Definitions containing the research սար : 4919 Results

Նաւաբեկ

See full entry →

adj.

shipwrecked;
— նաւաստի, ծովագնացք, the shipwrecked mariners or people, the survivors from a wreck;
— լինել, to be shipwrecked, cast away.


Նաւաբեկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to run aground, to strand, to founder, to be lost.


Նաւաբեկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shipwreck, wreck;
stranding.

NBHL (1)

Նաւաբեկութեամբ խորասոյզ եղեալ կորնչի։ Եթէ հասարակաց դիպեսցի նաւաբեկութեան մահ։ Եւ՛ս չարագոյժ զնաւաբեկութեանցն ունի զտարակոյս. (Պիտ.։)


Նաւակից

See full entry →

adj. s.

voyaging together;
fellow-voyager.

NBHL (1)

Նաւակից մեղ եղեւ փիլաքր՝ սարկաւագօք հայրապետին կոստանդինուպօլսի. (Շիր. զանձնէ։)


Նաւաչու

See full entry →

s. adj.

way, passage, ferry;
cf. Նաւագնաց.

NBHL (1)

Նաւաչուն Պօղոսի յեփեսեայ մինչեւ ի Կեսարիա պաղեստինացւոց. (Նախ. գծ.։)


Յաչաղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յաչաղիմ.


Յաջողակաբար

See full entry →

adv.

adroitly, dexterously, cleverly, skilfully, expertly, capably.


Յառաջածանօթ

See full entry →

adj.

foreknown, predicted, foreseen.


Յառաջաձիգ

See full entry →

cf. Յառաջակարկառ.

NBHL (1)

Երկոցունց եռագունիցն հաւասարասրունն զմի ընկալեալ է բնութիւն, եւ յառաջաձիգն՝ անեզր բնութիւնն. (Պղատ. տիմ.։)


Յառաջընծայ

See full entry →

adj. s. fig.

offered beforehand;
first fruits;
the first proselyte.

NBHL (1)

Տեսանե՞ս զելսն յառաջընծայս։ Որում յառաջընծայ իսկ եղեալ յերգ սաղմոսարանին մարգարէն։ Որպէս ասէն իսկ յառաջընծայ մարգարէութիւնն. (Ագաթ.։)


Յառիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to stretch out the head to see;
to stretch, to extend, to thrust;
to fasten or stick on, to be fixed or fastened on, to heed to dwell on;
— մտօք, ի խորհուրդս, to contemplate, to speculate upon, to meditate or consider attentively, to penetrate, to examine thoroughly;
— յոք, յառեալ կալ or հայել յոք, to fix the eyes or the gate on a person;
— ի դուզնաքեայս, to be fond of trifles;
աչք իւր անքթիթ յառեալ կային ի քաջազն, his eyes were fastened on that brave man.


Յատակ, աց

See full entry →

s.

bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.

NBHL (1)

Կտրեալ զքարինսն մինչեւ յատակս (կամ ի յատակս) բլրոյն՝ հաւասար գետոյն։ Քակեաց զմեհեանս մինչեւ յատակս։ Անլուաց ոտիւք մտանել յատակս տաճարին Աստուծոյ. (Խոր. ՟Բ. 39։ ՟Գ. 33։ Փիլ. ել. ՟Ա. 2։)


Յատկաբար

See full entry →

adv.

properly, specially, particularly, expressly, precisely.

NBHL (1)

Հասարակապէս, եւ յատկաբար. (Սարկ. քհ.։)


Յատկական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Յատուկ.

NBHL (3)

Յատկական, կամ հասարակաց օգտութիւն. (Դիոն. ածայ.։)

Ոչ հասարակական, եւ ոչ յատկական ունել հարստութիւն. (Սարկ. քհ.։)

Ամենայն ուրեք հասարակն յատկականացն նախադասին. (Ոսկիփոր.։)


Յատկապէս

See full entry →

adv.

cf. Յատկաբար.

NBHL (1)

Հասարակաբար, այլ ոչ յատկապէս ումեք։ Հասարակաբար, որգունակ, մարդ. եւ յատկապէս, ո՛րգոն, Պօղոս։ Յատկապէս յանուանէ յիշեալ. (Պորփ.։ Թր. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։)


Յատկեղ

See full entry →

adj.

own, essential.

NBHL (1)

Յատկեղքն՝ տարբերիլ այլ այլոյ առնեն։ Հասարակաբարն եւ յատկապէսն՝ այլայլակ առնեն, իսկ յատկեղքն՝ այլ. (Պորփ.։)


Յատուկ

See full entry →

adj. adv.

proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.

NBHL (1)

Պա՛րտ է զհասարակն յատկաւն բարդել. եւ հասարակ է մարդն, իսկ յատուկ է Պետրոս. (Ոսկիփոր.։)


Յար

See full entry →

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.


Յարակցեմ, եցի

See full entry →

va.

to join, to conjoin, to connect, to league.


Յարակցութիւն, ութեան

See full entry →

s. chem.

con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.

NBHL (1)

Զյարակցութեանն եղանակ պատմելով՝ պարգեւեալ նմա ասեն առ ի նմանէ զհաւասարութիւն պատուոյն։ Ո՛չ ուրեմն է սոսկ յարակցութեամբ առ Աստուածն բան՝ պատուեալ մարդ Քրիստոս. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Ա։)


Յարամուր

See full entry →

adj.

very solid, firm;
thick;
dark, obscure;
յարամրի ի ներքո մտանել, to obtrude or introduce oneself by stealth, to insinuate or worm oneself into.


Յարառնում, առի

See full entry →

va.

cf. Յարառոցեմ.

NBHL (1)

(Տարբերութիւնք հասարակք եւ յատուկք) յենթադրութեան յարառոցին. իսկ յատկեղքն ի սահմանս. (Անյաղթ պորփ.։)


Յարառոցեմ, եցի

See full entry →

va.

to assume together;
to employ, to make use of continually.

NBHL (1)

(Տարբերութիւնք հասարակք եւ յատուկք) յենթադրութեան յարառոցին. իսկ յատկեղքն ի սահմանս. (Անյաղթ պորփ.։)


Յարատեւ

See full entry →

cf. Յարատեւակ.

NBHL (1)

Յարատեւակ աստուածային կենդանութեամբ զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Յարատեւակ Աստուածային լուսով մաքրեցելոցն անլուծանելի ընձեռէ կեանս. (Մամբր.։ եւ Խոր. վրդվռ.։)


Յարատեւակ

See full entry →

adj.

persevering, steadfast, permanent, everlasting;
eternal, perpetual, endless.

NBHL (1)

Յարատեւակ աստուածային կենդանութեամբ զանլուծանելի կեանս հասարակաց ընդձեռէր։ Յարատեւակ Աստուածային լուսով մաքրեցելոցն անլուծանելի ընձեռէ կեանս. (Մամբր.։ եւ Խոր. վրդվռ.։)


Յարացոյց, ցուցի

See full entry →

s.

example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.

NBHL (1)

Յորժամ հաւասարաւն զհաւասարն ցուցանեմք, յայնժամ յարացոյց կոչի։ Վասն զի դժուարիմանալիք են ասացեալքն, յարացուցիւ հաստատեսցուք զնոյնս. (Անյաղթ պորփ.։ եւ Սահմ. ՟Ա։)


Յարդատեսակ

See full entry →

adj.

like straw.


Յարդարեմ, եցի

See full entry →

va. mus.

to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.

NBHL (1)

Մաքրեալ եւ յարդարեալ։ Յարդարեսցէ զճանապարհ քո առաջի քո։ Յարդարեաց զնոսա իբրեւ զերիվար գեղեցիկ պատերազմի։ Ի նմանէ դիտեաց, եւ ի նմանէ յարդարեաց։ Բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս յարդարէ (կամ առնէ)։ Իբրեւ սաղմոսարանաւ իւրաքանչիւր յարդարեալ ձայնիւք (կամ ձայնիւ յարմարեալք).եւ այլն։


Յարդարուն

See full entry →

cf. Յարդար.


Յարելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

adherence, conjunction, connexion.


Յարմարական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Յարմար.


Յարութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.

NBHL (1)

Այնոցիկ՝ որ յերկնին են՝ ամենեցուն է յարութիւն եւ միասնութիւն եւ կապ ինքն երկին, որպէս յօրինեալ ի մարմնի անդամք ամենայն յարմարեալ են եւ բնաւորեալ։ Որ հաստատուն բնութեամբ ընդ միմեանս խառնեալ են, յարութեան պատճառք, շնչաւորաց նախ առաջին կերակուր է (օդն)։ Յեղյեղուկ բնութիւն ունելով, զյարութիւնն ոչ յինքեանց ունելով։ Այն որ ի տեւ յարութեանն մանաւանդ երթայ։ Երկնայնոյ հաւասարեաց բնութեան Հռեբեկայ, որոյ անուն թարգմանեալ է յարութիւն. վասն զի ոչ նուազութիւն եւ ոչ յերկարութիւնս եւս ընդունի։ Բանականի բաժին տուեալ է կոյսն յարութիւն եւ ի մշտնջենաւորութիւն հռեբեկա, եւ այլն. (Փիլ. ստէպ։)


Յարուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to raise, to raise up, to cause to appear;
to erect, to set upright;
to awake, to wake up, to arouse;
to revive, to resuscitate, to bring to life again;
to stir up, to excite, to suscitate, to cause to revolt, to agitate, to move, to provoke;
to raise, to build, to elevate, to erect, to set up, to construct;
— զաւակ, to give sons or posterity;
զօր —, to raise troops, to make levies of soldiers;
— հողմ ի ծովու, to cause a wind to blow on the sea;
— վրէժխնդրութիւն, to take revenge or vengeance;
— բանս, to circulate false reports;
— զամբաստանութիւն, to accuse, to charge;
cf. Թշնամի.

NBHL (1)

Հանգեաւ իբրեւ զառիւծ. եւ ո՞ յարուցանիցէ զնա։ Տեսանիցես անկեալ ի ճանապարհի, յարուցանելով յարուսցես ընդ նմա։ Յարուցանել դատաւորս, կամ մարգարէս։ Հողմ հիւսիսոյ զամպս յարուցանէ։ Եւ Տէր յարոյց հողմ ի ծովուն։ Յարուցանել բանս, կամ հալածանս, կամ սատան, կամ վրէժխնդրութիւն։ Զամենայն երիտասարդս յարուցից ի վերայ նորա. եւ այլն։


Յարուցումն, ման

See full entry →

s.

resuscitation;
cf. Յարոյցք.


Յաւակնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Յանդգնութիւն.


Յաւելադրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յաւելում.

NBHL (1)

Նհանջիդ երեք ժամն յաւելիսն յաւելադրեալ։ Նոցա դարձեալ այլ եւս յաւելադրէ սարկաւագն զնոյն, սաղմո՛ս ասացէք։ Ասէին, օրհնեալ եկեալ անուամբ Տեառն, դաւթեան ձայնիւն յաւելադրեալ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)


Յաւելուած, ոց

See full entry →

s.

addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.


Յաւէտ

See full entry →

adj. adv.

more;
at most;
much more, a great deal, better;
rather, more worth while, so much the better, still more;
— զի, above all, principally, especially;
cf. Յաւէժ;
— կամ նուազ, more or less.

NBHL (2)

Ծաղու արժանի է բանիս կազմութիւն, յաւէտ զի՝ հառաչանաց։ Ոչ գոյացեալն հաւասար է ոչնչի, յաւէտ զի՝ բոլորովիմբ ոչինչ։ Որոց ի դէպ էր, յաւէտ զի՝ հարկաւոր. (Կիւրղ. գանձ.։ եւ Պրպմ.։)

Առ ստացօղն՝ միշտ նենգաւորս, եւ առ բանսարկուն յաւէտ հաւատարիմս։ Ոչ նոր ինչ գտեր յիս, այլ նոյն եմ յաւէտ նովին պատահմամբ յանցաւորութեան. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ա։ (յորս փակի եւ իմաստ ձայնիս ըստ ՟Ա. նշ)։)


Յեղանակ, աց

See full entry →

s.

cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.

NBHL (1)

Որպէս զուարակք հաւասար յեղանակաւ զենեալք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Յեղանակեմ, եցի

See full entry →

va.

to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.


Յեռում, ռի

See full entry →

va.

to set, to mount, to enchase, to stud;
to fit in, to mortise;
to connect, to join, to link, to concatenate, to tie, to attach;
to insert, to interpolate, to intercalate;
to compose, to weave, to entwine;
— մարգարիտս, to string pearls;
— ընդ պատուհանն, to loll out of window;
— առ եղբայր իւր, to visit one's brother, to pay him a visit.

NBHL (1)

Յե՛ռ զնոսա ընդ մատունս քո։ Ոսկի խնձոր ընդ սարդիոն յեռեալ։ Յարմարումն (կամ ձեւ) բարձից քոց նմանութիւն ուլանց յեռելոց. (Առակ. ՟Է. 3։ ՟Ի՟Ե. 11։ Երգ. ՟Է. 1։)


Մծղնեայ, էի, ից

See full entry →

adj. s.

incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.


Մղեմ, եցի

See full entry →

va.

to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.


Մնացական, ի, աց

See full entry →

adj.

permanent, stable, lasting, durable, solid.


Մշակեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.


Մշակութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

cultivation, husbandry, tillage, agriculture;
culture, cultivation;
servitude.

NBHL (1)

Ազատեաց ի չար մշակութեանց բանսարկուին. (Շ. ընդհանր.։)


Մշտաշարժ

See full entry →

adj.

perpetually in motion.


Մշտաշարժութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perpetual motion.


Մշտնջենաբար

See full entry →

adv.

perpetually, eternally, to eternity, for ever, without end.


Մշտնջենանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Մշտնջենաւորիմ.