blazoned with a bird.
Ունօղ զնիշ՝ զնշանակ այսինքն զդրօշ վարուժանակի, իբր արու հաւու, արծուոյ, բազէի.
Աղանազգիք՝ աղանադրօշք, արծուէնշանք, վարժնականիշք. (Բուզ. ՟Զ. 2։)
bull-dog.
wheat-distributing.
σιτόδοτος frumenti dator, largitor. Բաշխօղ ցորենոյ.
Զիա՞րդ զյովսեփաւ զանց արարի, որ ծառայ եղեւ, եւ ցորենաբաշխ եգիպտոսի. (Առ որս. ՟Ը։)
profiting by corn.
σιτώνης frumenti coemptor. Որ շահի դնելով զցորեան.
Ո՛վ ցորենիաշահք եւ ցորենավաճառք. (Ածաբ. կարկտ.։)
abounding in wheat.
Ուր իցէ ցորեան շատ.
Իջանել յեգիպտոս ի ցորենաշատ երկիրն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Ցիռ.
Առաւել ռմկ. որպէս Ցիռ. էշ վայրի.
Ցռէշի կաթն. (Ոսկիփոր.։)
blowing cold, frosty, sharp, biting.
Որ ցուրտ կամ ցրտագին շնչէ. պաղ փչօղ.
Զաւուրս ցրտաշունչ հողմաշունչ սառնամանեացն անցուցանէին։ Կատարեալ զաւուրս ձմերային ցրտաշունչ օդոցն։ Ցրտաշունչ սառնամանիք ձմերանոյն։ Աւուրք ցրտաշունչ սառնամանեաց. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։)
palisade, stockade.
Պատնէշ ցցովք կազմեալ. խաշար.
Զկլայն ցցապատնիշօք ամրացուցանել տայ թագաւորին. (Յհ. պտմ. ՟Դ. առ Լեհ.։)
lavender, spica.
• «բրդոտ ռեհան, ocy-mum pilosum» Խոր. աշխ. 615. սրա աւելի նոր ձևերն են փաղանգամուշ, ֆարանճա-մուշկ, ֆալանճմուշկ Բժշ.։
• = Պհլ. palangamusk, պրս. [arabic word] palangmisk, որից փոխառեալ են նաև ա-սոր. ❇ ︎ parangmušk, արաբ. [arabic word] falanǰmusk, [arabic word] ❇ faranǰ-mušk, faranjamusk «ռեհան»։ Հայերէնի մէջ փաղանգամուշկ գալիս է պահլաւից. նորագոյն ձևերը արաբերէնից։-Հիւբշ, 254։
• ՆՀԲ մեկնում է «ձագախոտ», բայց նաև «որպէս թէ մուշկ կենդանւոյ... զի փէլէնկ կամ փալանկ է ինծ. իսկ փէ-լէսէնգ է պալսամ, բալասան»։ Garrez
• JAs 1869, 167 պհլ. բառը կարդալու համար՝ համեմատում և օգնութեան է առնում հայ ձևը։ Ուղիղ է մեկնում նաև Պատկ. Aрм. reorp. 81։ Հիւբշ. ZDMG 35 (1881), 662 պրս. palangmušk, ՀԲուս. § 3034 պրսl faranǰmusk։
Բառ անստոյգ՝ որպէս թէ մուշկ կենդանւոյ, որ իցէ իբրեւ զվագր կամ ազգ ընձու. (զի փէլէնկ կամ փալանկ է ինծ. իսկ փէլէսէնգ է պալսամ, բալասան).
Լինի ի հնդիկս հալուէ, փաղանգամուշկ, քափուր. (Խոր. աշխարհ.։)
Փաղանգամուշկ, ձարխոտն. կամ ֆարանճամուշկ ինքն դաղձն է. ուր թերեւս գրելի էր Ձագախոտ, կամ ընծախոտ. զի փալանկն է ինծ։ (Բժշկարան)
smooth-tongued, flattering, bland.
with adulation, blandishingly.
Փաղաքշանօք. գորովական յորջորջանօք.
Միւս եւս իշխանն սիսական Վասակ, որ գաբուռն փաղաքշաբար անուանիւր։ Նըսըն՝ որում սբուքն փաղաքշաբար յորջորջէին. (Յհ. կթ.։)
flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.
Որ ինչ հայի ի փաղաքշանս. գորովական. շողոքորթական. հրապուրիչ. շողոմարար. ողոքական.
Ոչ իբր փաղաքշական ինչ, կամ սուտակասպասս (բարբառի). (Ոսկ. գծ.։)
Փաղաքշական խորհրդովք ախտի։ Պէսպէս պատրանս փաղաքշական բանից տայ նմա։ Քանզի փաղաքշական է ազգ իգաց. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Վրդն. ծն.։)
ՓԱՂԱՔՇԱԿԱՆ. ὐποκοριστικός blandus, extenuatorius. Ըստ քերականաց՝ Նուազական մասնիկ յածանցական անուանս՝ ի նշանակ գորովանաց տղայոց առ ծնողաց առ զաւակս, որպէս՝ որդեակ, մանկիկ, գառնուկ եւ այլն. (յն. իբօգօրիդիգօ՛ս. ի գօ՛րի որ է աղջիկ, եւ բիբ, եւ պաճուճապատանք խաղալիկք աղայոց. )
Տեսակք են ածանցացն, հայրանունական, փաղաքշական, եւ այլն։ Փաղաքշական է, որ զնուազութիւն նախագաղափարին անբաղդատականի յայտնէ. ո՛րդոն, այրիկ, քարուկ, խոճկորակ, քաղակ. (Թր. քեր.։)
Փաղաքշականն է աղջկական (ըստ յն). եւ զի ոչ ասացաւ ի մերումս վասն պատկառանաց. վասն զի այնպիսեացն բնութիւն սովորեաց ըստ անկատարութեան տիոցն եւ զխօսն անկատար ասել. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Է եւ փաղաքշականն՝ մօր առ որդի գորովով գթոյ կոչումն, ձագիկ, գառնիկ, լուսիկ։ Այլեւ զնուազութիւն գաղափարին առանց բաղդատելոյ եւ համեմատելոյ յայտնէ. ո՛րգոն, այրիկ, քարիկ, ծովիկ. զի ի բառիցն յայտ լինիցի նուազութիւն իրին. (Մովս. քերթ. եւ այլն. առ Երզն.։)
Մեծ իշխանն սիւնեաց Վասակ, որ ըստ փաղաքշականին իշխանիկ անուանիւր։ Գրիգոր որդի նորին, որ փաղաքշական անուամբն սուփան անուանիւր. (Յհ. կթ.։)
endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.
ὐποκορισμός blandior appellatio, extenuatio κολακεία illecebrae πωπείω adsentatio, adulatio, blanditiae. Գդուանք. գորով գթոյ. շողոքորթութիւն. շողոմք. ողոքանք. հրապոյրք. գուրգուրալը, կակուղ ու անուշ խօսք, խըլընմիշ ըլլալը.
Զոմանս փաղաքշանք, եւ զոմանս սխրացումն զարմացման պաշարէր։ Փաղաքշանք դիւացն անհետ կորիցեն ի քէն. (ՃՃ.։)
Այլք ընչիւք պատրեալք լինէին, եւ կէսք փաղաքշանօք մարմնական սիրոյ։ Ոչ ընդ փաղաքշանս ուրուք մեղկէր առ գովութեամբ. (Վրք. ածաբ.։)
Եւ ո՛չ ի փաղաքշանացն մեղկէր։ Փաղաքշանօք ասէին ցնա, ռա՛բբի. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Մարդկան փաղաքշանաց հետեւեալ։ Բազում անգամ կարէ փաղաքշանք մարդկան զսպիտակութիւն արծաթափայլ հոգւոյն շնորհաց ի ձեռս նոցա ժանգացուցանել։ Ոչ ի փաղաքշանաց ինչ, եւ ոչ ըստ բռնութեան, եւ ոչ ըստ պատրանաց ինչ եկիր առաջի Աստուծոյ (կրօնաւորիլ). (Պրպմ. ձ։ Լմբ. սղ.։ Մաշտ. սքեմ.։)
Է նոցա (այսինքն կանանց) դէմքն՝ զէն, սուսեր՝ բանն, փաղաքշանքն եւ ողոքանքն՝ բոց. (Փիլ. սամփս.։)
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
չ. ՓԱՂԱՔՇԵՄ ՓԱՂԱՔՇԻՄ. ὐποκορίζω, -ομαι subblandior, blandis verbis compello κολακεύω adulor, assentor. Փաղաքուշ լինել. (ի փաղ, եւ ի քշել, քսել, քսուըտիլ, քծնիլ. ) Գգուել, գրգել. փայփայել. գորովիլ. խանդաղատիլ. եւ Մարդահաճել. մարդելուղել. շողոմել. շողոքորթել. ողոքել, ամոքել. քաղցրաբանութեամբ ջանալ որսալ, հրապուրել. պատրել.
Փաղաքշէ իբրեւ զմայր, եւ նենգէ իբրեւ զպատերազմող. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
Խնդասջի՛ր ընդ այնոսիկ՝ որ յանդիմանեն զքեզ, առաւել քան ընդ այնոսիկ՝ որ փաղաքշեն զքեզ. (Եւագր. ՟Թ։)
Մերթ թշնամանէին, մերթ փաղաքշէին։ Վասն փաղաքշելոյ այսր անդր բերեալ յիւրաքանչիւր չարիս՝ զճշդութիւն վարուցն լուծցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ Բրս. հց.։)
Ուրում փաղաքշէրն. որում երէկն փաղաքշէր սիրով. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
Ո՛չ ըստ մարդկային երախտեաց եւ բարուց փաղաքշիմ նմա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
Փաղաքշեալ փարէին զոտիւք նորա. (Անան. եկեղ։)
Փաղաքշէր զՊօղոսիւ։ Մերձակայիցն փաղաքշողաց անսալով. (ՃՃ.։)
Ընդ առաջումն՝ միշտ փաղաքշեալ՝ հանապազ խնդայ սատանայ. (Նար. ՟Ժ։)
Դեղովք ամանոյ բերանոյս փաղաքշեալ թովեմ զպահեցօղսն առ իղձս կերակրոց եւ յղփութեանց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Սկսաւ փաղաքշել անդամալուծին, զի ո՛րպէս մարթասցէ տանել զնա առ սուրբն Անտոն. (Վրք. հց. ձ։)
Պատճառս իմն կարկատէ սաւուղ, եւ փաղաքշէ եւս. (Նախ. ՟ա. թագ.։)
Ոչ մարդկան բազմութիւն, որք փաղաքշին զձեօք. (Լմբ. սղ.։)
fawning;
seductive.
Որ ստէպ փաղաքշէ կամ փաղաքշի.
Ազգ իգաց փաղաքշոտ է, եւ մեղկ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Փաղաքշանք.
Դէպ եւ վրէպ բանից փաղարշութիւն. (Եւագր. ՟Ժ։)
Փաղաքշութիւն սիրոյ, որով գերին ի ծառայութիւն. (Ոսկիփոր.։)
caressing, coaxing, wheedling;
flatterer, fawner, toadeater, adulator, smooth-tongued fellow, sycophant.
• , ի-ա հլ. «կեղծաւոր, շողո-քորթ» Եւագր. 62. Ոսկ. լս. ղկ. մրգր. «շո-ղոքորթական» Լմբ. սղ. Վրդն. դան. ա, էջ 245. «կեղծաւորութիւն, շողոքորթութիւն» Մագ. քեր. որից փաղաքշել «գգուել, փայ-փայել, շողոքորթել» Եւագր. 62. Ոսկ. մ. բ. 18. փաղաքշանք Ոսկ. մտթ. փաղաքշաբար Յհ. կթ. փաղաքշոտ Վրդն. ծն.։
• ՆՀԲ «ի փաղ և ի քշել, քսել, քսուր-տիլ, քծնիլ»։ Տէրվ. Altarm. 38 փաղ «բաղ, յար»+քուշ. հմմտ. սանս. ǰus «ախորժիլ, հաճիլ, սիրել»։ Հիւնք. պրս. ֆալկիուշ «կախարդ» և լտ. fallacia «խաբէութիւն»։
ՓԱՂԱՔՈՒՇ. իբր Փաղաքշական.
κόλαξ adulator, assentator. Արմատ Փաղաքշելոյ՝ իբր Փաղաքշօղ. մարդելոյզ. քաղցրաբան.
Փաղաքուշք եւ ողոքոտք։ Իբրեւ չար եւս քան ի թշնամեաց փախիջի՛ր դու ի պատիր փաղաքուշ մարդոյ. (Փիլ. լին.։ Եւագր. ՟Թ։)
Ո՞ւր փաղաքուշքն եւ կատակերգք։ Ո՞ւր են փաղաքուշքն, ո՞ւր են շաղաւաշրթունքն։ Տեսանէ զսպասաւորութիւն փաղաքշացն. (Ոսկ. լս. եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Փաղաքուշ, սուտակասպտս. (Տօնակ.։)
Վուշ՝ փաղաքուշք յորդորիչք. նաւթ եւ ձէթ որկորստութիւն, որ մոլեցուցանեն զպոռնկութեան ախտն. (Վրդն. դան.։)
Բազումք եւ զբան փաղաքուշ սովոր են տալ, եւ զգովութեան նանիրս։ Կամեցան փաղաքուշ բանիւ զերծանիլ. (Լմբ. սղ.։ Վրդն. դան.։)
ՓԱՂԱՔՈՒՇ. գ. իբր Փաղաքշանք.
Ի փաղաքշի տասն օգտի հարկաւոր է զծանունսն եւ զպատուականսն առնուլ ի մէջ անուանս թախանձանաց, զի դիպեսցի խնդրոյն. (Մագ. քեր.) (ուր Երզն. պարզելով դնէ, ի փաղաքշելն)։
bladder, vesicle;
— ապակեղէն, balloon;
— հրետի, gun cartridge;
— հրաձիգ, fusee;
cf. Հրատիկք;
— լողական, air-bladder.
• «մէզի պարկը» տե՛ս բուշտ։
• -Կազմուած *փամփ+բուշտ բառերից. երկրորդի ծագումը անյայտ է (տե՛ս առան-ձին). բայց առաջինն է բնիկ հայ բառ՝ հնխ. phamph-«ուռչիլ» արմատից. սրա հետ նոյն են bha*mbh-, ba*mb, pamp-ձևերը. որոնք բոլոր բնաձայն են համարւում. բազ-մաթիւ ժառանգ ձևերից հմմտ. սանս. bim-ba-«գնդակ», bimbī «մի տեսակ դդում», յն. Աέμβις «ջրի պտոյտ, շռնչան», πεμφις «շունչ, փոթորիկ. պալար, ջրի կաթիլ», πομφός «գնդակ, կոճակ, բշտիկ, վահանի ուռած մասը, կումբ», լեթթ. bamba «գունդ», pampt «ուռչիլ», լիթ. bámba «պորտ», bumbulis «պղպջակ», ուկր. buba «բշտիկ», չեխ. boubel «ջրի պղպջակ», լեհ. babel «ջրի պղպջակ, պալար», ուկռ. biiba «բշտիկ», սերբ. bubulǰica «բշտիկ», bubla «գնդակ», սլով. boblǰati «պղպջակել», մբգ. bemstīn «հաստափոր», դան. bams «յոյր մարդ», fomp «հաստափոր մարդ», նորվ. nempa seg «տկռիլ» ևն (Pokorny 2, 107 109. Boisacq 765)։
• Յն. πομφός բառի հետ համեմատեց նախ Justi, Dict. Kurde էջ 74 հ։։ փոշտ, բայց ո՛չ փամփուշտ։ Ուղիղ մեկնեց նախ Տէրվիշ. Նախալ. 92, որ դնում է սակայն փամփ-ուշտ և կցում է լիթ. pámti «ուռիլ», pampalas «ու-ռած» ռառերին։ Bugge, Btrg. 20 ան-կախաբար յն. πομφός ձևի հետ։ Նոյնը կրկնում են ուրիշներ. վերջին անգամ
• Petersson, Ar. u. Armen. Stud. 47. Վերի փամփ+բուշտ ձևով բաժանումը ինձնից է. միւսները -ուշտ մասնիկ են
ՓԱՄՓՈՒՇՏ կամ ՓԱՆՓՈՒՇՏ. κυστίδιον, κύστιγξ vesica, vesicula. Մաշկեղէն պարկ կամ քսակ կենդանեաց՝ ընդունարան միզի.
Ասեն, թէ զփանփուշտ յորժամ փչել կամիցիս, ընկեա՛ ի ներքո հատ մի կորեկան, եւ փուքն՝ որ ի փամփոշտին՝ արգելու առնու զկորեկահատ, եւ ի միջոցի ունի. (Եզնիկ.։)
Օրինակ առնուն զփանփուշտ արջառոյ, փչեն ընկենու ի նա հատ կորեկի մեծի, որ լինի բոլոր ամենեւին, եւ յոչինչ հասանելով՝ ի միջին կառչի. (Շիր.։)
Զդառնագոյն եւ զչիկորակ զջուրն՝ լեզին. եւ զմնացեալ մրուրն սեաւ թանձրագոյն՝ փայծաղն. իսկ ջուրն ի փամփուշտն. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)
bright as a flash of lightning.
Լուսանշոյլ. լուսափայլ.
Ընտրեալ որոշեաց ի քարանց յոքունց զփայլակնանշոյլս. (Նար. խչ.։)
cf. Փայտաւէտ.
tree-worshipper, idolater.
Որ պաշտէ զփայտեղէն կուռս, եւ զծառս.
Որպէս եւ առ ձեզդ տեսանէի զքարապաշտս, զփայտապաշտս. (Ագաթ.։)
ՓԱՅՏԱՊԱՇՏ կոչէին եւ հեթանոսք՝ զԽաչապաշտս.
Ծիծաղէին, եւ փայտապաշտք մեզ ասէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Փայտապաշտս կոչեն զմեզ. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)
tree-worship, idolatry.
Պաշտօն կռոց փայտեղինաց.
Ի քարապաշտ ի փայտապաշտութենէդ սրբեալ լիջիք. (Ագաթ.։)
anguish, affliction;
blame, reproach;
— կրել, to suffer invectives;
to receive reproaches.
• «զիղջ կամ յանդիմանութիւն անձին» Ոսկ. մ. ա. 20. գ. 4. Սեբեր. 140, «դատապարտութիւն, մեղադրութիւն» Եզն. յետին է փոշիման՝ որ տե՛ս առանձին։
• = Պհլ. [other alphabet] pasāmān, մանիք. պհլ. [hebrew word] pasimān, պազ. pašemān, պրս. [arabic word] pasīmān «զղջացած», պհլ. pasāmānih, պազ. pašémāni, պրս. [arabic word] pašīmānī «զեղջ, ապաշաւ» (Salemann, Man. Stud. ЗAH 8, 114, Nyberg, Hiltsbuch des pehl. II 173). ծագում է pas=հիւս. արևմ. pas-«յետոյ»+a յօդա-կապ + mān «մտածել» և նշանակում է բուն «յետոյ մտածել (յանցանքի վրայ)». այսպէսով կազմութեամբ նոյն է յն. μετα-ϰοια հոմանիշի հետ։ Իրանեան ձևի վրայ առանձին յօդուած ունի Benveniste BSL 34, N 101, էջ 28-31, որ նախաձևը դնում է *patiš-māna-, իբր «յետսմիտք». արևել-քում վերածուել է patizmāna-, pažmān (սո-գդ. ptzmn, պրս. pižmān), արևմուտքում pašmān-, որից օսս. fäsmon, քրդ. pošmān և յօդակապով՝ պհլ. pašāmān, pasemān, պրս. pašīman, պազ. pašamān. միևնոյն կազմութիւնն ունի քրիստ. սոգդ. nm'n
• ՆՀԲ լիշում է պրս. և թրք. ձևերը։ ՋԲ դնում է օտար բառ։ Lag. Arm. Stud. § 2285 պրս. pasimān։
Երբ լուանաս (զքուռակ ձիոյ), օծէ՛ զագէտակն, եւ զփաշն. (Վստկ. ՟Յ՟Ժ։)
որպէս յն. փա՛թօս. πάθος passio, malum, mala. Կիրք. ամբոխումն մտաց. խռովութիւն սրտի. դժկամակութիւն. սադրանք, եւ յանդիմանութիւն անձամբ անձին. եւ այալոց. եւ Փորձանք, անցք. չարիք. արկածք. (իսկ պ. փէշիմանի. թ. փիւշմանլըգ. է ապաշաւ, ստրջանք)
Այնպիսի ինչ պատահիցէ ագահաց, որպէս թէ ոք փաշաման յանօգուտ զինչսն ծախելոյ կրիցէ։ Ի բազմաց իսկ (նեղելոց յարբեցութեան) լսեմ, յորժամ այնպիսի ինչ փաշաման կրեն, թէ բնաւ մի՛ գտցի գինի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Գ. 4։)
Զբանս նորա ամօթ համարին, որպէս եւ դու իսկ կրիցես փաշաման, յորժամ յաստուածախօսութեան ճառսն գայցես. (Սեբեր. ՟Է։)
Եթէ մոգ իցէ, եւ չարի արարած զգազանսն վասն գազանութեանն ասիցէ, ի հասարակաց մտաց փաշաման կրեալ ըմբերանեսցի. (Եզնիկ.։)
(Արծր. ՟Բ. 7.) գրի Փարշման, եթէ չիցէ սխալ գրչի.
Տեսին՝ թէ վարեցաւ իշխանն ի գերութիւն, եւ ինքեանք պատրաստեալ են զնոյն փարշման կրել, զոր դաշտայինքն կրեցին։
serpent-breathed.
Յօձէ շնչեալ, թելադրեալ. ռնով օձի կամ բանսարկութիւնն դեղեալ.
Ի ճաշակմանէ օձաշունչ եւ վիշապատիր պտղոյն. (Զքր. կթ.։)
worshipping serpents, ophialatrous.
Որ պաշտէ զօձս.
Եթէ հեթանոս իցէ ... յանդիմանեսցի յիւրոց արուեստակցացն օձապաշտացն. (Եզնիկ.։)
serpent-worship, ophialatry.
պաշօն օձից, աղանդ օձախաղաց ովփիտեանց, եւ այլոց հեթանոսաց.
Որով եւ օձապաշտութիւնն հնարեցաւ յաշխարհ մուծանել. (Եզնիկ.։)
rossolis, liqueur.
would to God ! Please God ! God grant it !
• կամ օշ թէ «երանի՛ թէ, իցէ թէ» Սղ. ճժը. 5. Ոսկ. բ. կոր.. Պիոն. 384. Քեր. թր. Երզն. քեր. Պրպմ.։
• Տէրվ. տե՛ս Վաւաշ։ Հիւնք. նոյն ընդ վա՛շ և թրք. էշ (?)։
• տե՛ս Աւշակ։
• «մտի պատառ, կտոր». նորագիւտ բառ, որ մէկ անգամ գործածուած եմ գըտ-նում Գոռ. և Շմ. էջ 71. «Ճեդքեսցին և քակ-տեսցին օշք ձեր ի թիկանց ձերոց», նոյն են նաև օշ օշ կոտորիմ «կտոր կտոր լինել» Պիոն. 386. ոշ ոշ կոտորեալ Վրք. և վկ. Ա. 124. որից օշատել Նոնն. 12. Առ որս. Պիտ. օշատում, օշոտում Նոնն. 12. օշել Փարպ. օշոտել Պիտ. Սարգ. աւելի գործածական է բառս յ նախդիրով՝ յօշ, որից ունինք յօշ յօշ «պատառ պատառ, բզիկ բզիկ» ԱԲ. յօ-շել «կտոր կտոր անել» ՍԳր. Ագաթ. Կոչ. 341. Վեցօր. 162. յօշատել կամ յօշոտել Գնձ. Նառ. 58, 62. յօշուած ՍԳր. յօշումն Մագ.։
• ՆՀԲ յօդ բառից կամ իբր յօտել։ Հիւնք. յօդել բայից։ Karst, Յուշարձան 422 թթր. ùz, δz. yuz «կոտրել, բա-ժանել», չաղաթ. osmaq, yuzmek, օսմ. δsmek «կաշին հանել»։ Պատահական նմանութիւն ունին թրք. oš-al-maq «խորտակուիլ», oš-at-maq «խորտա-կել»։-Գոր. և Շմ. օշք ձևը Վարդա-նեան ՀԱ 1922, 477 ուղղում է յօդք. սա-
• կայն սրանով օշ ձևը չի ջնջւում։ Սրա դէմ է Աճառ. Հյ. նոր բառեր հին մատ. Բ 295։
ՕՇ ԹԷ, կամ Օ՛Շ. εἵδε, ὅφελον utinam! կամ ա. μακάριος beatus. (ռմկ. ըստ ոմանց, մաքար) Իցէ՞ թէ. իցի՞ւ. երանի թէ. վա՛շ թէ. լա՛ւ էր՝ թէ. երնե՛կ, ա՛խ թէ, հա՛յ թէ.
Տրտընջէին, եւ ասէին, օ՛շ թէ մեռեալ էաք։ Օ՛շ թէ անսայիք փոքր մի։ Որոյ օ՛շ թէ՝ ըստ ասողին՝ լինէր արգանդ անորդի. (Պրպմ՞ ձ։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Սկեւռ. աղ.։)
Մակբայք ըղձիցն նշանականք են, իբրու թէ, իցի՛եւ, օ՛շ, գու՛շ, մարտան։ Իսկ օ՛շն, որ երանութեամբ ցանկայ ըղձալւոյն. օ՛շ թէ լինէր ինձ զայս ինչ տեսանել կամ գործել. օ՛շ թէ յաջողեալ էին ճանապարհք. (Քեր. թր։ Երզն. անդ։)
Կամ զմարմինս իմ օշ օշ կոտորեսցես։ զամենայն անդամս քո օշ օշ արարից։ Ետ կոտորել կացնով օշ օշ զմարմին որդոյն իւրոյ. (ՃՃ.։ եւ Հ։)
ՕՇ կամ ՕՇԱԿ. cf. ԱՒՇԱԿ, իբր աւիշկ կամ խիժ.
Ասայիճ. վասաճ. որ է օշ։ (Օշակ. վաշախ. Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
cf. Օ՜շ.
gum ammoniac, ammoniacum.
ՕՇ կամ ՕՇԱԿ. cf. ԱՒՇԱԿ, իբր աւիշկ կամ խիժ.
Ասայիճ. վասաճ. որ է օշ։ (Օշակ. վաշախ. Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
ammoniacal;
— աղ, — salt, sal ammoniac.
cf. Յօշատեմ.
Զորդիսն օշատեն։ Այս ոք օշատեաց զայն ոմն։ Վայելուչ զանձեռնընդել չար գազանիդ օշատել մասուն. մարմնոյ. (Առ որս. ՟Ա։ Նոննոս.։ Պիտ.։)
syrup, sherbet.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ. կայ միայն բց. -է) «այլևայլ հիւթերից պատրաստուած ախորժահամ ըմպելիք» Երգ. ը. 2. Նար. երգ. Բժշ.։
• -Պհլ. *afsarak ձևից, որ հաստատում է պրս. օ [arabic word] afsāra «մուզ կամ քամուք, պտուղների հոյզ». ասւում է նաև afsara. գալիս է afšurdan «խաղող և այլ նման պր-տուղներ ճզմելով՝ ջուրը քամել» բայից։ Իրանեանից են փոխառեալ նաև ասոր. ❇ afsarag «պտղի քամուք» (Broc-kelm. Lex. syr. 62 ա) և արաբ. [arabic word] ︎ afšarai, որից էլ վրաց. ავმარაჯი ավշարա-ջի «օշարակ»։-Հիւբշ. 259։
• Պոտ. ձևից դրին նախ Lag. Ges. Ah-hd. 214 և յետոյ Beitr. bktr. Lex. 5, Հիւնք. ևն։ Պատահակա՞ն նմանութիւն ունին ասոր. [other alphabet] [syriac word] 'ūsārā «հոյց, ճզմած հիւթը»=արաբ. օ︎ 'usara նոյն նշ.։
Արբուցից ձեզ ի գինւոյ իւղագործաց, յօշարակէ նռնենեաց իմոց. (Երգ. ՟Ը. 2։ Նար. անդ։ եւ Խոսրովիկ.։ Բժշկարան.։ ստէպ։)
cf. Յօշեմ.
Զվիրաւոր ոչխար հօտին քրիստոսի տեսանեմ օշեալ յանխնայ. (Փարպ.։)
worm-wood, absinth.
Օշինդրն, եկ դառնութիւն իւր։ Ընդ քաղցրութեանն ճաշակ՝ օշինդր խառնեմ. (Նար. ՟Զ. ՟Հ՟Ա։)
Ի վերայ լուսոյ խաւար ածել, եւ ընդ մեղր խառնել օշինտր։ (Խոնաւութիւնն) դառնայ յօշընդերն. աւշինդրի գինի. (վստկ.) (քելին շարապը)։
mistletoe, lichen.
• , որ և օշնա, ուշնա «կաղնի ծառի վրայ բուսնող մի տեսակ մամուռ. muscus arboreus» Բժշ.։
• = Առառ. պրս. [arabic word] usna նոյն նշ. ո. րից փոխառեալ են նաև լտ. usnea, ֆրանս. шsnèe «մի տեսակ մամռային բոյտ»։
kali, glass-wort, soap-wort.
• «օճառախոտ, saponaria. օճառի պէս փրփրող և իբր օճառ գործածւող մի տեսակ բոյս է» Եղիշ. ը. էջ 156, Բժշ.։
• = Պհլ. *afšnān ձևի՞ց. հմմտ. պրս. [arabic word] iišnān (որ և vušnān, šjnān) «օճառախոտ». ենթադրում է հպրս. *awi-šnāna-(WZKM 10, 183), զնդ. *ava-snāna-, *us-snāna-ձևերը, որոնք կազմուած են snā-«լուալ» արմատից՝ avi, ava, us մասնիկներով։ Պրս. բառը ճիշտ նոյն ձևով փոխառեալ է նաև աթաբերէնի մէջ, ուր բայական ձևով էլ կայ [arabic word] taasšun «օշնանով լուացուիլ» (Կա-ռս, թրք. թրգմ. Գ. 592)։-Հիւբշ. 259, 515։
• Նախ ՆՀԲ պրս. իւշնան, վիւշնան ձևկ-րի հետ։ Նոյնը նաև Lag. Beitr. bktr. Lex. 28։ Հիւբշ. Pers. stud. 15 հայը դնում է *ոշնան ձևով, որով կցում է պրս. ušnān <հպրս. ušnana-ձևե-րին։
Բառ պ. իւշնան, վիւշնան, հուշնի. sodum, alcali herba. Օճառ կամ աճառ. սապոն. եւ Խոտ մաքրիչ ձեռաց.
Չանկաւ օշնան ի ձեռս փափկասուն կանանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոշիան, որ է օշնան. որ է շօղան. (Բժշկարան.։)
unusual, extraordinary, strange, singular, out of the way.
exotic, foreign;
օտարաշխարհիկ երթանալ, to become a pilgrim.
ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱՑԻ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ. ἁλλοδαπός, -ή, -όν regionis exterae, extraneus. Որ է օտար աշխարհէ. օտարական. օտար ոք կամ ինչ.
թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)
Ի բացարձակ օտարաշխարհեայ քաղաքաց. (Պիտ.։)
եթէ ո՞րչափ եւս ի քեզ յօտարաշխարհիկս։ Զայս թեկղ հալածական օտարաշխարհիկ տա՛ր առ քեզ։ Այն զի՝ մի անձն (յովնան) եմուտ ի քաղաքն՝ օտարաշխարհիկ եւ անծանօթ յամենեցունց. (Եղիշ. ՟Ը. Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)
cf. Օտարաշխարհացի.
ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԱՑԻ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԵԱՅ ՕՏԱՐԱՇԽԱՐՀԻԿ ἁλλοδαπός, -ή, -όν regionis exterae, extraneus. Որ է օտար աշխարհէ. օտարական. օտար ոք կամ ինչ.
թէեւ ինձ ոչ հաւատս իբր օտարաշխարհացւոյ, հա՛րց զգաւառականդ քո. (Եղիշ. յար.։)
Ի բացարձակ օտարաշխարհեայ քաղաքաց. (Պիտ.։)
եթէ ո՞րչափ եւս ի քեզ յօտարաշխարհիկս։ Զայս թեկղ հալածական օտարաշխարհիկ տա՛ր առ քեզ։ Այն զի՝ մի անձն (յովնան) եմուտ ի քաղաքն՝ օտարաշխարհիկ եւ անծանօթ յամենեցունց. (Եղիշ. ՟Ը. Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Եթէ երթանայցէ ոք օտարաշխարհիկ. (Եփր. աւետար.։)
of false religion, unorthodox, heterodox.
day & night, a whole day, twenty four hours.
ἠμερονύκτιον diei et noctis spatium. Օրն ամբողջ. տիւ եւ գիշեր միանգամայն.
Ի քսան եւ ի չորից ժամուց օրագիշերոյն. (Բրս. թղթ.։)
day's account;
day-book, journal.
cf. ԱՂԻՒՍԱՇԱՐ. յաղիւսոյ շինեալ.
Շինեաց զորբէթ, որ արդ կոչի շամշոյդէ՞ եւ զաղիւսաշէն բերդն զունան. (Պտմ. վր.։)
endowed with a good memory.
Քաջուշ. ուշիմ. հանճարաւոր.
Իսկ սրբոցն քաջայուշ մտաւոր բանադիզութիւն, եւ այլն. (Ճ. ՟Ա.։)
light-footed, running swiftly;
— լինել, to run fast, to gallop.
Շապհոյ ոչ համարձակեալ ի թաւուն քաջարշաւ լինել. (Խոր. ՟Գ. 55։)
fine-branched.
ՔԱՋՈՒՂԷՇ կամ ՔԱՋՈՒՂԵՇ. εὑθηνῶν, -νούσα vigens, abundans. Որոյ ուղէշքն են ընտիր՝ իրօք կամ նմանութեամբ. յուռթի. աղէկ ճղերով՝ տալերով.
Ունելով յինքեան զքաջուղեշ որթն. (Նիւս. երգ.։)
Երկու են ծառոց առաքինութիւնք, քաջուղէշ գոլ, եւ պտղեղ. (Փիլ. լին.։)
Զքաջուղէշ եւ զպտղեղ զյովաբայն բոցակէզ հրդեհիւ տոչորէր անդաստան ... Եւ ես քաջուղէշ բուսակօք հրճուէի. (Պիտ.։)
Երկնածաղիկ առաքինութեանն լուսաղարթ ոստովք՝ քաջուղէշ եւ յարափթիթ պտղաւետեալք. (Խոր. վրդվռ.։)
Զպարկեշտութեանն գօսացուցեալ տունկ բազմաբեղուն եւ քաջուղէշ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ձեռք իմ բաւական եւ քաջուղեշ, որ նիզակաւ եւ սուսերաւ զբազումս առնէր սրտաթափ. (Կեչառ. աղեքս.։)
cf. Քաջուշեղ.
ՔԱՋՈՒՇ ՔԱՋՈՒՇԵՂ. εὑμαθής ingeniosus, docilis. Կարի ուշեղ. յիշողամիտ. մտացի. քաջուս.
Զիարդ գեղեցիկ ի տեսանել. ո՛վ որպէս քաջուշ. (Բրս. մախ.։)
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջուշեղս, փափկավակս։ Քաջուշեղ մանուկս այս բաբիկ. (Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
married.
γεγαγήμενος nuptus, ta Ամուսնացեալ՝ այր կամ կին. կարգուած, աշխարհք մտած. էվլի միւթէէհհիլ, միւթէզէվվիճ.
Լեալ էր ամուսնաւոր յաշխարհակեաց կեանս. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
marriage, nuptials, wedding;
matrimony, wedlock;
առնուլ յ—, to take in marriage;
եղծանել ըղպսակն ամուսնութեան, to annul or do away a marriage;
գալ յ—, to marry.
Արդ յաղագս ամուսնութեանց այսպէս ճշգրտագոյն ասացեալ է քահանայապետին, մինչ զի եւ ոչ զայրին թողութիւն տալ նմա յամուսնութեան. (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Ո՛չ յամուսնութենէ էառ յանձն զայն, այլ ի պարկեշտ կուսէ եւ յանփորձ ամուսնութեան. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Բնաւորելով գիջին խոնաւ եւ հիւթական (լուսինն), միաւորեալ յամուսնութիւն կիզողական (արեգականն). յորոց խառնից գոլ համայնից ծընընդական՝ բուսոց տնկոց եւ ըզգայնոց որք շնչական. (Շ. իմ. եղակ.։)
Յայսքան չարիս շաղախեալ՝ ամուսնութեամբ՝ օտարոտի օրինաց՝ պոռնկեցան յԱստուծոյ։ Ստեցին նոքա ամուսնութեան Աստուծոյն իւրեանց՝ պաշտել զկուռսն Բահաղու, եւ ստէր երկիրն նոցա՝ ամուսնութեան իւրեանց, եւ հնազանդի թշնամեացն. (Լմբ. ովս.։)
Զամուսնութիւն նախանձայոյզ առն կաշկանդեաց (օտարն)։ Անջատելով զամուսնութիւն այլոյ. (Պիտ.։)
strengthened by God;
who has divine strength.
Զգերանբաւ զօրութիւն նորա աստուածազօր սքանչելիք. (յն. հրաշագործ) զօրութեան. (Դիոն. ածայ. ՟Ը։)
who is united to God.
Միացեալ ընդ Աստուած բանն՝ անճառելի եւ անշփոթ խառնմամբ.
Աստուածախառն մարմինդ քո թաղեցաւ մկրտութեամբ (ի յորդանան). (Ճշ.։)
Հրեշտակակրօն եւ աստուածախառն կագօքն բարձրացոյց յերկրէ։ Որպէս աստուածախառն իմաստութիւն երեաց յառաջագոյն, եւ ասէ. դարձցի թագաւորն ի մանկութիւն. (Ագաթ.։)
cared for by God;
— տեսչութիւն, divine Providence.
Աստուածախնամ տեսչութեամբ իւրով տնօրինեալ զամենայն կիրս. (Ճշ.։)
brought together by the inspiration of God.
(Յիշատ.։)
who speaks of God;
declared by God.
Առաքեաց զմարգարէն Եսայիաս աստուածախօս բարբառովն Մխիթարութիվն վշտացելոցս. (Լծ. կոչ.։)
Բանիւք աստուածախօս գրոց. (Տօնակ.։ (երեքին սոքա հային եւ ի յաջորդ նշ։))
ԱՍՏՈՒԱԾԱԽՕՍ. Ընդ Ատուածոյ խօսեցեալ՝ որպէս դաշնակցութեամբ.
(Աբրահամ) աստուածախօս դաշնաւոր կատարեալ. (Կորիւն.։)
to speak, to discourse of God or with God;
to talk divinely.
Վասն ամենայնի Աստուածախօսեալ եւ վարդապետեալ աշակերտացն իւրոց. (Ագաթ.։)
who has the knowledge of God.
Ծանօթ եւ տեղեակ ճշմարտի Ատուածոյ. ատուածապաշտ.
knowledge of God.
θεογνωσία cognitio dei Ատուածգիտութիւն. ծանօթութիւն ճշմարտին Ատուածոյ.
Տալ զգիտութիւն ատուածածանօթութեան. (Ագաթ.։ որպէս եւ Եղիշ. դտ.։ Մանդ. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ Սարկ. լուս.։ Խոսր.։ Իգն.։ Ճշ. հին.։)
Mother of God.
Ամբարիշտն նեստոր հայհոյեաց զամենասուրբ կոյսն՝ մարդածին ասել. (եւ ոչ աստուածարին. Խոր. ՟Գ 61։)
Զաստուածածին եւ զմիշտ կոյսն։ Սուրբ զաստուածածինն։ Աստուածածին անարատ մայր տեառն. (եւ այլն. Շար.։)
Զանշունչ զգերեզմանն աստուածածածին աուանէ. (Խոսծովիկ։)
divine.
Հաղորդք աստուածականն լինել բնութեան։ Աստուածական կամօք հաճեցաւ ընդ աշխարհի բնութիւն. (Աթ. ՟Ը եւ ՟Գ։)
Ածական անուն, կամ իշխանութիւն, վայելչութիւն, փառք, զօրութիւն, եւ այլն. (Ագաթ.։)
Խառնեալ ի գունդ աստուածական. (Ագաթ. իմա՛, հրեշտակային զօրք Աստուծոյ։)
who lives with God or according to the will of God.
(երկինք) աստուածակեաց աշխարհ. (Թէոդոր. խչ.։)
godlike, in the form of God, divinely.
made or built by God.
ՅԱստուծոյ կերտեալ. աստուածակազմ. աստուածաշէն.
Աստուածակերտ շինուած, կամ աթոռ տուն, խորան խաչ. փարախ (եկեղեցի կամ վանք), քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Բ 3։)
that bears God.
Գալստեանն ծննդեանն աստուածկիր մարմնովն յաշխարհս. յն. ներմարմնաւոր գալստեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 6։)
that participates in the divine nature or grace.
Եւ որպէս Հաղորդեալ Աստուծոյ շնորհօք, որպէս հրեշտակք, եւ մարդիկ.
where God has walked or placed his foot.
Կոխեալ յԱստուծոյ. ուր Աստուծոյ կացեալ իցէ, կամ շրջեալ մարմնով.
called by God;
where Godwas invited.
Աշակերտօղ աստուածակոչ ժողովոյ. (Կլիմաք.։)
pious, religious.
Ուր իցեն կրօնք եւ կարգք աստուածապաշտութեան.
father of God.
ordained or commanded by God.
Աստուածահրաման պատուիրան, կամ պատուէր, օրէնք, գործք, յօրինուած. (Ագաթ.։ Տօնակ.։ Եղիշ. դտ.։ Անյաղթ բարձր.։ Մանդ.։ Անան. եկեղ։)
Ըստ աստուածահրաման (այսինքն Աստուածաշունչ) գրոցս. (Արծր. ՟Ա 1։)
Mother of God.
Հանդերձեալ էր ելանել յաշխարհէ տարփողական հոգւով սիրով աստուածամայրն. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
God and man conjointly.
Ընդ միոյ վարդապետի եւ հովուի աստուածամարգոյն կարգեսղք Յիսուսի։ Յանրաժանելի եւ անշփոթ աստուածամարգոյն. (Թղթ. ման. առ Շ։ Լմբ. յայտն.։)
that wars against Heaven, that is repugnant to God;
յ— մատչել, to declare against Heaven.
Որ աստուածմարտն լինին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ամբարձ զձեռն աստուածամարտ ընդդէմ բարեպաշտութեան. (Բրս.։)
that is near God.
Մերձամերձ դաշնաւոր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Զմի ոմն յառաջնոց եւ յաստուածամերձիցն տեսեալ էութեանց. (Շ. հրեշտ.։)
who has forgotten God.
Աստուածամոռաց գիտութեամբ իւրաքանչիւր պաշտմունս ի տարական արարածոց որոշեալ. (Ագաթ.։)
who is profoundly learned or versed in divine things;
who is familiar with God;
hardened by God.
Դծոշմ աստուածամուխ՝ արեմաբ որդւոյն Աստուծոյ։ Սուր աստուածմուխ՝ բարձրացեալն այցելութեան. (Թէոդոր. խչ.։ Նար. խչ.։)
Epiphany.
Եւ մանաւանդ՝ մարդեղութեամբ բանին. վասն որոյ անխտիր աստուածայայտնութիւն կոչի՝ որպէս ծնունդն Քրիստոսի, որով Աստուած յայտնեցաւ ի մարմնի, եւ յայտնեաց զինքն հովուաց, նոյնպէս եւ գալուստ մոգուց՝ որ եւ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս նշնակաէ Ածաբ. ի ճառն ծննդ։
divine, belonging to God;
sacred, pious.
Իյարմատոյ սուրբ լուսաւորչին շառաւեղեալ (յակ. մծբ) մարդդ աստուածային. (Գանձ.։)
state of a divine or sacred thing.
Ոչինչ ծանիցէ յաստուածաւանդիցն, այլեւ ոչ գործիցէ ինչ, որ ոչ զգոլն աստուածայնութեամբ։ Եւ զայս վարկանիմ նշանակել զաստուածայնութիւնսն եւ ծայրութիւնս երեւեցելոցն եւ իմացելոցն. (Դիոն.։)
Զաստուածայնութիւնս հոգւոյս ի ստորեւս քարշէ. (Լմբ. սղ.։)
Եւ ὀσιότης sanctitas Սրբութիւն. բարեպաշտութիւն.
Հետեւի արդարութեան եւ աստուածայնութիւն, եւ ճշմարտութիւն, եւ հաւատն, եւ չարատեցութիւն. (Արիստ. առաք.։)
to make one's self God;
to become God;
to unite one's self, to join one's self to God;
to resemble God.
Ոչ շատ եղեւ նմա իշխանութիւն դիւաց, եւ կամեցաւ եւ ի վերայ մարդկան եւս աստուածանալ. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
Եւ սրբոց ի կարգի շնորհաց եւ փառաց.
that resembles God, godlike.
ԱՍՏՈՒԱԾԱՆՄԱՆ θεομίμητος deosimilis, deum imitans Նման Աստուծոյ. աստուածակերպ. աստուածատեսակ. Աստուածաձեւ. գերահրաշ. սուրբ.
Չափաւորութեամբ աստուածանմանիցն ներգործութեանց՝ անդադար եւ բարձրաթռիչ մշտաշարժութեանն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Գ։)
Իսկ անդ, ՟Դ. յասեալն զհրեշտակաց.
who has caused God to suffer;
who holds the doctrine that God is amenable to suffer.
Ո՛չ եմք աստուածաչարչար որպէս ամբարիշտն եւտիքէս։ Յանմաքուր եւ յաստուածաչարչար աւանդութեանցն եւտիքի. (Զքր. կթ. թաղմ.։)
honoured hy God, who has divine honour.
Յաստուածապատիւ եւ ի հոգեւոր տեառն յովակիմայ սիւնեաց եպիսկոպոսի յիշատակի. (Ուռպ. ՟Ծ՟Բ։)
Աստուածապատիւ տէր. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
Սուրբ եւ աստուածապատիւ կաթողիկոսին հայոց տեառն Գրիգորի, որ մակակոչի տղայ. (Մխ. բժիշկ.։ (Կարէր արդեօք նշանակել եւ Պատուօղ այ. այլ այն է ըստ յն. Տիմոթէոս։))
cf. Աստուածաբար.
crowned by God.
Հերակլի աստուածապսակեալ եւ բարեպաշտ թագաւորի հոռոմոց. (Ղեւոնդ.։)
sent by God.
that loves God, pious.
φιλόθεος, θεόφιλος dei amans, pius Սիրօղ Աստուծոյ. ջերմ յաստուածապաշտութեան. բարեպաշտ.
Որ կամիցի հրեշտակ լինել, աստուածասէր լիցի. (ԽՃԽ. ՟Ի։)
Եւ իբր Աստուածասիրական. բարեպաշտ.
Աստուածասէր առաքինութիւն, կամ քաղաքավարութիւն, պաշտօն, հնազանդութիւն, երկիւղածութիւն, օրէնք, միտք, խորհուրդ. (Փիլ. քհ. ՟Ա. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Բուզ. ՟Գ 3։ Կորիւն.։ Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա 2։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Զբարեպաշտս, եւ զաստուածասէր թագուհիսդ. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
that has put God to death.
Մերթ Դիցասպան. խորտակիչ կռոց. շրջուցիչ կրակի, եւ այլն.
created by God.
Մեծարեաց իբրեւ աստուածաստեղծ զիւր գործ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Աստուածաստեղծն նշան. (Նար. խչ.։)
that befits, becomes God.
Այսպիսեօք անուամբք ճշմարտապէս աստուածավայելչիւք. (Պրպմ. ՟Ժ՟Գ։)
Առանց արժանաւոր եւ աստուածավայելուչ զգուշութեան մերձենալով (ի մարմինն Քրիստոսի). (Սարկ. քհ.։)
that hates God.
ընդ աստուածատեցին զշոգմոգսն ի կարգ արկանէ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
that has seen, that sees God.
Յաստւածատեսիցն առաքելոցն եւ մարգարէից. (Շ. հրեշտ.։)
ՈՒրախ եղիցին զօրութիւնք աստուածատեսք (այսինքն հրեշտակք). (Թղթ. ատր. առ Շ։)
Եզեկիէլ աստուածատես գուշակմամբն բարբառէր. (Վրթ. քերթ.։)
that resembles God, divine.
Աստուածատեսիլ շնորհ. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Աստուածտեսութիւն.
Քերոբէիցն անուն զաստուածատեսութիւն նշանակէ. (Շ. հրեշտ.։)
given by God, infused.
θεόσδοτος, θεόδοτος, θεοδόσιος. a deo, sive divinitus datus. ՅԱստուծոյ տուեալ. Աստուածապարգեւ. աստուածաձիր. աստուածաշնորհ. աստուածաւանդ.
Աստուածատուր պարգեւք, կամ գանձ. գիրք, պատգամք, ի սինայէ աստուածատուր. (Յճխ. ՟Բ։ Պրպմ. ՟Խ՟Զ։ Եւս. քր. ՟Ա։ Եզնիկ.։ եղիշ. ՟Բ։ Անյաղթ բարձր.։)
Աստուածատուր հրաման, նշանագիր, իմաստութիւն, աւանդութիւն. (Կորիւն.։)
made by God;
that deifies.
θεοποιός deificus Որ Աստուած առնէ կամ աստուածացուցանէ շնորհօք. սրբարար.
to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.
Հաւատովք որդիս ըստ շնորհաց աստուածացոյց ... որ եւ զիս աստուածացուսցէ. ըստ այսմ օրինակի սուրբքն Աստուած, այլ ոչ ըստ անզուգական արարչութեան. (Եղիշ. մկրտ.։)
Ես աստուածացուցի զձեզ, մարմնովս իմով ընդ Աստուած խառնեցի։ Յետ քո աստուածացուցանելոյ շնորհիդ. (Լմբ. սղ.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. ἑνθεόω, ἁποθέω reforo in deos, vel inter deos Հեթանոսաբար՝ է Դասել զոք կամ զարարածս ընդ չաստուածս, որպէս եւ պաշտել զախտս։
Առին պատճառք զհիւղեայն աստուածացուցեալ պաշտեցին ասորիք. (Խոր. ՟Ա 13։)
Զոր կամի՝ աստուածացուցանէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
that makes a god of any thing;
that deifies.