Entries' title containing լակ : 142 Results

Այլակրօնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

heterodoxy.


Այլայլակ

See full entry →

adj.

changeable, variable;
various, different.

NBHL (4)

Այլայլակ գունովք երանգոց. (Նար. խչ.։)

Այլայլակ եւ շփոթեալ լինէր ի բազմաց շարժումնն, եւ ոչ կարգաւորաբար. (Արծր. ՟Ա. 1։)

ԱՅԼԱՅԼԱԿ. Ըստ բնախօս տրամաբանից՝ է պատահաբար տարբեր յայլմէ, եւ ոչ գոյացութեամբ. որպէս մարդ եւ ձի՝ են տիրապէս այլ. իսկ առողջն եւ հիւանդն՝ են ըստ պատահման այլ՝ իբրեւ այլայլակ, այս ինքն ըստ իմիք այլեւայլ, կամ այլայլեալ եւեթ. ἁλλοῖος, ἐτεροῖος. diversus, alteratus, dissimilis. քիչ մը փոխուած. պիրազ պաշգա.

Ընդհանուր՝ ամենայն տարբերութիւն՝ այլայլակ առնէ. հասարակաբարն եւ յատկապէսն՝ այլայլակ առնեն, իսկ յատկեղքն՝ այլ։ Որք ըստ ինքեան առ լինին, ի գոյացութեան առեալ լինին բանի, եւ առնեն այլ. իսկ ըստ պատահմանքն չառնեն ա՛յլ, այլ՝ այլայլակ. (Պորփ.։)


Կայլակ, աց

See full entry →

s.

drop, globule.

NBHL (6)

θρόμβος gutta, stilla, grumus sanguinis concretae (որպէս թէ Կաթլակ) Կաթիլ. շիթ. կաթ.

Իբրեւ զկայլակս արեան ոլոռն ոլոռն. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 44։)

Ոլոռնաձեւ կայլակ վիժման. (Շար.։)

Կայլակօք արեան որդւոյգ սիրելոյ։ Կողից քոց կայլակք։ Կայլակ կողիդ։ Ոմն՝ եւ կայլակք իւր. (Նար.։)

Հրախառն կայլակք կողահոս հիւթից. (Անան. եկեղ։)

Ոչ հպէր ի մարմին նորա կայլակք եռանդան տապակին. (Ճ. ՟Ա.։)


Կայլակահոս

See full entry →

adj.

dropping;
distilling.

NBHL (2)

Որ հոսէ զկայլակս կամ հոսի որպէս կայլակ.

Ի կայլակահոս աղբերէ կողից նոցա. (Երզն. լուս.։)


Կայլականամ, ացայ

See full entry →

vn.

to drop, to flow by drops, to fall drop by drop, to trickle;
to leak, to run out;
to stream, to flow.

NBHL (7)

ԿԱՅԼԱԿԱՆԱՄ ԿԱՅԼԱԿԵՄ ԿԱՅԼԱԿՆԱՆԱՄ. σταλάω, καταστάζω stillo, destillo. Բղխել, հոսել իբրեւ զկայլակս. ծորիլ. թորթորիլ. ցայտել. յորդել. վազել՝ ցաթկել արունի, ջրի, եւ այլն.

Աղբերաց արեան եւ ջրոյ կայլակեցեալ. (Միսայէլ խչ.։)

Ի հատանել հերացն՝ շիթս արեան կայլակացեալ հոսի. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)

Աստուածաբան ասէ, ել ջուր ի կողէն քրիստոսի, զի ցուցցէ՝ թէ մեռեալ է. կայլակեաց արիւն, զի ցուցցէ՝ թէ կենդանի է. (Տօնակ.։)

Աղբիւրք որպէս յերակաց ի վեր կայլակեն. (Եպիփ. սղ.։)

Մատռուակեա՛ զարեան քո վտակ՝ անմեղ կայլակեալ. (Լմբ. սղ.։)

Վտակք կրկնակի աղբեր կայլակնացեալ հրաշիւք. (Երզն. մտթ.։)


Կայլակեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Կայլականամ.

NBHL (7)

ԿԱՅԼԱԿԱՆԱՄ ԿԱՅԼԱԿԵՄ ԿԱՅԼԱԿՆԱՆԱՄ. σταλάω, καταστάζω stillo, destillo. Բղխել, հոսել իբրեւ զկայլակս. ծորիլ. թորթորիլ. ցայտել. յորդել. վազել՝ ցաթկել արունի, ջրի, եւ այլն.

Աղբերաց արեան եւ ջրոյ կայլակեցեալ. (Միսայէլ խչ.։)

Ի հատանել հերացն՝ շիթս արեան կայլակացեալ հոսի. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)

Աստուածաբան ասէ, ել ջուր ի կողէն քրիստոսի, զի ցուցցէ՝ թէ մեռեալ է. կայլակեաց արիւն, զի ցուցցէ՝ թէ կենդանի է. (Տօնակ.։)

Աղբիւրք որպէս յերակաց ի վեր կայլակեն. (Եպիփ. սղ.։)

Մատռուակեա՛ զարեան քո վտակ՝ անմեղ կայլակեալ. (Լմբ. սղ.։)

Վտակք կրկնակի աղբեր կայլակնացեալ հրաշիւք. (Երզն. մտթ.։)


Կայլակնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to trickle.

NBHL (2)

Տալ կայլականալ. բղխեցուցանել.

Գերագոյն եւս գեր զոր ի մեռային զդառնահոսան ջրոցն ծորումն կայլակնացուցեալ բղխես զանոյշ եւ զքաղցրահամ արբումն. (Անան. եկեղ։)


Կայլակումն, ման

See full entry →

s.

leaking;
trickling.

NBHL (3)

Կայլականալն. բղխումն.

Կենդանի կայլակման արեան կենարարին. (Անան. եկեղ։)

Աղբերց կայլակմունք. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Կատարելակից

See full entry →

adj.

equally perfect.

NBHL (2)

Տեսանե՞ս եւ զորգի ոչ նուազ կատարելակից հօր գոլ առ ի յաշակերտացն խնամատարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)

Տղայակից եղեւ, եւ աճակից, եւ կատարելակից. (Աթ. ՟Ա։ (այլ այժմու յն. կերողակից եղեւ, կամ հացակից։))


Կուլակ, ի

See full entry →

s.

tonsure, shaven crown.

Etymologies (1)

«քունքի վրայ կախուած մազի փունջը» Քուչ. 45 (Թուխ աչք ու թուխ ունք ունիս, թուխ մազեր, կուլակդ ի հոգիս). «2. գլխի մազը» Առաք. պտմ. 274. կենդանի և արդի բարբառներում. այսպէս՝ Բբ. Սեբ. գուլագ, Ակն. գուլիգ (<կուլակ, կուլիկ)։ Նոյն բառն է անշուշտ կուլակ «կաթոլիկ կրօ-նաւորների գագաթի վրայ ածիլուած տեղը», որ ունին միայն ՀՀԲ և ՋԲ իբր գաւառական բառ, Նորայր Բառ. ֆրանս 313բ՝ իբր մի-ջին հյ. բառ։


Կարդինալական, ի, աց

See full entry →

adj.

of a cardinal.


Խօլական, ի, աց

See full entry →

cf. Խօլ;
— ախտ, extravagant desire or inclination;
— երկիւղ, a panic;
— խնդութիւն, extravagant joy, sportiveness, wantonness;
— ցնորք, nocturnal phantoms or spectres.

NBHL (1)

Անրջական երազոց, խօլականաց ցնորից. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)


Ծաւալական, ի, աց

See full entry →

adj.

dilatable, expansive, ductile.


Ծաւալականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dilatability, expansibility, distensibility;
ductility.


Կալական, ի, աց

See full entry →

cf. Կալանաւոր.

NBHL (1)

Բանտականաց, եւ կալականաց. (Ագաթ.։)


Կալակառոյց

See full entry →

adj.

compound, combined.

NBHL (1)

Յորժամ լուիցես, թէ կեանք է, մի կալակառոյց կցկցելով ինչ համարիցիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)


Հալական, ի, աց

See full entry →

adj.

apt to be melted, fusible;
dissoluble.

NBHL (5)

Որ ապակւոյն է սեռն ամենայն, եւ որչափ ի քարանցն հալական տեսակք կոչին. (Պղատ. տիմ.։)

Յոսկի գլուխ. զի ի հալական նիւթս այն է պատուական։ Զհալական նիւթս, զոսկի եւ այլն. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. պտմ.։)

Առնել քերածոյս ի փայտից, եւ կոփածոյս ի քարանց, եւ կռածոյս ի հալական նիւթոց, կամ ձուլածոյս. (Անթիպատր։)

Ճեպելով ի ձեռն քնոյն առ ի կերակրումն հալականին զօրութեան. յն. յեփումն սննդական զօրութեան. (Նիւս. կազմ.։)

Երկաթ, եւ պղինծ, եւ ամենայն հալական քարինք՝ խառնակեալ էին եւ կորուսեալ ... նախ քան զհալական քարանցն արհեստին գտանելն առ մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Հալականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fusibility.


Հալականք

See full entry →

s.

metals.


Հայելական, ի, աց

See full entry →

adj.

specular.


*Պաշուլակ

See full entry →

s.

seed cucumber.


Չայլակերպութիւն, ութեան

See full entry →

s.

unalterableness, unchangeableness.


Սքանչելական

See full entry →

cf. Սքանչելի.

NBHL (2)

Սքանչելական կենացն (սրբոց) պայծառութիւն. (Կորիւն.։)

Սկիզբըն գործոյ սքանչելական՝ առ ի տեառնէ եղեալ յայնժամ. այսինքն սքանչելագործութեան. (Շ. խոստ.։)


Սքանչելակերպ

See full entry →

adj.

astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.

NBHL (3)

Յորմէ սքանչելակերպ պայծառութենէ պահապանքն եղեն որպէս զմեռեալս. (Ճ. ՟Գ.։)

Եւ միւս ոմն ե՛ւս սքանչելակերպ՝ թէ տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ։ Եզեկիէլ յորժամ սքանչելակերպ զյարութիւնագործ տեսիլն պատմէ. (Ագաթ.։)

Եւ ինձ սքանչելակերպ եցոյց. (Ոսկիփոր.։)


Յորդելակ

See full entry →

adj.

high, acute, shrill.

NBHL (3)

Յորդելակն եւ բռնաբարբառն։ Յորդելակ շեշտիւք. (Քեր. քերթ.։)

Լինի դարձեալ ձայն յորդելակ ի բողոքելն ինչ կամ ի սաստելն կամ ի հրամայելն. (Մագ. քեր.։)

Աստիճանք են երաժշտական ձայնիցն, յորում յորդելակ ձայնիւ բարձրանան։ Ձեւանայ յորդելեակ հնչումն։ Ասին շեշտք վասն յորդելակ ձայնին, որ եւ վերասաստ ասի։ Սո՛ւր եւ յորդելակ հնչմամբ. (Երզն. քեր.։)


*Նարգիլակ, ի

See full entry →

s.

nutmeg.


Մշտակայլակ

See full entry →

cf. Մշտաբուխ.

NBHL (2)

Միշտ կայլակեալ. մշտահոս. մշտաբուխ.

Բղխմունք հանապազահոսք՝ մշտակայլակք. (Նար. առաք.։)


Մեռելակառք, ռաց

See full entry →

s.

hearse.


Մեռելակիր, կրաց

See full entry →

s.

corpse-bearer, bearer.


Մեռելակոչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

evocation, raising up, calling up the dead.


Հրապարակակալական, ի, աց

See full entry →

adj.

democratic.

NBHL (1)

Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Ձուլական, ի, աց

See full entry →

adj.

fusible.


Ձուլականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fusibility.


Մամլակ, ի

See full entry →

s.

a vice;
— ձեռաց, hand-vice.


Շալակ, ի

See full entry →

s.

back, shoulder, load;
hand-barrow, sedan.

Etymologies (3)

, ի-ա հլ. «մախաղ, պարկ, տոպ-րակ» Դ. թագ. դ. 39. Կիւրղ. թգ. «պատգա-րակ» Բ. մկ. թ. 8. «բեռ» Վստկ. Վրդն. պտմ. էջ 157. «կռնակ, թիկունք» Երզն. մտթ. «տող ընդ մէջ սրբագրութիւն կամ յաւելուած» ԱԲ. «պարտականութիւն» Անսիզք 9. որից շալա-կամատն «բեռան մէկ աչքը» Կիւրղ. թգ. (ԳԲ դարձրել է շալակամասն). շալակել «մէջքով՝ կռնակով վերցնել» Վրդն. ծն. Վրք. հց. բ. 124. շալական «բեռնատար (ձի կամ ջորի), Վստկ. 204.

ՆՀԲ լծ. ռմկ. շլլիք, շըլնիք և արաբ. սէլաք, սէլէֆ ևն։ Lag. Arm. Stud. § 1664 արաբ. šallāq ձևի հետ։ Հիւնք. պրս. շալաք «ձորձ, կապերտ, քուրձ» (իսկ շալակ «պատգարակ» հանում է լտ-sella «աթոռ» բառից)։

ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Կր. Հմշ. Մշ. Ջղ. Տփ. շալակ, Ալշ. Երև. Խրբ. Մշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. շա-լագ, Ասլ. շալագ, շալայ, Հճ. շալօգ, Զթ. շա-լօգ, շալոգ, Ագլ. շm՛լmկ, Սլմ. շmլmկ', շլmկ', Տիգ. լmլmգ, Շմ. շmլmգ՝, Գոր. Ղրբ. շէ՛լmկ, շէ՛լակ, Մկ. Վն. շլmկ, Մրղ. շիլmկ', Սվեդ շmլիւգ, Ատն. շէլէգ, բոլորն էլ «կռնակ կամ շալակաբեռ»։ Նոր բառեր են շալակտար, շալակճուարան, ոսկեշալակ, քաքաշալակ, շալկւոր, շալկուորիլ, շալկնտել։

NBHL (5)

Քաղեաց ի նմանէ ազոխ լի շալակաւ. յն. ձորձով ἰμάτιον vestis. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 39։)

Զնա ինքն յերկիր հողեալ՝ շալակաւ շրջեցուցանէին. յն. բառնալեօք, կամ պատգարակաւ φορεῖον feretrum, lectica. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 8։)

Ոչ այնքան ունէին որովայնք նոցա, որչափ էին ի շալակս նոցա (սակառիք հացի). (Երզն. մտթ.։)

Շալակաւն առնոյր փայտ, եւ բերեալ դնէր ի դրունսն աղքատաց. (Մարթին.։)

Մի շալակ ալիւր, մի տրամ հաց համեմ խառնես (իխմորն), լաւ համով լինի. (Վստկ.։)


Շալակամատն

See full entry →

s.

half a horse-load.

NBHL (2)

Կէս շալակ. որչափ ինչ տանի մի կողմն ուսոց կամ պարկի եւ քսակի. մէկ տօպրակ.

Երգազն անօթ ինչ է հիւսկէն, որ այնպէս կոչէր յայլազգեաց անտի, կամ մեկնակ շալակամիտն է, կամ կէս շալակաց։ Երգազն մեկնակ շալակամատն է, կամ կէս շալակաց. (Կիւրղ. թագ.։)


Շալակեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to put on the shoulders, to load;
to load oneself with, to take upon one's back.

NBHL (4)

ռմկ. շալկել. Բառնալ շալակաւ. ըստանձնել.

Եդ զնա ի վերայ վիմի, եւ մտեալ ի ներքոյ՝ շալակեաց զնա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Շալակել ասէ զինքն յիրանսն. (Վրդն. ծն.։)

Իբրեւ թէ խոտ եւ եղէգն եւ սէզ եւ խռիւ շալակեալ, եւ զգեցեալ զչար գործս իւրեանց. (Տօնակ.։)


Ոջլական, ի, աց

See full entry →

adj. med.

pedicular;
— ախտ, — disease.


Ոջլակեր, աց

See full entry →

adj. s.

louse-eaten;
lice-eater;
— լինել արմտեաց, to be blighted with insects and worms.

NBHL (2)

Սարմատք ձիակերք, ոջլակերք. (Խոր. աշխարհ.։)

Ոսկի եւ արծաթ նորա ժանդոտին, եւ արդիւնք նորա ոջլակեր լինին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)


Յայլակարծուց

See full entry →

adv.

unawares, unexpectedly.

NBHL (1)

Յանպատրաստից յանկարծօրէն յայլակարծուց զնոսա ըմբռնէին. (Բուզ. ՟Գ. 20։)


Շլակն

See full entry →

cf. Շիլ.


Շնլակ

See full entry →

cf. Շնլափ.


Շռայլական, ի, աց

See full entry →

adj.

intemperate, impudic.

NBHL (1)

Զշռայլական գիջութիւնս։ Շռայլական ճակաճանուեանց. (Պիտ.։)


Վերելակ, աց

See full entry →

cf. Վերելեակ.

NBHL (5)

Սա է հեծեալն, իսկ նա վերելակն. քանզի հեծելոյ գործ է մղելն եւ վարժելն զձի. իսկ վերելակին բերիլ՝ ու՛ր ուրեք կենդանին ածիցէ։ Եւ ի ծովու՝ նաւասաւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն եւ ուղիղ վարել. իսկ վերելակին՝ կիրս կրել, որ ինչ միանգամ ընդ նաւն անցանէ. (Փիլ. այլաբ.։)

Վերելակ ինքեան զմարդն ունի. (Նիւս. երգ.։)

(Ձի անվարժ) զվերելակին տխմարութիւն յանհրահանգն յանդիման ելոյ կացուցանէ։ Գահավիժութիւն հանդերձ վերելակաւն. (Պիտ.։)

Ձի ոք նորավարժ ոչ կարացեալ յինքենէ զվերելակն իւր ի բաց ոստուցանել. (Յհ. իմ. ատեն.։)

Ի վերելակէն իւրմէ այս կառք ոչ երբէք ունայնացեալ թափուր մնասցէ. (Անյաղթ բարձր.։)


Վերելակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to mount on, to ascend;
— ի նաւ, to go on board ship, to embark;
— սանդղօք, to ascend, to scale.

NBHL (3)

Ամենեցուն մեր միտք իբր ի մակոյկ ինչ վերելակել։ Եւ ինքն եւս ընդ նոսին ի նաւսն վերելակեալ. (Յհ. կթ.։)

Սանդղօք ոմամբք վերելակեալ (կամ ի վեր ելակեալ)՝ հեղուին յամրոցն. (Յհ. կթ.։)

Յեռօրեայ թարգմանէն վերելակեալ (կամ վերել եկեալ). (Արծր. ՟Դ. 11։)


Փիլակէ

See full entry →

s.

prison, jail.


Տարմալակ

See full entry →

s.

sack;
pocket;
skirt.

NBHL (2)

Ունէր զբաճկոնակ ինչ, կամ տարմալակ, ուր զմուրանսն ժողովէր (կոյրն). (Տօնակ.։)

Փոյթք էին զտարմալակս լայնել, եւ զքղանցսն երկայնել. (Երզն. մտթ.։)


Սիրելական, ի, աց

See full entry →

adj.

loving, amicable, friendly, affable, kind;
— դեղ, philter.

NBHL (2)

ասաց զպատճառն զսիրելական գթոյն։ Սիրելական համբոյրք, եւ ատելական կռիւք։ Բազում եւ յողդողեալ իրք սիրելականք կոչեն զիս, զորս ոչ է արժան արհամարել. (Նիւս. երգ.։ Պիտ.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Դեղագիտութիւն է ... սիրելական ինչ դեղ առեալ. (Նոննոս.։)


Սխալակ

See full entry →

adj.

staggering, reeling, tipsy, drunken.

NBHL (3)

Իբրեւ զարբեալն եւ զսխալակ գլորեսցի. (Ես. ՟Ի՟Դ. 20։)

Սխալակ. Որպէս Սխալ, վրիպակ, պակասաւոր.

Իսկ որք ասենն, եթէ ծառն եղեւ պատճառ բանալոյ աչանցն, յոյժ սխտոլակ է։ Սխալակ է շինուած եւ կազմութիւն մարմնոյ (յայժմուս). որք ի յարութեան առանց պակասման յառնեն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)


Սխալական, ի, աց

See full entry →

adj.

liable to error, fallible, frail.

NBHL (6)

Սխալ. սխալակ. սխալոտ, վրիպական. պակասաւոր. մեղանչաան. Գթոտ. զաղփաղփուն. դիւրագայթ. յանցաւոր. անկարգ.

Ջախջախ եւ սխալական խորհրդոց իմասստ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ծառոյս սխալական։ Բնութեանս կերպարան միշտ սխալական. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Հ՟Թ։)

Անկարգօրդ վասն սխալականացս միշտ առաջի քո բարեխօս. (Լմբ. պտրգ.։)

Երկոքումբք եղեւ սխալական յետ դրախտին կենաց. (Երզն. մտթ.։)

Ժամանակս այս կասկածոտ եւ սխալական աձսմ ինձ ոչ ներեաց՝ անձամբ գալ առ քեզ. (Կիր. պտմ.։)


Definitions containing the research լակ : 661 Results

Ամբոխումն, ման

See full entry →

s.

turbulence, disorder, confusion, perturbation.

NBHL (1)

Ամբոխումն ինչ այլայլական. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Ամենակալ, ի, աւ

See full entry →

adj.

preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.

NBHL (1)

Ի հզօր եւ ամենակալ թագաւորաց եւ բռնաւորացն յատեանս ... Յիրաւի ամենակալք ճանաչին առաքելականն խումբ ... Միտք մեր իբր ամենակալ իմն են, յամենայնի՝ զոր իմանալն կարեն, զնոսին ըմբռնեն ... Յատեանս ամենակալացն, այս է՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, երեք Անձանց՝ եւ միոյ Աստուածութեանն. վասն որոյ եւ ամենակալաց ասաց, եւ ոչ ամենակալի ... (այլ ըստ ՟Ա. նշ. յարէ) Չէ՛ հնար երեք ամենակալ լինել, կամ երկու, այլ՝ մի. զի ամենակալ է՝ որ զամենայնն ունի։


Աստուածախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

discourse of God or with God;
theology.

NBHL (1)

Առաքելական ատուածախօսութիւն. (Ճ. ՟Թ.։)


Աստուածամուխ

See full entry →

adj.

who is profoundly learned or versed in divine things;
who is familiar with God;
hardened by God.

NBHL (1)

Աստուածամայրն յանդիման երկոտասանաճառագայթ աստուածամուխ առաքեալական գնդին հրաժարեալ յամենեցունց. Զմարմինն ամենասուրբ հրացեալ աստուածամուխ հրոյ կայծակմամբ՝ եդեալ ի տեղկոջն կոչեզեալ գեթսամանի. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)


Ատրագոյն

See full entry →

adj.

red, of a fiery colour.

NBHL (1)

ἑκλάμπων. effulgens. Հրագոյն. հրացայտ որպէս զշանթ. փայլակնացայտ. հրափայլ.


Արար, ոց

See full entry →

s.

act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.

NBHL (1)

Ելին ի բլուրն երեւելական տեղւոյն արարից դեմետրեայ. (այսինքն շինուածոյն). (Ճ. ՟Բ.։)


Արգելավանք, վանից

See full entry →

s. pl.

cloister.

NBHL (1)

Վանք արգելական ճգնաւորաց. կուսաստան.


Արեւելեայ, եայց, եաց

See full entry →

adj. s.

Oriental;
—ք, արեւելիք, the orientals;
the eastern regions.

NBHL (1)

ἁνατολικός orientalis Արեւելեան. որ ինչ հայի յարեւելս կոյս, կամ յարեւելակողմն աշխարհի եւ տեղւոյ. արեւելքի.


Արիւն, րեանց

See full entry →

s.

blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.

NBHL (1)

Կայլակ կողիդ զաքիւն խաղողոյ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Բարեկամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

friendship, familiarity, attachment;
սերտ —, intimacy;
անկեղծ —, cordiality.

NBHL (1)

Ընդելական բարեկամութեամբ ի զբօսանս որսոց, ի խաղս. (Փարպ.։)


Բարձուենեակ

See full entry →

s. bot.

southernwood.

NBHL (1)

ἁβρότονον (իբրու անմահական). abrotonum էգն կոչի յիտալականն. abrotono femina, santolina Բանջար մշտադալար, յորմէ կազմի եւ գինի. բարձուէնեկ. բացվենիկ .... Որձ բարձուենեակն կոչի եւ ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ. սպիտակն ասի եւ ԿԱՅԾՈՒՍ. եւ դեղինն՝ ըստ ոմանց ԲՐԻՆՃԱՍԻՍ, կամ ԲՈՆՋԱՍ։ (Գաղիան.։ եւ Բժշկարան.։)


Բարձրագոյն

See full entry →

adj. adv.

higher, sublime;
supreme, grand;
—, —ս, highly, sublimely, boldly.

NBHL (1)

Որք բարձրագոյն պատմէին իսրայէլական տոհմին։ Բարձրագոյն գոչէին. (Ագաթ.։)


Բարոյական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

moral, belonging to morals;
moralist;
moral;
— իմաստասիրութիւն, ethics;
— գիտութիւն, morality, ethics;
— իմաստ, morality;
առնել — խորհրդածութիւնս, to moralize, to make moral reflections.

NBHL (1)

Ի ձեռն տեսականին յարդարի, եւ ի ձեռն բանի պաճուճէ զբարուականն, եւ հնազանդեցուցանէ զախտս (կամ զկիրս)։ Արիստոտելականքն յերիս բաժանեն զգործնականն. ի քաղաքականն, ի տնտեսականն, ի բարոյականն. եւ յիրաւի։ Արիստոտէլ գրեաց զբարոյականն, յորում վասն բարուց ճառէ. (Սահմ. ՟Ի. եւ ՟Ի՟Ա։)


Բլիթ, բլթաց

See full entry →

s.

loaf;
cake, bun.


Բղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce, to cause;
to spread;
to pour.

NBHL (1)

(Հոգին սուրբ) աղբիւր մշտական՝ բղխեալ յարական՝ յերկուց միական, յակնէ հայրական՝ գետէ ծննդական՝ ծով ծաւալական. (Գանձրն.։)


Բղխումն, ման

See full entry →

s.

source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.

NBHL (1)

Առ արտասուացն բղխմունս։ Բղխմունք հանապազահոսք։ Բղխման բանիս, կամ կայլակաց բանից, կամ երգաբանութեանս. (Նար.։)


Բովանդակ

See full entry →

adj. adv.

all, total, entire, perfect, complete;
—ն, the whole, the total, together. all, entirely, totally, completely.

NBHL (1)

Եւ վասն այսորիկ այսչափ բովանդակ լիցի ասել։ Յառաջ կոյս անցեալ բովանդակ ասպարէզս։ Ամրանան երկոքին կողմանքն բովանդակ աւուրս։ Բովանդակ ժամանակս ընդ երեսս դաշտաց եւ լերանց այլակերպեալ շրջելով։ Փոփոխելով տեղի ի տեղւոջէ ցբովանդակ ամս. (Խոր. ստէպ։)


Բորբոքախառն

See full entry →

adj.

cf. Բորբոք.

NBHL (1)

Հուր փայլակնաւոր, բոց բորբոքաւոր. (Գանձ.։)


Բոց, ոյ

See full entry →

s.

flame;
fury;
— արձակել, to flame.

NBHL (1)

φλόξ flamma Փայլակնացեալ բորբոք հրոյ. պայծառագոյն եւ նրբագոյն մասն կրակի ցոլացեալ ի վերոյ քան զայրելի նիւթն. բոց.


Բոցակիզեմ, եցի

See full entry →

va.

to flame, to pass above the flame;
to burn, to kindle.

NBHL (1)

Ոչ բոցակիզեաց զանդամ կուսական մարմնոյն հուր աստուածութեանն. (Եփր. յայլակերպ.։)


Բոցանշոյլ

See full entry →

adj.

cf. Բոցաճաճանչ.

NBHL (1)

Նշոյլս արձակօղ կամ շողշողեալ որպէս զբոց. բոցաճաճանչ, բոցափայլ. փայլակնացայտ.


Բազմասխալ

See full entry →

adj.

subject to many faults.

NBHL (1)

Որ բազումս սխալէ. սխալական. բազմավրէպ.


Բազմավրէպ

See full entry →

cf. Բազմասխալ.

NBHL (1)

Բազում իրօք վրիպեալ կամ վրիպական. բազմասխալ. շատ սխալօղ, սխալական.


Բակեղաթ, ի

See full entry →

s.

wallet, bag.

NBHL (1)

Բակաղթ, շալակ։ (Հին բռ.)


Բաճկոնակ, ի

See full entry →

s.

waistcoat;
jacket;
little old cloak;
short cloak.

NBHL (1)

Ունէր զբաճկոնակ ինչ, կամ տարմալակ, ուր զմուրանսն ժողովէր. (Տօնակ.։)


Բանահիւս, աց

See full entry →

adj. s.

writer, author;
poet;
newsmonger.

NBHL (1)

Յետին բանահիւսաց, եւ կրտսեր վարժապետաց։ Եւ յե՛ւս ընտրելական երգս բանահիւսից գերահռչակեալ ես։ Բանահիւսից կանանց լալականաց. (Նար. յիշ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. ՟Կ՟Ը։)


Բանդագուշիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.

NBHL (1)

Առասպելական բանիւք բանդագուշեալք. (Եզնիկ.։)


Աշակերտ, աց

See full entry →

s.

disciple, student, pupil, scholar;
foster-child;
seetator, follower;
— արուեստի, apprentice.

NBHL (1)

Վարդապետք էիք առաքելական քարոզութեանն, արդ աշակե՞րտք լինիցիք մոլար խաբէութեանն. (Եղիշ. ՟Գ։)


Ապակի, կւոյ, կեաց

See full entry →

s.

glass;
drinking-glass;
bottle;
— պատուհանաց, window-glass.

NBHL (1)

Ապակոյն է սեռն ամենայն, եւ որչափ ի քարանցն հալական տեսակք կոչին. (Պղատ. տիմ.։)


Բանտարգել

See full entry →

adj.

prisoned;
— առնել, to imprison, cf. Զնդանեմ, cf. Բանդեմ, cf. Կալանեմ.

NBHL (1)

Եւ իբր Բանտարգելական.


Անվրէպ

See full entry →

adj. adv.

unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.

NBHL (1)

ἁπαράλλακτος. immutabilis. Անայլայլակ, անյեղլի, աննփոփոխ.


Խստավարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

life of privations & hardships, a Spartan existence.

NBHL (1)

Զլակոնական խստավարութիւնն թողացուցեալ։ Ի պաճուճեալ եւ ի փափուկ կենաց ի խստաւարութիւն. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)


Խեղաթիւր

See full entry →

adj. fig.

bent, crooked, twisted;
perverse, wicked, villanous, depraved.

NBHL (1)

Այլակերպս խեղաթիւրս, եւ օտարս ի կերպարանաց մարդոյ. (Մեսր. երէց.։)


Խլատեռ

See full entry →

s.

outer garment or veil of oriental women.

NBHL (1)

Զարտաքինխլատեռն զոր լակոնացի ասէ. այսինքն բարակաման կտաւ յօտար աշխարհաց բերեալ։


Խմբագիր, գրաց

See full entry →

s.

collection of national historical facts;
editor;
compiler.

NBHL (1)

Ոչ եթէ զայլ եւ այլ ազգաց զթագաւորութենէ նշանակէ խմբագիրն, այլ զմիոյ զիսրայէլականէն. (Նախ. թագ.։)


Խոնարհ, աց

See full entry →

adj. prep. adv.

low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
—, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.

NBHL (1)

Ի միջոյն եւ ի խոնարհ՝ հուր. եւ ի միջոյն եւ ի վեր իբրեւ զտեսիլ փայլական. (Եզեկ. ՟Ը. 2։)


Ժանգոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow rusty, to oxydize.

NBHL (1)

Ոսկի արծաթ նորա ժանգոտին, եւ արդիւնք նորա ոջլակեր լինին. եւ միտք այնպիսւոյն եւս չար քան զինչսն մաշին ժանգոտին եւ փտին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)


Ի (ini)

See full entry →

s.

the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.

NBHL (1)

Ի յունական առասպելականուենէն յոյժ հեռի ի բաց են. (Եւս. քր. Ա։)


Իգամոլ

See full entry →

adj. s.

addieted to women, abandoned to the love of women, immoderately fond of women, in love, amorous madman;
slave of the fair sex, general lover.

NBHL (1)

ԻԳԱՄՈԼ ԻԳԱՄՈԼԻ. θηλυμανής insano foeminarum amore captus. Մոլորեալի սէր իգի. իգասէր. եւ իբր Իգամոլական.


Իմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.


Լծակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. s. gr.

bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married. (letters) of similar sounds.

NBHL (1)

σύζυγος, ὀμόζυγος conjunctus, socius. Ձգօղ զլուծ զոյգ ընդ այլում. ամոլակից. մանաւանդ նմանութեամբ՝ Վաստակակից, գործակից, ընկերակից՝ որ եւ է օրինակաւ. սրտակից. զուգական. հաջորդ. հաւասարորդ.


Լծակցութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast. gr.

conjunction, junction, union, tie;
marriage;
conjunction, syzigy;
substitution of letters having similar sounds.

NBHL (2)

ζεῦγος jugum συζυγία conjugium, conjunctio. Ամոլակիցն լինել. ձգելն զնոյն լուծ. լուծք. զոյգք.

Սովաւշրջէին առաքելականացն լծակցութիւնք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Լծորդեմ, եցի

See full entry →

va. gr.

to join, to conjoin;
ի մի —, to unite in one;
— զզգաստութիւն պարկեշտութեան ընդ գեղոյ, to unite chastity with beauty;
to conjugate a verb.

NBHL (1)

Հասարակաց համախնդութեամբ լծորդելով առաքելական գրոց։ Որով երկիր երկնայնոցն լծորդի։ Մխիթարութիւն, որոյ ոչ ուրախութիւն մարմնաւոր լծորդի. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. ստիպ.։)


Լկնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become soft, or tender;
moist.

NBHL (1)

(լծ. յն. լաաղնե՛ւօ). λαγνεύω libidinosus et salax sum անամօթիլ աչօք՝ համաբուրիւ, եւ այլովք նշանակօք. լրբիլ. քծանիլ իբրեւ զլակոտ. լկտիլ.


Լոգանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to wash, to batho one's elf, to take a bath;
— բուսոց, տնկոց, to bedew;
to water plants.

NBHL (1)

Ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի լոգանալ նմա. (Լաստ. ՟Ը։)


Լուսասփիւռ

See full entry →

adj.

that sheds light, resplendent, shining, radiant.

NBHL (1)

Զլուսասփիւռ զհաւատս առաքելական ծաղկեցուցանէր. (Յհ. կթ.։)


Լուսափայլ

See full entry →

adj.

shining with light, resplendent, glittering, refulgent, dazzling.

NBHL (1)

Եցոյց նոցա զհանդերձս լուսափայլս յառաջ քան զմերկութիւն իւր. (Եփր. այլակերպ.։)


Լպրծուտ

See full entry →

adj.

cf. Լպիրծ.

NBHL (1)

Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)


Լպրծոտ

See full entry →

adj.

cf. Լպիրծ.

NBHL (1)

Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)


Իրաւացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj. adv.

just, equitable, right, reasonable;
lawful, legal;
honest, worthy, righteous;
justly, equitably, reasonably;
— է, it is right, just.

NBHL (1)

Կտարելականօք գլխովք, օգտակարաւն, կարողաւն, իրաւացեաւն։ Ըստ կորովակի իրաւացւոյն մասին. (Պիտ.։)