ միթէ աղանդութեա՞մբ իւիք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։)


Նորաղանդ, ից

adj. s. protestant.

· Calfa


Նորաղանդութիւն, ութեան

s.

protestantism.

· Calfa


Չարաղանդ, ից

adj.

impious, sectarian.

· Calfa

NBHL (5)

Որ ունի զաղանդ չար.

Ոչ է պարտ ի չարաղանդ մծղնէիցն տեղիս բնակել ումեք. (Յհ. իմ. ատ.։)

Յունկն նըսրայն արկանէր, թէ կան գանձք չարաղանդ կաթողիկոսին. (Յհ. կթ.։)

Չլինին գամագիտք չարաղանդքն. (Վանակ. տարեմտ.։)

Զորս եւ այժմ կրէ բանն երկակողմանի չարաղանդիցն. (Լծ. ածաբ.։)


Տաղանդ, աց, ոց

s. fig.

talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ո, ի-ա հլ. «ար-ծաթի կամ ոսկու 125 լիտր=40 kil. 800 gr. (ըստ Մանանդեան, Կշիռները և չափերը, էջ 47), որ է 9000 դահեկան (Տեղեկ. ինստիտ. 2, 30)» ՍԳր. փխբ. «ձիրք. վերնային շը-նորհք» Մանդ. Շար. որիզ տաղանդաւոր Ոսկ. եփես. տաղանդեալ Լմր. ւաւտ. ծ. տա-ղանդապարտ Մանդ. տաղանդան «տաղանդ-ներ» (պարսկաձև յոգնակի) ԱԲ։

= Յն. τάλαντον բառն է, որ բուն նշանա-կում է «կշռի նժար», յետոյ «կշիռ, ծանրու-թիւն, քաշ» և մասնաւորապէս «ծանրութեան և դրամի չափ, որ տեղի և ժամանակի հա-մեմատ փոփոխւում էր. Աթէնքի մէջ սովո-րաբար տաղանդը իբր կշիռ՝ 26 kil. էր, իսկ իբր դրամական չափ՝ արծաթը արժէր 56Որ ֆրանկ, ոսկին՝ 56,000 ֆրանկ»։ Բառս փո-խառութեամբ անցել է շատ լեզուների. ինչ. լտ. talentum, ֆրանս. անգլ. talent, ռուս. талантъ, վրաց. ტალანტი տալանտի ևն։ Ծագում է հնխ. tel-, tol-, tl-«քաշել, կշռել» արմատից. հմմտ. յն. ταλαντεύω «կշռել, հաւասարակշռել», τάλας, τάλαν «դժբախտ, որ չարիքներ և թշուառութիւն է քաշում», ταλασ-σαι «կրել, տանիլ, տառապիլ», τολμάω «կըշ-ռել, քաշել», սանս. tulá «կշիռք», tulayati «կշռել», լտ. tollo «բարձրացնել», tolero «կրել, տառապիլ», հլտ. tulere «կրել», գոթ. hulan, անգսք. ֆolian, հբգ. dolen, գերմ. dulden «տանիլ, համբերել», Geduld «համ-բերութիւն» ևն (Boisacq, էջ 937-9, Kluge, էջ 169 ևն)։-Հիւբշ. 383։

NBHL (4)

Եւ է տաղանդն յեթովպայեցւոց աշխարհին՝ երեքտասան լիտր. թուի գրելի՝ ճժդ։

Ի տաղանդէ միոյ ոսկւոյ։ Հարիւր տաղանդ ի հարիւր խոյակ, տաղանդ մի առ խոյակ։ Ստացաւ երկուց տաղանտաց արծաթոյ։ Առ ի ձեռին իւրում տասն տաղանտ արծաթոյ։ Պատեաց զնա մաքուր ոսկւով ի քրոբէս վեց հարիւր տաղանտով։ Ի վարձու կալաւ հարիւր տաղանտոյ արծաթոյ։ Կշիռ տաղանդի միոյ.եւ այլն։

Յորժամ զտաղանդ պատուիրանին պահանջեսցես ի ծառայից։ Պահանջէ յինէն տաղանդ պատուիրանին. (Շար.։)

Նախանձու զտաղանդ արուեստիցն արգելուցուն յայնցանէ, որք ուսանելն կամիցին. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)


Տաղանդաւոր, աց

adj.

talented, of talent.

· Calfa

NBHL (2)

ունօղ տաղանդաց. որում տուան տուան ի տեառնէ քանքարք ի յարգել.

Իսկ եթէ ոմն շատ, եւ ոմն սակաւ, այս ըստ վաստակոցն է, որպէս տաղանդաւոր ծառայքն յայտ առնեն. (Ոսկ. եփես.։)


Կաղանդ, ի

s.

calends, first day of month or year;
new-year's day;
շնորհաւոր -! a happy new-year to you, & many of them.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

«կոտրած անդա-մի կապ». մէկ անգամ ունի Լաբուբ. 4Ո «Դնել կաղանդս բեկելոցն և պահել անա-րատ զողջսն». որից կալանդել կամ կաղան-

ի, ի-ա հլ. (յատկապէս գոր-ծածւում է յոգնակի ձևով) «ամսամուտ, ամսագլուխ, տարեգլուխ» Եւթաղ. հրտր. Հև 1925, էջ 522, Իգնատ. թղ. 95 (սեռ. -իզ). Պրպմ. Յայսմ. Տոմար. (այժմ միայն «ա-մանոր, տարեգլուխ» նշանակութեամբ է զործուածւում և այն էլ միայն արևմտեան գրականում). որից կաղանդացոյց «օրա-ցոյց» Տոմար։

= Յն. ϰαλάνδαι «ամանոր» բառից փո-խառեալ. այս բառն էլ փոխառեալ է լտ. ca-lendae «ամսամուտ» բառից, որ ծագում է calo «կոչել» բայից (Walde 112). անցել է նաև ուրիշ շատ լեզուների. ինչ. Ֆռանս. ca-lendes, անգլ. calends, վրաց. კალენდი կա-լենդի, კალენდობა կալենդոբա «ամսա-մուտ», კალანდა կալանդա «կաղանդ», հսլ. kalandū, koleda «նոր տարի», ռուս. коля-дá «ծննդեան շաբաթը, Ալէլու ման գալը», բուլգար. koleda «ծննդեան տօն», ռում. colinda, ալբան. kol'endre, լիթ. kafdos «ծննդեան տօն», այստեղից նաև кален-дapь «օրացոյց» ևն (Berneker 544)։-Հիւբշ. 354։

ԳՒՌ (dialectal) Երև. Մկ. Սլմ. Վն. կաղանդ, Խրբ. Ոզմ. Ռ. Սեբ. գաղանդ, Ասլ. գաղաթ, գա-կաղընտ, Ակն. գաղօնդ, Բլ. կախանդ, Մշ. կախնդօզ, Շիր. կաղինդ, Զթ. գաղունդ, Սվեդ. գmղունդ, Հճ. գաղընդէս, Հմշ. գալօնդար. այս բոլորը նշանակում են «նոր տարի». իսկ Ննխ. գաղանդ, գաղընդ «կաղանդին պատ-րաստուած մի տեսակ քաղցրեղէն», Զթ. գա-ղընդաս «նոր տարւայ նուէր»։ Նոր բառեր են կաղանդել, կաղանդչէք։

NBHL (1)

Բառ յն. գալանտէ, (ի գալէ՛օ, կոչել). լտ. գալէնտէ. καλάνδαι calendae. Ժամանակ կոչելոյ զժողովուրդն ի տօն եւ ի հանդէս ինչ. մանաւանդ Ամսագլուխ. ամսամուտ. յորմէ ի մեզ եւ Տարեմուտ։ Իբրեւ Տարեգլուխ, տե՛ս ի Տօմար. ս. եւ Յայսմաւ. ի վարս սրբոյն բարսղի ։ Այլ իբրեւ Ամսագլուխ, տե՛ս Պրպմ. ՟Ի՟Թ։ ՃՃ. եւ այլն։ Յորս որպէս կաղանդք ասի ՟ա օր ամսոյն, նոյնպէս ՟բ, ՟գ, ՟դ եւ այլն, կաղանդաց ասին՝ նախընթաց աւուրք ամսագլխոյն, իմա՛ յետախաղաց հաշուով. զոր օրինակ երկրորդն կաղանդաց յունվարի է դեկտ. ՟լա. երրորդն՝ դեկտ. ՟լ. ութերորդն՝ դեկտ. ՟ի՟ե, եւ այլն։


Կաղանդք, դաց

cf. Կաղանդ.

· Calfa


Կաղանդացոյց, ցուցի

s.

weather-almanack;
calendar, almanack.

· Calfa

NBHL (1)

Մասն տումարական գիտութեանն, որ ըստ մտի գուշակէ զհանգամանս տարւոյն, երբ կաղանդն հանդիպի ի կիւրակէ, ի ՟Բշբի. եւ այլն։ Տօմար.։ Իսկ այռք կաղանդացոյց կոչեցին առ մեօք զտոմարն տարեկան, եւս եւ ամսացոյց, լուսնացոյց. որպէս եւ յայսմիկ Օրացոյց ասի։


Կաղանդեմ, եցի

va.

to give a new-years gift;
cf. Կալանդեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զկաղն եւ զբեկեալն պատել. cf. ԿԱԼԱՆԴԵՄ։ (Իսկ ռմկ. կաղանդել ասի պատուելն զմիմեանս ընծայիւք ի տարեգլխի։)


Կաղանդիք

s.

new-years gift;
պատուել զոք —չէիւք, to make gifts;
— ընդունել, to receive gift.

· Calfa


Կաղանդչեայ

cf. Կաղանդիք.

· Calfa


Կաղանդչէք

cf. Կաղանդիք.

· Calfa


Աղանդակից, կցի, կցաց

NBHL (2)

Որ է ի նմին աղանդոյ. մոլորութեան ընկեր.

Լեալ էին միմեանց ուսումնակիցք եւ աղանդակիցք։ Առեալ զբազումս յաղանդակցաց իւրոց. (Վրդն. պտմ.։ ՃՃ.։)


Աղանդուսոյց

NBHL (2)

Ուսուցիչ նոր աղանդոյ. մոլորութեան վարպետ.

Զսոսա թողուս, եւ դու աղանդուսոյց եւ աղանդապաշտ առն ունկն դնես. (Կանոն.։ Ոսկիփոր.։)


Definitions containing the research աղանդ : 201 results

Քանքար

cf. Տաղանդ.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

= Ասոր. [syriac word] kakkərā «տաղանդ», որի հետ նոյն են եբր. [hebrew word] kikkā̄r, արամ. kik-kar, սաբ. [hebrew word] karkar «կենդինար», ե-գիպտ. krkr, խպտ. gingor, բուն նշանա-կութիւնն է «շրջան»։-Հիւբշ. 319։

Հներից Շիր. 33 մեկնում է. «Եբրա-յեցիք զտաղանդն քանքար կոչեն»։ Երզն. մտթ. 392 և 531՝ Տաղանդն քան-քար ասի ըստ եբրայեցւոյն։ Schröder, Thes. 45 և Աւգերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. 185 եբր. բառից։ ՆՀԲ եբր. քիքքար, թրք. քընդար, քանդար։ Lag. Urgosch. 849 եբրայեցերէնից, բայց Arm. Stud. § 2337 ասոր. kakkar։ Տէրվ. Altarm. 70 քաղդ. ձևից։

NBHL (1)

Տաղանդն քանքար ասի ըստ եբրայեցւոց որ է ՟Ճ՟Ի՟Ե զիտար։ Քանքարն՝ ճիե (կամ ՟Ճ՟Լ՟Ը) լիտր է.. (Երզն. մտթ.։ Շիր.։)


Զանդիկ, դկաց

s. adj. follower of Zoroaster;
manichean;
— աղանդ, manicheism.

· Calfa

NBHL (2)

պ. զէնտիյք, զընտըք. Անուն ազգի եւ աղանդոյ եւ գրոց առ նախնի պարսիկս. քաղդեայ աստղահըմայ, մոգ կամ կրակապաշտ, եւ մանիքեցի՝ իւիք իւիք խտրանօք հետեւօղ զանդ կամ զէնտ մատենի զրադաշտայ. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Գ։) (զանդ, լծ. ծնունդ, ծննդաբան ըստ ախտարաց։)

Մանկանց զանդիկ աղանդին, այսինքն են մանինացիքն ... որ ծառայեն աստեղագիտութեան. (Մծբ. ՟Գ։)


Զիրարեմ

va.

to raise a tumult or disturbance;
— զաղանդ, fo divulge, to publish.

· Calfa

NBHL (1)

Ըզգտեալ ի նմա աղանդն յայտնագոյն զիրարէր։ Իսկ եկեալքն զիրարեալք ընդ միաբանս՝ շարժէին զխնդիրն. (Սոկր. ՟Բ. 29. ՟Է. 34։)


Տարեգլուխ, գլխոյ

s.

new year, new year's day;
cf. Կաղանդ.

· Calfa

NBHL (1)

Գլուխ տարւոյ. կաղանդ։ (Տօմար.։)


Ատրուշան, աց

s.

fire-temple (of Persians).

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «կրակատուն արևա-պաշտների» Բուղ. դ. 59. Եդիշ. Փառա նմա-նութեամբ կամ նախատաբար «աղանդաւոր քրիստոնեաների տաճարը» Մագ.։

NBHL (1)

Նմանութեամբ՝ Տաճար այլոց աղանդաւորաց.


Թաղանթ, աց, ոց, ից

s.

membrane, cuticle, pellicle, tegument;
omentum, caul, reticulum;
diaphragm.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(գրուած նաև թաղանդ) ո և ե-ա հչ. «բարակ մաշկ. 2. քաղիրթր պատող ճար-պը» ՍԳր. Ոսկ. Ա. տիմ. «ծովային բոյս» Կոչ. 269 (սեռ. թաղանթաց). որից թաղան-թագեղ Վեցօր. 172. թաղանթազարդ Վեցօր. 166. թաղանթապատեալ Ճշ. թաղանթաթև «մաշկաթև» ԱԲ. թաղանթիլ «բարակ մաշկ կապել» ԱԲ. թաղանդեայ «մաշկ կապած, ԱԲ. թանձրաթաղանթ Փարպ. լուսաթաղանթ Խոր. վրդ. ծովաթաղանթ Կոչ. հրաթաղանթ Անան. եկեղ։


Թարմատար, աց

adj. gr.

vain, frivolous, useless;
vile, abject, inferior;
superadded, false, factitious, artificial;
expletive.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «անպիտան, ան-պէտք, աւելորդ բան». բառիս համար ՆՀԲ երկու հին վկայութիւն ունի. «Այս սկիզբն է աղանդոյն Մարկիոնայ. թո՛ղ զայլ բազում թարմատարսն» Եզն. էջ 250. «Ոչ երբեք ուրեք եղեալ է և ոչ երբեք ի պատերազմի՝ թարմա-տար (կամ թարամատար) հրեշտակաց ինչ կալ և կապս» Բուզ. էջ 90.-յետիններից Պղատ. տիմ. Արիստ. աշխ. Ճառընտ. =Վրք. և վկ. Ա. 453. Նար. ունին «անարգ, վատ-թար, անպիտան» նշանակութեամբ. -Թը. քեր. թարմատար է կոչում աւելորդ և իբրև զարդ գործածուած բառերը։

NBHL (1)

Այս սկիզբն է աղանդոյն մարկիոնայ. թո՛ղ զայլ բազում թարմատարսն. այսինքն զանպիտան զրոյցս նոցա. (Եզնիկ.։)


Մազդեզն, զանց

s. adj. Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ն հլ. (-զան, -զունք. -զանց) «զրադաշտական» Բուզ. Խոր. որից դեն մազ-դեզանց (կամ նաև օրէնք, աղանդ մազդե-զանց) «զրադաշտական կրօնը» Եղիշ. Բուզ. Խոր. մազդեզական «զրադաշտական կրօնին վերաբերեալ» Արծռ..

ՀՀԲ մեկնում է «Արամազդայ առն». ՆՀԲ սրա հետ «որպէս և մէզիտ՝ ըստ պրս. է կիրթ յաղանդն, որպէս ծծեալ զամենայն ուսումն դենին. իսկ մազտէ-եսնան է որմզդապաշտ»։ Justi, Zendsp. 223բ զնդ. mazdayasna-ձևի տակ։

NBHL (2)

Որմզդի՝ այսինքն արամազդայ ազն կամ պաշտօնեայ. դիւցազն. մոգ. գիտակ դենին, կրօնիւք պարսիկ. (որպէս եւ մէզիտ ՝ ըստ պրս. է կիրթ յաղանդն, որպէս ծծեալ զամենայն ուսումն դենին. իսկ մազտէեսնան է որմզդապաշտ)

Կալաւ զօրէնս մազդեզանցն, այսինքն զմոգուցն։ Զանաստուած մազդեզանց աղանդան յանձն առեալ պաշտէին։ Աւերէր զատրուշանսն մազդեզանցն. իսկ զմազդեզունսն հրաման տայր հրով խորովել. (Բուզ. ՟Դ. 23. 59։ ՟Ե. 1։) Յորս հին տպ. եւ այլ ձ. ունի, մազդեզաց։


Մծղնեայ, էի, ից

adj. s.

incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի հլ. «մի տեսակ քրիստոնէ-ական աղանդ», փխբ. «պիղծ, զազիր, զզուե-լի» Եզն. Կանոն. էջ 58, 73. Յհ. իմ. ատ. Իգնատ. ղկ. 275, որ և մծղնի (յգ. -իք, -եաց) Հին բռ. որից մծղնէացի Ոսկիփ. մը-ծըղնէութիւն «խառնակութիւն, պղծութիւն, պիղծ մերձաւորութիւն» Կանոն. էջ 80. մը-ծըղնագործութիւն Կիր.։

= Ասոր. [syriac word] məsalləyāne «Մես-սաղեան կամ Euchitae (աղօթական) կոչ-ուած աղանդաւորները, Մծղնեայք աղանդա-ւորք՝ որ ծաղկեցան Դ դարի վերջում Միջա-գետքում». ասորի բառը ծագում է səlā «թեքուիլ, խոնարհիլ», [arabic word] səlūtā «աղօթք» արմատից (Brockelm. uex. syr. 303)։-Հիւբշ. 311։

NBHL (1)

Ոչ է պարտ ի չարաղանդ մծղնէիցն տեղիս օթել ումեք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Պարտքաշ

s.

Fasgard, Persian sect and book.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«պարսկական մի աղանդ». մէկ անգամ ունի Եղիշ. ը. «Գիտէր և զա-մենայն պարտքաշն, ուսեալ էր և զբոզպա-յիտն, ունէր և զպահլաւիկն և զպարսևա-դենն. քանզի այս հինգ կեղտք են՝ որ գրա-ւեալ ունին զամենայն օրէնս մոգութեանն»։ = Բառիս ուղիղ ձևն էր պարտքաշ. բնագրի մէջ այստեղ դրուած էր զամենայն պարտ-քաշ, ինչպէս ունի տպ. Պօլսոյ 1823. սրա համառօտառրեալ զամ պարտքաշ ձևից յա-ռաջացաւ ամպարտքաշ ուղղականը, ինչպէս ունին տպ. Մոսկուա 1892, էջ 131 և Եղիշ. մատ. էջ 112։ Տաշեան, Յուց. էջ 9 ունի ամ-բարտքաղ՝ մեկնուած «ջահակրօն կամ լու-սամիտ». ՆՀԲ դնում է պարտքաշ և ամ-պարտքաշ, որոնցից վերջինը միայն ուղիղ է համարում Հիւբշ. 96։

NBHL (1)

ՊԱՐՏՔԱՇ կամ ԱՄՊԱՐՏՔԱՇ. Անուն աղանդոյ կամ գրոց առ պարսիկս։ (Եղիշ. ՟Ը։)


Պետմոգ

s.

the entire history of the Persian religion.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«զրադաշտական մի աղանդ՝ ար-տաքոյ մոգական հինգ վարդապետութեանց և անսուրբ ու հերձուածական ըստ Պարսիդ»։ Մէկ անգամ ունի Եղիշ. «Այս հինգ կեղտք են, որ գրաւեալ ունին զամենայն օռէնս մա-գութեանն. բայց արտաքոյ սոցա է միւս ևս այլ վեցերորդ, զոր պետմոգն կոչեն»։ Բառս սովորաբար գրուած է նաև մոգպետ, որ ինչ-պէս յայտնի է՝ պաշտօնի անուն է և ո՛չ դա-ւանանքի. ուստի լաւագոյն է ուրիշ ձեռա-գիրների հետ ընդունիլ պետմոգ (Պատկ. Maтep. I. 26, Բազմ. 1895, 52)։

NBHL (1)

Անուն աղանդոյ եւ գրոց առ պարսիկս.


Կախարդասար, աց

adj.

practising sorcery, addicted to cabalistic practices;
magical;
գիրք —աց, conjuring books.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Իրանեանից փոխառեալ բառ, որ ո՛չ մի իրանական լեզւում աւանդուած չէ. ենթա-դրում է զնդ. *kaxvarəδasarah-, որ կազ-մուած է զնդ. *kaxvarəδa-«կախարդ» և sarah-=պհլ. պրս. sar «գլուխ» բառերից, իբրև «գլուխ կախարդաց». հմմտ հյ. աղան-դասար «աղանդապետ, աղանդաւորների գլուխ»։-Հիւբշ. 236։

NBHL (1)

Կախարդասար աղանդ, կամ վարդապետութիւն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Փարպ.։)


Տառաղան, ի, աց

s.

basket, hamper.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«կթոց, կողով» Պարապմ. լ. (այլ ձեռ. տառաղանդ). լուսանցքի վրայ մեկնուած է «սկուտեղ»։ Նոյն բառն է նաև տառաղայ Վրդն. սղ. ճխգ, էջ 484 (Ունելով ցսերմն, ցանելով առաջի իւրեանց հող՝ ի տառաղայ արկեալ, որ բուսեալ և ծաղկեալ)։ Ուրիշ վկայութիւն չկայ։

NBHL (1)

Երկրագործքն ի վայրէ զանուշահոտ ծաղիկս ժողովեալ, եւ ի տառաղանս (կամ ի տառաղանդս) եդեալ՝ մատուցանեն տերանց իւրեանց. (Պրպմ. ՟Լ։ ( ի լս. հյ. սկուտեղս)։)


Այլակդեն

cf. Այլաղանդ.

· Calfa


Այլափառ, աց

adj.

heterodox.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ի հացէ այլափառաց զգոյշ կալ ուսուցանէ, այլ՝ յաղանդոյ. (Երզն. մտթ.։)

ἐτερόδοξος. heterodoxus, aliter sentiens Այլաղանդ, այլահաւատ. իբր ունօղ զօտար փառս այս ինքն զվարկ մտաց, զկարծիս ի հաւատս. մոլորեալ մտօք. հերձուածող. դաւանանքը տարբեր, հաւատքը ծուռ, հերետիկոս. րաֆըզը.


Այնչափ

adj. adv.

so great;
such;
so, so much, in such a manner.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եթէ ի չքաւորէն ա՛յսչափ կամ ա՛յն՝ տաղանդս պահանջեմք. իմա՛, կամ ա՛յնչափ։ (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13.)


Անաստուած, ից

adj.

atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.

· Calfa

NBHL (1)

ἅθεος, atheus. Որ չընդունի Աստուած զոք. եւ ուրացօղ ճշմարտին Աստուծոյ. պաշտօնեայ սուտ աստուածոց եւ աղանդոց. անպարիշտ. նախիւտա, տինսիզ, միւհլիտ, մէզհեպսիզ, փութփերեսթ.


Արկանիմ, արկայ

vp.

to throw ones self, to fall;
to dress one's self.

· Calfa

NBHL (1)

(Նեստոր զիւրեաւ) անաստուածութիւն արկուցեալ՝ ժանտ եւ անաստուած աղանդ կամեցաւ տիեզերաց ձօնել. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)


Արքունուստ

adv.

from the Porte of Grand-Seigniors court;
from the public treasure.

· Calfa

NBHL (1)

Տացեն նմա յարքոնուստ յամի քսան տաղանդ։ Յարքունուստ լիցի։ Յարքունուստ վճարեսցի։ Տուեալ էր նաժիշտ յարքունուստ։ Վասն կերակրելոյ երկրին նոցա յարքունուստ. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 51։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 41. 44. 45։ Եսթ. ՟Բ. 8։ Գծ. ՟Ժ՟Բ. 20։)


Անվաւեր

adj.

invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քակտումն աղանդոյ անվաւեր չարափառութեանն։ Առանց հաւատոց՝ ամենայն ինչ անվաւեր է. (Ի գիրս խոսր.։)


Անքնին

adj.

inscrutable, impenetrable, hidden, secret.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ արասցուք վասն անքնին աղանդոյն քրիստոնէից. (Եղիշ. ՟Ը։)


Աշակերտեմ, եցի

va.

to hare in tuition, to teach, to instruct.

· Calfa

NBHL (1)

Որ յառաջն աշակերտեալ էր աղանդին վաղենտիանոսի. (Խոր. ՟Բ 63։)


Ասացուած, ոց

cf. Ասացած.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում ասացուած արար ընդդէմ աղանդին մարկիոնացւոց։ Ճառելով ի սկզբանէն եւ ճշմարիտ ասացուածովք. (Խոր. ՟Բ 63. 64։)


Ապրսամ

s.

cf. Բաղսամոն.

· Calfa

NBHL (1)

Զաղանդ բառնայ զերակղացւոյն, որ ապրսամ եղով եւ ջրով ասեն միշտ մկրտիլ։ Հերակլանոսք լուանան ապրսամ իւղով եւ ջրով. (Տօնակ.։) (Ոսկիփոր.։)


Բազմապատկեր

cf. Բազմանկար.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմապատկերք են, զի այսպէս ասասցուք, արիոսի եւ եւնոմիոսի աղանդոցն մոլորութիւնք. (Կիւրղ. գանձ.։)


Բազմաքանքար

adj.

very clever;
very valuable, rich, precious;
very heavy.

· Calfa

NBHL (1)

πολυτάλαντος, πολύτιμος multorum talentorum, pretiosus, et gravis ponderis Բազում քանքարաց կամ տաղանդաց. մեծագին. ծանրագնոյ.


Արիանոս, աց

s.

Arian.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԱՐԻՈՍԱԿԱՆ. Հետեւօղ արիոսի աղանդոյն.


Աճպարար, աց

s.

juggler;
conjurer.

· Calfa


Անդունդք, դնդոց

s. pl. abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղենտինոս յերեսուն աստուածս ձկտեաց (զաղանդ իւր), եւ ասէ անդունդս. զի վայել իսկ էր նմա՝ որ անդունդ չարեաց, յանդնդոց չարէ անտի սկիզբն առնել. (Կոչ. ՟Զ։)


Աննման, ից

adj.

unlike, dissimilar, different;
not uniform;
incomparable.

· Calfa

NBHL (1)

Աննմանիցն յանդիմանին աղանդք։ Արդ ո՞ւր են ինձ աննմանիցն աղանդք. (Նիւս. կազմ.։)


Անհանճար, ից, աց

adj.

foolish, imprudent, ill-advised.

· Calfa

NBHL (1)

Յանհանճար աղանդոցն մաքրէր. (Ածաբ.։)


Անծնելութիւն, ութեան

s.

unborn state.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγεννησία. ingeitum esse, ingenitura. Անծնեալ կամ անծին գոլն. որ է յատկութիւն Աստուծոյ Հօր, որպէս ծնելութիւնն յատկութիւն է Որդւոյ. եւ զի եւնոմեան աղանդաւորք զիսկութիւն Աստուծոյ դնէին յանծնելութեան, նովին ուրանային զԱստուածութիւն Որդւոյ ծնելոյ, եւ Հոգւոյն բղխելոյ.


Աբիոն, ացի

adj. np.

poor;
Ebionitan;
Ebion.

· Calfa

NBHL (1)

Աբիոնն աղքատ կոչի ի լեզու հեբրայեցի ... Զնոսա (զԵբիոնիտ աղանդաւորս) առաջինքն յիրաւի կոչեն աբիոնացիս, փոխանակ զի ացքատաբար եւ տկարաբար ունէին նոքա զՔրիստոս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)


Բաշխ, ից

s.

distribution;
assessment;
share, lot;
division;
weevil, mite.

· Calfa

NBHL (1)

Բարդածան բազում ասացուածս արար ընդդէմ աղանդին մարկիոնացւոց, եւ բաշխից, եւ կռոց պաշտաման. (Խոր. Բ. 63։)


Բարբաջանք

s.

cf. Բարբանջ.

· Calfa

NBHL (1)

Մտաց բարբաջանք են աղանդն, եւ ոչ ճշմարտութիւն. (Եզնիկ.։)


Դիւապաշտ, ից

adj. s. that worships the devil.

· Calfa

NBHL (1)

Դիւապաշտ աղանդ, կամ կախարդութիւն. (Շ. թղթ.։ Գէ. ես.։)


Զազրաձայն

adj.

having a bad voice;
of perverse doctrine.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պղծաբան եւ ի զազրաձայն խօսից ամենայն աղանդոց ի բա՛ց մերժեսջիր զքեզ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)


Զանխլացուցանեմ, ուցի

va.

to hide, to conceal.

· Calfa

NBHL (1)

Յերկեղէ բարեպաշտ թագաւորաց զանխլացուցանեն զաղանդս իւրեանց. (Լմբ. յայտն.։)


Գաղտագողի

adv. adj.

by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.

· Calfa


Գառնազգեստ

adj.

dressed in lambskins;
hypocritical.

· Calfa

NBHL (1)

Զգոյշ լերուք ի գառնազգեստ առնէ, եւ ի նորա աղանդագործ պղծուէ. (Ոսկիփոր.։)


Երկակողմանի

adj.

having two sides;
two sided, reciprocal.

· Calfa

NBHL (1)

Զորս եւ այժմ կրէ երկակողմանի չարաղանդիցն. (Լծ. ածաբ.։)


Երկակողմ

cf. Երկակողմանի.

· Calfa

NBHL (1)

Զորս եւ այժմ կրէ երկակողմանի չարաղանդիցն. (Լծ. ածաբ.։)


Ժխտեմ, եցի

vn.

to deny, to gainsay, to disown, to disavow;
to falsify, to contradict, to oppose;
to be unmindful of favours received, to be ungrateful, unthankful.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ աւանդակորոյս ժխտողին։ պարտուցն ժխտել տաղանդացն ճեպով մեծաւ ի տուժի։ Եթէ մեք ժխտեմք, դու առատապէս շնորհակալ ընձեռես. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Ա։)


Գիր, գրոց

s.

letter, character;
hook, volume, writing;
letter, epistle;
letters, soience, literature;
holy scripture, Bible;
— or թուղթ մեկնելոյ, act of divorce;
cf. Ապահարզան;
— առնել՝ հանել՝ հաստատեմ, to publish, to write, cf. Գրեմ;
— հաստանել, to post up or stake on the wall a bill, writing or advertisement;
ի —՝ ընդ գրով արկանել՝ լինել, to be written or registered;
զգրով or զրովք գալ, to dedicate one's self to reading;
ի —՝ ընդ գրով արկանել, ի գրի առնել՝ հարկանել, ի — դրոշմել՝ արձանացուցանել, to write, to write down, to registrate;
to treat a subject;
to circumscribe.

· Calfa

NBHL (1)

Քանզի ընդ գրով չեն կրօնք (աղանդաց), երբեմն զայս ասեն. եւ այնու խաբեն, եւ երբեմն զայն. (Եզնիկ.։)


Գործի, ծւոյ, ծեաց

s.

instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.

· Calfa

NBHL (1)

Յորմէ (այսինքն ի պատճառէ) իբր աստուած. եւ ի ձեռն որոյ (կամ որով), իբր զգործի. իսկ աստուծոյ գործի՝ բան է. (Փիլ. նխ. ՟ա.) (ուստի աղանդ արիանոսաց զբանն աստուած գործի հօր գոլ հայհոյէր յարարչութեան, եւ ոչ արարչակից)։


Գտիչ

s.

finder, inventor.

· Calfa

NBHL (1)

Գտիչ կորուսելոց, կամ ամենայնի։ Ո՛չ ես կորուսիչ, այլ գտիչ։ Խայտառակիչ կախարդաց, գտիչ աղանդից (այսինքն ի վեր հանօղ զխաբէութիւն նոցա). (Նար.։)


Եղջիւր, ջեր, ջերց, ջերաց

s. bot. fig.

horn;
huntsmans horn, French horn;
vessel or cup made of horn;
salient angle;
power, force;
glory, honour, praise;
* cupping-glass;
carob-bean;
retort;
— խողովակաւոր, tubulated -;
— ածել cf. Եղջերցեմ;
to puff one's self up with pride;
to threaten, to menace;
— ամբառնալ, բարձացուցանել զ—ս, համբառնալ ի բարձունս զ—ս, բարձրանալ եղջեր ամբարտաւանութեան, to lift up the horns, to become insolent, arrogant, proud, tyrannical;
to raise one's crest, to rebel;
փշրել զ—, խորտակել զ— ամբարտաւանութեան, to break the horns, to humble, to humiliate, to break down, to lower the pride;
— փրկութեան իմոյ, horn of my salvation;
reliance, support, strength, prop;
բարձր եղիցի — արդարոյ, the just small shall lift up his head;
the righteous shall be exalted.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոք յեղջերուէ իւղոյն ոչ առնիցէ ողորմութիւն, նա եւ ո՛չ ի բիւրոց տաղանդաց առնիցէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Թաքուցանեմ, ուցի

va.

to hide, to cover, to conceal;
to mask, to cover with a pretence;
to veil;
to envelope;
to hide or bury under ground, to inter;
որոգայթ —, to lay snares for;
չգիտէր ուր — զանձն, he did not know what hole to creep into.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս թաքուցող զտաղանդն դատապարտի. (Բրս. հց.։)


Զրադեշական, ի, աց

adj.

that belongs to Zoroaster.

· Calfa

NBHL (1)

Սեպհական աղանդապետի մոգութեան պարսից, որում անուն էր զրադաշտ կամ զրադեշտ կամ զրադեշ. պ. զերտիւշթ, զէրատիւշթ. յն. լտ. զօրօա՛սդէր.


Մերձեցուցանեմ, ուցի

va.

to approach, to draw near, to advance towards;
to apply, to appropriate.

· Calfa

NBHL (1)

Որք (հերձուածողք) աղանդ մերձեցուցանեն ի գլուխ նորա, այսինքն յաստուածութիւնն. (Երզն. մտթ.։)