marigold.
ՄԵՐՈՒՇԱՆ կամ ՄԵՐՈՒԶԱՆ. Անուն ծաղկի.
cf. Մեցոտ.
Մէցն՝ գիջութեան է անուն ... իսկ ամէսն թուի թէ իբրեւ յօդ իմն ըստ պատշաճի անուանցդ, որպէս յիմովսանն եւ յիւրեանցայոցն ... իսկ ուտիճն (որ եւ ցեց) կերիչ է եւ վատնիչ, թերեւս զգէճսն եւ զցամաքս, զոր կարծեմ միանգամայն խառնելով՝ ցեց մեցամէս կոչէ, յայտնելով զչոր եւ զդալար, որպէս թէ զոսկր եւ զմարմին։
cf. Մեքենայեմ.
Նամակս այրն հանճարեղ եւ ճարատարբան յերկոցունց կողմանց մեքենաւորեաց. (Նար. խչ.։)
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
Գաղտ ընդ գաղտնի դուռն ուրեն մեքենաւորութեամբ ի բերդն մտանէին։ Ոչ ոք կարէ զդէմ քաջութեան նորա ունել, բայց հնարիւք մեքենաւորութեամբ ինչ լինիցի հնար. (Բուզ. ՟Դ. 55։ ՟Ե. 35։)
to press, to extract by pressing or squeezing, to squeeze out, to express;
to filter, to distil.
Զքաղցր ցօղքն բջիջքն բղխեն, իշխանութիւն ունելով զնոսա պարզաբար մզել։ Որպէս ի լերին ձիւն, ի խոնարհ կոյս յերակսն մզելով. (Նիւս. ի մկ. բեթղ. եւ կազմ։)
membranous;
choroides.
Զանօսրունս զայնոսիկ եւ զմզնաձեւ զորմսն (խորսխի). (Առ որս. ՟Դ։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
ՄԷՆ ՄԻ. ա.գ. (անհոլով իբր յամենայն հոլովս) Իւրաքանչիւր. մի մի, զմի մի, միոյ միոյ. ըստ մարդաթուի. ամմէն մէկը՝ մէյմէկ, մէկիկ մէկիկ, ամմէն մէկուն, մարդ գլուխ .... յն. եւ լտ. պէսպէս ոճով.
Առին մէն մի դահեկան։ Ետուն նմա իւրաքանչիւր մէն մի որոջ։ Տալ ռոճիկ արքայի եւ տան նորա մէն մի ամիս ի տարւոջ. (Մտթ. ՟Ի. 9. 10։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 7։)
cf. Միջերկրեայ.
Ի մէջերկրայ տանէն յունաց՝ հայոց տուեալ պարգեւք փառաց. (Շար.) գրի եւ ՄԷՋԵՐԿՐԵԱՅ, ՄԻՋԵՐԿՐԵԱՅ։
Զհոգս մէջերկրայցն։ Հասեալ ի մէջերկրայս։ Զմէջերկրեայսն ամենայն։ Ասուի եւ կտաւ, զոր զգենուն մէջերկրայքս. (Խոր. ՟Բ. 13. 14։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Լմբ. առակ.։)
to darken, to grow dark, to become dusk;
to dim, to obscure;
to tarnish;
— օդոյ, to begin to lower;
— աստեղաց, to be eclipsed;
— մտաց, to grow dim.
συσκοτάζω, συσκιάζομαι obtenebror, tenebris et caligine obducor. Մթով պատիլ. մթագնիլ. նսեմանալ. խաւարիլ. թխանալ. այլագունիլ. մթնել, մթնալ, մթըննալ.
obscurity.
Լուսինն յոժամ ի մահիկեղջերն զնշան կարմրութեան, կամ մթարութիւն ունիցի. (Վեցօր. եւ Շիր.։)
heap, mass.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
heaped up, amassed, accumulated.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
obscure, gloomy, dark;
obscure, abstruse, occult, of difficult interpretation;
— կեանք, life of obscurity;
— վարս վարել, to live obscurely, to lead an austere life.
Եմոյծ զիս ի տուն մթին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Մժղուկ.
Լցին մժեխիւ։ Հարեալ ի մժեխացն թունից. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն աստուածք քո զմժղկի մի զօրութիւն ոչ ունին. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ քան զմժղունս եւ զմժղուկս եւ զգորտս անարգ են. (Վրդն. սղ.։)
cf. Մժղուկ.
Լցին մժեխիւ։ Հարեալ ի մժեխացն թունից. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն աստուածք քո զմժղկի մի զօրութիւն ոչ ունին. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ քան զմժղունս եւ զմժղուկս եւ զգորտս անարգ են. (Վրդն. սղ.։)
gnat, mosquito;
midge, any small fly;
առաջնորդք կոյրք, որ զմժղուկս քամէք եւ զուղտս կլանէք, ye blind guides, who strain at a gnat and swallow a camel.
Լցին մժեխիւ։ Հարեալ ի մժեխացն թունից. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն աստուածք քո զմժղկի մի զօրութիւն ոչ ունին. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ քան զմժղունս եւ զմժղուկս եւ զգորտս անարգ են. (Վրդն. սղ.։)
unanimous;
monastic;
— ձայնիւ, with one voice;
—ք, religious community;
monastery.
Բազում բարեաց ընդունակ է միաբանական կեանքն. (Ոսկ. հռ.։)
Իւրաքանչիւր ի կատարելութեան միաբանականաց մի՛ զհեշտն խնդրեսցէ յառաջնորդէն, այլ զօգտակարն եւ զպիտանացուն. (Բրս. հց.։)
monk, friar, coenobite.
Գունդք հրեշտակապետացն ծաւալեցան յերկնից ի յերկիր, եւ եղեն միաբանակք հրեշտակք ընդ մարդկան. (Գանձ.։)
Եմուտ նա ի միաբանակեցաց վանս։ Զի ելցէ ի միաբանակեցաց վանաց ժողովոյ եղբարցն։ Հնգետասան ամս ունէր ի վանս միաբանակեցաց. (Վրք. հց. ստէպ։)
unanimously.
Գոհացողք լինելով միաբանակի զամենեցունցն աստուծոյ. (Պիտ.։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Այսօր զբաժանեալ լեզուս ազգաց միաբանեաց դարձեալ ի սուրբ վերնատունն. (Շար.։)
Լուծանի, յորժամ մեկնեսցի յըմբռնողէն եւ ի միաբանեցողէն. յն. շարունակօղ կամ պարունակօղ։
Յանուն աստուծոյ միաբանեցայ վանիցս, եւ ետու զծովատեղաց հողերն։ Միաբանեցաք սուրբ նշանիս, եւ շինեցաք զզանգակատունն։ Միաբանեցայ յուսովս սուրբ աստուածածնիս, եւ ետու արծաթի խաչ. (Յիշատ.։)
unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.
ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՄԲ որպէս մ. ὀμοθυμαδόν unanimiter. Միաբան. համաշունչ գոլով. իբրեւ մի սիրտ եւ ոգի. միաբանաբար.
having one language or speech;
unanimous;
with one voice.
Ընթեռնուն առանց միջնորդի եւ միաբարբառ խօսիւք. (Գր. տղ. թղթ.։)
to remove or take away every thing together.
Միաբարձ արարեալ տունս նոցա, բազում գանձս եւ դիպակս ... առեալ գնաց. (Ուռհ.։)
of the same character or disposition.
Համաբարոյ. ունօղ զնոյն բարս, զբնաւորութիւն. զհանճար, եւ այլն.
co-habitation.
Ասէ օր մի, զի սահմանեսցէ զչափ տուընջեան եւ գիշերոյ ի միաբնակութիւն կողմանցն երկոցունց. (Վեցօր. ՟Բ։)
consubstantiality.
tresses, head of hair.
Որ եօթն փունջ միաբոլոր վարսին ունէր ի վերայ գլխոյն իւրոյ. յն. եօթն խոպոպիս ունէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
absolute prince;
commander, general in chief.
Արտաւազդայ մանդակունւոյ, որ միագլխապետ էր, եւ ամենայն հայոց զօրավար. (Խոր. ՟Գ. 6։)
having but one substance;
unique of its kind.
μονοούσιος solus, sive unicus in suo genere եւ ἑνούσιος substantialis vel innatus. Միաբուն գոյութեամբ կամ գոյացութեամբ. միաձոյլ. միատարր. միակ. միական.
monochromatic;
of the same colour, uniform.
Խաշն համակ եւ միագոյն (կամ միագունի)։ Մայրն հասարակ միագոյնն, որ ծնաւ զնկարէն գառինսն. (Եփր. աւետար.։)
fellow-labourer, cooperator, coadjutor;
working or acting together, cooperatively.
Պարք մեղուացն միագործ ճեպեալ վաստակեն համօրէն. յն. գործ ամենեցուն է մի. (Վեցօր. ՟Ը։)
uniform, simple.
Զբազմանուն՝ զամենազօրն՝ զմիադիմի հաստատութիւնն. ((իմա՛ ըստ յն. զենթակայութիւնն հօր աստուծոյ) Կոչ. ՟Զ։)
cf. Համաթիւ.
Մնալ քառասուն, եւ պսակիլ հաւասար միաթիւ։ Սոյնգունակ եւ ութեւտասունքն, երեք վեցեակս՝ միաթիւս. (Սիսիան.։)
cf. Համագումար.
ἁγελικός gregalis եւ πανδημοί catervim. Ի մի ժողովեալ. համախմբեալ. համագունդ. միաբան.
speaking the same language.
ὀμόγλωττος qui eadem lingua utitur, ejusdem linguae. Որոց լեզուն է մի. միաբարբառ.
cf. Միախորհուրդ.
ՄԻԱԽՈՀ ՄԻԱԽՈՐՀ եւ ՄԻԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. ὀμόνους, ὀμόφρων, συμβαίνων ejusdem mentis, sententiae;
concors. Զմի եւ զնոյն խորհուրդ ունօղ, եւ ունելով. համաշունչ. համամիտ. միակամ. միաբան.
Զնոյն սէր յանձին ունիջիք, համաշունչք՝ միախորհուրդք. (Փիլիպ. ՟Բ. 2։)
Համաշունչ եւ միախորհուրդս զամենեսեան առնելով ի մի յոյս կոչմանն քրիստոսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
of the same opinion or way of thinking, unanimous;
unanimously.
ՄԻԱԽՈՀ ՄԻԱԽՈՐՀ եւ ՄԻԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. ὀμόνους, ὀμόφρων, συμβαίνων ejusdem mentis, sententiae;
concors. Զմի եւ զնոյն խորհուրդ ունօղ, եւ ունելով. համաշունչ. համամիտ. միակամ. միաբան.
Զնոյն սէր յանձին ունիջիք, համաշունչք՝ միախորհուրդք. (Փիլիպ. ՟Բ. 2։)
Համաշունչ եւ միախորհուրդս զամենեսեան առնելով ի մի յոյս կոչմանն քրիստոսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Only Begotten;
— որդի, only son.
μονογενής unigenitus. Միակ ծնունդ հօր աստուծոյ ի յաւիտենից, եւ կուսի մօր ի ժամանակի. քրիստոս յիսուս. բան հօր, բանն մարմնացեալ.
ՄԻԱԾԻՆ. ի մարդկան ծնունդս, Միամօր. միակ զաւակ.
Մարիամ լուսապայծառ՝ միածին ծնունդ յայտնեալ ծնողաց. (Շար.։)
the being only-begotten.
Միածնութեամբ ունի յանձն իւր եւ այլն. (Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
Որ միեղջերուն կոչեցաւ՝ միածնութեամբ, եւ բազում զօրութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։) Տե՛ս եւ (Աթան. ՟Ը.) ուր զմիածնութիւնն քրիստոսի չարաչար մեկնէ արիանոսն, եւ քաջիկ յաղթահարի։
one-eyed, monocular.
μονοφθαλμός unoculus, luscus. Որ ունի զմի եւեթ ակն. գոլով միով ակամբն կոյր. միաչեայ. միաչէն.
living together;
cf. Միայնակեաց.
Երեք աբեղայք գնացին յերկիրն թզկաց. եւ տեսեալ նոցա զմիակեցունսն՝ փախեան ի նոցանէ. (Հ. ապր. ՟Գ.։)
having one bark or rind.
Որ ունի զմի եւեթ կեղեւ միապաղաղ. կեղեւը միակտուր.
uniform;
monotonous.
μονόμορφος uniformis μονοειδής unius speciei, modi. Որ ունի զմի եւեթ կերպ. միօրինակ. միատեսակ.
Ոչ կարէ տալ միակերպ ստուերս ամենեցուն։ Միակերպ տալ ստուերս ամենեցուն. (Շիր.։)
paralytic, palsied, crippled;
one-sided;
from one part only.
Ամբաստանողին հանդերձ թշնամեօքն երթալ. որով միակողմանի գործ յիշմանցն առնեն։ Միակողմանի գործէին զյիշմունսն. (Սոկր. ՟Ա. 32։)
Ոչ միակողմանի ունելովվ զզէնս արդարութեան. (Շ. թղթ.։)
of the same religion, coreligionary;
of similar habits;
uniform, conformable.
μονότροπος unius modi, unius sensus συμπολιτευόμενος simul vivens, conversans, contubernalis. Որոց մի է կրօն՝ պաշտօն՝ կարգ՝ քաղաքավարութիւն. համակրօն, եւ կրօնակից. համաշունչ. միաբան. եւ Միօրինակ. համանման.
Ի հաղորդական ի կեանսն՝ իւրաքանչիւրոց առանձինն շնորհք՝ հասարակ միակրօնիցն լինիցին։ Միակրօն քրիստոնէիցն վարք՝ մի հանդէս ունին զփառսն աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
Սոցուն վկայից միակրօնից միաբանելով։ Սրբափայլ միակրօնիցն (իւղաբերից) հիացմամբ եւ զարմացմամբ. (Տաղ.։)
Ոչ միայն հարազատք, այլեւ միաշունչք միակրօնք. (Նար. յիշ.։)
Հոգւով միասնունդք միակրօնք ի կարգս աստուծոյ. (Ասող. ՟Գ. 17։)
cf. Միահաղոյն.
Սապէս եւ այլքն՝ որք միահաղ յարանունաբար զոմանց ասէին. (Անյաղթ արիստ. (իբր որք միանգամ, կամ միանգամայն։))
vote, suffrage;
even, equal, like;
summed up;
— դնել, to vote, to come to the vote;
չէ ընդ —, that is not the same thing.
Եպիսկոպոսունք ի մի միտս միաբանեցան, եւ եդին միահամար. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 23։)
Եկն ռստակէս՝ բերելով ընդ ինքեան զգիրն կանոնաց թուեալ միահամար կարգաւ տունս քսան. (Ոսկիփոր.։)
collectively, altogether, generally, all at once;
in all;
in a crowd, in a mass;
եւ զի — ասացից, to say briefly, in short.
Ամենեցուն միահամուռ սրբազանիցն։ Միահամուռ լրութեամբ բովանդակիչք։ Հրեշտակք միահամուռ կատարեն զամենայն զարգս։ Միահամուռ ասել, կամ փակել, կամ ունել. (Դիոն.։)
cf. Մեկնահանդերձ.
Ունօղ կամ ունելով զմի եւեթ հանդերձ. միաձորձ. մէկ հագուստով.
Միաձի միահանդերձ զինքն եւ զհասարակ գունդն վարատեալ փախստականութեամբ. (Յհ. կթ.։)
cf. Հասակակից.
Զմիահասակ աղջկունսն եւ զայլ կանայսն ուսուցանէր. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Զ.։)