joyful, cheerful, smiling;
gay, sprightly, lively, merry;
serene, clear.
«ուրախ, խնդումերես» ՍԳ. -րից զուարթանալ «ուրախանալ» ՍԳր. «աճիլ, զօրանալ, արծարծիլ» Առակ. իզ. 20. Բ. մակ. ժ. 24. «արթուն մնալ, զգաստ լինել, տքնիլ» Ա. պետ. ա. 13. զուարթութիւն «բերկրութիւն» ՍԳր. «ժրութիւն, մտքի արթնութիւն» Դան. է. 11, 14. Եւս. պտմ. բ. 16. զուարթուն «ար-թուն, զգաստ. ժիր» ՍԳր. «հրեշտակ» ՍԳր. (այս իմաստը յառաջացած է ասորերէնից թարգմանաբար՝ ըստ Մառ. Иппoл. 56. հմմտ. ասոր. [arabic word] *īr «արթուն, ուշարիռ» և [arabic word] *irā «հրեշտակ» Brockelm. 249). զուարթագին Ծն. խթ. 12. Ղուկ. ը. 15. զուար-թածաղիկ Բ. մակ. զ. 23. զուարթակից Ագաթ. զուարթամիտ Գծ. ժա. 24. զուարթաչար «չա-րութեան մէջ աչքաբաց» Մծբ. յարազուարթ Ոսկիփ. սաղարթազուարթ Մաշտ։
Երեսք նորա զուարթք առ ի սիրել(իլ), այլ սիրտ նորա նեղեալ էր ի յահէ անտի. (Եսթ. ՟Ժ՟Ե. 8։)
Գինի ուրախ առնէ, իւղ՝ զուարթ։ Ի ցօղել նորա զուարթ եղիցի բոյս նորա. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 15։ եւ ՟Կ՟Դ. 11։)
Լոյս զուարթ սուրբ փառաց անմահի հօր. (Ժմ.։)
Ո՞ւր է զուարթ շրթանցն ժպտումն. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Զուարթ տեսութիւն, կամ քաղցրութիւն, կամ բերկրութիւն։ Զուարթ ցուցանիս ի փրկութիւնն իմ։ Զտխրութիւնն բժշկեալ՝ զուարթ գործեսցես. (Նար.։)
Ահա տեսանեմ զձեզ զուարթս դիմօք իբրեւ զմարգագետինս. (Լմբ. ատ.։)
cf. Լուսազարդ.
lapis lazuli.
Լազուարթն եւ զմրուխտն ի պղնձաքար ազգէն գոյանան. (Ոսկիփոր.։)
having fine wings.
Որոյ թեւքն են զուարթ կամ զուարթարար.
Ո՛վ խաչ թեւազուարթ. (Եպիփ. խչ.։)
blithesome, smiling, cheerful;
— մանկութիւն, joyful youth.
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
χαροπός կամ χαροποιός qui laetitiam vultu prodit, կամ gratificus ἁγαθός bonus Կարի զուարթ. ուրախ, եւ ուրախարար.
Կամ մ. Զուարթութեամբ. զուարթապէս.
cf. Զուարթերես.
Դառնալով դարձցի զուարթադէմ՝ հնձեալ պտուղս քաղցրահամս, եւ որայս ամենալիս. (Սկեւռ. լմբ.։)
smiling, florid, young, graceful;
— հասակ, sprightly youth, youthfulness;
— մանկութիւն, infancy, childhood, the prime of life, best time of life;
— ալիք, gray-beard.
Ըստ զուարթածաղիկ ալեացն զուարճացելոց. յն. վերաստացեալ եւ երեւելի ալեացն. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 23։)
rejoicing together;
— լինիմ, to congratulate, to share ones joy, happiness or satisfaction;
— առնել, to make a sharer in one's joy.
Կցորդ զուարթութեան.
of gentle aspect, mild looking, laughing, joyous, happy.
Զուարթ հայեցիւք. զուարթատեսիլ.
Նստէին զուարթահայեաց դիմօք. (Լաստ. ՟Ժ։)
bright, shining splendidly, fulgid.
φαιδρός nitidus, splendidus, hilaris, luculentus Զուարթագին ճաճանչեալ. գեղափայլ. գեղանշոյլ. զուարթալոյս. արփիափայլ.
Որպէս փեսայ՝ զի ելանէ յառագաստէ իւրմէ. զի զուարթաճաճանչ եւ քաղցրանուագ յառաջին իւրոյ լուսոյն ի մարդիկ նկարելն՝ ի սաղմոսարանն երեւեալ. (Կոչ. ՟Թ։)
sweet or good tempered, gay, sprightly;
joyful, merry.
Զի էր այր զուարթամիտ, եւ լի հոգւով սրբով եւ հաւատովք. (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 24։)
good humour, joyfulness, gaiety;
generosity, benignity.
Ըստ իւրաքանչիւրոցն զպէտսն լնուլ զուարթամտութեամբ. տպ. զուարթութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
Զուարթացան սիրտք իւրեանց (ի խրախունս)։ Զուարթացաւ սիրտ քահանային (ընդ շահաւէտ խոստմունս)։ Աստէն իսկ ագի՛ր, եւ զուարթասցի սիրտ քո. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 25։ ՟Ժ՟Ը. 20։ ՟Ժ՟Թ. 7. 9. 22։)
Եկեր Բոոս եւ արբ, եւ զուարթացաւ սիրտ նորա. (Հռութ. ՟Գ. 7։)
Յորժամ զուարթասցի սիրտն Ամոնի ի գինւոյ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 28։)
Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց ... եւ զուարթասցիս ընդ իս. յն. բարեհաճեսցիս. (իբր խօշը գալ). (Ծն. ՟Լ՟Գ. 11։)
Ընդ պատկառեալսն, եւ զուարթացեալս։ Ի կափման աչացս՝ հայեցուած սրտիս մի՛ ստուերասցի, պայծառասցի։ Երախտիք փրկչին հենգնեալ, եւ Բելիար զուարթացեալ. (Նար.։)
Ի բազում փայտից զուարթանայ հուր. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 20։)
Տիմոթէոս՝ որ յառաջն ի պարտութիւն մատնեցաւ ... դարձեալ զուարթանայր, դարձեալ զօրաժողով լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 24։)
Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց, զուարթացեալք բովանդակ սպասեցէ՛ք հասելոց ձեզ շնորհացն. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 13։)
Լե՛ր արթուն ... ապա թէ՝ ո՛չ զուարթանաս, գամ որպէս գող. (Յայտ. ՟Գ. 3։)
malignant, crafty, cunning.
Սոքա են քնէածք ի բարեաց, եւ զուարթաչար. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Քանզի զտուրս զուարթառատս սիրէ Աստուած. յն. լոկ, զուարթս. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 7։)
Տան տուրս զուարթառատս. (Լմբ. պտրգ.։)
Եկա՛յք առէ՛ք ի ձեզ զփոխարէնս սիրոյն, զոր նիւթեցէ՛ք զուարթառատ սիրով. (Ոսկ. ի նեռն.։)
Այլեւ յԱստուածային նուէրս զուարթառատք եւ բարեպաշտօնք. (Պիտ.։)
Զի զզուարթառատացն ի ժամանակս օտարասիրութեանն պտղով գործոցն ընտրեսցէ. (Ոսկ. հերոդ.։)
of fine aspect, pretty, beautiful, handsome;
— դէմք երեսք, cheerful countenance, serene aspect.
ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԱԿ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԻԼ. Զուարթ տեսանելով. զուարթադէմ, կայտառ. եւ Ուռճացեալ.
Ոչինչ լքեալ անկանէր յիւրմէ զուարթատեսիլ երեսաց. (Վրք. ոսկ.։)
ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԱԿ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԻԼ. Զուարթ տեսանելով. զուարթադէմ, կայտառ. եւ Ուռճացեալ.
Ոչինչ լքեալ անկանէր յիւրմէ զուարթատեսիլ երեսաց. (Վրք. ոսկ.։)
jesting, that makes merry, diverting;
that gives joy, joyful.
Որ զուարթ առնէ. ուրախարար. զուարճացուցիչ.
Արուսեակ զուարթարար. (Շար.։)
Եկեղեցւոյ զուարթարար որդիք. (Ոսկիփոր.։)
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
εὑφραίνω exhilaro, laetifico ἁναζωπυρέω exsuscito τέρπω delecto Տալ զուարթանալ. զուարթ առնել. զարթուցանել, եւ արծարծանել զոգիս յուրախութիւն, ի քաջալերութիւն, եւ ի զգաստութիւն.
Իբրեւ զայն խօսէր, զուարթացուցանէր մխիթարէր զամենայն միտս ժողովրդեանն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 7։)
Առաւել զուարթացոյց զամենեսեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 11։)
Բանից կազմութիւն զուարթացուցանէ զլսելիս. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
Բուրեալ հոտ անոյշ ի մարմնոց սրբոցն՝ լցեալ զուարթացուցանէր զամենեցուն զգայութիւն խելացն. (Փարպ.։)
Զթշուառացեալն միանգամ՝ կրկին զուարթացուցեր. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Այս ցօղ քաղցրութեան զուարթացոյց զբոյսս բանիցն Քրիստոսի. այսինքն ուռճացոյց. (Լմբ. ստիպ.։)
Զհրաշունչ բարկութիւնն իւրեանց շիջուցեալ՝ ցնծութեամբ զուրախութիւն զուարթացուցանէին. իմա՛ իբր ուռճացուցանէին, վառէին, եւ այլն. (յն. այլազգ)։
Հեղձոյց զխոզս նոցա, զի զմիտս նոցա զուարթացուսցէ, զի ելցեն առ նա յակամայ կամս. (Եփր. համաբ.։)
blithe, smiling, graceful, cheerful, laughing, pleasant looking;
shameless, bold.
Զուարթ երեսօք. զուարթադէմ.
Սուրբն Ղեւոնդ, որոյ անտրտում եւ զուարթերես միշտ (էր) տեսակ իւր. (Փարպ.։)
Էր սուրբն Պօղոս խաժակն, զուարթերես. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
gaiety, joy, good humour;
activity, vigilance.
Առ մեզ՝ զուարթութեան անուն ուրախականին է մասն ... Ունի դարձեալ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն. (Շ. հրեշտ.։)
Գնացին ... խնդութեամբ, եւ սրտիւ զուարթութեամբ ի վերայ ամենայն բարեացն, զոր արար Տէր. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 66։)
Հայեցեալ յերկինս զուարթութեամբ. յն. զուարթապէս. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 26։)
Յոյժ զուարթութեամբ խնդային ըստ ներքին մարդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մեղք են թառամեցուցիչք զուարթութեան, որպէս խորշակ տապոյ՝ բուսոց եւ տնկոց. (Խոսր.։)
Ցօղով շնորհի քոյ՝ զուարթութիւն։ Զուարթութիւն երեսաց։ Ի խնդութիւն զուարթութեան։ Զուարթութիւն գեղոյն տգեղեալ. (Նար.։)
Յորում Հոգի Սուրբ Աստուծոյ. եւ յաւուրս հօր քոյ զուարթութիւնք եւ իմաստութիւնք գտան ի նմա։ Հոգի Սուրբ Աստուծոյ է ի քեզ, եւ զուարթութիւն եւ հանճար եւ իմաստութիւն առաւել գտաւ ի քեզ. (Դան. ՟Է. 11. 14։)
Սպառնայր՝ զգուշանալ զուարթութեամբ ի սուտ մարգարէից անտի. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 16.) յն. արթնութեամբ. ἑγρηγορότως vigilanter
Ի զգաստութեանն զուարթութիւն։ Հոգենորոգ զուարթութեամբ։ Արթնականն մեր զուարթութիւն՝ քեզ ննջումն իմն է համարեալ. (Նար.։)
Տեսանելով ագապեայ զջան եւ զզուարթութիւն նորա՝ զարմանայր առաջի եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ի զուարթութեան գովեցին ... քնովն դսրովէին. (Եփր. համաբ.։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
νήφων sobrius, et vigilans, insomnis Ամենեւին Արթուն. լուրջ եւ զգաստ. միանգամայն ըստ հյ. զուարթ, կայտառ, առոյգ եւ ժիր. արթուն. զարթուն, խելքը գլուխը, աչքաբաց.
Լերո՛ւք զուարթունք յաղօթս։ Արթունք եւ զուարթունք եղիցուք. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 7։ ՟Ա. Թես. ՟Ե. 6։)
Զուարթուն կա՛մ զայն ասէ, զամենայն զբաղմունս մարմնականս ի բաց ընկենուլ, եւ արթնութեամբ յուղիղ մտաց եւ ի սուրբ սրտէ զաղօթսն մատուցանել. եւ կամ զուարթնոցն երկնաւորաց նմանել ի ժամ աղօթիցն. եւ այլն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Այն՝ որ կամեցաւ զմիտսն զուարթնոցն (մոգուց) գողանալ, գողացեալ եղեւ ինքն (Հերովդէս) ի նենգեցելոց անտի. (Եփր. համաբ.։)
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է։ Զուարթունքն եւ անխռովքն (յօրէնս՝ լինիցին) զօրավար այնոցիկ՝ որ ոչ են արթուն. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Բ։)
Եւ ահա զուարթուն եւ սուրբ իջանէր յերկնից։ Մեկնութեամբ զուարթնոյ է բանս. (Դան. ՟Դ. 10. 20. եւ 14։)
Զուարթունք (ասին), միշտ զուարթացեալք գոլով հոգեւորականաւ եւ իմանալեաւ խնդութեամբ յԱստուածայինսն։ Ունի դարձեալ եւ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն, եւ զանխոնջական փառաբանութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Հրեշտակք ի նա ցնծան հանապազորդ. վասն որոյ եւ զուարթունք կոչեցան. (Լմբ. առակ.։)
Զքեզ Տէր օրհնեն ամենայն զուարթունք երկնից. (Աղօթք մանաս։ Շար. ստէպ։)
fragrant, odoriferous.
Որոյ բուրումն է զուարթացուցիչ.
Հոտ բուրազուարթ. (Նար. տաղ.։)
ever merry, cheerful, joyous.
Միշտ արթուն եւ զուարթուն.
Յարազուարթ պաշտօնքս անդադար, եւ մշտամատոյց աղօթիցս սահման. (Ոսկիփոր.։)
cf. Յաւէժազուարճ.
ՅԱՒԷՏԱԶՈՒԱՐԹ ՅԱՒԷՏԱԶՈՒԱՐՃ. ἁειθαλής semper virens. Հանապազ զուարթ եւ զուարճացեալ. յարազուարճ. յարադալար.
Տնկեսցուք զձիթենին յաւէտազուարթ (կամ յաւէտասաղարթ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
cf. Սաղարթազուարճ.
Զձիթենի ծառն սաղարթազուարթ արարեալ՝ ետուր մեզ. (Մաշտ.։)
cf. Քաջազուարճ.
Քաջազուարթ եւ պտղաբեր այգի։ Դրախտ քաջազուարթ սաղարթացեալ. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
militia, arms, profession of war;
army;
armament;
tactics;
soldiership;
մտանել, գրիլ ի —, to enlist;
— հրեշտակաց, զուարթնոց, անմարմնոց, choir, or host of angels.
Զինուորութիւնք վերնականաց։ Զինուորութեամբ զուարթնոցդ։ Նախամարտիկն զինուորութիւն երկնային պարուն։ Խափանեսցին ամենայն դիմամարտութիւնք զինուորութեանց դժնեայ մատնչին. (Նար.։)
cf. Զուարթ;
—, —աբար, joyously, merrily
εὕθυμος, περιχαρής, φαιδρός laetus εὕδιος serenus Զուարթ զգալի օրինակաւ. հրճուեալ. ուրախ. խրախ. եւ Զուարճալի. ուրախական. հեշտալի. գեղեցիկ. ծաղկաւէտ. դալարագեղ. ուրախ զուարթ. շէն, շաղ.
wine;
զգինեօք անկանել, ընդ գինիս մտանել, ի գինւոջ լինել, to be merry with wine, to drink, to get drunk;
թափել զ—, սթափել ի գինւոյ, to sleep one's self sober;
զուարթացուցանել ի գինւոյ, to make tipsy, to fuddle;
պարզել զ—, to clear the wine.
giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.
Նուիրիիցեն ըստ ամենայն տրոց սրբութեանցն իւրեանց։ Ի պտղոյ տրոցն նորա յամենայն նուիրաց որդւոցն իսրայէլի։ Արասցե՛ս զտուրսն՝ զոր խոստացար բերանով քով։ Պատուական է քան զտուրս անզգամաց զոհ քո։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրս անզգամաց զոհ քո։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրսն, այլ խնդրեմ զպտուղն՝ որ յաճախէ ի բան ձեր։ Զտուրս զուարթառատս սիրէ աստուած. (այժմու յն. զզուարթ տուիչն)։ Տուրք գաղտնիք դարձուցանեն զբարկութիւն. իսկ որ խնայէ ի տուրս, սասատիկ բարկութիւն յարուցանէ։ Մի՛ մոռանար զամենայն տուրս նորա. (յն. զհատուցումն)։ Ամենայն տուրք բարիք, եւ ամենայն պարգեւք կատարեալք։ Տրովք տնանկաց. եւ այլն։
signal, illustrious;
cheerful;
increased, flourished, flourishing, civilised.
. ի հլ. «պանծալի, փառաւոր, ա-նուանի» Օր. իզ. 19. Յհ. կթ. «զուարթ, ծաղ-կեալ» Բրս. պհ. որից բարգաւաճիլ Պիտ. Նար. Կանոն. բարգաւաճանք Ոսկ. մտթ. Փիլ. (գրուած է պարգևաճանք՝ մի անծանօթ գը-ռուածքի մէջ, որ Ոսկեբերանի գործերից է թւում. տե՛ս ՀԱ 1913, էջ 55). բարգաւաճա-գոյն Պիտ. անբարգաւան Փիլ. իմաստ. նոր գրականում բարգաւաճ նշանակում է «յաջո-ղած, զարգացած, prospérè»։
Պերճ. պանծալի. փառաւոր. փառացի. մեծանուն. վսեմ, կամ Բարեքիկ եւ աճեցուն. ուռճացեալ. մեծ. շքեղ. զուարթ. ծաղկեալ.
abundant, superabundant, copious;
rich, full, plentiful;
liberal, generous;
simple, plain, clear.
, ի-ա հլ. «առատաձեռն, առատ ա-ռատ բաշխօղ, բարեգործ» ՍԳր. «անարատ, պայծառ (աչք)» ՍԳր. «լի, յորդ, շատ» Ա. թագ. իե. 3. Ագաթ. որից առատութիւն «շա-տութիւն» Տիտ. գ. 6. Ագաթ. «առատաձես-նութիւն, բարերարութիւն» ՍԳր. Ոսկ. մ. բ. 20. «պարզասրտութիւն» ՍԳր. առատարեր Վեցօր. առատաբուղխ Ագաթ. առատագոյն Եբր. ը. 6. Ոսկ. յհ. ա. 22. առատաձեռն ՍԳր. Ոսկ. բ. կոր. առատամիտ Ոսկ. ա. տիմ. և մ. ռ. 11. Եփր. բ. կոր. բազմառատ Եփր. պհ. 171. զուարթառատ Բ. կոր. թ. 7. կիսառատ Ոսկ. Եբր. առատանալ կամ առատանիլ «ա-ռատաձեռնութիւն անել. 2. սիրտը եռալ, ե-փուիլ (զայրոյթով, վրէժով, ցաւով)» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. ևն։-Միջին հյ. ըռատ, որից ը-ռատակն «առատասիրտ» Սմբ. դատ. 15։-Նոր գրակ սնում առատ նշանակում է միայն «շատ»։
Այր առատ ժառանգեցուցանէ զորդիս որդւոց. Ի սիրտ առատ հանգչի իմաստութիւն։ Առատ ասպնջականութիւն։ Ակն քո չար է, զի ես առատս եմ։ Որ առատն է, զուարթութեամբ։ Առատս սիրունս (յն. մի բառ), հաղորդս լինել. եւ այլն։
light-hearted, gay, merry, joyful, jocund, cheerful, sportive, playful;
— առնել, cf. Ուրախացուցանեմ;
— լինել, to be cheerful, delighted, to rejoice, to feel glad, to have pleasure;
to feed well, to feast;
— լեր, hail! joy be with you! God keep you!.
«զուարթ» ՍԳր. որից ուրախանաւ Սղ. ճխթ. 2. ուրախութիւն ՍԳր. ուրախալից Ոսկ. մ. ա. 15. ուրախակից Յուդ. 12. Փիլիպ. բ. 17, 18. Սեբեր. ուրախամիտ Սղ. ճժբ. 9. ուրախարար Վեցօր. բազմուրախ Կղնկտ. ու-րախալի, կենսուրախ (նոր բառեր)։ Ոտանա-ւորների համար սղուած ձևեր են՝ րախ Գնձ. րախալի Գնձ. րախաճեմ Ճառընտ. րախա-րար Մագ. ևն։ Իսկ խրախ բառի վրայ՝ որ սրա սաստկականն է, տե՛ս առանձին։
Գինի ուրախ առնէ, իւղ զուարթ։ Որդի իմաստուն ուրախ առնէ զհայր։ Աւետիք բարեաց ուրախ առնեն զնա.եւ այլն։
neelassa;
peacock.
, ի-ա հլ. «մի տեսակ անծանօթ թռչուն է». մէկ անգամ ունի Յոբ. լթ. 13 «Թևք թռուցելոց նէեղասաց». մեկնուած է զանազան ձևերով. այսպէս՝ «Նէեղաս՝ հաւ է ի Միջագետս ասորւոց, որոյ թևքն վայելու։ և թռչելն զուարթարար. Ակիղաս բազէ ասէ, և այլք մարախ. այլ նա այլ է և սոքա այլ». Հին բռ.։
Նէէղաս՝ հաւ է ի միջագետս ասորւոց, որոյ թեւքն վայելուչ, եւ թռչելն զուարթարար. ակիղաս բազէ ասէ, եւ այլք մարախ, այլ նա ա՛յլ է, եւ սոքա ա՛յլ. (Հին բռ.։)
cf. Աւետաւորեմ.
Ի սոփոփանոս զուարթարարս ոմանց աւետէ։ Պետրոս աւետէ. (դուք ի վէմն կենաց շինիք. Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.
ԱՐԲԵՆԱՄ μεθύω, μεθύσκομαι , κρεπαλάω inebrior, crapulor որ եւ ԱՐԲԻԼ. Գինել. զուարթանալ ի գինւոյ. եւ գինեհարիլ. յանչափս ըմպելով զգինի կամ զցքի՝ ելանել արտաքոյ անձին. անզգայիլ. կորուսանել զխելս. հարբենալ, գինովնալ. (Իսկ Արբեալ. արաբ. ախմէր, որպէս ռմկ. Խմած, խմօղ, գինով։)
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է, եւ ոչ զներհակն. (Պաղտ. օրին. ՟Ա։)
watchful, vigilant.
Զքունն արթնական։ Արթնական մեր զուարթութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Ձ՟Ե։)
to awake.
Քուն հեղգացեալ մարմնոյս արթնանայ հոգեւոր զուարթութեամբն. (Նիւս. երգ.։)
watch;
want of sleep;
vigilance, diligence, precaution, care.
Եւ Ժրութիւն արթնամիտ. զգուշութիւն. փոյթ. զգաստութիւն. զուարթութիւն. ուշ.
watchful, that does not sleep;
alert, lively, vigilant, diligent, careful;
— կալ, to watch, cf. Տքնել, cf. Հսկել, cf. Սկել, cf. Արթնանալ, cf. Զարթնուլ;
քուն ընդ —ս լինիմ, to doze, to drowse, to be half asleep.
Ոչ շաղախեցան ձեռք արթնոցն յարիւն։ Էջ զուարթունն յաղօթս արթնոյն։ Այն որ ննջէն հանդերձ արթնովն. (ՃՃ.։)
decorum, fitness;
prosperity, luck.
Զառաջինն զիմ յիշատակեմ զանցս բարեդիպութեանցն։ Բարեդիպութեանցն սորա զուարթամիտ հանդիպեսցի։ Որ զբարեդիպութիւն մրցանակ մատուսցէ. եւ այլն. (Պիտ.։)
happiness, felicity, prosperity, rejoicing.
εὑζωή bona et beata vita որ եւ εὑημερία, εὑθυμία կամ εὑθηνία, εὑφροσύνη laetitia, εὑωχία deliciae եւ այլն. Բարիոք կենդանութիւն. քաջողջութիւն. եւ Բարեկեցութիւն. բարօրութիւն. յաջողութիւն. զուարթութիւն. ուրախութիւն.
good, honest, virtuous;
բարեկիր առնել, cf. Հաճեմ, cf. Բերկրեցուցանեմ, cf. Հեշտացուցանեմ.
sincerity, innocence, goodness, indulgence.
Եւ Խնդմտութիւն. զուարթութիւն. սիրտ անդորր.
of good sign;
signalized, remarkable, famous.
Օր բարենշան՝ զուարթութեամբ պատրաստեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
— նշանագրաց, the act of deciphering.
Խայտացեալք ընդ ընծայական բացատրութիւն զուարթնոյն. (Թէոդոր. խչ.։)
Belial;
devil, demon.
Երախտիք փրկչին հենգնեալ, եւ բելիար զուարթացեալ։ Յամառեալ քարացեալ սրտիւ, որպէս օրինակն է բելիարայ. (Նար. ՟Դ. ՟Կ՟Դ։)
cf. Բերկրալի.
Այսօր ընդ բերկրական զուարթնոյն կրեցեր աւետեաց զտէրն տերանց ի քեզ. (Շար.։)
to rejoice, to give joy, to recreate, to divert, to delight, to enliven, to please.
ԲԵՐԿՐԵՄ ԲԵՐԿՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. χαροποιέω laetifico, exhilaro, χαριεντίζομαι facete dico Տալ բերկրիլ. ուրախ առնել. զուարթացուցնել. զուարճացուցանել.
cf. Բերկրեմ.
ԲԵՐԿՐԵՄ ԲԵՐԿՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. χαροποιέω laetifico, exhilaro, χαριεντίζομαι facete dico Տալ բերկրիլ. ուրախ առնել. զուարթացուցնել. զուարճացուցանել.
to rejoice, to be delighted, pleased.
χαίρω, εὑφραίνομαι, εὑθυμέω gaudeo, laetor եւ այլն. Բերկրիլ ըստ որում խրախ լինել ի տես եւ ի լուր բարեաց. ուրախ լինել. ուրախանալ. խնդալ. ցնծալ. հրճուիլ. խայտալ. զուարթանալ.
ten thousand or ten millenaries;
thousand, many, immense, numberless.
Եւ ոչ բիւրաւոր բանակաց երկնաւոր զուարթնոց. (Ագաթ.։)
Բիւրաւոր բանակք վերին զուարթնոցն։ Գառանց բիւրաւորաց. (Շար.։)
nest;
niche;
dwelling, lodging;
—ս դնել՝ կառուցանել, to nestle, to make one's nest;
հանել ի բունոյ, to take out of the nest.
Օրհնեցէ՛ք ամենայն բոյսք երկրի զտէր։ Զամենայն բոյս երկրին։ Բոյս նորա եւ պտուղ նորա եղեւ ի ջուրց բազմաց։ Ի ցօղել նորա զուարթ եղիցի բոյս նորա։ Ցամաքեսցի հանդերձ բուսովն եւ շառաւիղօք իւրովք։ Եւ բոյս շուշանի (յօրինեալ) ի վերայ նորա.եւ այլն։
that has sparkling eyes.
Յաւէտ իմն զուարթատեսիլ եւ բոցակնագոյն նա տեսողացն երեւէր. (Յհ. կթ.։)
that has many flowers.
very useful, profitable;
very meritorious;
full of merit, well deserved.
joyful, cheerful;
without sorrow.
ἅλυπος. doloris et tristitiae expers. Որ չէ տրտում. ազատ ի տրտմութենէ. անտխուր. անվիշտ. զուարթ. եւ Անտրտմական. զուարթագին. գայզըսըզ, գասավէթսիզ, շէն.
void of malice, not vindictive.
Պաշտին ի զուարթնոց երկնից, որք անքէն եւ աննախանձք են. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
cf. Անքթթելի.
Եւ նա հայէր ընդ երկինս անքթիթ աչօք՝ լի զուարթութեամբ. (Պտմ. վր.։)
awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.
ἁκοίμητος (յորմէ Ակումիտ) ἅγρυπνος, ἅνυπνος. insomnis, non accumbens, non dormiens. Որ ոչ լինի երբէք ի քուն. աննինջ. աննիրհելի. եւ տքուն. տքնօղ. արթուն. մշտազուարթ. զգաստ. անհանգիստ. անխոնջ. քուն չունեցօղ, չքնացօղ. ույումազ. ույգուսուզ.
cf. Նօթի.
Ոչ ծանրանայ արբեցութեամբ. զուարթութեամբ եւ անօթի գնայ ընդ այն ճանապարհն. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
alert, sprightly, vigilant, active, gay;
circumspect.
Լուրջ եւ անխէթ աչօք. համարձակահայեաց. վստահ. աներկեւան. արթուն զուարթուն. զուարթ, եւ համարձակ. պարզերես. սէրպէսթ.
cf. Բարապան.
Բարապետն զուարթ մի՛ յաղթահարեսցի ի քնոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
increase, abundance;
profit, improvement, bloom, lustre, splendour, renown.
εὑκλεία splendor nominis, καύχημα gloriatio, εὑθυμία laetitia animi Պերճութիւն անուան. պարծանք. մեծանունութիւն. փառաւորութիւն. աճումն փառաց եւ պատուոյ. շուք. շքեղութիւն. զուարթութիւն.
to make flourish;
to civilize.
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
Բարգաւաճ լինել. պանծալի եւ արգոյ կամ մեծանուն գտանիլ. մեծանալ. աճել. ծաղկիլ. զուարթանալ. ճոխանալ. փառաւորիլ.
to bless, to praise.
Ի զուարթնոց միշտ բարեբանեալ սուրբ Աստուածածին։ Բարեբանեալ ես նշան փայտիդ փրկութեան. (Նար. կուս.։ եւ Նար. խչ.։)
full of pleasures, very amusing.
Յոյժ զուարճալի եւ հանդիսական. զուարթագին. խնդալից.
in many flocks;
in vast numbers;
— փունջ, nosegay of various flowers.
Հոտ բուրազուարթ, փունջ խուռներամ. (Նար. տաղ ծն.։)
cheerful, merry, joyful, gay, joyous;
— լինել, to joy, to rejoice.
Ուրախամիտ յոյժ յոյժ. խնդամիտ զուարթամիտ. եւ Ուրախական. շէն, ուրախ զուաղթ. շաղ, շատ.
Մեկնեցան ի միմեանց ողջք անարատք, ազատեալք, խրախամիտք զուարթացեալք. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 14։)
Սփոփանք խրախամիտ զուարթութեանց։ Զարթուզանել ի խրախամիտ զուարճացումն. (Պիտ.։)
to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.
Խնդաց այրն, եւ երկիր եպագ աստուծոյ։ Ոչ խնդայ ընդ մահ կենդանեաց։ Խնդային ընդ խոտորումն չարութեան։ Ոյք խնդային ընդ չար իմ։ Որ խնդացին ըստ կործանումն քո։ Լալ ընդ լացօղս, եւ խնդեալ ընդ ուղղութիւնս։ Յոյժ զուարթութեամբ խնդային։ Եթէ արիանամք, խնդաս. (Յճխ. ՟Բ։ Եղիշ. ՟Բ։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
gay, merry, cheerful, delighted, glad.
εὕθυμος alacer, hilaris. Ուրախամիտ. խրախամիտ. ուրախ սրտիւ. զուարթ. եւ Ուրախական. խնդալից.
gaily, merrily.
որ եւ ԽՆԴԱՄԻՏ. Խնդամտութեամբ. զուարթագին. ուրախ սրտիւ.
gaiety, good hu mour, wantonness.
εὑθυμία alacritas, hilaritas φιλοφρόνησις, χαριεντισμός comitas, urbanitas. Խնդամիտն գոլ. խնդամտիլն. խնդութիւն մտաց. ուրախութիւն սրտի. խրախութիւն. հրճուանք. զուարթութիւն. եւ Մարդասիրութիւն. քաղցրաբանութիւն. բան շնորհալի եւ զուարթարար.
to make merry, to rejoice, to give joy, to divert, to recreate.
Տալ խնդալ. ուրախ առնել. զուարթացուցանել.
to smile, to sneer, to give a constrained laugh.
μειδιάω, μηδάω dubrideo, leviter rideo. որ եւ ԺՄՏԻԼ. Ժպիտ իմն ցուցանել. մեղմով ծիծաղիլ. զուարթանալ՝ զուարճանալ՝ հանդերձ համեստ ծաղու. քմծիծաղ ըլլալ, քթին տակին ծիծաղիլ.