Definitions containing the research տի : 10000 Results

*Շիտակ

See full entry →
Etymologies (2)

Հիւնք. շոյտ բառից։ Karst, Յուշար-ձան 409 սումեր. zid, zida «ուղիղ, ճիշտ», 415 մոնգոլ. čik, բուրեաթ. šike, seke, կիրգիզ. šiyn «շիտակ, ուղիղ»։ Պատահաևան նմանութիւն ունին վրաց. չվետի «ուղիղ», արևել. թրք. [arabic word] sīdām «յիղկ, ողորկ»։

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Կր. շիտակ, Արշ. Երև. Հմշ. Մշ. Պլ. Սեբ. Սչ. լիդագ, Սլմ. շիտmկ', Տիգ. շիդmգ, Ռ. շիդդագ, շիյդագ, Հճ. շիդօգ, Մկ. ոշտակ.-նոյն բառն ունին նաև Ախք. Եւդ. Լհ. Խն. Խրբ. Կս. Հչ. Ննխ. Նփ. Շհ. Վն. Տր.-պակասում է ընդհանրապէս Կովկասի հայ բարբառներում։-Նոր բառեր են շիտակա-խօս, շիտակել, շտկել, լիտկռտել, շտկուորիլ, շիտկռտկել, շտկցնել, շիփշիտակ։

NBHL (1)

Բառ ռմկ. որպէս Ուղիղ, ուղղորդ, ուղղաբերձ։ Գտանի ի քանի մի բարդութիւնս. ուստի եւ ՇԻՏԱԿԵԱԼ, իբր Ուղղորդ բարձրացեալ.


Ոստրէոս

See full entry →
Etymologies (1)

(յգ. ոստրիք, սեռ. ոստրից) «ծովային մի խեցեմորթ» Վեցօր. 14M 143-4, 152, Պղատ. տիմ. 174 (տպ. ոստ-րից, ՆՀԲ դնում է ոստռից!) Գնձ. գրուաձ ոստրիոս Գիրք թղ. 472. ոստրէ Եփր. մրդ. 355 (սեռ. ոստրէից). նոր գրականի մէջ ըն-դունուած է միայն ոստրէ ձևը։

NBHL (3)

ՈՍՏՐԷՈՍ ՈՍՏՐԻՔ կամ ՈՍՏՌԻՔ. Բառ յն. օ՛սդռէօն. օ՛սդրիօն. (այսինքն ոսկրուտ. ոսկրապատ) ὅστρεον, -ειον ostreum, -rum. Խեցի կամ խեցեմորթ ծովային. ռմկ. ըստրիա, ըստռիտետ. եւ գաղտակրայ. մարգրտի միտէա

Որ անուանեալ կոչին ոստրիք։ Խեցգետին ցանկայ ուտել զմիս զեռնոյ միոջ, որ անուանեալ կոչի ոստրէոս. եւ քանզի դժուարին է ոստրէոսն, եւ այլն։ Ուստի՞ իցէ ոստրէոսն տկար զեռնոյ յղանալ ծնանել զմարգարիտն պատուական. (Վեցօր. ՟Բ։)

Ուստի ազն ձկանցն եւ ոստռիցն ի միասին ամենեցուն, որչափ ի ջուրս են, եղեն ի նմանութիւն վերջին անուսումնութեան զվերջին բնակութիւնս ընկալեալ. (Պղատ. տիմ.։)


Ոփի, ոփիք, փեաց

See full entry →
Etymologies (3)

(յգ. սեռ. -եաց) «անպտուղ մի ծառ՝ որի փայտը յարմար է շինութեան մէջ» Պիտ. (յիշուած է կաղամախի հետ). գրուած է նաև տփի, յուբի, հոփի և մեկնուած է զանազան ձևով. այսպէս՝ յուբի «կաղամախ» Բժշ. յո-փի «կապպար» Ռոշք. հոփի «կասլայ, դափ-նի» Հին բռ. ոփնի «կաղամախի, populus» Ղուկ. վրդ. Խարբերդցի (ՀԲուս. § 2430). «ազգ կաղամախի» ՆՀԲ և ՋԲ, իսկ ըստ Տի-րացուեան, Contributo § 77 fagus silvatica L, § 303 ucer campestre L (առաջինը ըստ ՀԲուս., երկրորդը ըստ Քաջունի)։-Տե՛ս և գւռ.։

ԳՒՌ (dialectal) Ղրբ. հո՛ւփուտ «սօսիների բազմու-թիւն» (Մուրճ 1897, էջ 245), որ գալիս է հոփի «սօսի» բառից։ Մղր. հուփփի և Կրճ. հուպպի նշանակում են «բարտի», որով նոյ-նանում են Բժշկարանի և վրաց. «կառամա-խի» և «բարտի» նշանակութեանց հետ։

ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ოუი ոփի «оcокорь, որ է բարտի կամ կաղամախի»։

NBHL (1)

Անուն անպտուղ ծառոյ ի պէտս փայտի շինուածոց. թերեւս որպէս ազգ կաղամախի, որ ըստ իտալ. օ՛փփիօ. oppio.


Ստէպ, ստիպոյ, ով, աւ

See full entry →
Etymologies (4)

, ի-ա, ո հլ. «շտապումն, աճա-պարանք» Եղիշ. Լմբ. պտրգ. «յաճախ, շատ անգամ, անդադար» ՍԳր. Փարպ.. «լաճա-խադէպ» Ա. տիմ. ե. 23. որից ստէպ ստէպ Բ մե. ե. 6, զ. 7. Ագաթ. ստիպաւ «փութով» Ա. մկ. բ. 15. ստիպով Ոսկ. յհ. ա. 16. Փարպ. Յհ. կթ. ստիպել ՍԳր. Եղիշ. ստիպե-ցուցանել Փարպ. ստիպւոջ կալ Ոսկ. փիլ, էջ 502. ստիպագոյն Ոսկ. յհ. բ. Փարա. ստիպողական, ստիպողականութիւն, ստի-պողաբար (նոր բառեր) ևն։

= Բնիկ հայ բառ հնխ. steib-արմատից այն ձևերը, որոնք նշանակութեամբ մերձա-ւոր են մեր բառին.-յն. στεἰβω «ոտքի տակ կոխոտել, կոխոտել ամրացնելու համար, ճանապարհը շարունակ յաճախել», στίβος «բանուկ ճանապարհ», στιβαρός «կոխո-տուած, սեղմ, ուժեղ, հաստատուն», στιπτὸ քհաստատուն», լիթ. staibus «ուժեղ, կորո-վի» ևն։ Այս արմատը համարւում է աճաձ Lb-աճականով՝ պարզական stāi-, stelā-«խտանալ, խտացնել» արմատից, որի այլ աճած ձևերն են՝ 1) -bh-աճականով՝ steibh-, որից յն. στῖφος «դէզ» (փոխառութեամբ թրք. istii>Պլ. իստիփ «իրար վրայ խիտ ու կուռ դարսած դէզ»), στιφρός «կոխոտած, սեղմ, խիտ, ուժեղ, հսկայ».-2) -p-աճա-կանով՝ steip-, որից լտ. stipo «սեղմել, խտացնել, դիզել, ճնշել», stipulus «հաստա-տուն», լիթ. stipti «խստանալ», stiprus «ու-ժեղ, կորովի», հհիւս. stifr, անգսք. stif «խիստ», մբգ. steppen «սրածայր մի բանով խթել» (Pokorny 2, 646-8, Boisacq 905-

ՆՀԲ նոյն ընդ ճեպ և շտապ? Lag. Urgesch. 155 լտ. stipare «դիզել, սեղ-մել, խճողել» բառի հետ։ Նոյն, Beitr. bktr. Lex. 20 զնդ. staēvya, stipti «վատ, գէշ» բառի հետ։ Հիւբշ. Arm. Stud. էջ 14 մերժում է ինչպէս զնդ. stipti «վատ, գէշ», նոյնպէս և stōi «միշտ»։ Bugge KZ 32, 61 ընդունում է միացնել լտ. stipare ձևի հետ։ Meillet MSL 9, 154 դնում է յն. στεἰβω։ Հիւբշ. Arm. Gram. 493 ամբողջութեան համար աւելացնում է նաև վերի ձևերը ևն, բայց համեմա-տութիւնը անապահով է համարում, ո-րովհետև յն. στἰβ դրւում է հնխ. stig2 արմատից (Fick, Wörterb2. I 568), իսկ լտ. stip-ձևի դէմ սպասւում էր հյ, *ստիւ։ (Այժմ ընդունուած է թէ հնխ. արմատներն են steib-, steibh-, steip-երեքն էլ b, bh, p աճականներով կազ-մուած, որոնցից առաջինի ժառանգորդ-ների մէջ մտնում է նաև հայերէնը)։ Թիրեաքեան, Պատկեր աշխ. գրակ. 208, Կարնամակ ծան. 41 և Հիւնք. հյ. շտապ, պրս. շիթապ ձևերի հետ։

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Երև. Կր. ստիպէլ, Տփ. ստի-պիլ, Շմ. ստիբիլ։

NBHL (8)

Ի ստիպոյ սրտին ողջոյն տուեալ հրաժարէ. (Լմբ. պտրգ.։)

Դառնալ մեծաւ ստիպով. (Եղիշ. ՟Բ։ Ուստի կազմի յաջորդ մակբայդ։)

Ստիպաւ տագնապէին զապստամբութիւնն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 15։)

Վաղվաղակի ստիպով առաքեալ դեսպան։ Խնդրէին ստիպով ի նմանէ։ Լուան զայնպիսի ստիպով կոչումն. (Փարպ.։)

Ի դուռն կոչէր ստիպով սաստիկ։ Շինէ զեկեղեցին ստիպով. (Յհ. կթ.։)

Ստիպով աղօթեն։ Ոչ ամենեքին այնպէս ստիպով առ իս փութացին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)

ՍՏԷՊ. մ. πυκνά, πυκνότερον frequenter, frequentius φιλοτίμως studio honoris, sollicite, enixe, certatim. Յաճախակի. եւ Ստիպով. փութով. ճեպով. ջանիւ. պնդագոյնս.

Ինքն փութով ստէպ զհետ երթայր։ Ստէպ եկեսցեն զհետ սուրբ կարապետիդ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)


Արկած

See full entry →

adj.

endorsed, cloathed.

NBHL (1)

Ցրեսցէ ի սրտից մերոց զարկածս ի նմանէ (ի բանսարութենէն). (Խոսր.։)


Արկած, ից

See full entry →

s.

misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.

NBHL (1)

Ցրեսցէ ի սրտից մերոց զարկածս ի նմանէ (ի բանսարութենէն). (Խոսր.։)


Արկանեմ, արկի

See full entry →

va.

to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.

NBHL (6)

(Արկանել նետս, քարիս, կամ վիճակ, զուռկան ի ծով, արս ի հնոց կամ ի հուր, ի բանտ, ի գութ. հող զգլխով. մարգարիտս առաջի խողաց. գինի ի տիկս. ջուր ի կոնք. շանց զհաց. պղինձ ի գանձանակն. զարծաթ ի սեղանաւորս։ Ա՛րկ զքեզ աստի ի վայր։ Արկանել մանգաղ ի հունձս. զգործիս յորս. բան ի բերան. վարապան ի զցռուկս։ Յամենայն տեղիս արկից լռութիւն, եւ այլն։)

Մուծանել, կամ տանել ի ներքս. եւ Յեռուլ. ագուցանել. պատել. խօթել. սօգմամ. կիյտիրմէք.

Եւ էր տէրն ընդ Յովսեփայ, եւ արկ զնովաւ ողորմութիւն, եւ ետ նմա շնորհս առաջի բանտապետին։ (Ծն. ՟Լ՟Թ 21.)

Արկ զմիտս իւր տիկին տեառն Յովսեփու եւ աւն եդ նմա։ Արկ ի վերայ նորա երեք հարիւր քանքար (հարկ). (Եփր. ծն. եւ Եփր. թագ.։)

Սոյնպէս եւ այլ բազմապատիկ ոճք գտանին պէսպէս առմամբք. զոր օրինակ.

ԱՐԿԱՆԵԼ Ի ՄԻՏՍ. Դնել ի մտի. ղմտաւ ածել.


Արկանիմ, արկայ

See full entry →

vp.

to throw ones self, to fall;
to dress one's self.

NBHL (2)

(Նեստոր զիւրեաւ) անաստուածութիւն արկուցեալ՝ ժանտ եւ անաստուած աղանդ կամեցաւ տիեզերաց ձօնել. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)

Զարբանեկութիւն հպատակութեան պարտիմք արկանել նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)


Արկղագործ

See full entry →

s. adj.

trunk maker, box-maker;
made like a box or trunk.

NBHL (2)

Առնել տապան արկղագործ՝ փայտից. (Ագաթ.։)

Հնազանդեալք եղեն ի գործս արկղակերտի նոյեան տապանին. (Յհ. կթ.) լինի ա. կամ գ. որպէս արկղակերտութիւն։


Արկղակերտ

See full entry →

cf. Արկղագործ.

NBHL (2)

Առնել տապան արկղագործ՝ փայտից. (Ագաթ.։)

Հնազանդեալք եղեն ի գործս արկղակերտի նոյեան տապանին. (Յհ. կթ.) լինի ա. կամ գ. որպէս արկղակերտութիւն։


Արհամարհեմ, եցի

See full entry →

va.

to despise, to repulse, to disdain;
to aggrieve, to offend;
to vex;
to debase.

NBHL (2)

καταφρονέω, ἑξουδενέω, ἑξουθενέω , ἁτιμάζω, ἑκμυκτηρίζω, ἑμπαίζω եւ այլն. contemno, nihili facio, despicio, ignomina afficio, etc. համարել ինչ. յոչինչ գրել. քամահել. անգոսնել. անարգել. ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել. անտես կամ ապախտ առնել. ստուգանել. որպէս յն. Անպատուել. տե՛ս Ծն. ՟Ժ՟Զ 4. եւ 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է 42։ Կամ անտես առնել. Թուոց. ՟Ե 12։ ՟Լ՟Ա 16։ Ղեւտ. ՟Զ. 2։ ՟Ի՟Զ 40. 43։ Սղ. ՟Հ՟Է 59։ Եզեկ. ՟Է 19։ Կամ Ունչս առնել. Սղ. ՟Բ 4։ ՟Լ՟Դ 16. ՟Ա. Եզր. ՟Ա 51. եւ այլն։ Կամ Ծաղր առնել, խաղ առնել, այպն առնել. (Առակ. ՟Լ. 17։ Յոբ. ՟Ե 22։ ՟Լ՟Թ 22։ Առակ. ՟Ի՟Է 7։ Յուդ. 18։ Առնու անխտիր խնդիր հյց. եւ պարառ.)

Եւ նորա արհամարհեալ լինէր զտանջանօքն. (Ճ. ՟Ժ.։ Ասի անխտիր եւ արհամարհել զոք կամ զիմն, զոր օրինակ զկեանս, զամօը, զբան կամ զճարտարօք, զներելովն եւ զերկայնմտութեամբ։ Իսկ կր. Արհամարհեալ է առաջի նորա, կամ նմա. փոխանակ ասելոյ՝ ի նմանէ։)


Արհամարհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

contempt, disdain, abjection, shame;
vexation, offence, humiliation.

NBHL (1)

Անպատիւ արհամարհութիւն. (Պիտ ՟Ժ։)


Արհաւիրք, աւրաց

See full entry →

s.

fright, terrour, great and sudden fear, dread, consternation, shock.

NBHL (2)

Ազգի ազգի արհաւիրս արկանէր ի վերայ նորա։ Արհաւիրս սաստից։ Արհաւիրք սպառնալեաց։ Կին ոմն այրի հրաման առեալ յարհաւրաց.. (Ագաթ.։)

Յարհաւրաց անտի մոլեգնելոցն. (Յհ. կթ.։)


Արձակեմ, եցի

See full entry →

va.

to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.

NBHL (5)

Արձակէ զկապեալս տէր։ Արձակել զորդիս մահապարտաց։ Զոր արձակեսցես կամ արձակիցէք յերկրի, եղիցի արձակեալ յերկինս։ Արձակեցէ՛ք, եւ արձակիցիք։ Արձակէ զեզն իւր կամ զէշ ի մսրոյ։ Արձակել ի կապանաց անտի։ Արձակել զկին։ Կապեա՞լ ես ի կին, մի՛ խնդրեր արձակել. արձակեա՞լ ես ի կնոջէ, մի՛ խնդրեր կին։ Եղէց արձակեալ ի հոգւոյս։ Արձակեա՛ զիս ի վշտաց իմոց ի տեղին յաւիտենից։ Արձակել զզօրսն յիւրաքանչիւր տեղիս։ Զանմեղս դատապարտէիր, եւ զվնասակարս արձակէիր. եւ այլն։

Ի յարձակել մահուզհոգիս, եւ ի կապել քո վերըստին. (Յիսուս որդի.։)

Արձակեաց զաղաւնին զհեա նորա, կամ ի տապանէ անտի։ Եդ յուսնորա զմանուկն, եւ արձակեաց զնա։ Արձակեաց իսահակ զյակոբ, եւ գնաց ի միջագետս։ Արձակեա՛ զիս, քանզի այգ եղեւ։ Ոչ արձակեցից զքեզ, եթէ ոչ օրհնեսցես զիս։ Արձակեա՛ ընդ իս զպատանեակդ։ Արձակելով արձակեսցես զմայրն, եւ զորդիսն առցես քեզ։ Հրեշտակս արձակել։ Իսկ տէր հրեշտակ անողորմ արձակէ ի վարայ նորա։ Արձակել զժողովուրդն, կամ զժողովս։ Արձակել խաղաղութեամբ։ Մահ արձակեաց տէր ի վերայ յակոբայ։ Զի զբարկութիւն իմ յազգ անօրէն արձակեցից։ Արձակեցից ի վերայ դոցա սուր։ Արձակեցից զսուր իմ զկնի նոցա։ Սուր արձակեցից զկնի նոցա։ Արձակել զծառայ։ Արձակեսցես զնա ազատ ի քէն։ Եհա արձակեաց զնա տէր Աստուած ի դրախտէ անտի։ Եհան արձակեաց զղովտ ի միջոյ կործանմանն։ Արձակեցան արքն՝ ինքեանք եւ էշք իւրեանց։ Արձակեցիր ի վերայ նոցա բազմութիւն անխօսուն անասնոց ի վրէժխնդրութիւն։ Արձակել ի վերայ նոցա բազմութիւնս արջոց։ Արձակիցէ զնա բարեւ ընդ ճանապարհ։ Զտիմոթէոս զարձակեալն առ ձեզ. եւ այլն։

Արձակել աշտէս, կամ քարինս հարուածս նետից. (Խոր. ՟Բ 5։ Նար. ՟Կ՟Զ։)

Թզենի արձակեաց զբողբոջ իւր։ Արձակել արմատս ի խոնարհ։ Արձակել զբարունակս, կամ շառաւիղս։ Ստեղանցն արձակելոց յաշտանտկէ անտի։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է. եւ այլն։


Արձակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be untied, delivered, detached, liberated.

NBHL (2)

Եւ անտի արձակեալ եկին առ իւրեանցսն։ Եւ նոքա արձակելաք՝ իջին յանտիոք. (Գծ. ՟Դ 23։ ՟Ժ՟Ե. 39։)

Եւ որպէս Փարատիլ ցաւոյ կամ ջերման.


Արձակուրդ

See full entry →

s.

leave, holidays;
cf. Արձակումն.

NBHL (1)

Կնոջն հրեշտակն զամլացելոյ բնութեանն զարձակուրդ՝ աւետիս տայր. (Փիլ. սամփս.։)


Արձանագործ

See full entry →

adj. s.

stone, stony;
cf. Անդրիագործ.

NBHL (1)

Ի ջրամբար արձանագործ քարեզինէն ճանապարհ աստիճանեալ ներքուստ ի վեր. (Արծր. ՟Դ 11։)


Արձանագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to inscribe, to write;
to enrol, to check;
to register;
to record, to draw deeds;
to enter a will.

NBHL (1)

Ոչ ի գիրս նամակաց, այլ ի քաջ ուշ սրտից արձանագրեալ. (Կոչ. ՟Ե։)


Արձանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

NBHL (3)

στηλόομαι, στηλοῦμαι immotus sto ceu cippus, sto sicut statua, adfigor Նբրեւ արձան կանգնիլ. անշարժ կալյոտին. դադարել. ուրեք. զետեղիլ. հաստատուն կալ մնալ. քարի պէս տընկուիլ՝ կենալ.

Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)

որպէս Ամրանալ. յարատեւել. պնդիլ. հաստատիլ. անփոփոխ մնալ յո՛ր եւ է կարգի, եւ ո՛ր եւ է բանի.


Արձանացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

NBHL (3)

Արձանացո՛ զծարաւս մոլեգին շարժման սրտիս խռովութեան. (Նար ՟Հ՟Ա։)

Ի՞բր երգեցից ինձ վտանգս եւ արձանացուցից նախատինս։ Կարգեցի կուտեցի արձանացուցի. (Նար. կ. եւ Նար. յիշ.։)

Արձանացուցանեմ զկիրս իմ, եւ ոչինչ օգտիմ. (Սարգ. յկ. ՟Է։)


Արձանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stability;
representation;
establishment.

NBHL (1)

Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)


Արձանումն, ման

See full entry →

s.

cf. Արձանութիւն.

NBHL (1)

Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)


Արմատ, ոց

See full entry →

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

NBHL (3)

Ձիաւորեալ ոչ միայն ի վերայ բուսաբեր արմատոյն (այսինքն փայտի խաչին). (Շար ։)

Յարմատս ոտից իմոց հասեր. (Յոբ. ՟Ժ՟Գ 27։)

Յարմատս ոտից իմոց հասեր. (Յոբ. ՟Ժ՟Գ 27։)


Արմատախլեմ, եցի

See full entry →

vn.

to eradicate, to pull up, to extirpate.

NBHL (1)

որթն աւաղուկ արմատախլի յայգւոյ անտի. (Մեծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Արմատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to take root, to take hold, to grow.

NBHL (1)

ῤιζόομαι, ἑκρίζομαι radices ago, radicor Արմատս արձակել կամ ձկտել, կամ տարածանել, կամ առնել. հաստատիլ արմատովք. զօրանալ. ուռճանալ. (իրօք, կամ նմանութեամբ). արմատ կապել՝ բռնել.


Արմատաքի

See full entry →

adv.

rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.

NBHL (1)

ԱՐՄԱՏԱՔԻ ԱՐՄԱՏԱՔԻՆ ὀλόριζος, προρρίζων, ῤίζαις αὑταῖς radicitus, radicibus ipsis Յարմատոց անտի. բովանդակ արմատովն. իսպառ. բոլորովին.


Արմնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Արմատանամ.

NBHL (1)

Արմատանալ. հաստատիլ յերկրի.


Արշաւան, աց

See full entry →

s.

course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.

NBHL (1)

ὀρμή, δρόμος, ἑπιδρομή, παραδρομή. impetus, cursus, incursus եւ այլն. որ եւ ԱՐՇԱՒՔ. Ընթացք. դիմեցումն. յարձակումն. ասպատակութիւն. վեզք՝ որպիսի եւ իցէ. եիւրիւյիւշ, սէյիրտիշ, րէվիշ.


Արշաւեմ, եցի

See full entry →

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

NBHL (1)

Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)


Արշաւեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to gallop, to cause to gallop;
to make run;
to force one to make an excursion, invasion.

NBHL (1)

Ընդ չորս անկիւնս տիեզերաց արշաւեցուցանել. (Եզնիկ.։)


Արու, ուաց

See full entry →

adj.

male.

NBHL (1)

ἅρρην, ἅρσεν, ἁρσενικός mas, masculus Արի եւ նախապատիւ եւ իշխանական սեռն կենդանւոյ. որպէս ի մարդիկ այր, եւ որձ յանասունս.


Արուեստ, ից

See full entry →

s.

art, trade, profession, study, condition, office;
artifice, expedient, means, invention, ingenuity;
sign, miracle;
գեղեցիկ ազատական մեքենական —ք, the liberal, mechanical, fine arts.

NBHL (11)

Եփեալ ըստ արուեստի իւղագործաց։ Լի արուեստիւ, եւ իմաստութեամբ, եւ գիտութեամբ։ Ամենայն ոք որ յօրժարեսցէ իմաստութեամբ ըստ համօրէն արուեստից։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւնն ի գեղեցկութիւն։ Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին։ Էին խորանակարք արուեստիւ. (եւ այլն։ էՈր առ շինողական արհեստսն աշխատին ... իւրաքանչիւր ոք մի արհեստ ի քաղաքի ստանալով. Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Ընդունայն եւ վայրապար ոչ ստեղծիչն ստեղծ, ոչ բնութիւն, եւ ոչ արհեստ։ Քերականութիւն ընդ հանուր արհեստիւ է։ Իմաստասիրութիւն է արհեստ արհեստի։ Անբան արհեստք (ձեռաց)։ Բազում անգամ զանուն արհեստիդ եւ ի վերայ մակացութեան առնու. (Սահմ.։)

Մեռեալն լռէ յամենայն արուեստից։ Հնարք արուեստիցն. (Յճխ.։)

Նովին հոգեկրօն արհեստիւն հանեալ աւուրս բազումս յանապատ տեղի. (Ագաթ.։)

Կուռ վառեալք, լի արութեան արուեստաց նահատակութեանն. (Բուզ. ՟Դ 20։ Արուեստիւ կարուակ. Սահմ.։)

Ի մեծամեծ արուեստից եւ գիտութեանց ունայնացեալք էին։ Հրաշալի արուեստիւ հելլեն գրչութեան. (Խոր. ՟Բ. 56։ ՟Գ. 33։)

Ալէլու արուեստի. (Մաշտ. իբր ...)

Ո՛րչափ արուեստիւ ջանս դնէին զսքանդելիսն ծածկել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 12։)

Յաճախեցից զնշանս իմ եւ զարուեստս յերկրիդ եգիպտացւոց։ Նշանօք եւ արուեստիւք։ նշանք եւ արուեստք։ ետ զարուեստս իւր յարկիր քամայ։ Տալ նշանս եւ արուեստս լինելոյ ի ձեռս։ զօրութեամբ նշանաց, եւ արուեստս լինելոյ ի ձեռս։ Զօրութեամբ նշանաց, եւ արուեստից։ Նշանօք եւ արուեստիւք ստովք.եւ այլն։

Փոխանակ Աստուածոյ՝ արուեստից երկիր պագանես. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)

Սնուցանէ յինքան երկիրն ջրով արուեստիւք եւ զառաւելութիւն հաւուցն. (Փարպ.) իմա՛ ջրոցն արուեստիւք, կամ արուեստական ջրովք։


Արուեստաբար

See full entry →

adv.

artistically.

NBHL (1)

ԱՐՈՒԵՍՏԱԲԱՐ կամ ԱՐՀԵՍՏԱԲԱՐ. τεχνικῶς artificiose, ἑντέχνως solerter Արուեստիւք. ըստ արուեստի. ճերտարութեամբ. հնարիւք. քաջ.


Արուեստագէտ, գիտաց

See full entry →

adj. s.

artisan, artist, master, author.

NBHL (2)

τεχνίτης, τεχνιτεύων artifiex, opifex Գիտակ արուեստի. ճարտարապեստ. վարպետ.

Քաջ եւ առաքինի արուեստագէտի (աստուած). (Նիւս. կամզ. ՟Ե։) յն. մի բառ ἁριστοτέχνης


Արուեստագիր

See full entry →

s. adj.

calligrapher;
that is skilfully written.

NBHL (1)

Արուեստիւ գրօղ, կամ գրեալ։ (Երզն. քեր.։)


Արուեստագիւտ, աց

See full entry →

adj. s.

inventor, author, master.

NBHL (1)

Գտակ արուեստի. եւ արուեստիւ գտեալ՝ հանճնրեալ.


Արուեստախօսեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճարտարախօսեմ.

NBHL (1)

Ըստ արուեստի խօսել. ճարտարաբանել. եւ Մեկնել ոճով.


Արուեստական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

NBHL (3)

τεχνικός. artificialis, artificiosus, τεχνίδριον, inventiuncula որ եւ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ. Սեպհական արուեստի, արուեստաւոմրի. որ ինչ է ըստ արուեստի. ճարտար. ճարտարուեստ. պաճուճեալ կամ նորագիւտ. սենատթլը.

Քան զգրամատիկոսացն, քան զարուեստականաց. (Սեբեր. ՟Դ։)

Հանգոյն արուեստականացն (յն. նոխնզերգուաց) զթեզանիսն ընդ ձեռսն կարեալ պնդիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Արուեստակեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

NBHL (2)

τεχνάω, ἑπιτεχνίζω, τεκνιτεύω, τεκταίνω artificiosa fabricor, arte molior, commentior որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԵԼ. Ըստ արուեստի շինել, յօրինել, կազմել, ճարտարապետել, յարմարել.

Ոչինչ ոտիցն արուեստակեաց, այլ է զարդ իսրայէլեան ոտիցն մերկ գոլն. (Նիւս. երգ.։)


Արուեստակիտուած

See full entry →

s. adj.

manufacture;
—ս յօրինել, to manufacture;
embroidered with art;
delicately painted in miniature.

NBHL (1)

Արհեստիւ կիտեալ ուր իցեն ճարտար կիտուածք.


Արուեստակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

companion, associate in the same art.

NBHL (1)

ἁντίτεχνος artis aemulus Նախանձակից ի նմին արուեստի.


Արուեստահիւսակ

See full entry →

adj.

woven or made with art.

NBHL (1)

Արուեստիւ հիւսեալ. Ճարտարահիւս.


Արուեստայարմար

See full entry →

adj.

well made, well fitted.

NBHL (1)

Յարմարեալ արուեստիւ ճարտարութեան. գեղեցկայարմար.


Արուեստանոց, աց

See full entry →

s.

workshop, work-room.

NBHL (1)

Զտեղի թատերցն պղծութեան, զժողովն բազմաչար, զարուեստանոցն ամենայն ախտից. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)


Արուեստապէս

See full entry →

adv.

skilfully, ingeniously, with art.

NBHL (1)

գեղեցիկ եւ արուեստապէս ունի։ Պատեն ոտիւքն արուեստապէս կարթելով. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)


Արուեստասէր

See full entry →

adj.

industrious, who works diligently, skilful, ingenious, artful.

NBHL (2)

φιλότεχνος artis studiosus Սիրող արուեստի. փոյթ յարուեստս եւ յուսումն. ուսումնասէր.

Զարուեստին ծառոյ պտուղս ներադրէ յարուեստասէրն. (Յհ. կթ.։)


Արուեստաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

NBHL (4)

τεχνίτης artifiex, opifex Ուօղ եւ գործօղ ո՛ր եւ է արուեստի կամ ճարտարութեան. արուեստագէտ. ձեռագէտ. որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆ ասի, եւ ՃԱՐՏԱՐ. արհեստի տէր, վարպետ բանօղ.

Որպէս ուսուցանէ զմեզ այսմ իմաստի արուեստաւորն պօղոս. (Լմբ. սղ.։)

Տէրն է այսոցիկ արուեստից արուեստաւոր. (Յճխ. ՟Գ։)

Բազում ինչ է եւ ի ծառս առանց արուեստի արուեստաւոր. (Փիլ. լիւս.։)


Արուեստաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to make with art;
to invent, to find.

NBHL (1)

Օդ ոտիցն կօշկաձեւ արուեստաւորեալ. (Արծր. ՟Գ. 2։)


Արուեստգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Արուեստագիտութիւն.

NBHL (1)

Հմտութիւն արուեստի. ճարտարութիւն. հնարագիտութիւն. վարպետութիւն, վարպետորդիութիւն.


Արութիւն, ութեան

See full entry →

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

NBHL (2)

Զմարտից եւ զպատերազմաց արութիւսն. (Կորիւն.։)

Յառաջին տիոցն՝ յորժամ յարութիւն հասին, չարեացն եւեթ զհետ էին. (Ոսկ. ես.։)