hydroparasts, aquarians ( sectaries ).
water-pot.
marshy meadow;
marsh.
Եւ եղիցի անջուրն ի ջրամարգս, եւ երկիրն ծարաւուտ յաղբերականս. (Ոսկ. ես.։)
Եղիցի անջուրն յեղտիւրս, այսինքն ի ջրամարգս. (Գէ. ես.։)
reservoir, tank, cistern.
Ջրամբար արձանագործ քարեղինէն ճանապարհ աստիճանեալ ներքուստ ի վեր՝ մինչ ի կատար անձաւին. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Որոց ոչ բաւէին աւազանք, եւ ոչ ջրամբարք կիստեռանցն ի մկրտել. (Ճ. ՟Բ. եւ Շիր. յայտն.։ եւ Սանահն.։)
conduct, canal.
Փոս հատանել քաղաքին ի հիմանց, եւ ջրամղահոս առնել, որ ի ծովակոյս հոսին. (Պտմ. աղեքս.) յն. ὐδρηγούς πόρους, καὶ ὁχετηγούς . ջրացու անցս, եւ ուրդս կամ ագուգայս։
water-wheel.
of a small flock or herd.
Որոյ երամն է սակաւաւոր թուով.
Կենդանիքն բազմահոյլք, եւ սակաւերամք. (Արշ.։)
Mother of God, the Holy Virgin, mother of our Lord;
a priest's mother.
Դու տիրամայր գոլով մեր. (Խոր. առ արծր.։)
Եթէ զիս գտցես տիրամայր։ Քեզ պարտական եմք երկրպագութեամբ ունել շնորհ տիրամայր՜ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար.։)
Տիրամայր աստուածածնին. (Շար.։)
Տիրամայրն իմ ասէր ամենահեզ ձայնիւն, արար զօրութիւն բազկաւ իւրով. (Լմբ. սղ.։)
Ասեմք ըստ աւետարանչացն ձայնի զտիրամայրն ոչ եկեալ ի գերեզմանն (ընդ իւղաբերսն). (Սկեւռ. յար.։)
cf. Տիրադաւ.
Ի բերանոյ տիրամատնիչն փիսակայ. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
waging war against the Lord, against Heaven.
fight, war against God.
Յաւուր մատնութեան դառն գիշերին տիրամարտութեան. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
honoured by the Lord.
Ի ձեռն տիրամեծար ... եւ շնորհաբաշխ աջոյն պօղոսի. (Նար. առաք.։)
weak-minded, poor-spirited, dull-witted, imbecile.
Որ դիւրաւ հաւատայ նոցա, տկարամիտ է. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
Կանայք էին տկարամիտք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Մատռուակ կորստեան ոգւոց ամենայն տկարամիտ անձանց։ Տհկարամիտհերձուածողքն. (Փարպ.։ Շ. ՟ա. յհ. հդ։ Լմբ. իմ.։)
Տկարամիտ կարծեօք. (Վրդն. պտմ.։)
weak-mindedness, slowness, stupidity, dulness, imbecility.
Անհաւատալի իմում տկարամտութեանս կարծեցեալ։ Ըստ տկարամտութեանմերոյ ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի. (Փարպ.։)
Այսու երդմամբս հաստատեաց զտկարամտութիւն մեր ի յոյս նորին փրկագործութեանն. (Լմբ. սղ.։)
Վասն հրէական ազգին տկարամտութեան, եւ առ ի գիրն միայն լպրշութեան. (Վահր. համբ.։)
where is an assemblage of children.
Ուր իցէ երամ տղայոց. խմբեալ ի տղայոց.
Տղայերամ մանկունք սուրբ եկեղեցւոյ։ Տղայերամ ժողովուրդ. (Թէոդոր. խչ.։ Տօնակ.։)
to shave.
cf. Վսեր.
Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)
to die in a foreign land or country, to die abroad.
Լինի օտարամահ, եւ ոչ տեսանէ զտուն. Զօտարամահն իւր լինել։ Քահանայք եւ կրօնաւորք եղեն օտարամահք. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։ Յհ. կթ.։ Ուռհ.։)
inhospitable.
Եգիպտական ազգն՝ օտարամերժք, եւ հիւատեացք. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Օտարախոհ;
singular, whimsical.
Ոչ այնհիսի ինչ պահապանս՝ որ յանկէին ի նա, այլ հակառակորդս եւ օտարամիտս. (Ոսկ. ես.։)
adventitious, foreign.
Օտարամուտ մարդ ոք մտեալ (անդր) ի գրնանային աւուրսն՝ հիւանդանայ. (Կաղանկտ.։)
Չի՛ք ի նմա սէր օտարամուտ։ Բերին զհուրն օտարամուտ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. ՟Ժ՟Թ։)
Ephionithes, daily baptists.
Զաղանդն բառնայ զօրամկրտչացն զեբենացւոց, որք զջուրն աստուած պաշտեն յաղագս լուացութեան. (Տօնակ.։)
daily service.
Զամենայն իշխանս օրամտիցն ի սպաս անձնապահաց թագաւորին։ Մնացորդացն օրամտիցն ի պաշտօն քահանայիցն։ Օրամտից քահանայիցն եւ ղեւտացւոց։ Ըստ օրամտից պաշտաման ձերոյ. (՟Ա. Մնաց. ՟Լ՟Է։)
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
ordered or imposed by thee or by thyself.
Ըստ քոյին հրամանիդ. առ ի քէն հրամայեալ.
Օրէնս յարկայս օրհնաբանելիս ... քոյինահրաման պատուէրս կենաց. (Նար. ՟Զ՟Ե։)
of short duration, transitory.
Ընտրեաց զսէրն Քրիստոսի քան զսէր փոքրամեայ աշխարհիս. (Արծր. ՟Գ. 13։)
cf. Փոքրահոգութիւն.
Սոքա վասն սնափառութեան համբերեն, եւ նոքա փոքրամտութեամբ խայտառակին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
cf. Փրփրանամ.
Որ յանձնէ կոփէ զդրամ, այսինքն հարկանէ կամ հատանէ զապախտ դրամ, նման արքունի դրամոյ կնքելոյ. ստակ կոխօղ իր գլխէն.
Իսկ դահեկանահատիցն, եւ դրամակոփիցն զձեռսն հատանել հրամանաւ իշխանաց. (Մխ. դտ.։)
Գտին զյօդուածս ծնկացն եւ զձեռացն որպէս զուղտոյ չորացեալ ի հանապազորդ երկրամած լինելոյն. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
Հրամայական. տիրական. ուր իցէ հրաման կամ պատուէր.
Հրամանական բանիւ արարչին. (Պիտ.։)
Հրամանակամ իշխանութեամբն սաստէ։ Հրամանական գիր. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. սքանչ.։)
Մեծ են ստացուածք հրամանական կամաց վարդապետութինքն. յն. մի բառ. (Կոչ. ՟Դ։)
Կարգ ունի հետեւումն հրամանական աղօթիցն. (Լմբ. պտրգ.։)
Հրամանական ... եւ հրաժարական. (Տօնակ. իբր ստորասական, եւ բացասական պատուիրան։)
Կամիմք ի կերակրոց եւ յըմպելեաց պարկեշտանալ, եւ խորհուրդք զորկրամոլութիւն ի վերայ յարուցանեն. (Խոսր.։)
Յորմէ՛ պահոց զրկեալ՝ յո՛ր որկրամոլութիւն անկայ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Պիւրամիդ։
ՏՐԱՄԱԲԱՆԵՄ ՏՐԱՄԱԲԱՆԻՄ. ըստ յն. διαλέγομαι, διαλογίζομαι, λογιστεύω ratiocinor, disputo, verba facio, dissero. Որպէս տրամաբան կամ բանական խորհել եւ խօսել. ձեռնարկել. ճառել. օրինօք վիճաբանել. տրամախօսել. խօսակցել.
Ի տրամաբանելն երեւին չորք այսոքիկ հնարք։ Հարկաւոր է տրամաբանողացն վարիլ հակակայիւք. իսկ զոչս հակակայիցն գիտօղս անհնար է տրամաբանել. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)
Զառաջինն ըստ բնութեանն տրամաբանէ ... ըստ միաւորութեանն տրամաբանեցան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բանս ճշմարիտս դրուատեալ տրամաբանեաց. (Պրպմ.)
Տրամաբանել գովեստ գոհութեան։ Զսուրբն դատեալ, հարցափորձ եղեալ, եւ տրամաբանեալ. (Գանձ.։)
Մարդասիրաբար տրամաբանելով՝ խոստմամբ կըակղացուցանելով զարդարն. (Նիւս. թէոդոր.։)
Քաղաքն՝ յաղագս որոյ այժմ տրամաբանեմք. (յն. խօսիմք) (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ո՛չ ինչս իսկ առնլով՝ տրամաբանիմ, եւ ոչ առնլով՝ ոչ տրամաբանել։ Սակաւ ժամանակ տրամաբանեցաք ընդ միմեանս. (Պղատ. սոկր.։)
Հեզաբար թերեւս տրամաբանեցայց վասն եղելոյ այժմիկ իրողութեանս. (անդ։)
Եւ ագաղաղք փետրամօրուսք. (Խոր. աշխարհ.։)
confession;
promise;
ի — ածել, to cause to confess;
ի — գալ, to confess, to tell the truth;
— լինել, to confess one's sins.
Հրամայեաց ցուցանել զգանձս իւրեանց, եւ նոքա պնդեալ՝ ոչ գային ի խոստ. եւ սկսան ի խոշտանգանս արկանել զնոսա. (Ուռհ.։)
confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.
Տրամախոհութիւն գտօղ առաջարկութեան ի հասարակաց խոստովանութեանց է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
enigma;
dark saying, profound import, hidden meaning.
κατασκευή artificium. Բան խոր կամ խորին. եւ Հնարիմացութիւն. խորամանկութիւն. խորունկ բան, վարպետութիւն.
sagacious, shrewd, judicious;
sensible, prudent, cautious;
wary, subtil, sly, crafty;
ingenious, skilful;
— քաղաքավարութիւն, sagacious policy;
sly conduct.
πανούργος, φρόνιμος callidus, vafer, sollers, astutus, prudens. Ոյր խոր է գիտութիւն մտաց. ճարտարամիտ. խոհական. իմաստուն. հանճարեղ. հնարիմաց. կանխապէս. եւ Խորամանկ. խելացի, վարպետորդի.
Խորագետ լինի քրիստոսի անսուտհրամանին։ Խորագետ լինի ի խրատելն եւ ի մարմնոյ քաղաքաւարութեան ուղղութիւն. (Լմբ. առակ.։)
prudence, shrewdness, sagacity;
craft, cunning.
πανουργία, φρόνησις, σοφία astutia, solertia, prudentia, sapientia. Խորագետն գոլ. հնճարեղութիւն. հնարիմացութիւն. ճարտարութիւն. եւ Խորամանկութիւն.
scrutinizing, investigating;
profound, sublime, past finding out.
Խորագոյն քննօղ. խորամուխ յիմաստս.
crane.
յորժամ ասեսխորթք, զայն որ հարազատ որդի չեն զնոսա նշանակէր. իսկ գայիւ եդեալ խորդք զերամակս կռունկ թռչնոց նշանակէ. (Երզն. քեր.։)
to think, to meditate, to consider, to cogitate, to study;
to reason, to reflect;
to suppose, to judge, to imagine, to fancy;
to bring to memory, to call to mind, to recollect;
— ընդ միմեանս, to consult, to advise together, to deliberate, to concert;
— ի սնոտիս, to meditate on trifles;
ի խորհելն անգամ սոսկամ, the mere thought of it makes me shudder;
յայն խորհէր հանապազ, he thought of nothing else.
μελετάω, λογίζομαι, διαλογίζομαι , βουλεύω, -ομαι, φρονέω եւ այլն. meditor, cogito, ratiocinor, consulo, consulto, volo եւ այլն. Մտախոհ կամ մտախոհ լինել. խոկալ. զմտաւ ածել. տրամաբանել. երկնել ի սրտի, որոճել ընդ միտս. մտմտալ. մտածել,
thought;
design, intention, resolution;
imagination, fancy, inspiration;
sentiment, disposition;
idea, fantasy, revery;
advice, counsel;
deliberation, consultation;
secret;
mystery;
symbol;
sacrament;
designedly, intentionally, on purpose, purposely;
փրկական —, the Holy Sacrament;
տուն, տաճար խորհդոյ, council-hall;
խորհրդեան դպիր, secretary;
— չար, pernicious advice;
— առնել՝ ի մէջ առնուլ՝ ունել, to consult, to determine, to decide on, to resolve on;
to deliberate, to confer together, to take counsel, to advise with;
— տալ, to counsel, to give advice, to advise;
— հարցանել, to ask advice, to consult, to take counsel;
ի մի — միաբանել, to think together, to deliberate unanimously;
շրջել ի խոհրդոց, to change or alter one's mind;
շրջել զոք ի խորհրդոց, to dissuade from, to advise against;
— ի մտի եդի գիտել, I had conceived the idea of knowing;
— արարի ընդ միտս իմ, I deliberated with myself;
— կալաւ, he conceived the idea to;
զյանդուգն զայն խորհեցաւ —, he formed the hardy design to;
մինչդեռ յայսմ խորհրդի էր, in the midst of these thoughts, while thus deliberating.
μελέτη, λογισμός , διαλογισμός, νόημα, ἕννοια, βουλή, συμβούλιον , φρόνημα, ἑνθύμημα եւ այլն. meditatio, cogitatio, ratio, consultus, consilium եւ այլն. Խորհելն, մտածութիւն. խոկումն. տրտմախոհութիւն. տրամաբանութիւն մտաց. որոճումն ի սրտի.
figuratively;
sacramentally;
mysteriously;
confidently.
Խորամանկ ոստիկանն խորհրդաբար ի մտի եդեալ՝ սուր հակառակութեան ի մէջ նոցա արկանել. (Յհ. կթ.։)
thinker;
counsellor;
the initiated;
minister, priest.
Զմերձաւորսն եւ զխորհրդածուսն կապակցէր դաշանց երդմամբ։ Հրամանատարք եւ խորհրդածուք դրանն արքունի։ Ոմն խորհրդածու դրանն արքունի. (Յհ. կթ.։)
adviser, counsellor;
confident.
Յերեսաց թագաւորի, եւ եօթն խորհրդակցեաց։ Հրամայեցաք ես եւ եօթն խորհրդակիցք իմ։ Ո՞ եղեւ նմա խորհրդակից։ Ընդ ու՞մ խորհրդակից լինիցիս։ Մայրն իւր էր խորհրդակից նմա մեղանչել։ Ես խորհրդակից եղէց քեզ.եւ այլն։
corner;
compartment, division, pigeon-hole;
chess-squares, chequers;
niche;
cell, partition;
nook, lurking-place, hidden corner;
hollow, cavity;
— հանդերձիկ, fold, plait, crease;
— երեսաց, ճակատու, dimple;
wrinkle, puckering;
— ծովու, gulf, bay;
creek, cove;
— նաւի, hold of a ship;
— լերանց, cave, cavern;
— կենդանեաց, den, haunt, lair;
— թռչնոց, eyrie, nest;
ի — մի, in a corner;
— զխորշիւ իջանել, to fold, to plait, to crease;
to become wrinkled, to knit the brow;
—ս քաղել, to fold variously;
—ս —ս գործել, to make smnall rooms or cells;
to gather, to plait;
—ս արկանել յայտս, to wrinkle, to pucker.
Խորշիւ իմն է վկայութիւնդ, ծածկէ դարձեալ զբանդ. յն. ստուերամած կամ մթին. συνεσκιαμένος. (Ոսկ. յհ. Ա. 12։)
dish, viand, mess;
roast-meat;
cooked victuals.
որսեա՛ ինձ որս, եւ արա՛ ինձ խորտիկս։ Տեսի ես առաջի իմ խորտիկս բազմապատիկս։ Յօրինեցին եդին առաջի նոցա խորտիկս բազումս։ Ետես կինն զտունն, եւ զխորտիկսն սողոմոնի։ Հրամայեաց նմա ռոճիկս յիւրոց խորտկացն։ Ննջեաց առանց ընթրեաց, եւ խորտիկ ոչ մուծին առաջի նորա։ Մի՛ ցանկանայցես խոտրաց նորա։ Ցանկութեամբ տենչացեալք խնդրեցին խորտիկս կերակրոյ.եւ այլն։
wound, sore, ulcer;
wounded;
— խորամուխ՝ կարեվէր, deep, mortal wound.
searching, scrutinizing;
— լինել, to search, to examine, to explore, to rummage.
Խուզակ լինել, եւ փորձին կալ մնալ հրամայէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
curious, inquisitive;
examiner, searcher, observer, busy inquirer, pryer, scrutator;
— լինել, to make researches, to seek for, to hunt after.
Եթէ քննիչ ոք ինչ եւ խուզարկ լեալ էրամենեցունց. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Խուզարկ.
Եթէ քննիչ ոք ինչ եւ խուզարկ լեալ էրամենեցունց. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Խուժ.
Հայհոյիչ խուժադուժ հեթանոսաց։ Արամբ միով, որ խուժադուժ եւս էր տեսանելով քան զմտօքն թանձրութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 4։ եւ ՟Դ. 40։)
to be startled, alarmed, terrified;
to waver, to be in suspense;
to be hasty, precipitate;
to flee precipitately.
Երամակ ուղտուցն խուճապեցան եւ գնացին յանապատ տեղի. (Ճ. ՟Բ.։)
"cf. Խոյս տամ."
Խուսէ զտրամատութիւնս կատարելապէս առնել. (Անյաղթ պերիարմ.։)
cf. Խռովեմ.
Ցնորք անհնարին երազոց խռովեցուցանէին զնա։ Արքս այս խռովեցուցանեն զքաղաքս մեր։ Որք աշխարհս խռովեցուցին, սոքա եւ այսր հասին։ Երանի թէ մօտակտուր իսկ լինէրն որ զձեզն խռովեցուցանեն։ Բան ահեղ խռովեցուցանէ զսիրտ առն արդարոյ։ Սրամտութեամբ իւրով խռովեցուսցանէ զնոսա։ Ո խռովեցուցանէ զզմեծութիւն ծովու.եւ այլն։
Այլ եւ հողմոյ հրամայելով խռովեցուցանել զնաւն երակլի. (Նոննոս.։)
perturber;
disturbing, seditious, factious.
Հրամանայ խռովչի. (Մծբ. ՟Գ։)
to dry up, to fade, to wither;
to grow old, to become extenuated;
խռուացեաւ հերք, bristling hair;
dishevelled hair.
Մեկնեալ ի մորթոյն իւրաքանչիւր հեր առ միմեանս չարամանեալ խռուանայ ցրտացեալ. (Պղատ. տիմ.) յն. συμπιλέομαι . ռմկ. քէլէ կտրիլ. cogor, coalesco.
admonitory, didactic, moral, instructive.
Ի բանից խրատականաց եւ հրամանաց աստուծոյ. (Սարկ. քհ.։)
advising;
admonisher, adviser, instructor.
Խրատատու եղեւ մովսեսի աներն իւր։ Եղեւ նա նոցա խրատատու, եւ ոչ հրամանատու. եւ յորդորիչ, եւ ոչ օրէնսդիր. (Եփր. թուոց. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
to become like a bundle, to be bound in a sheaf.
Սիրամարգ խրձացեալ կարակնեալ բազմաճեմուկ տտնովն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
to carry the head high, to bid defiance, to bully, to hector, to gasconade, to brag, to laugh to scorn, to rail at, to use insolent language, to swagger, to be disdainful, overnice, to turn up one's nose at, to be proud, pretentious, defiant, arrogant.
Իմաստասիրել բանականին, խրոխտանալ սրամտականին. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Խրոխտամ.
Իմաստասիրել բանականին, խրոխտանալ սրամտականին. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)
madness, craziness, insanity, lunaoy.
Մրրկաւն խելագարութեան ցնդեցի։ Խելագարութեան խնդիր։ Զթերամտութիւնն ընդ խելագարութեանցն. (Նար. ՟Ե. ՟Խ՟Ը. ՟Ղ՟Ա։)
brains;
mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom;
խելօք, skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously;
bench for rowers;
— կամրջաց, bridge-head;
— գետոց, source of ariver;
—լս ունել, to be wise, judicious, prudent;
ի խելաց ելանել, to lose one's reason, to become mad;
գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել, to be out of one's mind, to turn mad;
ցնորիլ ի խելաց, to faint, to swoon;
ի խելս գալ, to come to one's self, to recover one's self;
to amend;
խելս խառնել, to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt;
to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile;
ի խերս կերպարանեալս, feignedly, with simulation, in appearance;
astutely, cunningly;
բանք բազում — սակաւ, much tongue and little judgment;
ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ, hair-brained, cracked, foolish, insane, mad;
գինին կալաւ զխելս նորա, he became intoxicated, tipsy.
— նաւի, poop, stern of a ship;
ի խելս նաւին, on the poop.
ԽԵԼՔ. Միտք (որպէս տիրապէս բնակեալ ի խելս, այսինքն յուղեղն). բանականութիւն. արուեստ, ւ խորագիտութիւն կամ խորամանկութիւն. Խելք.
strangled, suffocated;
— առնել, to strangle, to suffocate;
— լինել, to be strangled, suffocated.
Հրամայեաց զնա խեղդամահ առնլ. (Խոր. ՟գ. 14։ Յհ. կթ.։)
to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.
Խեղդեալ ի ծովն՝ սադարամետականին մատնէր զնոսա. (Մագ. ՟Հ՟Դ։)
knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.
Զխէթս ի բաց ընկենլի մի՛ նիւթ դժնդակ խորամանկութեան բանսարկուին. (Նար. ԿՂ. ՀԳ. ՂԲ։)
to goad, to spur, to incite, to drive, to spur on, to urge on;
կաշառս —, to bribe, to corrupt;
to buy over.
ԿԱՇԱՌ ԽԹԵԼ. Կաշառ տալ՝ յարամրի ի ներքս մուծանելով. Ձեռքը ստակ սխմել՝ կաշառելու համար.
to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.
Հրաման ունիմք ի տեառնէ քաղցրութեամբ քլել զնա ի մարմնոյն։ Իշխանքն որք դուստր ունէին, խլել ջանայինզմանուկն։ ի փեսայութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
neigh, neighing;
cf. Խղունջն.
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ։ Որ էր ներկեալ արամբ խըխընջիւնաց զգեստ թագաւորական. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
cf. Խնամած.
Թագաւոր աղեքսանդրոս ցուցանէ խնամածուս իւրոյ թագաւորութեանն։ Հրաման տան խնամածուաց թագաւորութեան. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Խնամարկեմ.
Եւ ոչ խրամատել փութացայ, այլ խնամակալել. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)
to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.
Տերամբ խնդալ. (Յհ. կթ.։)
that bears or produces aromatic or odoriferous gums.
Ի վերայ լերանց խնկաբերից։ Լերամբք խնկաբերօք։ Խնկաբեր հովիտ. (Զքր. կթ.։ Նար. երգ.։ Գանձ.։)
cf. Խնկալիր.
Տուփ ես խնկալի ... տիրամայր։ Ոսկիապատ բուրուառ խնկալի։ Խնկալի հովիտ զմռսի. (Տաղ.։ եւ Գանձ.։)
full of incense, odoriferous;
praiseworthy, honourable.
Տուփ ես խնկալի ... տիրամայր։ Ոսկիապատ բուրուառ խնկալի։ Խնկալի հովիտ զմռսի. (Տաղ.։ եւ Գանձ.։)
boar, sow;
pig, hog, swine;
—ք, spoke of a wheel;
scrofula, king's evil;
— մատակ, sow;
— մալեալ, hog;
— ծովային, sea-hog;
ցնկնիլ —ի, to farrow, to pig;
ծնունդք —ի, litter of pigs;
— խանչէ՝ բոհբոհէ՝ կնչէ՝ գրդայ՝ կռնչէ, the hog grunts.
Մի՛ արկանէք զմարգարիտ ձեր առաջի խոզաց։ Երամակ մի խոզից արօտական. (Մտթ. Ե. 6։ Ը. 30։)
frown, wrinkle, knitting of the hrows, scowling, pouting, sulkiness, sulks, wry face;
vexation, sorrow, melancholy.
Փորուած այրի՝ դժուարամու դրամբք, եւ անհամբոյր առ ի բնակել սակս քարաժեռ Խոժոռութեանն. (Յհ. կթ.։)
to think, to reflect, to meditate, to consider, to contemplate, to imagine.
Խոկացաւխորամանկութեամբ խոտորել զճանապարհս իմ։ Զխոկողսն ուսումնականին արժանի դիւցազնացն պատուասիրել։ Վասն ուրումն այսպիսւոյ խոկացողի. (Մագ.։)
thoughtful, prudent, wise, judicious, sensible, intelligent, cautious, provident, circumspect, discreet;
—ն, intellect, intelligence, reason, judgment.
Եւ իբր Խորամանկ. չարարուեստ, կամ մտացածին.
to butcher, to slaughter, to kill, to massacre.
Տալ հրաման խողխողել սրով. (Խոր. ՟Ա. 26։)
to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.
Սմբաթ իբրեւ զարծուի յերամ կաքաւուց խոյանայր. (Խոր. ՟Բ. 4։)
humble, meek, modest.
ταπεινόφρων humilis, qui est animo humili. Խոնարհ մտօք կամ սրտիւ. խոնարհասիրտ. հակադրեալ բարձրամտի կամ մեծամտի.