Entries' title containing եմ : 4433 Results

Զգայռեմ, եցի

See full entry →

va.

to eruct, to belch;
to vomit, to throw up;
to blow, to fetch one's breath;
— or զգառիմ ազտեղութեամբ պղծութեան, to soil, to dirty, to daub one's self, to cast one's self in the mire.


Զգաստացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to awake, to lead back, to recall, to correct, to undeceive, to disabnse, to put out of conceit, to teach wisdom.


Զգացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to warn, to advise, to notify, to instruct, to inform, to announce.


Զգեռ հանեմ

See full entry →

sv.

cf. Զգայռեմ.


Զգեռեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Զգայռեմ.


Զգեստաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Զգեցուցանեմ.


Զգեստաւորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զգեցուցանեմ.


Զգետնեմ, եցի

See full entry →

va.

to fling down, to throw on the ground, to beat down, to overturn;
զգետնեաց զնա դեւն ի միջի անդ, the devil had thrown him in the midst.


Զգեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to clothe, to dress, to put a dress on any one;
to furnish with clothes, to adorn;
եթէ զխոտն ի վայրի Աստուած այնպէս զգեցուցանէ, if God so clothe the grass of the field.


Զգլխեմ գինւով

See full entry →

vn.

to inebriate, to get tipsy;
to fly to the head as wine does.


Երբեմն

See full entry →

adv.

sometimes, now and then, from time to time;
—, էր —, յ— ժամանակի, once, in days of yore, in byegone times, of old, of yore, already, formerly, in time past;
-..., -..., now …, now ...;
at times ..., at other times...;
some-times..., sometimes..., at one time..., at another;
one while..., onother while;
— այս ինչ՝ — այն ինչ, now one thing, now another.

NBHL (12)

Որ երբեմն կոյրն էր. (Յհ. ՟Թ. 13։)

Եւ դու երբեմն դարձցիս. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 32։)

Երբեմն այսպէս ուտէ սուր, եւ երբեմն այնպէս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 25։)

Երբեմն կարող, եւ երբեմն ոչ. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)

Երբեմն չար, եւ երբեմն բարի. (Եղիշ. ՟Բ։)

Իսկ որք ասեն, էր երբեմն՝ յորժամ ոչ էր. (Ժմ.։)

Էր ուրեք արդեօք՝ զի էի ... եկն երբեմն եհաս՝ զի եղէ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Յերբեմն ժամանակի՝ յորում հոռոմք տիրեալ ունէին զաշխարհս. (Խոսրովիկ.։)

Յերբեմն ժամու՝ յորում էր ծերն յանապատն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Որ կոչելոցն էին երբեմն ժամանակաւ. (Ճ. ՟Թ. որպէս թէ յիմիք ժամանակի։)

Եւ իսրայէլ գայթակղէր երբեմն. (Լմբ. իմ.։)

Նախ զնոցայն ունիմք, եւ հանապազ. եւ յետ այնորիկ զմերն տամք՝ յերբեմն երբեմն ժամանակս. (Լմբ. պտրգ.։)


Երգաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to sing, to celebrate, to praise.


Երգագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to make or compose songs.


Երգեմ, եցի

See full entry →

va.

to sing;
to praise;
to play;
— թռչնոց, to warble, to chirp;
— քնարաւ, to play on the lyre.


Երգիծաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to satirize, to lampoon.


Երգիծանեմ, գիծի

See full entry →

va.

to bite, to tear, to jeer, to cavil, to nettle, to irritate.

NBHL (2)

Շտեմարանք երգիծանին յոլովութեամբ մթերիցն նեղեալք. (Բրս. սղ.։)

Զի մի՛ այպանեալք ի նոցանէ երգնծանիցեմք, այսինքն զի մի՛ կսկիծ ի սիրտ առցուք. (Խոսր. պտրգ.։)


Երգիծեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Երգիծանեմ.


Երգիծուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Երգիծանեմ.


Երդմնեմ, եցի

See full entry →

vn.

to swear, to take an oath.


Երդմնեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make swear;
— զդեւս, to conjure, to adjure, to exorcise.

NBHL (1)

Երդմնեցոյց զիս։ Երդմնեցուսցէ զնա քահանայն։ Ո՞չ երդմնեցուցի զքեզ ի տէր։ Երդմնեցուցանեմ զքեզ յաստուած կենդանի։ Քաւեալ եմք մեք յերդմանէդ, զոր երդմնեցուցեր զմեզ.եւ այլն։


Երեկեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Երեկանամ.


Երեմեան, մենից

See full entry →

adj.

triennial

NBHL (5)

Երինջ երեմեան, եւ քօշ երեմեան, եւ խոյ երեմեան. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 9։ Ես. ՟Ժ՟Ե. 5։)

Ել ընդ նմա ի սելով երեմենեաւ զուարակաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 24։)

Յերեմենից եւ ի վեր. (՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ա. 16։)

Երեմեան լինի, ոտնափոխեսցի. (Գանձ.։)

Զուարակօք երեմենիւք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Երեմենի, մենեաց

See full entry →

cf. Երեմեան.

NBHL (5)

Երինջ երեմեան, եւ քօշ երեմեան, եւ խոյ երեմեան. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 9։ Ես. ՟Ժ՟Ե. 5։)

Ել ընդ նմա ի սելով երեմենեաւ զուարակաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 24։)

Յերեմենից եւ ի վեր. (՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ա. 16։)

Երեմեան լինի, ոտնափոխեսցի. (Գանձ.։)

Զուարակօք երեմենիւք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Երեսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to offer one's self;
to appear;
to see one another.


Երեսնեմեան

See full entry →

cf. Երեսնամեայ.

NBHL (3)

Յերեսնեմեանսն գրելոյ յառաջ քան զաբրահամ յորդէծնութիւնսն գալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Երեսնեմի էր յիսուս. (Եփր. համաբ.։)

Սկիզբն արար երեսնեմոյն կատարեալ հասակի եւ վարդապետութեան. (Սանահն.։)


Երեսնեմի, մւոյ

See full entry →

cf. Երեսնամեայ.

NBHL (3)

Յերեսնեմեանսն գրելոյ յառաջ քան զաբրահամ յորդէծնութիւնսն գալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Երեսնեմի էր յիսուս. (Եփր. համաբ.։)

Սկիզբն արար երեսնեմոյն կատարեալ հասակի եւ վարդապետութեան. (Սանահն.։)


Երերեմ, եցի

See full entry →

va.

to move, to agitate, to swing.


Երեւակայեմ, եցի

See full entry →

va.

to imagine, to fancy, to dream.


Երեւեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make appear, to represent, to show, to make, to figure;
to feign;
to produce, to bud, to sprout;
— զերեսս, to visit.

NBHL (1)

Հաւատալի երեւեցուցանեմ. (Նար. եւ այլն։)


Երեքկնարօր առնեմ

See full entry →

sv. fig.

to till three times;
to examine thoroughly.


Երեքկնեմ, եցի

See full entry →

va.

to triple;
to make triple.


Երթեւեկեմ

See full entry →

vn.

"cf. Երթեւեկս առնեմ."


Երիզապնդեմ, եցի

See full entry →

va.

to bind, to tie with a band.


Երիվարեմ

See full entry →

va.

to ride;
to lead, to guide.


Երիցացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make senior, to raise, to advance.


Զգուշացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to precaution;
to forewarn, to preserve;
— զբերան իւր, to guard one's tongue, to keep the tongue between the teeth.


Զգրգռեմ, եցի

See full entry →

va.

to provoke, to incite, to excite, to irritate, to incense


Զգօնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render wise;
to tame, to subdue, to humanize.

NBHL (1)

Զձի խստերախ հանդարտութեամբ զգօնացուցանեմք։ Զգազանս զգօնացուցանեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)


Զելանեմ, ելի

See full entry →

vn.

to go out, to free one's self, to set one's self at liberty.


Զեկուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to warn, to announce, to declare, to notify, to learn, to instruct, to inform;
— կանխաւ, to foretell.


Զեղխեմ, եցի

See full entry →

vn.

to abandon ones self to luxury, excess, debauch, to be dissolute;
to be intemperate, licentious, prodigal, extravagant;
— ի դինւոջ, to drink hard, to gormandize;
ըստ մոլորութեանն Բաղաամու զեղխեցան զհետ վարձուց, they ran greedily after the error of Balaam for reward.


Զեղծանեմ, ծի

See full entry →

va.

to spoil, to ruin;
to abuse, to deceive, to delude, to seduce, to beguile;
to rob, to steal, to ravish;
զեղծեմ զգատաւորս (ընչիւք), to corrupt judges.

NBHL (1)

Ծաղր առնեն, իբրու թէ զեղծեալ ինչ իցեմք. (յն. խաբեալ)։ Խաբեցաք եւ զեղծեցաք։ Մեծին յաղթէր, եւ փոքուն դեռ եւս զեղծէր։ Ի մեծամեծսն առաքինանայ. եւ ի փոքունսն զեղծի. յն. յանդիմանի, կամ յաղթի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 25։)


Զեղծեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Զեղծանեմ.

NBHL (1)

Ծաղր առնեն, իբրու թէ զեղծեալ ինչ իցեմք. (յն. խաբեալ)։ Խաբեցաք եւ զեղծեցաք։ Մեծին յաղթէր, եւ փոքուն դեռ եւս զեղծէր։ Ի մեծամեծսն առաքինանայ. եւ ի փոքունսն զեղծի. յն. յանդիմանի, կամ յաղթի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 25։)


Զեղծեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զեղծանեմ.


Զեղծուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զեղծանեմ.


Զեղուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to heap, to overflow.


Զեղչեմ, եցի

See full entry →

va. com.

to restrain, to retrench, to contract;
to throw into the shade, to eclipse, to darken, to obscure, to cloud;
to discount, to cash.

NBHL (1)

Զնոցին դիակունս առ երդովքն ուրեմն ի տանիս զեղչեալս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Զեմեղ

See full entry →

cf. Զետեղ;
— պահել, to place in safety.


Զեմուղ

See full entry →

cf. Զեմեղ.


Զեմեղեմ

See full entry →

vn.

to have pity or compassion;
to free from danger.

NBHL (1)

Եթէ առ տկարութեան չզեմեղիցէ, ապա ոչ այժմ թագաւորել է նմա. (Եզնիկ.։)


Definitions containing the research եմ : 6134 Results

Բարեկամաբար

See full entry →

adv.

friendly, familiarly, domestically.

NBHL (1)

Աստ եւ անդ վնասնէ զմեզ (չարն), եւ մեք բարեկամաբար ողջունեմք զնա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Բարեկենդան, ի

See full entry →

s.

carnival, holy day time;
բուն —, the day before lent, shrovetuesday, shrovetide.

NBHL (1)

Ի նոյեմբ. ՟Ժ՟Դ. հոռոմն բարեկենդան առնէ քառասնօրեայ պահոց՝ Քրիստոսի ծննդեանն. (Հ. կիլիկ.։ Տե՛ս եւ ի Տօմար. բարեկենդան այլեւայլ պահոց։)


Բարեկենդանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

happiness, felicity, prosperity, rejoicing.

NBHL (1)

Միոյ տան եւ քաղաքի բարեկենդանութիւն՝ ամենայնի առատութեամբ տեսեալք, զնախախնամութիւնն ասեմք (գոլ անդ). (յաղթութեամբ պսակեալ՝ ի բարեկենդաննութեան կատարէր զաւուրս. Խոր. ՟Գ. 32։)


Բարեկեցիկ

See full entry →

adj.

happy, prosperous, in good circumstances, rich.

NBHL (1)

Դարձցի Յակոբ, եւ դադարեսցէ, եւ բարեկեցիկ լիցի. (Երեմ. լ. 10։)


Բարեկրօն, ի, ից

See full entry →

adj.

of good morals, pious, virtuous, honest, religious.

NBHL (1)

Եթէ բարեկրօն (տեսանեմ), յանդիմանութեան (ակն ունիմ)։ Ժողովք բարեկրօնից. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Ա։)


Բարեհաճոյ

See full entry →

adj.

very agreeable;
բարեհաճոյ լինել, cf. Բարեհաճոյանամ.

NBHL (1)

Երբեմն՝ որպէս Բարեհաճիլ. (որ է եւ ոճ լտ)


Բարեհաճոյանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be very agreeable or very amiable.

NBHL (1)

Երբեմն՝ որպէս Բարեհաճիլ. (որ է եւ ոճ լտ)


Բարեհամբաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

good name, renown, reputation, fame, praise.

NBHL (1)

Գոհութիւն Աստուծոյ մատուցանեմք յաղագս քո բարեհամբաւութեանդ. (Խոր. ՟Գ. 67։)


Բարեշնորհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bounty, goodness;
gracefulness, elegance, charms.

NBHL (1)

Զայս կնդրուկ բանի ... մատուցեալ՝ յաւէժ ընծայեցուցանեմք այսու բարբառով բարեշնորհութեան. (Նար. ՟Հ՟Է։)


Բարեչափութիւն, ութեան

See full entry →

s.

exactness, beauty, exact proportion.

NBHL (1)

εὑμετρία bona mensura, congruens modus Բարւոք չափ. համեմատութիւն. չափաւորութիւն. բարեձեւութիւն. վայելչութիւն. չափակցութիւն.


Բարեպաշտ, ից, աց

See full entry →

adj. s.

pious, religious, devout.

NBHL (1)

Նմանութիւն Աստուծոյ է բարեպաշտն եւ արդարն գոլ՝ հանդերձ խոհեմութեամբ. (Սահմ. ՟Զ։)


Բարեվայելուչ

See full entry →

adj.

becoming, conformable, convenient, proper, handsome, pretty;
graceful.

NBHL (1)

Ոչ կարեմք ընտրել, ո՛ր հնդիկն է, եւ ո՛ր բարեվայելուչն է. (Մաշկ.։)


Բարետոհմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nobility;
noble birth;
grandeur;
fertility.

NBHL (2)

Նախատես զիս, վասն զի զինուոր եմ, այլ իմացեալ ծանիցես զբարետոհմութիւն ազատութեան իմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)

Զբարետոհմութիւն հոգւոց՝ ինքնիշխանութեամբ թշուառացուցանեմք. (Լմբ. սղ.։)


Բարերջանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

blissfulness;
good fortune, happiness.

NBHL (1)

Եւ իբր Լաւութիւն. կամ բարեմասնութիւն.


Բարեփառ, աց

See full entry →

adj.

glorious, illustrious, splendid, magnificent.

NBHL (1)

Որ առ ներխոհեմսն բարեփառ թուին ամուսնութիւնքն։ Զբարեփառ կենցաղն որսալ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. եւ ՟Ժ՟Բ։)


Բարեփառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

splendour, grandeur, magnificence, majesty.

NBHL (1)

Այսքան յառաջագոյն յափշտակեմ զբարեփառութիւնն. (Ածաբ. ի կիպր.։)


Բարեփորձ

See full entry →

adj.

well tried, — proved.

NBHL (1)

Որովք բարեփորձն լինել սովորեցաք, նոքումբք երեւիմք թէ՝ եւ յիշատակի եմք արժանի. (Մէկն. Ղեւտ.։)


Բարէ

See full entry →

conj.

at least, at the least.

NBHL (1)

ԲԱՐԷ. Այսպէս գրեն ոմանք ի գրչաց զնախակարգեալ բառսբարդեալս սովորաբար ըստ ուղիղ կանոնի ԲԱՐԵ. (ի բարի, բարեաւ, բարեաց) օրինակի վասն աստ դնեմք զքանի մի բառս, որովք լիցի զուղիղն դատել գրագիտաց։


Բարի, րւոյ, րեաց

See full entry →

adj. adv. s.

good, nice, kind, indulgent;
fit;
fine, handsome;
well, right;
good, benefit, favour, goods;
— է, it is good;
— առնել, to do well;
— or բարեաւ եկիք, be welcome ! համբաւ բարեաց, good reputation;
գիտել զ— կամ զչար, to ignore the difference between good and evil;
զինչ — գործեցից, what shall I do well ? հատուցեր ինձ —ս, you have done me good;
ընկալար անդէն զ—ս քո, you have received good in your life;
յորժամ — լինիցի քեզ, when will you be happy;
բարեօք, cf. Բարւոք;
բարով իմն, cf. Սիրելապէս, cf. Մարդասիրապէս;
cf. Բարեաւ.

NBHL (2)

Ետես աստուած զլոյսն, զի բարի է։ Որթ մի մատաղ եւ բարի։ Ռաքէլ բարի էր տեսլեամբ։ Դիպող ինչ, եւ բարի հասարակաց։ Նպաստ բարի եղեւ ինձ։ Գործ մի բարի գործեաց դա յիս։ Բազում գործս բարիս ցուցի ձեզ։ Վասն բարւոյ գործոյ ոչ առնեմք զքեզ բարկոծ. եւ այլն։

Եւ Ողջութիւն. բարեմասնութիւն. բարօրութիւն. յաջորղութիւն. խօշլուգ. քեմալի բարհաթ.


Բարիոք, աց

See full entry →

adj. adv.

good;
well, softly, leisurely;
ծածկել — է, it is better to hide it;
— է, it is well;
որպէս եւ —թուի քեզ, as you like it, if you please.

NBHL (1)

Ոսկի երկրին այնորիկ բարի՛ է. ապա ուրեմն գո՛յ այլ ոսկի ո՛չ բարիոք. (Փիլ. այլաբ.։)


Բարկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be angry, provoked, to storm, to rage.

NBHL (2)

Բարկացաւ Յակոբ, եւ կագէր ընդ լաբանու։ Իբրեւ լուաւ տէրն նորա, բարկացաւ սրտմտութեամբ։ Բարկացաւ տէր սրտմտութեամբ ի վերայ Մովսէսի։ Բարկանա՛յք, եւ մի՛ մեղանչէք։ Մի՛ բարկասցիս ծառայի քում։ Բարկացաւ տէր ողայ, կամ ի վերայ ողայ։ Զի մի՛ բարկասցի Աստուած ի բարբառ քո։ Բարկացեալ է սոցա տէր։ Միթէ գետո՞ց բարկասցիս տէր։ Ի վերայ այսր ամենայնի ո՞չ բարկանայցեմ։ Բարկացեալ էի ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Բարկացաւ սրտմտութիւն իմ ի վերայ նորա.եւ այլն։

Այն՝ բարկացելոյ էր, եւ այս՝ խրատողի. (Մխ. երեմ.։)


Բարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.

NBHL (3)

Բարկութիւն՝ բնական ինչ է. եւ սակայն յընթակայէ եւ ի կատարմանէ սահմանեմք զնա՝ ասելով, եթէ Բարկութիւն է առանդն զսրտիւն արեանն՝ առ ի տենչումն փոխարէն տրտմեցուցանելոյ. (Սահմ.։)

ԲԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. Դնի երբեմն փոխանակ գործոց բարկութեան, պատժոց, կորստեան, սպառնալեաց.

Զմտա՛ւ Աստուած, ո՞րչափ բարկութեան, քանի՞ փայլատականց (արժանի) գործս գործեմք։ Ո՞րչափ բարկութեան չիցեն արժանի այնպիսի իրք։ Անժուժկալութիւն ... էած եւ ի սոդոմ զհրացան բարկութիւնն. (Ոսկ. մտթ.։)


Բարձրաբարբառ

See full entry →

adj. adv.

that has a strong voice;
sounding, that has a loud or shrill sound;
resounding, clamorous, sonorous, clangous;
loudly, aloud.

NBHL (1)

Բարձր եւ վսեմ օրինակաւ. բարձրագոյնս եւ նրբագոյնս.


Բարձրաբերձ, աց

See full entry →

adj.

very high, much elevated, lofty.

NBHL (1)

Առին զքաղաքս բարձրաբերձս. (Նեեմ. ՟Թ. 25։)


Բարձրագահ

See full entry →

s. adj.

seat, the chair, the highest place;
president, the most honourable;
high, elevated.

NBHL (2)

Կամ Պերճ, վեհ, վսեմ. բարձրագոյն.

Կամ Բարձր տեղի, բեմ, դիտանոց.


Բարձրաթռիչ

See full entry →

adj.

that flies above.

NBHL (1)

Ահա վերաբերեմք առ քեզ՝ ճախրելով, իբրեւ ի բարձրաթռիչս եղեալ. (Եղիշ. ՟Ա.) իմա՛, որպէս բարձրաթռիչ (թռչուն) լինելով։


Բարձրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.

NBHL (3)

Եւ աղաղակն Երուսաղէմի բարձրացաւ. (Երեմ. ՟Ժ՟Դ. 2։)

Աթոռ փառաց բարձրացեալ. (Երեմ. ՟Ժ՟Է. 12։)

Առ զզօրութիւն բարձրացեալ բլրոյն քո։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ (այսինքն ծառ) բարձրացեալ։ Կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք։ Մայրից բարձրացելոց, բլրոց բարձրացելոց, պարսպաց բարձրացելոց։ Օր տեառն զօրութեանց ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից, եւ ի վերայ ամենայն բարձրացելոց եւ վերացելոց.եւ այլն։


Բարձրավզութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pride, haughtiness, arrogance.

NBHL (1)

Զմայր չարեացն զամբարտաւանութիւն եւ զբարձրավզութիւն ունէր արմատացեալ յոգւոջն ... Զբարձրազվութիւնն ասեմ եւ զամբարհաւաճութիւնն. (Ոսկ. ղկ.։)


Բարձրաւանդակ, աց

See full entry →

cf. Բարձրաւանդ.

NBHL (2)

գրի եւ ԲԱՐՁՐԱՎԱՆԴԱԿ, ԲԱՐՁԱՒԱՆԴԱԿ, եւ կամ ԲԱՐՁՈՒԱՆԴԱԿ. սեռ. բարձու աւանդակի, կամ բարձուանդակի. (ի բարձր, եւ անդր. լծ. եւ լտ. անդէ. իտ. աւանդի. յառաջ. թ. էռնտէ, էօնտէն ). Բարձր, մանաւանդ առաւել բարձր (վայր) բարձրածայրեալ (տեղի, շինուած) բարձունք. ըստ յն. պէսպէս. μετέωρος , ἅκρα, ὐψυλός, βωμός, ἁνάβασις, κρημνός եւ այլն. այսինքն անդր քան զտեսութիւն. ակառն, կամ բարձր ամուր. բեմ. բագին. ծայր, ծագ, վերելք, գահաւանդ, հողաբլուր, դիտանոց. եւ այլն։

Ի վերայ ամենայն լերանց բարձանց, եւ ի վերայ ամենայն բլրոց բարձրաւանդակաց։ Կային ի բարձրաւանդակ տեւոջ եզրա եւ ղեւտացիք. (Ես. լ. 25։ Նեեմ. ՟Թ. 4։)


Բարձրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.

NBHL (2)

Ի պաշտօն առին զերկին վասն գեղեցկութեան եւ բարձրութեան. (Մխ. երեմ.։)

Նայեաց ի գործս ձեռաց իմոց, եւ ի բարձրութիւն Երուսաղէմի։ Դու բարձրութիւն Երուսաղեմի, դու ցնծութիւն Իսրայէլի։ Աճեաց ի բարձրութիւն թագաւորութիւն նորա։ Ետու զայդ ի տուն Աստուծոյ իմոյ ի բարձրութիւն։ Երթալով յովսափատ մեծանայր ի բարձրութիւն։ Հպարտացաւ յոյժ բարձրութիւն նորա։ Փառք նորա լցան անարգանօք, եւ բարձրութիւն նորա ի սուգ կործանեցաւ։ Զբազումս չարչարեաց բարձրութիւն նորա.եւ այլն։


Բարոյականապէս

See full entry →

adv.

cf. Բարոյապէս.

NBHL (1)

Բայց ես եւ այլն իմն ասեմ բարոյականապէս. (Եղիշ. կան.։)


Բարոյք, ոյից

See full entry →

cf. Բարք.

NBHL (1)

Ըստ բարոյից նոցա հատուցից. (Մխ. երեմ.։)


Բարունակ, ի, աց

See full entry →

s.

vine-branch;
branch, bough, shoot.

NBHL (1)

Բարունակք քո (այսինքն այգւոյդ) ձգեցան ընդ ծով. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 32։)


Բարրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Բարրեմ.


Բարւոք, ոց

See full entry →

adj. adv.

good;
well;
եթէ — թուի առաջի or յաչս, if you please or like;
— ծերութիւն, a prosperous old age;
— վարդապետութիւն, good or sound doctrine;
— այր, a good man;
— խոտել, to despise or to scorn well;
— է մեզ աստ լինել, it is a good thing for us to remain here;
— է or — է բանդ, վադապետ, you say well, master;
ոչ է — մարդոյգ միայն լինել, it is not well for man to be alone;
տուժել զայր արդար չէ —, it is not a good thing to do ill to the just.

NBHL (2)

Բարւոք մարգարէացաւ ի վերայ ձեր ձեր Եսայի։ Բարւոք ետ նոցա զպատասխանին։ Բարւոք ասացեր, թէ չի՛ք իմ այր։ Ո՞չ բարւոք ասեմք մեք, եթէ սամարացի ես։ Բարւոք գոհանաս։ Բարւոք ընթանայիք.եւ այլն։

Ո՛չ է բարւոք զհաց մանկանց։ Ոչ է բարւոք՝ լուրն, զոր ես լսեմ։ Ոչ են բարւոք պարծանքդ ձեր։ Տուժել զայր արդար՝ չէ՛ բարւոք։ Ակն առնուլ ամբարշտի՝ չէ՛ բարւոք։ Կշիռ նենգութեան ո՛չ է բարւոք առաջի նորա։ Ակն առնուլ ի դատաստանի չէ՛ բարւոք։ Մեղր շատ ուտել՝ չէ՛ բարւոք։ Տգիտութիւն անձին իւրում ոչ է բարւոք։ Որ ակն ածէ զերեսս անօրինաց յանդիմանել, չէ՛ բարւոք.եւ այլն։


Բարք, րուց

See full entry →

s. pl.

manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.

NBHL (2)

Զայս բարոյս եւ մանի եմոյծ. (Աթ. ՟Դ։)

Յիւրոց բարուց անտի բանսարկու եղեւ։ Ի կամաց բարուցն մեղանչեմք. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Դ։)


Բաց

See full entry →

adj. adv. int. prep.

open, uncovered;
բացաւ գլխով, with an uncovered head, bareheaded, cf. Հոլանի;
impudently;
աչօք —օք or —աւ աչօք ոչ զոք տեսանէր, with the eyes open, he saw nothing;
—աւ երեսօք or —օք երեսօք, with the face uncovered;
թողուլ ի — զքաղաքն, to leave open the gates of a city;
ի — է դուռն, the door is open;
ի — ունել զգլուխն, to have the head uncovered;
ի — զնա՜, go away ! —է ի —, ի —, far, very far;
quite;
out, abroad;
— ի —, openly, evidently;
բացուստ ի բաց, from afar;
far;
ի —ի, in a field, out of the city, in the country, in the open air, under the open sky, cf. Արտաքս, cf. Հեռի;
ի — առնել, to remove, to send away;
քաջ ի — անցանել զբազմօք, to surpass many;
ի — բառնալ, to take away;
երթալ ի —, ի — գնալ, to go away, to depart;
ի — եգաւ ձմեռնային ցրտութիւն, the rigour of winter is past;
ի — քակել վաղաղակն, to cease from crying;
ի — տար, ի — անդր տար, never ! no ! God forbid! come along ! fy ! — ի, except, excepted, besides, save;
without.

NBHL (2)

Բացօք երեսօք տեսանեմք. (Եփր. բ. կոր.։)

Թողեալ եմք ի բաց զբերան եւ զունկն մեր. (Վրք. հց. ԺԲ։)


Բացասական, ի, աց

See full entry →

adj.

negative.

NBHL (1)

Բացասական. վասն զի ոչ ունի։ Բացասական է, յորժամ ասեմք, սեռն ոչ ունի բաղկացականս. (Անյաղթ պորփ.։) Որոշումն լինէր կրկին նշանակութեանցս, եթէ զառաջինն շեշտէաք՝ բա՛ցասական, եւ զերկրորդն՝ բացասակա՛ն. այլ՝ յընթացից բանիցն է որոշելի։


Բացասութիւն, ութեան

See full entry →

s.

denial, disavowal.

NBHL (3)

որ եւ ԲԱՑԱՍԱՑՈՒԹԻՒՆ. Երբեմն՝ որպէս ἁπόφανσις enunciatio, pronuntiatio, sententia Բացաձայնութեամբ արտասանութիւն. բան բացարձակ. վճիռ. դատակնիք.

Եւ երբեմն՝ ἁπόφασις negatio Բացբարձումն կամ պակասութիւն ստորասութեան. ժխտումն. ուրացումն. ո՛չն ասել. չի ըսելն

Աստուածութիւնն ըստ բոլորէ ներբնութեանն ոչ ստորասութեամբ դատի վասն գերունակ եւ անհամեմատ էութեանն։ Ի բացասութենէ բացերեւեցուցին ճեմականացն մանկունք (ասելով՝ անեղ, անմահ, եւ այլն) Քեր. (քերթ.։)


Բացատրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
— նշանագրաց, the act of deciphering.

NBHL (1)

Բացատրութեամբ ի նմանէն խորշեալ։ Բացատրութիւն պիղծ համարելոյն՝ եւ ողորմելոյս, է զղջումն եւ անզղջականութիւն։ Պատշաճաբար եդ առաջի բանս զբացատրութիւն քահանայութեան եւ կրօնաւորութեան։ Թերեւս բացատրութեամբ հեռի եմ ի նմանէ։ Կարօտիմք ուսանել զբացատրութիւն սոցա ի միմեանց. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ. եւ այլն։)


Բացէ, ի բացէ

See full entry →

adv.

very far;
from afar;
out;
cf. Բաց.

NBHL (2)

Ի բացէ (կամ ի բացեայ) էր յԵրուսաղեմէ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 29։)

Բացէ ի բաց տէր երեւեցանմա. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 3։)


Բաւական, ի, աց

See full entry →

adj. s. adv.

sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."

NBHL (4)

Միթէ ձեռն տեառն չիցէ՞ բաւական։ Եթէ ի փոքուն չէք բաւական, վանս այլոցն զի՞ հոգայցէք։ Եւ առ այս ո՞ բաւական իցէ։ Ո՛չ եթէ անձամբ բաւական եմք խորհիլ ինչ։ Որ եւ բաւականս արար զմեզ պաշտօնեայս։ Որք բաւական իցեն եւ զայլս ուսուցանել։ Մինչեւ բաւական լինել (յն. կարել) ընդ հովանեաւ նորա թռչնոց երկնից բնակել։ Բաւական լինել ոչխարին, կամ ոչխարու, կամ գառամբ. եւ այլն։

Տէր չեմ բաւական, եթէ ընդ յարկաւ իմով մտցես։ Աղաչեմ զքեզ տէր, չեմ բաւական։ Չեմ բաւական ամենայն արդարութեան եւ ճշմարտութեանն՝ զոր արարեր ընդ ծառայի քում։ Մեծ է օր տէրն, եւ ո՞վ իցէ նմա բաւական.եւ այլն։

Ես եմ Աստուած քո բաւական։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Բաւականն չարչարեաց զիս։ Ժառանգութիւն բաւականին ի բարձանց։ Միթէ զդատաստան ոք բաւականին թիւրիցէ՞.եւ այլն։

Այլ այն չէ բաւական ի փրկութիւն. (Մխ. երեմ.։)


Բաւականանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Բաւական լինել.

NBHL (2)

Ոչ բաւականանայր շտեմարանել. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ոչ բաւականանամ, այլ եւս առաւել խնդրեմ։ Բաւականանալ կերակրովք, կամ գիտելով. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)


Բաւանդակ

See full entry →

cf. Բովանդակ.

NBHL (2)

Տալ խաղաղութիւն բաւանդակ երկրին։ Զբաւանդակ թագաւորութիւնն. (Մխ. երեմ.։)

Բաւանդակ գերեցաւ ընդ սեդեկիայ. (Մխ. երեմ.։)


Բեկբեկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Բեկբեկեմ.


Բեկումն, ման

See full entry →

s.

breaking;
rupture, fracture;
fraction;
refraction;
rebuff;
— ոգւոյ, discouragement, despondency.

NBHL (1)

Բերան յանդգնելոյ մերձ է ի բեկումն։ Բեկումն ամբարշտաց աղքատութիւն։ Բեկումն այնոցիկ ոյք գործեն զչարիս։ Բերան անզգամի՝ բեկումն է նմա։ Բժշկեսցէ տէր զբեկումն ժողովրդեան իւրոյ։ Կործանումն եւ բեկումն։ Մխիթարել զիս ի վերայ բեկման դստեր ազդի իմոյ։ Բեկումն եւ թշուառութիւն ի ճանապարհս նոցա։ Վա՜յ ի վերայ բեկման քո. զի ցաւագին են հարուածք քո։ Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ։ Տեսանել ինձ զբեկումն ժողովրդեան իմոյ, եւ կամ զբեկումն սրբոյ քաղաքին Երուսաղեմի։ Չի՛ք բժշկութիւն բեկման քում. եւ այլն։


Բեռն, ռին, ռանց

See full entry →

s.

burden, load, weight;
cargo;
duty;
bale.

NBHL (1)

Եւ ընդէ՞ր լինիցի ծառայ քո բեռն տեառն իմոյ արքայի։ Իցեմ քեզ բեռն։ Եթէ անցանիցես ընդ իս, բեռն լինիս ինձ։ Եւ ձեզ բեռն ինչ ոչ եղէց. Զմիմեանց բեռն բարձէ՛ք. եւ այլն։


Բեր, ից

See full entry →

int.

come now ! come on!

NBHL (1)

Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)


Բեր, ոյ, ոց

See full entry →

s.

product, fruit;
a not in music.

NBHL (1)

Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)


Բերան, ոց

See full entry →

s.

mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.

NBHL (3)

Զունկն մերձ առ բերանն դնեմք. (Մաշկ.։)

Զնոյն զերից մանկանցն ի բերան առնելով՝ նուագեմք զօրհնութիւն։ Գոյժ ի բերան առեալ. (Յհ. իմ.։ Եղիշ. եւ այլն։)

Գրեաց բարուք ի բերանոյ Երեմիայի ... Գրեցեր ի բերանոյ իմոյ։ Ուստի՞ գրեցեր, յո՞յր բերանոյ. եւ ասէ ցնոսա բարուք, ի բերանոյ Երեմիայի. (Երեմ. ՟Լ՟Զ. 4. 18։)