perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.
Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)
to preordain, to pre-establish, to predispose;
to predestine.
Ըստ պատշաճի նախակարգէ զբանն (զմարիամ նախ յիշելով). (Նանայ.։)
Առ որս արժան է նախակարգել զբանս. (Շ. ընդհանր.։)
Նախակարգէ զանուն՝ ամենայն մասանց բանին. (Երզն. քեր.։)
commanded, ordered beforehand.
Յաւէտ օրհնաբանելի ես դու երկրորդաւս. ողորմածութեամբ, քան նախահրաման սաստկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
predicted, foretold, prophesied;
— քարոզութիւն, prediction, foretelling, prophecy.
Մարգարէից բանք նախաճառ. (Նախաճառ մատակարարութիւն մարգարէիս. Շար.։ Լմբ. ատ.։)
Նախաճառս բանագրութիւն յապառնեացս խորհուրդ հոգւոյ ակամբն նայի. (Նար. խչ.։)
to predict, to foretell, to prophesy.
հոգեկիրքս զհանդերձեալ աստուածորդւոյն զսքանչելագործութիւնս նախաճառեալ աստուածաբանեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
fighting in the first rank;
coryphaeus, champion;
skirmisher, sharpshooter.
Աւաղէին զվախճան նախամարտկացն հզօրաց եւ քաջաց։ Տայր ի պահեստ բանտի զանձինս զօրավարաց նախամարտկաց եւ քաջից. (Ղեւոնդ.։)
preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
Նախամեծար առնելով զբանս վրիպական թշնամւոյն պատրողի՝ քան զքո աստուածադիր օրինադրութիւնդ. (Ճշ.։ Մաշտ.։)
cf. Նախայաւիտենական.
Նախայաւիտեան որդին, կամ բանդ, եւ այլն. (Շար.։)
Զնախայաւիտենական բանն հօր ընկալեալ։ Զնախայաւիտենականն աստուած. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
existing before all ages, eternal, self-existent, increate;
— որդի, the Son of God before all eternity.
Նախայաւիտեան որդին, կամ բանդ, եւ այլն. (Շար.։)
Զնախայաւիտենական բանն հօր ընկալեալ։ Զնախայաւիտենականն աստուած. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
predisposition.
Ե՛ւ զկամակորն ի նախայօժարութենէ գործողին սովոր ես թողուլ, ի վեր քան զբան գոլով մարդարսէր. (Սարկ. աղ.։)
dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.
zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.
Մերթ՝ որպէս Նախանձընդդէմ. նախանձորդ (բանսարկու).
envious, jealous, invidious;
emulous, rival.
Հապստէտ լսէր զնախորդացն զբանսարկութիւն. (Փարպ.։)
Եւ ոչ զրպարտութեամբ պատճառս տայր նախանձորդաց։ Եւ ոչ խափանել կարաց զիս նախանձորդն (բանսարկու). (Իսիւք.։)
fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.
ՆԱԽԱՇԱՒԻՂ կամ ՆԱԽԱՇԱՒԵՂ. πρόοδος progressus, -ssio προοίμιον prooemium, praeludium. Նախկին շաւիղ. ելք ի ճանապարհ. նախադուռն. սկզբնաւորութիւն իրաց եւ բանից. յառաջաբան.
Այսոքիկ բաւականասցին մեզ ի նախաշաւեղ բանս։ Եւ վասն ո՞յր արդեօք իցէ նախաշաւիղս այս բանի. (Տօնակ.։)
first cause, author (God).
Ի սկզբան լինելութեանն ստացաւ պատիւ պարծանաց ի նախապատճառէն ամենեցուն. (Պիտ.։)
predicted, announced beforehand.
Զգրովք հարցն եկեալ՝ ըստ նախապատում նոցայն հանդիսի ծանօթս կացուցից։ Ըստ նախապատումն իմոյն բանի. (Յհ. կթ.։)
Այլ իմն ձայն բանիդ աստուծոյ անուանեմ նախապատում եկաւորութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Նահապետ.
Մարդիկ գոլով մեր, եւ ի սկզբան ստեղծմանն մերոյ նախապետին կերպարանաւն գեղազանեալք. (Վրթ. քերթ.։)
first, fruit, premice.
Դու աբրահամ ի ձեռն աստուածպաշտութեան եղեր նախապտուղ։ Մեղքն էառ զնախապտուղս բանաւորական բնութեանս. (Եփր. երաշտ. եւ Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
to predestine.
Ոչ է հակառակ բանս. որպէս վարկանիմ, նախասահմանեցելոյն (այս ինքն նախաճառելոց). (Դիոն. երկն.։)
predestination.
προορισμός praedestinatio, prafinitio, ordinatio, dispositio. Կարգաւորութիւն աստուծոյ ի յաւիտենից. բան որոշեալ ի միտս աստուծոյ ըստ բնական եւ գերբնական նախախնամութեան. հրաւիրան ընտրելոց.
Յարացոյցս (կամ տեսակս) ասեմք գոլ, զորս ի յաստուած էացուցիչս եւ միեղէնս նախագոյացեալ սահման էիցս, զոր աստուածաբանութիւն նախասահմանութիւնս կոչէ. (Դիոն. ածայ.։)
Պօղոս սամոստացի խոստովանի (զբանն աստուած կամ զՔրիստոս) նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով (որպէս զայլ մարդիկս անգոյս), իսկ էութեամբ ի նազարեթէ ցուցեալ (այս ինքն ի կուսէ սկիզբն առեալ). այսպիսի է նորա ամբարշտութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Նախասացիկ.
Զիմաստնականն նախասացն բան (Սողոմոնի) ի յանձինս գծագրեցին. (Նար. խչ.։)
Ըստ նախասացեալ բանին։ Սկսանիմ քեզ զնախասացեալս։ Զի մի՛ ի նախասացեալ չարիսդ տնկանիցին։ Եկին ի նախասացեալ գաւառն. (Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ե։ Գր. հր.։ Ճ. ՟Ա.։)
predicted, foretold.
Զիմաստնականն նախասացն բան (Սողոմոնի) ի յանձինս գծագրեցին. (Նար. խչ.։)
Ըստ նախասացեալ բանին։ Սկսանիմ քեզ զնախասացեալս։ Զի մի՛ ի նախասացեալ չարիսդ տնկանիցին։ Եկին ի նախասացեալ գաւառն. (Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ե։ Գր. հր.։ Ճ. ՟Ա.։)
prediction.
πρόρρησις, πρόρρημα praedictio, praedictum. Կանխասացութիւն աստուածային. նախաձայնութիւն մարգարէից. բան գրոց.
Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց՝ վերակենցաղիլ փրկանակն բան. (Թէոդոր. մայրագ.։)
ՆԱԽԱՍԱՑՈՒԹԻՒՆ. գ. Կանխումն բանի. նախերգութիւն. յառաջաբան. նախաշաւիղ.
Նախասացութիւն բանի։ Բան՝ նախասացութիւն. (Ասող. ՟Ա. 1։ եւ ՟Գ. 1։)
first author, first principle, beginning, origin, source;
chief, escort, guide.
Առ աշակերտսն դարձուցանէ զբանն իբր ի նախասկիզբն գործոյս. (Լմբ. տնտես.։)
cf. Նախատինք.
Ոչ ի նախատանս առաւել՝ քան ի գութ նախատանց։ Ականջօք միանգամայն ժողովեալ նախատանս, ի ձեռն որոյ շիկնեսցեն. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to insult, to injure, to offend, to outrage, to abuse, to load with injuries;
to reproach, to blame, to censure.
ὁνειδίζω exprobro, probrio affiio, vitupero, convicior, carpo. Սակս կանխաւ կամ յոյժ ատելոյն՝ թշնամանել. կամ իբր նեխեալ եւ հոտեալ ատել. անարգել. ընդ վայր հարկանել. ծանր բանիւք պարսաւանս դնել. մեղ ի վերայ դնել. լուտալ. հայհոյել. յամօթ առնել. յանդիմանել.
Զբանս նախատողացն։ Նախատօղքն զգեցեալ էին զծիրանիս, եւ նա զվէրս. (Իսիւք.։)
to foresee;
to prophesy.
Յարմարեալ ի նախատեսեալսն զաստուածաշունչ զբանսն. (Նիւս. երգ.։)
Բանին հօր բանիւ քարոզ, մեծի լուսոյն նախատեսող. (Շ. տաղ յհ. մկ.։)
wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.
Նախատինք նախատչաց քոց։ Բառնալ զնախատիսն իմ ի մարդկանէ։ Մի՛ երկնչիք ի նախատանաց մարդկան։ Դարձո՛ ի քէն զբանս նախատանաց։ Նախահանաց համբեր սիրտ իմ։ Եհան յինէն աստուած զնախատինս իմ։ Ոչ կարեմք առնել զայդ բան, քանզի նախատինք են մեզ։ Եդից նախատինս ի վերայ ամենայն Իսրայէլի։ Նախատինս դնէ մեզ զյանցանս օրինացն։ Նախատինս անզգամաց արարեր զիս։ Նախատինս ոչ առնու։ Եղեւ ինձ բան տեառն ի նախատինս եւ ի կատականս։ Լցցի նախատանօք.եւ այլն։
insulter, offender, abuser, reviler, affronter, scoffer.
Զնախատիչ բարեկամաց զբանս ուղղէ. (Իսիւք.։)
formed of noble.
Առնոյր ընդ իւր զհաւանելոցն բազմութիւն՝ նախարարակոյտ զօրուն հանդերձ։ Ժողովէր զազատախումբ բանակ նախարարակոյտ զօրացն։ Հորդան տայր զօրաց իւրոց նախարարակոյտ բազմութեամբ. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Գ. 11։ Յհ. կթ.։)
premier noble.
Պետն եւ աւագն նախարարաց. եւ Ընդհանուր սպարապետ, կամ թագաւոր գլուխ բանակին ողջոյն.
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
Զնոյն ինքն զբանսարկուն ցրուեաց, եւ զընդ նովաւ զնախարարութիւնս դիւաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Եւ Ձեռներիցութիւն. յառաջելն ի բանս.
Եւ Յառաջադիմութիւն, կամ նախկին արարչութիւն. զի անորոշ է բանս.
first Gospel-preaching;
preceding words, admonitions or discourses.
Նախկին քարոզ բանին. կանխաւ քարոզիչ.
ՆԱԽԱՔԱՐՈԶՔ գ. Կանխաւ քարոզեալ բանք՝ խրատք.
preposition.
Ներ՝ բառ է ի քերականիցն նախդիր բանի. որով ճոխացուցանէ ի խորութիւն զասացեալն։ Տի՛, նախադիր է բանի. (Շ. բարձր.։)
Նախադիրս ծննդագործ է բան, եւ զծնելոցն չափսն ներառնու։ Նախդիր ասի, զի նախ եդեալ լինի քան զանուն եւ զբայ. (Երզն. քեր.։)
Կամ իբր Նախաշաւիղ. յառաջաբան.
exordium, preamble, prologue, prolegomena.
որ եւ ՆԱԽԵՐԳՈՒԹԻՒՆ. Որպէս թէ սկզբնաւորութիւն երգոց եւ նուագածութեանց. ... այլ վարի որպէս Նախադուռն գործոց՝ մանաւանդ բանից. այն է առաջաբան. նախաշաւիղ. προοίμιον prooemium, praefatio, praeludium. առաջաբանութիւն.
Զնախերգանդ ընդունեցաք սքանչելապէս. զբանդ արդ մեզ ըստ կարգի կատարեա՛։ Յառաջագոյնսն էր ամենայն նախերգան օրինացն. զի ի բանի ամենայն եւ որչափ ձայն հաղորդեալ է, նախերգանք իսկ գոն։ Պարտ է ոչ անմասն առնել ի նախերգանէ. (Պղատ. օրին.։)
cf. Նախընթացիկ.
Ընդ լալով սերմանել բանիս՝ ի նախընթաց չուս աստիճանաց օթեւանացս պատրաստութեան, դարձայց բերկրեցեալ. (Նար. ՟Բ։)
offered previously;
preliminary;
premices;
primitively, at first;
— օրինակ, first example.
Զի մի՛ պատճառ ինչ լսողացն տացէ, ոչ նախընծայ առ հեթանոսս ճառէ զբանն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
very familiar, intimate.
ՆԱԽԸՆՏԵԼ կամ ՆԱԽԸՆԴԵԼ. Կարի ընդել. ընտանի մերձաւոր. ի սկզբանէ անտի ընտելացեալ.
cf. Առաջին.
Ըստ նախկի բանիցն է իմանալ. (Նանայ.։)
Զնախկի ընտրութիւն հոգեւոր տաճարին։ Ի ձեռն նախկի բանիցն զխնդութիւն նոցա յայտ առնէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ. ՟Ժ։)
cf. Առաջին.
Զի նովաւ եւ նախկին՝ մարդկայինս ազդ վերաստեղծցի առ որ ի սկզբան. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Տե՛ս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 16. 20։ ՟Բ. 5։)
first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.
Նախնի բանն ճշմարիտ գոլով, իբրու՝ հաւասարութիւն զսիրելութիւն գործէ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Կոչին նախնիք արմտեաց ստուգապէս, վասն զի են սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց։ Շնորհակալութեան մատուցանել նախնիս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
ՆԱԽՆԻ եւ հոլովք իւր՝ իբր մ. Նախկնաբար. եւ Ի սկզբան անդ. ի սկզբանէ անտի. ի բնէ.
Նախնի՛ դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս՝ քան զերախտաւորացն բարիս։ Զծնօտն՝ վասն ի սկզբան մասինն գլխոյ, եւ բանի՝ որ ելանէ ի դուրս նախնի՛ս. (Նար. ձգ։ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.
Արարէ՛ք բան առ բան նամակիդ պատասխանի։ Վասն նամակի՝ որ քո ի մեր աշխարհս տուեալ էր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մի՛ բերցես ընդ առաջ զնամակ պարտուցս։ Նամակ ընտրութեան՝ բանիւք բարդացեալ. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)
letter-writer;
— լինել, to write a letter.
διαβάλλων, ἑνδεκτής deferens, delator, proditor. եւ այլն. Ամբաստանօղ գրով. գրօղ զնամակ ամբաստանութեան. բանսարկու. մատնիչ, գուշակ.
letter-presenting.
Հետեւեցուցաք զսուրհանդակ բանիս ընթացից՝ աւետապատճէն նամակամատոյց՝ առ մեծի հովուիս պատուասիրութիւն. (Նար. մծբ.։)
humid;
semi-vowel, liquid letters.
Նաւաստական իրիս արուեստ զնա՛յ տառին (այսինքն զխոնաւ տարերն) ճանապարհորդութիւն քան զյերկիրն գնացս եւ՛ս դիւրագոյնս կազմէ։ Զերկուս անջատեալ ազգ մարդկան՝ միջնակայութեամբ նա՛յ տառիդ ի միաբանութիւն յարմարական սիրոյ ածիցէ. (Պիտ.։)
cf. Նայեցուած.
Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)
cf. Նայեցուած.
Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)
look, sight, aspect.
Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)
talking uselessly;
speaking unjustly, slanderous, biting, satirical.
Նանիր եւ անիրաւ լեզուաւ. զրախօս. ունայնաբան.
incredulous, unbelieving;
superstitious.
(Միտէ) ի խաւարային կողմն մոլորութեան բանսարկուին, եւ հետեւի նանրահաւատիցն. (Լմբ. ժղ.։)