to crown, to wreath;
to reward, to recompense;
to give the nuptial blessing, to marry;
to crown, to achieve, to accomplish.
· Calfa
Ըզքեզ քաղաք Աստուծոյ ... անվախճանփառօք պսակեաց սուրբ հոգին։ Պսակէ զքեզ ի պատիւ ամենայն սրբովք իւրովք։ Քանզի թագաւորն քրիստոս պսակեաց զսա սքանչելի փառօքն իւրովք։ Որ պսակեացն զհայաստան նորասքանչ լուսաւորչօք . (Շար.։)
praetor;
praetorium, judgment seat or hall;
General's tent.
· Calfa
Ետ եւլոժի գանձ բաղում թագաւորին եւ իշխանաց նորա, զի արասցեն զնա եպարքոս մեծի պրետորին։ Էր նա եպրաքոս ի պրետորն արքային, մինչ էրն յարքունիս. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Դ. եւ ՟Ծ՟Զ։)
to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
· Calfa
Սկսաւ խօսել ընդ յովաբու, զի թագաւորութիւնն որ պրծաւ (կամ պրծեալ) յեղբօրէ նորա, առցէ զնա. (Եփր. թագ.։)
crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
· Calfa
Մի կողմ թագաւորութեանն հզօր կայցէ, եւ ի նմանէ եղիցի ջախջախն (յն. ջախջախեալն). (Դան. ՟Բ. 42։)
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
· Calfa
Խնամելով մատոյց աստուած զյոբ ի փորձութիւն, ոչ այնպէս ջեռոյց զարդարն, իբրեւ թէ ջեռուցեալ յանդիմանեսցի ... ջեռուցանելով զթագաւորական ոսկին, եւ սրբելով զդահեկանս նորա. (Իսիւք.։)
nerve, sinew;
fibre, string;
whip;
nerve, sinews, force, vigour;
— տեսաբանական, optic nerve;
լուծանիլ ջղաց, to become enervated;
զ—ս հարկանել ուրուք, to shock a person's nerves, to frighten, to terrify;
զ—ս հատանել ուրուք, to hurt a person's nerves, to weaken, to enervate.
· Calfa
to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.
· Calfa
Զբնաւ իսկ զաշխարհի սքողաստիկոս ի մի վայր ջոլորեսցես։ (Զմանկունս ձգ) իբրեւ զգառնամոլսն զամենեսեան ջոլորեալ կացուցին առաջի թագաւորին. (Ճ. ՟Ե. եւ ՟Բ.)
vn. va. to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
· Calfa
Ստուգաբանեն զթագաւորս ասորւոց ի զաւակէ սեմայ զաճմունսն առնել. (Արծր. ՟Ա. 1։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
· Calfa
Ստուերագիր նկարիչքն զպատկերս թագաւորաց նախ յոտիցն ձեռնարկեն. (Մամբր.։)
slavery, bondage, yoke, servitude, subjection.
· Calfa
Մատնեաց զմեզ ի ստրկութիւն ամենայն թագաւորաց։ Փոխանակ ազատութեանն մատնեցաւ ի ստրկութիւն։ Ահաւասիկ կայ աղախին քո ի ստրկութիւն լուանալոյ զոտս ծառայից տեառն իմոյ. (Բարուք. ՟Բ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Բ. 11։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 41։)
running or flowing violently, impetuous, rapid;
— գետ, rapid river;
—իւք գալ, to hasten, to run with the utmost haste.
· Calfa
Համանայ մեծութիւնն՝ տե՛ս ո՛րպէս դարձաւ սրընթաց թեւով ի տուն թագաւորին, առ որ անհաւատն գտաւ. (Լմբ. առակ.։)
broken-hearted, discouraged, dejected, despondent;
astonished, frightened;
— առնել, to dishearten, to discourage, to deject, to take away a person's courage, to disconcert;
to dismay, to frighten, to strike with astonishment;
— լինել, to be broken-hearted, disheartened, down cast, dispirited, desponding, to lose or want courage;
to be frightened, dismayed.
· Calfa
Յայնչափ քաջութեան մրտի մանկանցն եօթանեցունց սրտաբեկ լինէր թագաւորն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 39։)
faint-heartedness, dejection, despondency, discouragement, consternation.
· Calfa
Խրախոյս իսրայէլի տայր նովաւ աստուած, եւ սրտաբեկութիւն թագաւորին՝ որ լսէր. (Կիւրղ. ել.։)
knowing the thoughts of the heart.
· Calfa
Ասէր մեզ, թէ թագաւորելոց եմ, զայն որում ամենայն սրտատեսքն ըղձան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Նեղասրտիմ.
· Calfa
Եւ ի նոցանէ սրտնեղեցաւ, եւ անգոսնեաց, եւ համարձակեցաւ առ թագաւորն դիմել. (Կանոն.։)
to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.
· Calfa
Թէպէտ եւ թագաւոր էր, դողայր եւ սարսէր ի մարգարէէն, որ զմաշկեակն եւեթ սփածեալ էր. (յն. ունէր) (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
the girding, or clothing with.
· Calfa
Պատարագ զարտասուսն մատուցանէր, եւ զսիրտն փղձկեալ, եւ սփածումն խորգոյ այրն թագաւոր. (Ոսկ. ես.։)
end, term;
end, scope, object;
issue, event, end, result;
accomplishment, finishing, conclusion, close;
end, extremity;
end, demise, decease, death, exit;
ցմեծ —, long time, a long while;
—, ի —ի, in fine, finally, at last, at length, after all, in the last place;
ց-, to the end;
ի — ամին, at the year's end;
ի —ի աւուրց, in the future;
ի — աւուրցս այսոցիկ, in these latter times;
— բանիս, in a word;
the pith of my argument;
— եհաս նմա, he died;
ընկալաւ զարժանահասն —, he died as he merited;
ի — կենաց իւրոց, in his last days, towards the close of his life;
մերձ ի — լինել, to be at one's final agony;
— առնուլ, to draw to a close or end, to cease, to end, to expire;
— առնել, to make an end of, to put an end or term to, to come to a conclusion, to decide, to end;
առնել զոք ի —, to send to perdition, to put to death;
— դնել, to bring to a close, to conclude, to terminate, to finish, to end.
· Calfa
superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.
· Calfa
Յիսուսի թագաւորին վակաս լանջաց սուրբ Յովհաննէս. (Շար.։)
small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.
· Calfa
(Բանսարկուն) զթագաւորն անօրէն իբրեւ զվահանակ երեսաց գտեալ, նովաւ մարտուցեալ ընդ աստուածաշէն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)
protected by a buckler;
trench fortified with shields;
— առնել, to cover, protect or defend with a buckler.
· Calfa
Վահանափակ շերտաւորացն պատէին զթագաւորն Տիրան։ Եւ նոցա զվահանափակսն բացեալ՝ զնոսա իբրեւ ի քաղաքորմ պարսպաւոր ամրացեալ ընդունէին. (Բուզ. ՟Գ. 20։ ՟Ե. 5։)
sooner;
prior, before;
քան զբանն — եղեւ գործն, no sooner said than done.
· Calfa
Իբրեւ ասաց զայս թագաւորն, քան զբանն վաղագոյն եղեւ գործն. (Պտմ. աղեքս.։)
ancient, old, antiquated.
· Calfa
Ասէին՝ թէ այրս այս վաղեմի գանձ է գտեալ։ Ի վաղեմի եւ ի կռապաշտ թագաւորաց. (Հ. հոկտ. ՟Ի՟Դ.։)
historiographer, historian.
· Calfa
Զբանաստեղծս, զվիպագիրս, զփիլիսոփայս։ Կեփաղիոնի վիպագրի՝ վասն ասորեստանեաց թագաւորութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
· Calfa
Վճար եղեալ գթութեան առ իս։ Եղեւ վճար այսր մեկնութեան ի թագաւորութեանն օշնի. (Բրսղ. մրկ.։)
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
· Calfa
Իջեալ տեսից, եթէ ըստ աղաղակին նոցա՝ որ յիսն հասանէ, վճարիցեն։ Որ ոչինչ վճարեն։ Ոչինչ վճարեսցէ։ Ձեռօք ձերովք վճարեցէք։ Երկնչէր զիրս դատաստանի արեամբ վճարել։ Որք վճարէին զիրս գործոյն։ Այն արշաւան ասպատակի թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ։ Եւ ոչ այնպէս վճարիցի։ Վճարեալ է ընդ իս եւ ընդ հայր քո մինչեւ ցմահ։ Վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ.եւ այլն։
to be accomplished, finished;
to be done, effected;
to be paid, discharged, acquitted;
to die;
to get rid of, to be delivered;
— ի կենաց, to finish one's days, to die;
սպառնալիք նորա ինչ ոչ կարացին —, his threats were useless;
վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ, his malignity is excessive;
այն արշաւան թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ, such was the end of the king's journey;
հրեշտակն աւետիս տուեալ կնոջն՝ վճարեցաւ, the angel, having delivered his message to the woman, disappeared;
ընդէ՞ր յարգանդէ ի գերեզման ոչ վճարեցայ, why was I not carried from the womb to the grave ?
անճառելեաւդ ձրիւ՝ մերայնովքդ վճարիս, in exchange for your inestimable gifts, we beseech you to accept our trifles;
վճարել է գործդ, it is a bargain;
վճարեալ է վասն իմ, my business is done, it is all over with me;
յորժամ կամէրն -՝ բարբառ արձակեաց, when he wished to die, he cried out;
ամենայն ինչ վճարեալ է վասն իմ, it is all up with me.
· Calfa
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
· Calfa
Վճիռ ածէ թագաւորին։ Զվճիռ մահու ի վերայ եդեալ. (Լմբ. պտրգ.։ Շար.։)
ἁπόκριμα, ἁπόφασις , ψῆφος, ψήφισμα, χρηματισμός եւ այլն. sententia, enunciatio, decretum, responsum πέρας terminus ἁπόλυσις dissolutio ὐπομνήματα monumenta. (գրի եւ ՎՃԻՌ. լծ. վէճ, վճար, եւ այլն). Վճարումն վիճի կամ դատից ոճրի. որոշումն դատաւորի եւ թագաւորի. դատակնիք. հրաման. պատգամ. սահման. օրէնք.
wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.
· Calfa
Եդին ի վերայ գլխոյ նորա գրեալ զվնաս նորա, թէ այս է յիսուս թագաւորն հրէից։ Եւ էր գիր վնասու նորա գրեալ, թէ թագաւոր է հրէից. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 37։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 26։)
sympathy, compassion, commiseration, condolence.
· Calfa
Գծուծ բանիւք զսիրտս թագաւորի ի վշտակցութիւն իւրեանց խոնարհեցուցանեն. (Կլիմաք.։)
cf. Վտանկ.
· Calfa
Վտանգ մեծ է առաջի իմ։ Նաւն ի վտանգի կայր ի խորտակել։ Եղիցին ձեզ ի վտանկս։ Վտանգ է ինձ յամենայն կողմանց յոյժ։ Ջամբեմ ժողովրդեանդ այդորիկ վտանգ։ Մատնեցից զնոսա ի վտանգ ամենայն թագաւորութեանց երկրի։ Օր նեղութեան եւ վտանգի։ Եւ մեզ վիշտ վտանգի է ընդ կռուոյս այսր աւուր.եւ այլն։
Հաճել զպարտս վտանգի լծոյ ծառայութեանն թագաւորացն. (Ագաթ.։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
· Calfa
Պատերազմեալ՝ վտանգի յոյժ։ ոչինչ վտանգի ի թագաւորութեանն վեսպիանու եւ տիտոսի՝ թողլով ի նոսա զմիջագետս. (Խոր. ՟Բ. 14. 35։)
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
· Calfa
Ուր քաւութիւն է թագաւորեալ, վտարեալ են մեղք։ Ծուխ վտարի ի հողմոյ. (Նար. ՟Խ՟Թ։ Լմբ. իմ.։)
Զորօրինակ ապստամբ մտեալ բռնութեամբ՝ զայլոյ թագաւորութիւն իւր վտարիցէ. (Սեբեր. ՟Ը։)
Անտիոքոս եպիփանէս պտղոմեան թագաւորութեանն ակն եդեալ վտարէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
lappet, skirt.
· Calfa
Իսկ թագաւորն սալացեալ՝ ոչինչ լսէր. զերեսսն վտաւատօք ծածկէր ... քօղզգլխովն արկեալ՝ դարձուցանէր զերեսսն. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
chief cup-bearer, butler.
· Calfa
Տակառապետ արքային։ Տեսիլ երազոյ տակառապետին։ Յիշեաց զիշխանութիւն տակառապետին։ Եւ ես էի տակառապետ թագաւորին։ Արարի ինձ տակառապետս արս եւ կանայս.եւ այլն։
verse, poem, ode;
canticle, hymn;
cautery;
stamp, mark, print.
· Calfa
Զայս իսկ՝ տաղս (հոմերոսի) նշանակէ, թէ իննամեայ թագաւորէր եւ այլն. (Պղատ. մինովս.։)
temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.
· Calfa
Տարցին ի տաճար թագաւորի։ Ի վերայ տաճարի թագաւորութեան իւրոյ ճեմէր ի բաբելոն։ Կործանեաց զպարիսպս աշտարակեայս տաճարաց նորա։ Ի տաճարաց փղոսկրէից.եւ այլն։
offspring, scion, progeny, race, lineage, line, descent, posterity, descendants, generation.
· Calfa
Սերունդք արշաւրի թագաւորին են. (Խոր. ՟Բ. 26։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
· Calfa
Եւ եթէ տրտմէր, թագաւորդ ողոքէր, մինչեւ սթափեցուսցէ զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 31։)
to awaken, to enliven, to inspirit, to refresh, to recreate, to revive;
to cheer, to exhilarate, to divert, —եցո զխելս մտաց քոց, awake from your mental stupor;
cf. Թափեմ.
· Calfa
Եւ եթէ տրտմէր, թագաւորդ ողոքէր, մինչեւ սթափեցուսցէ զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 31։)
senate.
· Calfa
Թէոդոս հարցանէր զամենայն զսիւնկղիտոսքն։ Տուր մեզ զպատիւ սինկղիտոսացն։ Զինուորեցուցին ի դուռն թագաւորին ի դասս սին կղիտոսացն. (Եղիշ. ՟Գ։ Լմբ. պտրգ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
damp weather;
effeminate;
sire.
· Calfa
Որպէս բառ գաղղիացւոց, է թագաւոր. արքայ.
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
· Calfa
Զի եթէ ոք ի թագաւորէն սիրեսցի քան զամենեսին՝ երանելի է, որ յաստուծոյն սի սիրեսցի սերտ սէր (այսինքն սիրով), ի՞մ ինիք արժանի լինիցի. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Սինկղիտոս.
· Calfa
Հաճոյ թուեցաւ հերակղի եւ ամնեայն սիւնկղիտոսիցն (կամ սիւնկղիտոսին)։ Մեծաց խորհրդոցն խորհրդակիցք են, որք սիւնկղիտոսք կոչին։ Զհրաման թագաւորաց քոց եւ զսիւնկղետոսին կատարեա յիս. (Արծր. ՟Բ. 3։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Ճ. ՟Բ.։)
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
· Calfa
Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)
supreme hierarchy.
· Calfa
Սուրբս եւ թագաւորս եւ տեարս եւ աստուածս կոչեն ասացեալքն (սուրբ գիրք) զորս յիւրաքանչիւրսն սկզբնապետութիւնս զարդս. ընդ որոց ձեռն երկրորդքն աստուծոյ պարգեւացն հաղորդեալք. (Դիոն. ածայ.։)