Entries' title containing եմ : 4433 Results

Սայթաքեմ, եցի

See full entry →

vn. fig. va.

to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err. cf. Սայթաքեցուցանեմ.

NBHL (1)

Երբեմն սայթաքեն (երիվարք կառաց), երբեմն օձտեն. (Եզնիկ.) (հին տպ. սայթաքին)։


Սայթաքեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.


Տիտանեմ

See full entry →

vn.

cf. Տիտանիմ.

NBHL (1)

Ռատնագոյն յայսմ եռափա ախորժեմ տիտանիլ (կամ տիտանելԷ, յարտեւանալ եւ ընձեռել զկրթմունս՝ ոլոմպիական մրցանակ. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)


Տիրաբանեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to speak imperiously, lordly;
seriously, sensibly.


Տիրապատուեմ, եցի

See full entry →

va.

to honour, to pay homage as to God, truly to revere.


Տիրապետեմ, եցի

See full entry →

va.

to domineer, to rule, to lord over.


Տիրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render or make master, to cause to rule or govern;
to authorize, to empower;
to effectuate, to fulfil.


Տիրեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to bear sway, to reign over, to rule;
to become master, to seize, to conquer, to occupy, to hold, to possess, to subject;
to predominate;
to become subject, to pass under the rule or dominion of;
տիրելդ ամենեցուն, your power over all;
կամ տիրելո՞վ տիրեցես մեզ, or shall we be subject to your rule?
տիրեսցեն երկրին, they shall possess the earth;
տիրեցին նոցա առիւծքն, they were caught by lions;
յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր, when any thing is set on fire;
ոչ տիրէին նմա տանջանքն, torture had no power over him;
դու տիրես զօրութեանց ծովու, thou rulest the proud waves;
արքայութիւն նորա ամենեցուն տիրէ, (his kingdom embraces all), all shall be subject to his kingdom.

NBHL (1)

Յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր. (Մխ. երեմ.։)


Տիրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Տիրացուցանեմ.


Տլոմեմ, եցի

See full entry →

va.

to macerate, to mortify.


Տխրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to sadden, to afflict, to grieve, to weigh on the spirits.


Տկարացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to weaken, to debilitate, to render feeble, infirm, to enervate, to unnerve, to cast down, to deject.

NBHL (1)

Հիւանդութեամբ տկարացուցանել. Անյաղթ զօրութիւնն քրիստոսի տկարացոյց զքեզ։ Տկարացուցանեմք զբռնաւորութիւնն։ Ընկէց զզօրաւորն, եւ տկարացոյց զհզօրն. (Նիւս. կուս.։ Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Իգն.։)


Տհաճեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Տհաճիմ.

NBHL (1)

Զբազումս իսկ տեսանեմ, զի տհաճին (կամ տհա՛ճ են) ընդ աստուծոյ երկայնամտութիւնն. (Ոսկ. եփես.։)


Տձեւեմ, եցի

See full entry →

va.

to deform, to disfigure.


Տղայացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to restore to youth.


Տղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Տղեմ.


Տղմացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to bespatter with mud, to dirty, to soul to foul.


Տնանկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to impoverish, to make poor, to render indigent.


Տնկագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to cultivate, to plant.


Տնկարկեմ

See full entry →

va.

to plant.


Տնկեմ, եցի

See full entry →

va.

to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.

NBHL (1)

Տնկեաց աստուած զդրախտն յեդեմ ընդ արեւելս։ Նոյ տնկեաց այգի։ Տնկեաց աբրաամ տունկ առ ջրհորովն երդման։ Մի՛ տնկեսցես անտառս զամենայն փայ տի առ սեղանովն տեառն աստուծոյ քոյ։ Ես տնկեցի, ապօղոս ջուր ետ, այլ աստուած աճեցոյց.եւ այլն։


Տնտեսավարեմ, եցի

See full entry →

va.

to govern economically, wisely.


Տնտեսեմ, եցի

See full entry →

va.

to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.


Տնօրինեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

cf. Տնտեսեմ;
to dispose;
to dispense with, to exempt from;
— բարւօք զկեանս, to lead a more regular life;
cf. Մարդանամ.

NBHL (1)

Եթէ բարւոք զկեանս մեր ոչ տնօրինիցեմք։ Զի եթէ սերմանեացդ՝ որ վասն մարդոյն, աստուած այնպէս հոգացաւ տնօրինել, մարդոյն ապա՝ յաղագս որոյ ամենայնքս գոյացան, ո՞չ տնօրինէր մեռելութեամբ զկենդանութիւն։ Տեսչութիւն հոգւոյն՝ որ զմերս տնօրինէր փրկութիւն. (Սարգ.։)


Տոգորեմ, եցի

See full entry →

va.

to imbibe, to impregnate, to saturate;
to penetrate, to dive into.


Տոկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to corroborate, to strengthen, to fortify, to consolidate.


Տոկոսեմ, եցի

See full entry →

va.

to extort usury, to lend upon usury.

NBHL (1)

Չտոկոսեմ զպարտապանդ, չպահանջեմ զպարտսն, չարկանեմ խեղդ. (Եփր. զղջ.։)


Տոհմորոշ առնեմ

See full entry →

va.

to distinguish or separate according to family or tribe.


Տոհորակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to strut, to flaunt.

NBHL (1)

ՏՈՀՈՐԱԿԵԼ. Զգնալ. ճեմել. նազաքայլ ընթանալ. յն. գնացք. βάδισις gressus.


Տողադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to put in a straight line.


Տողեմ, եցի

See full entry →

va.

to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.


Վիպագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write history.


Վիպասանեմ, եցի

See full entry →

va.

to relate, to narrate;
to write romance.


Վիպեմ, եցի

See full entry →

va.

to relate, to tell, to recount, to recite, to narrate.


Վիսացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render haughty, hard, inhuman, crabbed.


Վիրաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to wound, to ulcerate.


Վիրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վիրաւորեմ.


Վկայեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.

NBHL (1)

Ու՞ր են հալածանք, զի վկայեսցուք եւ մեռցուք. այլ ես ասեմ, վկայեցի՛ր մտօք, մեռջի՛ր ի մեղաց, վկայեա՛ քրիստոսի. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Վկանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to beat off, to drive or beat back, to rout, to scatter, to disperse, to defeat, to crush, to discomfit.


Վհատեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to discourage, to dishearten, to cast down, to dispirit, to deject, to unnerve. cf. Վհատիմ.

NBHL (1)

Սուտ մարգարէք վհատէին զժողովուրդն. (Մխ. երեմ.։)


Վհատեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Վհատեմ.


Վճարեմ, եցի

See full entry →

va.

to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.

NBHL (2)

Ես աւասիկ, ի մարդկային իրաց աստի վճարեալ եմ. (Ճ. ՟Ա.։)

Խոստանամ, եւ ոչ կատարեմ, ուխտեմ, եւ ոչ վճարեմ։ Անճառելեաւդ ձրիւ՝ մերայնովքդ վճարիս. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Է։)


Վճռեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վճիռ հատանեմ.


Վնասաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to accuse, to find fault with, to blame, to lay the fault on.


Վնասապարտեմ

See full entry →

va.

to accuse, to blame.


Վնասեմ, եցի

See full entry →

va.

to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.


Վշտագնեմ, եցի

See full entry →

va.

to afflict, to grieve, to concern, to pain, to distress, to cause sorrow to, to vex, to torment.


Վշտակրեմ, եցի

See full entry →

va.

to suffer.


Վշտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.


Վսեմ, ի, ից

See full entry →

adj.

sublime, eminent, high, elevated, grand, august, noble, excellent.


Definitions containing the research եմ : 6134 Results

Ձաղանք, նաց

See full entry →

cf. Ձաղ;
cf. Ձաղկանք;
ի ծաղր եւ ի —նս լինել, cf. Ձաղ լինիմ.

NBHL (1)

Սնոտի են գործքն ձաղանաց. յն. ձաղելիք. (Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 18։)


Ձայն, ից

See full entry →

s. mus.

voice;
sound;
cry, shout;
noise, rumour, clamour;
term, word, speech, tongue, language;
tone, tune;
—ք պորփիւրի, the five universals, (term in logic);
— թռչնաց, warbling of birds;
— ցնծութեան, cry shout of joy;
— աղաղակի, cry, clamour;
cry of pain, moan, lament, groan;
նուագումն —ի, loss of voice;
կերկերումն —ի, hoarseness, raucity;
ի — բարձր, aloud;
զօաւոր, մեծավայելուչ, ախորժ, քաղցր, սասկայոյզ, տկար, դողդոջ, թրթռուն, անախորժ, կերեկրեալ or կերկեր, նուաղեալ —, loud or strong, grave or serious, agreeable, sweet or soft, passionate or pathetic, faint or weak, trembling, thrilling, tremulous or quivering, disagreeable or harsh, hoarse, falling voice;
—թաւ or թամբ, սուր or զիլ, base, deep, soprano, shrill sound or voice;
— բառնալ, արձակել, առնել, արկանել, առնուլ, to cry, to utter, to send forth cries, to cry out, to shout, to clamour;
— ածել, to cause a voice or cry to be heard;
to cry;
— տալ, to cry out, to exclaim, to shout;
to speak, to apostrophize;
to defy, to challenge;
ի — ասել, to say, to pronounce aloud, to tell, to recite;
ի մի — պատասխանել, to answer unanimously, with one accord;
աղաղակել ի — մեծ, to cry with a loud voice;
to shout, to clamour, to yell;
բարձրացուցանել կամ ցացուցանել զ—, to elevate, to raise;
to lower, to abase the voice;
բարձրացուցանել զ— աղաղակի, to raise one's voice;
— բարձեալ գոչել, to cry out, to vociferate;
— զկնի եդեալ կոչել ցոք, to call after one;
— տուեալ խրախուսել, to exhort aloud;
— տալ միմեանց, to provoke mutually, to defy;
to shout on, to exhort, to animate, to inspirit, to cheer up, to inspire with courage, to excite;
— տալ մարտի, to declare war, to declare oneself opposed to;
— տալ ըննդէմ երկնից խիզախել, to lift up the head against high heaven, to be proud, arrogant, boastful;
— նորա գելաւ, his voice failed him;
նուաղեալ է —ն, he has a dying voice.

NBHL (2)

Ուսուցէ՛ք դստերաց ձայնս. (Երեմ. ՟Թ. 20։)

Հետեւսցին երգոց եւ ձայնից։ Յեռմոսաց ձայնից։ Զսաղմոսս եւ զկանոն իմ ի վերայ ութ ձայնից կատարեմ երգով. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Դ։)


Ձայնակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. mus. s. gr.

of the same opinion, unanimous, agreeing, of one mind;
singing with, in chorus;
unisonous, in unison;
consonant.

NBHL (1)

Ոչ ընդդիմանամ, այլ ձայնակից եմ. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)


Ձայնակցիմ, եցայ

See full entry →

vn. mus.

to agree, to be of one mind, unanimous;
to play or execute a symphony;
to be in tune;
to sing to, to accompany.


Ձայնակցութիւն, ութեան

See full entry →

s. mus.

agreement, consent, unanimity;
concert, harmony, symphony;
accompanying.

NBHL (1)

Պատկառեմ ի պօղոսի եւ ի պետրոսի ձայնակցութենէն, զի զաւետարանն բաժանեցին, բայց զաղքատս հասարակա՛ց արարին. (Ածաբ. աղք.։)


Ձայնարկու, աց

See full entry →

adj. s.

crying, uttering a cry;
crier, weeper, wailer, lamenter;
— գուսան, կին, mourner, mourning woman.

NBHL (1)

Կոչեցէք զձայնարկուս։ Կոչեսցի մշակ ի սուգ եւ ի կոծ եւ ի ձայնարկուս. (Երեմ. ՟Թ. 17։ Ամովս. ՟Ե. 16։)


Ձանձրացկոտ

See full entry →

adj.

easily growing tired.

NBHL (1)

Իսկ եթէ եմք ձանձրացկոտ յոյժ, յայտնի եմք իբրեւ զմատնիչս (անձանց). (Վրք. հց. ձ։)


Ձգտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to stretch, to extend, to spread;
to reach, to arrive;
to grow longer, to be prolonged, protracted;
to drive at, to tend to, to abut in;
to stretch oneself, one's limbs;
to endeavour, to strive, to try, to seek;
— աչօք զհետ ուրուք, to follow with the eyes;
— ընդ ումեք, to vie, to emulate, to rival, to strive with.

NBHL (2)

Երբեմն ձգտին իբրեւ զերկարս. (Երզն. քեր.) իմա՛ զերկարիլն վանկից։

Ձգտիմք, յօրանչեմք։ Ոչ յօրանչիցէ եւ ձկտիցի եւ ընդարմանայցէ յաղօթսն։ Յօրանչիցեմք, ձգտիցիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ ՟Գ. 4։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)


Ձեռագործ, աց

See full entry →

adj. s.

made with hands, manual, artificial;
manufacturing, mechanical;
manufacture, handiwork.

NBHL (1)

Վաճառել զձեռագործն։ Նստել ի ձեռագործի։ Այլ ինչ ձեռագործ ոչ գիտեմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. եւ այլն։)


Ձեռական, ի, աց

See full entry →

adj.

by hand, manual;
subject, submissive;
own, proper.

NBHL (1)

Մարմնոյդ չիշխես. եւ զիրսդ ձեռակա՞ն կոչես։ Զո՞ր ասիցես քո. զի ես ոչ գիտեմ ո՛ր ինչ ձեռական իցէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)


Ձեռակապ, աց, ով

See full entry →

s.

handcuffs, manacles;
—ս արկանել, դնել, to handcuff, to put on handcuffs.

NBHL (1)

Ձեռակապօք երկաթեօք։ Կապեալք ձեռակապօք։ Ձեռակապովք կապեսցին։ Լուծի զքեզ ի ձեռակապացդ. (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Թ. 8։ Յոբ. ՟Լ՟Զ. 8։ Ես. ՟Խ՟Ե. 14։ Նաւ. ՟Գ. 10։ Երեմ. ՟Խ. 1. եւ 4։)


Ձեռատունկ

See full entry →

adj. s. fig.

planted with one's own hand;
tree planted with one's own hand;
creature, being;
pupil;
client, dependent.

NBHL (1)

Հաստատեաց տէր զփրկութիւն ի ձեռատունկն նոր. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 22։)


Ձեռն, ռին, ռամբ, ձերբ, ձեռք, ռաց

See full entry →

s. fig. adv.

hand;
fist;
arm;
strength, might, power, force, main strength;
aid, succour, protection;
ի —, ընդ —, by, by means of, through the medium or channel of;
զձեռամբ, as much as one can, according to one's power;
ի ձեռանէ, coadjutor, assistant;
պաշտօնեայ ի ձեռանէ, subaltern functionary;
առ —, ready at hand, under one's hand, near, at hand;
առ — բառարան, portative dictionary;
— ի ձեռանէ, ընդ —, — ի —, from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him;
որ ընդ ձեռամբ է, subordinate;
հզօր ձեռամբ, with main strength, with a strong army;
— օտար, a strange hand;
յերկոցունց ձեռաց աջողակ, ambidexter, right-handed and left-handed person;
— հաւանութեան;
consent, assent;
ձեռս ի կապ, with one's hand tied;
with folded arms;
idle;
ձեռս յետս կապեալ, with one's hands tied behind;
—ք փապարեալք յաշխատութէնէ, hands hardened by toil;
մահահամբոյր ձեռամբ, with a deadly hand;
— տեառն, the hand, Spirit or Word of God;
ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց, according to one's strength, power or means;
ամբարձ զ— իւր ի տիրապետել, he formed the project of seizing the chief authority;
ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն, they lived by their labour;
ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն, he governs under him;
ի ձեռս քո է, it is in your power, it depends on you;
չէր — նորա բաւական, he could not, he had not the means;
ահա — իմ ընդ քեզ, my hand shall be with you;
յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր — իւր, every where he could;
եղեւ — տեառն ի վերայ իմ, the hand of God was on me;
— տալ իրերաց, to help or assist each other;
— տալ ի, to consent to;
— տալ անմեղութեան, to support, sustain or uphold innocence;
— տալ, to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help;
— արկանել, to lay hands on, to seize, to take possession of;
— արկանել, —ի գործ արկանել or առնել, to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try;
ի — տալ, to hand over, to deliver over, to give up;
ձեռս բառնալ, to lift up the hands;
ձեռս ամբարնալ, to raise one's hand against;
դնել զանձն ի ձեռին իւրում, to jeopard, to risk one's life;
— անձին հարկանել, to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour;
ձեռն յանձին հարկանել, to oblige oneself to;
ձեռն դնել, to lay hands on, to ordain, to consecrate;
to put one's signature to, to sign;
— տալ աղջկան, to give one's hand, to consent to marry;
ընդ or զձեռամբ լինել, to be in the hands of, under the power, in subjection to;
ունել ընդ ձեռամբ, to have ready at hand;
ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ, to bring under one's power, to subdue, to subjugate;
կալ ընդ ձեռամբ ուրուք, to put oneself under the protection of;
to submit, to yield;
to be submissive;
ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել, to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught;
ի ձեռս բերել, to obtain, to procure, to entrap, to catch;
անկանել ի ձեռս ուրուք, to fall into the power of;
— օգնականութեան գտանել, to find a helping hand, to be sustained by, favoured with;
զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել, to take or lead by the hand;
ձեռամբ առնել, to indicate, to point to with the band;
զձեռամբ լինել, to be able, sufficient, capable;
զձեռօք ածել, to seize, to grasp;
to arrest;
ի — առնուլ, to obtain, to acquire;
to re-acquire;
to undertake, to begin;
տարածել զձեռս իւր առ ոք, to open one's arms to;
ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to escape from the hands or power of;
— մխել, to meddle, to interfere;
to set a hand to, to undertake;
— մխել յոք, to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-treat;
to put to death;
ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք, to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of;
— or ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ, to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down;
— զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն, to draw a cord, to tighten a rope hand over hand;
— արկանել զգանձիւն, to try to rob the treasure;
լուանալ զձեռս, to wash one's hands of, to clear oneself from;
— ունել, to be fortunate, to have a lucky hand;
ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ, rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards.

NBHL (5)

Բժիշկքս՝ այլոց ձեռաց եմք կարօտ. (Ոսկ. եփես.։)

Յիսուս գթասցի՛ս ի մեզ ի յերկրպագու ծառայս՝ ի կարապետիդ քո ձեռն, զոր վերապատուեմք այսօր. (Տաղ.։)

Կանգնեցին ի ձեռն որդւոց արանց երիքովի ... եւ ի ձեռանէ նոցա ունէին մոսողամ ... եւ ի ձեռանէ ունէին սադովկ։ Զհետ նորա կալան ղեւտացիքն. եւ ի ձեռանէ նոցա կալաւ ասաբիա. (Նեեմ. ՟Գ. 4=17։)

Զի եւ անտի ձեռն (կամ ձեռս) ի գլուխ ելցես. (Երեմ. ՟Բ. 37։)

Անտի եւս ձեռն ի գլուխ եզցես. զի այդ իսկ է նշանակ սգաւորաց, զպատուական անդամն կոծել. (Մխ. երեմ.։)


Ձեռնագիտականն

See full entry →

s.

chiromancy, palmistry.

NBHL (1)

Հմայականին մասունք են հաւադիւիթական ... եւ ձեռնագիտականն։ Ձեռնագիտական է, յորժամ պարզելով զձեռս, վասն կրճմանցն՝ որ ի նոսա՝ ասիցեմք, այս ինչ նմա կայ եւ մնայ. (Նոննոս.։)


Ձեռնագիր, գրաց

See full entry →

s.

signature;
— արկանել, to put one's — or name to, to sign.

NBHL (1)

Փոխանակ ձեռնագրի պարտաւորացն զայս առաջի դնեմ անիրաւացն. (Եփր. աւետար.։)


Ձեռնարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ձեռնարկումն.

NBHL (1)

Եւ է նախ առաջին ձեռնարկութիւն այնոցիկ։ Յայսմ ձեռնարկութեան՝ ըստ երկուց յեղանակաց պատահեմ ձեզ, եղծանելով զառաջին ձեռնարկութիւն. եւ այլն. (Անյաղթ սահմ. Անյաղթ պորփ. Անյաղթ պերիարմ.։)


Ձեռնկալու, աց

See full entry →

adj.

lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.


Ձեռնհաս

See full entry →

adj.

able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.


Ձեռնտուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

succour, aid, assistance;
cooperation;
means.

NBHL (1)

Ախտացեալ յօդիցն լուծմամբ. որում ոչ անխայեցեր զբժշկութեանն ձեռնտուութիւն։ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)


Ձերբակալ առնել

See full entry →

sv.

cf. Ձերբակալեմ.


Ձերբակալ ըմբռաել

See full entry →

sv.

cf. Ձերբակալեմ.


Ձեւ, ոյ, ով

See full entry →

s. geom.

form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.

NBHL (2)

σχῆμα habitus, figura ῤυθμός modulus ὐπόδειγμα , τύπος exemplum μορφή forma եւ այլն. Տեսիլ լրման քանակի. չափ եւ դիտակ մարմնոյ. յարդարուած. յօրինուած. զարդ. եղանակ. օրինակ. տարազ. տեսակ. կերպարան. կերպ. տիպ. նմանութիւն. համեմատութիւն. ունելութիւն.

ՁԵՒ. σχῆμα habitus. Որպէս Հանդերձ. զգեստ. մանաւանդ Սքեմ կրօնաւորական. յն. ըսխի՛մա. լտ. հա՛պիդուս. (որ են ձեւ, եւ ունելութիւն)


Ձեւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Կերպարանիմ.

NBHL (1)

Ի յաչս մարդկան ձեւանամք. (Մխ. երեմ.։)


Ձիավար, աց

See full entry →

s.

postilion, post-boy;
horseman, rider.


Ձիավարականն

See full entry →

s.

horsemanship, equitation.

NBHL (1)

Եկի այսր հանդիսել ո՛չ զձիավարականն, զի տղայ եմ հասակաւ. (Պտմ. աղեքս.։)


Ձիարձակ՞՞՞լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Ձիարձակ՞՞՞արշաւեմ.


Ձիարշաւ

See full entry →

cf. Ձիընթացք;
— առնել, խաղալ, cf. Ձիարձակ՞՞՞արշաւեմ.


Ձիաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ձիարկեմ.


Ձիընթացք

See full entry →

cf. Ձիընթացարան.


Ձիութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nature of a horse.

NBHL (1)

Ձի տեսանեմ, ձիութիւն ոչ։ Ձիութիւն ի ձիսն, եւ նոքա ի նա. (Անյաղթ պորփ. եւ լծ. յայլմէ։)


Ձիւնաթաղ

See full entry →

adj.

covered with snow, snow-clad.

NBHL (1)

Եղեմնապատ սառամբ լինիք, եւ ձիւնաթաղ ամբողջ պահիք. (Շ. եդես.։)


Ձկնորս, աց

See full entry →

s.

fisher, fisherman;
նաւակ, կարթ, երեքարձէն — ի, fisherboat, smack;
— hook;
harpoon, fishspear;
քաղաք — աց, fisher-town.

NBHL (1)

ἀλιεύς, ἀλιευτής piscator, marinator. Որսորդ ձկանց. ձկնահան. ձկնախոյզ. ... տե՛ս (Յոբ. ՟Խ. 26։ Ես. ՟Ժ՟Թ. 8։ Երեմ. ՟Ժ՟Զ. 16։ Մտթ.։ Մրկ. եւ այլն։)


Ձկնորսաբար

See full entry →

adj.

like a fisherman.

NBHL (1)

Այլ ոչ վիճաբանեմք ձկնորսաբար. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)


Ձմեռնանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.


Ձմեռնատունկ, տնկոց

See full entry →

s.

evergreen.

NBHL (1)

Ձմեռնատունկ վայելչացեալ եդեմային սաղարթաճեմ ոստօք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Ձմերատուն

See full entry →

s.

winter residence;
winter apartment.

NBHL (1)

Թագաւորն նստէր ի ձմերատանն. (Երեմ. ՟Լ՟Զ. 22։)


Ձոյլ, ձուլոյ

See full entry →

adj. s.

smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.

NBHL (1)

Եղեւ հարիւր տաղանդ արծաթոյն ի ձոյլ հարիւր խոյակաց։ Ձոյլ արծաթոյ եւ ոսկւոյ։ Երկու կարգ մութից ձուլեալք ի ձուլին նորա հաստեալք։ Ձոյլ երկաթոյ։ Ըստ դահեկանի ձուլոյ։ Ի տասն դահեկանէ ձոյլ նոցա։ Յիսու երկդրամեան էր ձոյլ նորա. (Ել. ՟Լ՟Ը. 26։ Երեմ. ՟Ժ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 24։ Յոբ. խ. 13։ Ծն. ՟Ի՟Դ. 22։ Յես. ՟Է. 21։)


Ղ (ghad)

See full entry →

s.

the eighteenth letter of the alphabet, and the thirteenth of the consonants;
ninety, ninetieth;
It has much affinity with the letters խ and լ, and is sometimes confounded with them, for example : մժեղ — մժեխ, բաղդ — բաղտ;
In foreign words with a comma placed above, it is always pronounced լ.

NBHL (1)

Ղ. Երբեմն ի հայկական բառս լծորդ է ընդ խ. զի անխտիր գրի յոմանց բախտ, բաղդ. մժեղ, մժեխ. սանդուղք, սանդուխք. վախճան, վաղջան. եւ այլն. որպէս եւ եղբայր՝ ռամկօրէն ասի եխպար, ախպար։


Ճռաքաղ առնել

See full entry →

sv.

cf. Ճռաքաղեմ.


Ճռաքաղ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Ճռաքաղեմ.


Ճռաքաղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

grape-gleaning.

NBHL (1)

Լաւագոյն է ճռաքաղութիւնդ եփրեմի քան զկութսն աբիեզերայ. (Դտ. ՟Ը. 2։)


Ճռնչիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to creak, to screak.


Ճրագաձեւ

See full entry →

adj. s. mar.

lamp-shaped;
an ancient Greek oared-vessel, lychnis.

NBHL (2)

Որ ունի զձեւ ճրագի, այսինքն ճրագարանի, լապտերի, կանթեղի. այն էր ազգ նաւու երբեմն առ յոյնս, որպէս ցռկանաւ. ... (ναῦσ) λύχνον.

Նաւ. որգոն, այծեմնաձեւ, կամ ճրագաձեւ. (Սահմ. ՟Ե։)


Ճօճ առնուլ

See full entry →

sv.

cf. Ճօճեմ.


Ճօճիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.

NBHL (3)

(Ձկունք) ճօճին պերճն ճեմօք։ ողբոջք խոտոց ճօճին ճեմին ի վերայ երեսաց երկրի ի շնչել քաղցրաշունչ հողմոյ. (Վեցօր. ՟Է. եւ ՟Բ։)

Հասկիցն կերպարանք, (կամ ոճք ցորենոյ) ի քաղցր օդոյն ճօճի ճեմի զօրէն ծովային ալեաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)

Ճեմին ճօճին բիբք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Մ (mèn)

See full entry →

s.

the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.

NBHL (1)

Մ. Լծորդ է երբեմն ընդ ն. զոր օրինակ՝ ամբիծ, իբր անբիծ. ըմբերանել՝ իբր ընբերանել. բամբասել կամ բանբասել։ Եւս առաւել՝ բաղադրական մասնիկդ համ, փոխի ստէպ ի հան. զի Հանդէս՝ է իբր համայն տեսիլ. հանգոյն՝ իբր համգոյն. հանուր՝ իբր համուր, համօրէն. հանգանակ, իբր համագայութիւն կամ համարկութիւն. եւ այլն։


Մագլցի

See full entry →

adv.

with the claws;
— ելանել ի վեր, cf. Ի վեր մագլեմ.


Մախաթ, ոյ

See full entry →

s.

large or packing-needle;
awl, pricker, bodkin.

NBHL (1)

Մախաթով ծակեալ էի զծեփ նորա։ Յորժամ դնեմ ես զմախաթ իմ, ոչ մնամ առնուլ զնա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)


Մախանք, նաց

See full entry →

s.

envy, jealousy;
spite, rancour, ill-will, grudge;
անարգ —, livid rancour.

NBHL (1)

Ոչ կարեմ ընդ քրիստոնէից ժողովս մախանօք կալ. (Լմբ. առ լեւոն.։)


Մածանիմ, ծայ

See full entry →

vn.

cf. Մածնում.

NBHL (1)

Որ այսչափ շուրջ զմեօք մածեալ ունիմք զբազմութիւն վկայից։ Իբրեւ զմարախ մածեալ զցանգով յաւուր ցրտոյ։ Մածեալ է ի տախտակս սրտից նոցա։ Մածանէր ահն ի վերայ. (Եբր. ՟Ժ՟Բ. 1։ Նաւ. ՟Գ. 17։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 1։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 15։)