to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Փոխանակ տերեւաբեր աղաւնոյն հոգին սուրբ զզարմանալի եւ զաստուածածագ լոյս ճահեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)
conformable, equal.
Հաւասարատիպ բարուք։ Ի հաւասարատիպ փորձոյն։ Հաւասարատիպ սորին լնուլ զհոգին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
mild, meek, gentle, affable, good-humoured.
πραΰθυμος qui mansueto est animo. Հեզ մտօք. հեզաբարոյ. հեզահոգի.
to render mild, affable, pleasing, agreeable, to soften, to appease, to pacify, to calm, to quiet.
Հոգի հեզացուցանէ, յոյս համբերէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
billow, wave, swell, surge, breaker;
mountain, hill, height, eminence, rising ground;
փրփրադէզ —, foaming billows.
Ծով է ինձ ծփանաց՝ կենցաղոյս բերմունք. Յորում կոհակօք բազմօք անթիւ դիմեցմանց տատանեալ հոգիս. (Նար. ՟Ի՟Ե. տե՛ս եւ ՟Հ՟Թ. ՟Ձ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
we;
us;
— ինքնին, — մեզէն, ourselves;
զի՛նչ — ողորմելիքս, what poor creatures we are!.
Եւ կամ զորս ի մէնջից աստի հոգին սուրբ զարթոյց, զերկոսին զնոսա ասեմ սուրբս՝ զսահակ եւ զմաշդոց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Միաբանեաց արամ ընդ եփրեմայ։ Եթէ երկու ի ձէնջ միաբանիցեն յերկրի վասն ամենայն իրաց։ Զի՞ է՝ զի միաբանեցէք դուք փորձել զհոգին տեառն։ Միաբանեցին ընդ նոսա։ Զամենայն միաբանեալսն ընդ նմա։ Միաբանեալ կայք ի վերայ իմ դուք ամենեքեան։ Եթէ կեամք հոգւով, ընդ հոգւոյն եւ միաբանեսցուք։ Եւ այնմ միաբանին բանք մարգարէիցն։ Միաբանիս եւ դու պահել զօրէնսն։ Ընդ հնոյն չմիաբանի կապերտն որ ի նորոյն.եւ այլն։
unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.
ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՄԲ որպէս մ. ὀμοθυμαδόν unanimiter. Միաբան. համաշունչ գոլով. իբրեւ մի սիրտ եւ ոգի. միաբանաբար.
consubstantial;
of the same nature or essence;
natural, native;
having only one trunk or stem.
Զհոգի եւ զմարմին եւ զմիտս անապական աստուածախառնութեամբ միաբուն գործելով՝ էմմանուէլ ի կուսէն ծնաւ. (Խոր. վրդվռ.։)
having but one substance;
unique of its kind.
Հոգին սուրփ մի է, միագոյ, առանց բաժանման, եւ բաժանէ զշնորհս իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ինքն մի է միագոյն, եւ բազում (ըստ զօրութեան). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։) cf. ՄԻԱԳՈՅՆ։
Only Begotten;
— որդի, only son.
Գոյ ի նմա հոգի մտաւոր, սուրբ, միածին, բազմաբաշխ՝ (որպէս աղբիւր բազմավտակ) (Իմ. ՟Է. 22։)
all at once, together, altogether, quite, at once, entirely, collectively.
Զոր իմանալ եւ գիտել նոցա պարտ էր, միանգամ եւ միահաղոյն յոգիս իւրեանց հաստատէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
one-handed.
ՄԻԱՁԵՌՆ որպէս Ձեռն ի ձեռն միանալով, մի սիրտ եւ մի ոգի եղեալ. միաբան.
all at once, together, unitedly, all at the same time, altogether;
jointly, in concurrence, at the same time;
all, quite;
totally, entirely;
— եւ, yet, even, also;
— ասել, եւ — իսկ ասել, եւ զի — ասացից, upon the whole, after all, in a word, in short;
ոչ — առնել, to repeat several times, over and over again.
Չէ՛ հնար միանգամայն զոգիս եւ զմարմինս զարդարել. չէ՛ հնար միանգամայն մամոնայի ծառայել, եւ քրիստոսի հնազանդել՝ որպէս պարտ է. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
solitary being, anachorite, hermit;
coenobite, monk, friar, religious;
only, alone, without company.
ՄԻԱՆՁՆ. Անսովոր ոճով կամ հելլենաբանութեամբ՝ որպէս μοναχός, μόναρχος եւ ἁπόλυτος , եւ μονοούσιος unicus, solus եւ այլն. Մի հոգի առանձին. միայնակ ոք կամ ինչ. մի եւեթ. եզական. բացարձակ. ազատ. ուրոյն. առանձնական. (Անյաղթ ստորոգ.։)
unanimous, of one mind.
ὀμόψυχος unanimis, concors. Ուր իցէ մի սիրտ եւ մի հոգի. համաշունչ. հոմաշունչ. միասիրտ.
cf. Համապատիւ.
Բարւոք ասաց հոգին սուրբ. (այս բան) զմիապատիւ հրամանս առանձնաւորութեան երրորդութեանն ցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
having the same definition;
having conterminous bounds of confines.
Յամենայն շարժմունս առ մի սահման շաղկապաւ. եւ են միասահման. ո՛րզան, հոգին սուրբ՝ քերեալ գիծ՝ յերկաքանչիւրոց եզաբար ընդ պատճառաւ. (Քեր. քերթ. այսինքն որպէս որչին ասի բան եւ սահման հօր իբր ծնունդ, նոյնպէս եւ հոգին՝ սահման հօր եւ որդւոյ՝ իբր ելումն յերկոցունց որպէս ի միոյ պատճառէ։)
of one mind, unanimous.
ὀμόθυμος unanimis, concors. Սրտակից. միաշունչ. համաշունչ. մէկ սիրտ՝ մէկ հոգի.
consubstantial;
simultaneous, common, compatible;
united, only, sole.
Միոյ աստուածութեան՝ միասնական երրորդութեանն։ Իմասցուք միասնական զորդի հօր ել։ Միասնական գոլ զորդին հօր։ Զսուրբ հոգին միասնական որդւոյ եւ հօր. (Աթ. ՟Ե. ՟Ը. ՟Ժ՟Բ։)
Վասն որոյ եւ մեք զհոգին սուրբ ընդ հօր միաւորեալ, եւ ընդ որդւոյ միասնական խոստովանիմք. (Ժմ. եւ այլն։)
con substantiality;
simultaneousness;
compatibility.
Սուրբ երրորդութիւնն եւ երանելի միասնականութիւնն անբաժին եւ միաւրեալ է յինքեան. Յաղագս որ առ հայր բանին միասնականութեան։ Զսուրբ հոգին՝ որ զնոյն միասնականութիւնն ունի առ որդին. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Միասնականութիւն սուրբ երրորդութեանն. (Փարպ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
to unite, to join, to conjoin;
to attach, to tie together, to glue together;
to mix, to combine, to annex, to incorporate, to identify;
to join together, to couple, to match, to pair;
վերստին —, to reunite, to rejoin, to tie again.
Հոգին սուրբ առաքեալ ի հօրէ՝ էառ մարմին յարգանդէն մարիամայ եւխառնեաց եւ միաւորեցոյց ի բանն աստուած. (Խոսր. պտրգ.։)
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
Հոգիդ աստուծոյ՝ անեղ էութիւն, ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ միաւորեալ բնութեամբ։ Վասն որոյ եւ մչք զհոգին սուրբ ընդ հօր միաւորեալ, եւ ընդ որդւոյ միասնական խոստովանիմք. (Շար.։ Ժմ)
middle, mean, middling;
middle, centre.
Տառք միջակք ... քան զյոյրսն նուրբք են, եւ քան զնուրբքն յոյրք։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. եւ այլն։ Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ։ Միջակ՝ նշան յոգի սակս ընդունելոյ (այսինքն շունչ առնլոյ յընթեռնուլն). (Թր. քեր.։)
back-bone, back.
Որպէս թեւոցն խառնումն ընդ միջնողունսն։ Միջնողունք՝ աստուածութեանն եւ մարդկութեանն խառնումն. թեւք քրիստոսի հայր եւ հոգի։ Այս է խառնուած միջնողանն։ Գոյք ամենայն ի վերայ միջնողանն քրիստոսի. (Քեր. քերթ.։)
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
Այնչափ միջոց է ըստ իս եւ ընդ յովհաննէս, որպէս ընդ ջուրն եւ ընդ հոգին. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Միտումն.
Որ զկարծրացեալ ոգիս շարժէ ի միտումն վատթարաց. (Սոկր.։)
inclination, tendency, propensity, disposition;
proneness;
inclination;
—ումն ի չարն կամ ի բարին, good or evil propensities.
Որ զկարծրացեալ ոգիս շարժէ ի միտումն վատթարաց. (Սոկր.։)
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
Ասէ երմոգինէս այսպէս, թէ միօրեայ ստեղծաւ լուսին. (Շիր. զատիկ.։)
giving, distributing presents, liberal;
donor.
Առ ամենեսին՝ պարգեւաբաշխ հոգին զիւրն գտանի կատարեալ խորհուրդ։ Սրբոյ հոգւոյն մատակարարի եւ պարգեւաբաշխի. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։)
bringing presents.
Կոչեսցէ զպարգեւաբեր հոգին զմխիթարիչն ամենեցուն. (Պիտառ.։)
rock, cliff, steep, precipice.
Կապեաց զինքն ի կանգուն ի պարեխ վիմին։ Զի մի՛ գիրացեալ (մարմինն՝) ի պարեխս մեղաց գլորեսցէ զնա (զհոգին)։ Շրջէր ի դժուարին փապարս, ի պարեխս, եւ ի կապանս. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ղ. ՟Ը։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Սուրբ հոգին ո՛չ սոսկ եւ պարզաբար հոգի (ասի), այլ՝ իւր ինքեան զնա գոլ ասէ աստուած. ((զի ասի հոգի Աստուծոյ). Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Պարզեաց զձեռսն եւ զոտս իւր, եւ աւանդեաց զհոգի իւր ի ձեռս տեառն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to be simplified;
to be clarified, filtered;
to become clear, to be purified;
to be cleared up, solved, unravelled or elucidated;
to grow calm or serene;
to extend, to stretch out, to be unfolded, displayed or unrolled;
— մեկնիլ, to depart, to go away;
— ոգւոց, to be at the last gasp;
պարզեցան զուարթացան դէմք նորա, his countenance brightened;
cf. Ոգի.
to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.
Պարսպեցաւ խրատուն ի ստահակութենէ։ Քրիստոս շորժեալ զյուրաքանչիւրսն (զհոգի եւ զմարմին իւր) ի բնական ախորժակսն՝ պարսպեաց յաւելորդացն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ի տնտեսն.։)
cf. Պատրուակեմ.
Մեղօք մեռելոյն ո՛չ հոգին յարքայութեան հանգչի, եւ ոչ մարմինն ի հող գերեզմանին պարտակի. (Ոսկիփոր.։)
to tire out, to weary, to fatigue too much, to harass, to jade, to overweary, to worry, to fag, to exhaust, to debilitate, to extenuate.
ὁλιγοψυχέω pusillanimum reddo. Պարտելով լքուցանել. տկարացուցանել եւ յոգիս ապաստան առնել. խիստ յոգնեցընել, հոգին հանել.
to grow tired, to be too much fatigued, to tire or weary oneself, to become weak, debilitated, exhausted.
ὁλιγοψυχέω, ἑκλείπω sum animo pusillo, deficio. Պարտիլ ոգւով, յոգիս ապաստան լինել. խոնջիլ. նուտղիլ. վաստակիլ. լքանիլ. վհատիլ. խիստ յոգնիլ, ուծէ կտրիլ, իլիկները կտրտիլ. թուլնալ.
overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.
Զզրաւըշտ մոգի արքայի բակտրացւոց զպատերազմէն, եւ զպատութիւն ի շամիրամայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Պենտեկոստէ.
Ի լնուլ պենտակոստէիցն երեւացաւ հոգին. (Սեբեր. ՟Գ։)
Peter's, of Peter;
—րեան վէմ, St. Peter;
St. Peter's successors;
—ք, followers, colleagues or companions of St. Peter.
Գովեալ գնդին պետրոսեան րամին այսօր (ի վերնատուն) զգեցոյց հոգին՝ թագ արքայական լուսատեսիլ փայլմամբ. (Տաղ.։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
ԶՊԷՏՍ ՀՈԳՒՈՅՆ ՀԱՏՈՒՑԱՆԵԼ, կամ ՎՃԱՐԵԼ ՏԵԱՌՆ. որպէս Աւանդել զոգին։ Վրք. հց. ՟Իղ։
useful, profitable, advantageous, necessary;
good, excellent.
Զի ընդ պիտանիսն ի բարձունս փառաւորեցից զհայր եւ զորդի եւ զսուրբ հոգիդ. (Եփր. աղ.։)
want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
Մերձենան ի նա հոգիացեալքն, եւ ոչ պիտաւորութիւնք զգալեացս հայելեաց. (այլ ձ. պիտառութիւն). Լմբ. պտրգ.։
coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.
Յուղին ական ընդ նմա դեմաս եւ հերմոգինէս պղնձագործք եւ դարբինք. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Պճնումն.
Յարդարիչ ծածուկ պճնութեան, որ ի հոգին է վայելչութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
ornament, dress, embellishment;
cf. Պճնանք.
Յարդարիչ ծածուկ պճնութեան, որ ի հոգին է վայելչութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to give heart, to encourage, to fortify;
to consolidate, to strengthen.
Հոգին սուրբ առաքի առ ձեզ, եւ պնդակազմէ ի ճշմարտութիւն. (Տօնակ.։)
spread throughout, very extended, universal, general;
— ծով, the Ocean;
— օդ, atmosphere.
Համատարած գալոց է ջրհեղեղն։ Ուղղափառութիւնն իբրեւ զարեգակն համատարած սփռեցաւ ի հոգիս հաւատացելոց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)