Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Նախակատար

See full entry →

adj.

perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.

NBHL (1)

Այսոքիկ են աստուածասիրին առաջապտուղք նախակատարք. (Փիլ. իմաստն.։)


Նախակրթական, ի, աց

See full entry →

adj.

elementary, primary.

NBHL (1)

Զհովուականն ախորժելով ընկալեալ գործն, որ է իշխանութեան եւ թագաւորութեան նախակրթական. (Փիլ. լին. ՟Ա. 59։)


Նախահայր, հօր

See full entry →

s. fig.

the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.

NBHL (1)

Նախահայր ազգին (աբրահամ)։ Յաղագս նախահօրն աբրահամու։ Նախահայրն յակոբ։ Նախահարբ (աբրահամաւ). (Փիլ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Ճ. ՟Բ.։ Պիտ.։)


Նախահոգակ

See full entry →

adj.

provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.

NBHL (1)

Կենդանեաց ոմանք գործասէրք, եւ կէսք նախահոգակք։ Մեղու իմաստուն, եւ մրջիւն յառաջախոհ, իմաստունք եւ նախահոգակք. (Առ որս. է։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախաձայն

See full entry →

cf. Կանխաձայն.

NBHL (1)

Կամ իբր մ. Նախկին ձայնիւ, որ ընդ ծնանիլն մանկան.


Նախաճաշակ

See full entry →

s.

foretaste.

NBHL (1)

Կասկածանօք ահի յերկարեալ զպահանջումն վարկին, լաւ համարելով թողուլ ի յուսոյն նախաճաշակ բարիս՝ քան թէ ունայն ձեռօք ցուցանիլ ի ժամու հատուցման. (Վրդն. քրզ.։)


Նախաճաշակիչ

See full entry →

s.

taster, assayer.

NBHL (1)

Ոչ վայրապար նախաճաշիկս զհոտոտիչսն ասացին ել ոմանք, եւ բժիշկք՝ այնոցիկ, որ ի վտանգս ցաւոց մատնեալ են, յորժամ ոչ կարասցեն կերակուր տալ, հոտս մատուցանեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 147։)


Նախամասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prerogative, privilege.

NBHL (1)

Բազումս ցուցանելով նախամասնութիւնս ի բնութենէն հասին. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)


Նախամուտ

See full entry →

adj. s.

presumptuous, arrogant;
—ք, portal.

NBHL (1)

Նախամուտք տաճարին. (յն նախատաճար. Փիլ.։)


Նախայօժար

See full entry →

adj.

predisposed, willing.

NBHL (1)

Նախայօժար կամօք շարժիլ, կամ անարգել, կամ մեղանչական. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։ Լմբ. ովս.։ Սարկ. քհ.։)


Նախանկարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

figure, shading.

NBHL (1)

Նախանկարելն, իլն. նախանկար օրինակ.


Նախանձաբեկ

See full entry →

adj.

dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.

NBHL (1)

ՆԱԽԱՆՁԱԲԵԿ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ζηλόω, παραζηλόω, -ομαι ad aemulationem provoco, aemulor, invideo. Նախանձեցուցանել, նախանձիլ. նախանձու մաշել, իլ.


Նախանձիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.

NBHL (3)

φθονέω invideo ζηλόω, παραζηλόομαι aemulor, zelo, prosequor. Վառիլ ի նախանձ, եւ ի նախանձաւորութիւն. մախալ. յաչաղել. չարակնել. խանդալ. քինալ. բախլիլ.

Կամ Վառիլ ի նախանձ բարի, եւ ի վրէժխնդրութիւն փառացն աստուծոյ.

Ըստ յն. ոճոյ, Վառիլ ի սէր զի՛նչ եւ է իրաց, եւ որպէս թէ ըստ հյ. խանձիլ. խանդալ.


Նախանձելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

enviable, worthy of envy;
to be wished for, desirable.

NBHL (1)

Որդեակ աճեցեալ նախանձելի։ Նախանձելիս առնել զմնացորդս ժողովրդեան իւրոյ։ Տէր աստուածդ անուն նախանձելի է (յն. զիլօդօ՛ս). աստուած նախանձոտ է (յն. զիլօդի՛ս). (Ծն. ՟Խ՟Թ։ 22։ Դտ. ՟Ժ՟Ա. 11։ Ել. ՟Լ՟Դ. 24։)


Նախանձեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to raise envy, to cause envy, to excite or awake jealousy;
— ի բարի նախանձս, to incite to emulation;
— զաստուած, to excite the jealousy or anger of the Almighty.

NBHL (1)

παραζηλόω, ζηλόω ad aemulationem provoco, aemulari facio եւ aemulor. Տալ նախանձիլ. գրգռել վառել ի նախանձ (բարի կամ չար). նախանձ արկանել. նախանձաբեկ առնել.


Նախանձոտ

See full entry →

adj.

cf. Նախանձորդ.

NBHL (1)

որ եւ ՆԱԽԱՆՁԿՈՏ. φθονερός, βάσκανος, βασκαίνων invidus, invidens. Յաչաղկոտ. չարակն. մախացող. բախիլ.


Նախապատիւ

See full entry →

adj.

worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.

NBHL (2)

Առն կռապաշտի, որ էր նախապատուով առաջին ի քաղաքին. (Հ. կիլիկ.։)

Ընդունելութեան եւ նախապատուի արժանի եղեն. (Փիլ. իմաստն.։)


Նախապետ

See full entry →

cf. Նահապետ.

NBHL (1)

Ի նախկին հարցն, եւ ի նախապետ մարգարէիցն սրբոց. (Հ. կիլիկ.։)


Նախասացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prediction.

NBHL (2)

Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց՝ վերակենցաղիլ փրկանակն բան. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Պահանջեսցուք յառաջամարտկացն նախասացութեան զպատճառս։ Է ինչ՝ որ վեր ի վայր է նախասացութիւն լեզուին. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. լիւս.։)


Նախատանք

See full entry →

s.

cf. Նախատինք.

NBHL (1)

Ոչ ի նախատանս առաւել՝ քան ի գութ նախատանց։ Ականջօք միանգամայն ժողովեալ նախատանս, ի ձեռն որոյ շիկնեսցեն. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Նախատինք, տանաց

See full entry →

s.

wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.

NBHL (1)

որ եւ ՆԱԽԱՏԱՆՔ (յորմէ է եւ հոլովն). ὅνειδος, ὁνειδισμός , ὁνείδισμα opprobrium, probrum, vituperatio, convicium, ignominia. Նախատելն, մանաւանդ նախատիլն, եւ առարկայ կամ նիւթ նախատանաց. անարգանք. թշնամանք. պարսաւ. լուտանք. անարգութիւն. անպատուութիւն. ամօթահարութիւն. խայտառակութիւն.


Նախատուն

See full entry →

s.

first dwelling.

NBHL (1)

Զնոյն տեղի բիւր օգտութեամբ քան զնախատուն զեդեմական դրախտ առլցոյց. (Հ. կիլիկ.։)


Նախատօն

See full entry →

cf. Նախատօնակ.

NBHL (2)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)

Եւ է նախատօնակ մեծի տօնին յիսներեակն. (Փիլ. տեսական.։)


Նախատօնակ

See full entry →

s.

eve of a feast.

NBHL (2)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)

Եւ է նախատօնակ մեծի տօնին յիսներեակն. (Փիլ. տեսական.։)


Նախելուզակ

See full entry →

s.

archbrigand.

NBHL (2)

Գողապետ. քաջանուն յելուզակ. այն է Վասիլ քաջ իշխանն հայոց՝ յայլազգեաց գող Վասիլ ասացեալ.

Որոյ Վասիլ անուն ձայնեալ, նախելուզակ մականուանեալ. (Շ. վիպ.։)


Նախերախայրիք

See full entry →

s. pl. fig.

premices;
the first-born.

NBHL (1)

Գին հատանել նախերախայրեացն արծաթարժութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Նախիմաց, ից

See full entry →

adj.

knowing, acquainted with beforehand;
prescient, provident.

NBHL (1)

Որոց մասն իմաստուն է եւ նախիմաց, ո՞չ ահա եւ բոլորն իմաստուն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախիմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prescience, foreknowledge;
presentiment.

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք յեղելոց կատարելոցն՝ նախ իմացութեամբ խնամոց, եւ առաքինաւոր հանճարով լինի։ Զի՞ (այսինքն զիա՞րդ) նախիմացականն առանց նախիմացութեան լինի եւ իմաստունն առանց իմաստութեան. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախիր, խրաց

See full entry →

s.

herd of black-cattle.

NBHL (2)

ՆԱԽԻՐ ասի նմանութեամբ եւ անարգաբար զբազմութենէ չաստուածոց կամ փիլիսոփայից.

Յայնչափ ի բազում ի նախրաց փիլիսոփայիցն աստուածոց՝ եւ ոչ մի աստուած ըմբռնել (եպիկուրեանց). (Եզնիկ.։)


Նախկին

See full entry →

cf. Առաջին.

NBHL (1)

Դասիւ նախկինք՝ սկզբունք։ Ոսկի քան զարծաթ բնութեամբ ոչ նախկին, իսկ պատուական սովորեաց ասիլ. եւ ի զգեստս պարկեշտն քան զգեղջուկն նախկին սովորեաց ասիլ. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Նախնի, նւոյ, նեաւ

See full entry →

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

NBHL (2)

Կոչին նախնիք արմտեաց ստուգապէս, վասն զի են սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց։ Շնորհակալութեան մատուցանել նախնիս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)

Նախնի՛ դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս՝ քան զերախտաւորացն բարիս։ Զծնօտն՝ վասն ի սկզբան մասինն գլխոյ, եւ բանի՝ որ ելանէ ի դուրս նախնի՛ս. (Նար. ձգ։ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Նախնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

priority;
antiquity, age.

NBHL (1)

Զառաջնորդութիւն եւ զնախնութիւն մարդկային իրաց զնմանէն կախեն. (Փիլ. բագն.։)


Նահանջումն, ման

See full entry →

s.

intercalation;
solstice.

NBHL (1)

Նահանջ. նահանջելն, իլն. եւ Արեւադարձ.


Նահապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchate;
principality;
family house.

NBHL (1)

Ունիցին պատիւ նահապետութեան վեհքն. (Փիլ. տեսական.։)


Նահատակադիր, դրաց

See full entry →

s.

agonotheta, athlotheta.

NBHL (1)

Այն որ ամի իշխան առաջնորդն է (աստուած) զօրէն նահատակադրի. Եդեալ լինի նահատակացն մրցանակ՝ առաջին եւ երկրորդ եւ երրորդ ի նահատակադրացն. (Փիլ.։)


Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

NBHL (2)

ἁθλέω, ἁθλεύω , ἁγωνιάω, -άζομαι certo, cetamen ineo, compugno, mala tolero, malis exerceor եւ այլն. Ճգնիլ. մրցիլ. մարտնչել. հանդիսանալ յասպարիզի. ախոյեան ելանել. յառաջ խաղալ. յարձակիլ. շահատակել. եւ Մարտիրոսանալ.

Զգեղեցիկ հանդէս նահատակեցի՛ր։ Որք զառաքինութեան նահատակութիւնսն նահատակեցան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Նահատակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.

NBHL (1)

Նահատակաց կրթութիւն։ Օծեալ եղեն ի մարտս նահատակութեան։ Եդան նմա առաջի նահատակութիւնքն (իբր մրցանակը). (Փիլ.։)


Նաճա

See full entry →

cf. Նաճայ.

NBHL (1)

Բառ այլազգ. նէխ, սէտճատէ, նէհալիլէ. Ակումբ մազեայ, կամ հիւսեալ ի տերեւոյ. կապերտ. գորգ. պարիխ.


Նամիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to get humid, moist.

NBHL (2)

νάω fluo, madesco. Խոնաւանալ. թրջիլ. թանալ. ջրարբի լինել. ոռոգանիլ. տամկանալ. ...

Նամիլ երաշտից, զովանալ ջերից, ջերանալ ցրտից. (Գանձ.։)


Նայացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to moisten, to wet;
to water.

NBHL (1)

Խոնաւացուցանել. տալ նամիլ. տամկացուցանել. թանալ. ջրել. ոռոգանել, եւ առոյգ առնել.


Նայեցած, ի

See full entry →

cf. Նայեցուած.

NBHL (1)

ՆԱՅԵՑԱԾ ՆԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՆԱՅԵՑՈՒԱԾ. ὅψις aspectus, visus. Նայեաց. հայեացք. հայեցուած. նկատումն. դիտողութիւն. տես. տեսութիւն. եւ Տեսիլ. նայուածք


Նայեցողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նայեցուած.

NBHL (1)

ՆԱՅԵՑԱԾ ՆԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՆԱՅԵՑՈՒԱԾ. ὅψις aspectus, visus. Նայեաց. հայեացք. հայեցուած. նկատումն. դիտողութիւն. տես. տեսութիւն. եւ Տեսիլ. նայուածք. ...


Նայեցուած, ոյ

See full entry →

s.

look, sight, aspect.

NBHL (1)

ՆԱՅԵՑԱԾ ՆԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՆԱՅԵՑՈՒԱԾ. ὅψις aspectus, visus. Նայեաց. հայեացք. հայեցուած. նկատումն. դիտողութիւն. տես. տեսութիւն. եւ Տեսիլ. նայուածք.


Նանիր, նրոց, նրաց

See full entry →

adj. adv.

vain, useless, futile, frivolous;
ի —, in vain, vainly, to no purpose, uselessly;
ի — աշխատ լինել, to labour in vain;
ի մոտօյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.

NBHL (1)

Ծաղկի թօթափելոյ եւ նանրի նմանիլ՝ անցաւորի. (Արծր. ՟Ե. 12։)


Նանրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Նանրիմ.

NBHL (1)

ՆԱՆՐԱՆԱՄ կամ ՆԱՆՐԻՄ. ματαιόομαι vanus et irritus fio, evanesco. Նանիր գտանիլ. ունայնանանլ. սնոտի. ի դերեւ ելանել. եւ Անմտանալ. անիրաւիլ.


Նանրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become useless, to cease to be, to faint, dwindle or vanish away, to come to nothing;
— ի խորհուրդս, to become wise in one's own eyes, conceited, infatuated.

NBHL (1)

ՆԱՆՐԱՆԱՄ կամ ՆԱՆՐԻՄ. Նանիր գտանիլ. ունայնանանլ. սնոտի. ի դերեւ ելանել. եւ Անմտանալ. անիրաւիլ.


Նապաստակ, աց

See full entry →

s. ast. s. bot.

hare, puss;
Lepus, the hare;
արու —, buck-hare;
մատակ —, doe-hare;
ձագ —ի, levret;
հետք —ի, form, prick;
գետնափոր —, rabbit, cony;
cf. Ճագար;
—ի ականջ, hare's ear;
—ի ոտն, hare-foot, hare-wort.

NBHL (1)

Ի մարտի երկիւղածութեան ոչ երբեք տարցի նապաստակ զերկրորդութիւն եղջերուի. (Փիլ. լիւս.։)


Նարդէս, դիսի

See full entry →

s. bot.

giant-fennel, ferula.

NBHL (1)

Մանուշակք եւ վարդք, եւ քրքում եւ նարդէս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Նաւաբեկ

See full entry →

adj.

shipwrecked;
— նաւաստի, ծովագնացք, the shipwrecked mariners or people, the survivors from a wreck;
— լինել, to be shipwrecked, cast away.

NBHL (1)

ՆԱՒԱԲԵԿ ԼԻՆԻՄ. ՆԱՒԱԲԵԿԻՄ, ացայ. ναυαγέω, -έομαι naufragor, naufragium patior, vel facio. Կրել զխորտակումն նաւու. վտանգիլ կամ կորնչիլ ի ծով յերեսաց խորտակման նաւին (իրօք կամ նմանութեամբ.


Նաւաբեկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to run aground, to strand, to founder, to be lost.

NBHL (1)

ՆԱՒԱԲԵԿ ԼԻՆԻՄ. ՆԱՒԱԲԵԿԻՄ, ացայ. ναυαγέω, -έομαι naufragor, naufragium patior, vel facio. Կրել զխորտակումն նաւու. վտանգիլ կամ կորնչիլ ի ծով յերեսաց խորտակման նաւին (իրօք կամ նմանութեամբ.