cf. Կանխագուշակ.
· Calfa
Զոր եւ մարգարէն նախագուշակ լինել մարդկան՝ չա՛ր պատահման. (Շ. իմ. եղակ.։)
to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.
· Calfa
Զոր ի մասնէ վերաճառեալքդ նախագրեցին։ Նախագրեալ համարդ սակաւութեան։ Ընդ նախագրեալ երջանկացն փառատրական աղերսարկութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ի՟Թ. ՟Ձ՟Բ։)
provident, careful.
· Calfa
Նախախնամական սէր արարչին, կամ ողորմութիւն, տեսչութիւն, բարիք, մարդասիրութիւն, զօրութիւն, հաճոյք. (Յճխ. ՟Բ։ Նար. երգ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարկ. քհ.։ Դիոն.։ Պիտ.։)
ՆԱԽԱԽՆԱՄԱԿԱՆՆ գ. Նախախնամօղն աստուած, եւ նախախնամութիւն նորա. իսկ ի մարդիկ՝ Հոգողութիւն. խնամ։ (Փիլ. նխ. ստէպ։)
to provide, to be the providence of, to take care, to supply, to look, to preserve, to watch.
· Calfa
predisposition.
· Calfa
Ե՛ւ զկամակորն ի նախայօժարութենէ գործողին սովոր ես թողուլ, ի վեր քան զբան գոլով մարդարսէր. (Սարկ. աղ.։)
delineated or designed beforehand;
prototype, original.
· Calfa
Օրինակ բարի, եւ տիպն նախանկարք լինին մարդկան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.
· Calfa
Իբրեւ զնախանձաբեկս, եւ ամենայն մարդկան փրկութեան թշնամիք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։)
to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.
· Calfa
Ի գազանաբարոյութիւն նախանձեալք, եւ ի համազգիսն հումք եւ մարդատեացք. (Մեկն. ղեւտ.։)
author or cause of all evil, the Devil.
· Calfa
Յայս կամս է առաջի նախաչարն սատանայ, եւ ապա չարասէրք ի մարդկանէ. (Շ. ամ. չար.։)
to tell, narrate or announce beforehand.
· Calfa
Զնախապատմեալ շնորհս արարեր մարդկան. (Լմբ. պտրգ.։)
to predestine.
· Calfa
Պատկանաւոր ժամանակ առ մարդեղութիւն տեառն նախասահմանեալ եւ նախակարգեալ ի հիմնաւորութենէ աշխարհի. (Բրս. ծն.։)
Զայն՝ որ նախասահմանեալ էր աստուած, եւ համարեալ արդար, իրաւամբք փրկել զմարդիկ. (Լմբ. առակ.։)
predestination.
· Calfa
Պօղոս սամոստացի խոստովանի (զբանն աստուած կամ զՔրիստոս) նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով (որպէս զայլ մարդիկս անգոյս), իսկ էութեամբ ի նազարեթէ ցուցեալ (այս ինքն ի կուսէ սկիզբն առեալ). այսպիսի է նորա ամբարշտութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
cf. Նախաստեղծիկ.
· Calfa
πρωτόπλαστος primo formatus. Առաջին կամ յառաջագոյն ստեղծեալ. նախկին ստեղծուած. եւ Առաջին մարդն ադամ, եւ եւայ.
created first.
· Calfa
Ուր ադամային մարմինն նախաստեղծիկ մարդոյ անկեալ կայր. (Կիւրղ. խչ.։)
first dead (Abel);
premature.
· Calfa
Այսօր անմեղ սուրբ մանկունքն ի տղայական հասակի նախավախճան չարչարանօք վկայք եղեն քո մարդեղութեանդ. (Շար.։)
insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.
· Calfa
Նախատ լինել ի մարդկանէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Բարեկամ մարդոյն աստուած էր. յորմէ նախատ եղեւ հայրն մեր՝ ասելով, կինս զոր ետուր. Համամ առակ. ուր կա՛մ ընթերցի՛ր, յոր նախատ (այսինքն նախատօղ) եղեւ ադամ. եւ կնո իմա՛, յանդիմանեալ եղեւ, եւ ետ պատասխանի անտեղի։
wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.
· Calfa
Նախատինք նախատչաց քոց։ Բառնալ զնախատիսն իմ ի մարդկանէ։ Մի՛ երկնչիք ի նախատանաց մարդկան։ Դարձո՛ ի քէն զբանս նախատանաց։ Նախահանաց համբեր սիրտ իմ։ Եհան յինէն աստուած զնախատինս իմ։ Ոչ կարեմք առնել զայդ բան, քանզի նախատինք են մեզ։ Եդից նախատինս ի վերայ ամենայն Իսրայէլի։ Նախատինս դնէ մեզ զյանցանս օրինացն։ Նախատինս անզգամաց արարեր զիս։ Նախատինս ոչ առնու։ Եղեւ ինձ բան տեառն ի նախատինս եւ ի կատականս։ Լցցի նախատանօք.եւ այլն։
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
· Calfa
Մարմին մարդկան ոչ մեղաց նման է, եւ ոչ արդարութեան, այլ ներընդունակ յարարչէն հաստատեալ նախարարութեան. (Ժող. շիրակ.։)
pre-existent, uncreated.
· Calfa
Բոլորիցն աստուած ընդդէմ նախեղակ մարդոյն փակէ զճանապարհ ծառոյն կենաց. (Պիտառ.։)
exordium, preamble, prologue, prolegomena.
· Calfa
Զոր օրինակ մարդ ի պատկերէն իւրմէ ճանաչի, սոյնպէս եւ գիրք ի նախերգանէն. (Կրպտ. յռջբ. սարգ.։)
the first.
· Calfa
Զհրեշտակն ի մորենւոջն ի մարդկեղէն բարբառ ածեալ՝ տայր ընդ նախընծայեցելոյ առն աստուծոյ ընդ Մավսէսի խօսել. (Եզնիկ.։)
received beforehand, forwarded antecedently;
— լինել, to be received first.
· Calfa
Զգիր նախընկալ հոգէլից մարգարէութեան կատարեցեր զմարդանալոյ քո. (Գանձ.։)
cf. Առաջին.
· Calfa
Նախկին յարձակի մտօքն տեսանել զմարդն. (Խոսրովիկ.։)
Զի նովաւ եւ նախկին՝ մարդկայինս ազդ վերաստեղծցի առ որ ի սկզբան. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Տե՛ս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 16. 20։ ՟Բ. 5։)
slaughter, carnage, blood;
great loss, prejudice, waste;
—րս արեան գործել, to slaughter;
—րս գործեցին դժնդակս ընդդեմ թշնամեաց, they made a dreadful slaughter of the enemy.
· Calfa
Կոտորած սաստիկ յորսս կենդանեաց, եւ ի պատերազմի մարդկան. վնաս. զեան. ոճիր. հարուած. պրս. նախջիր, որ եւ շիքեար, որ է որս. եւ նախշ, վնաս, հարուած. (որպէս եւ նօգսան, լտ. նօ՛քսա, վնաս).
first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.
· Calfa
Նախնի մարդն Ադամ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յարուցեր զմարդն նախնի։ Նախնում առակիդ։ Ի նախնումն աւուր։ Ի խնդրել զերկրորդն՝ զնախնին կորուսի. (Նար.)
priority;
antiquity, age.
· Calfa
Զառաջնորդութիւն եւ զնախնութիւն մարդկային իրաց զնմանէն կախեն. (Փիլ. բագն.։)
to exercise, to train, to discipline.
· Calfa
Զմարմինս եւ զոգիս աստուած առնէ, եւ զանձնիշխանութիւն եւ զառաքինութիւն մարդիկ նահատակեցուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
humid;
s. gr. semi-vowel, liquid letters.
· Calfa
Նաւաստական իրիս արուեստ զնա՛յ տառին (այսինքն զխոնաւ տարերն) ճանապարհորդութիւն քան զյերկիրն գնացս եւ՛ս դիւրագոյնս կազմէ։ Զերկուս անջատեալ ազգ մարդկան՝ միջնակայութեամբ նա՛յ տառիդ ի միաբանութիւն յարմարական սիրոյ ածիցէ. (Պիտ.։)
vain, useless, futile, frivolous;
ի —, in vain, vainly, to no purpose, uselessly;
ի — աշխատ լինել, to labour in vain;
ի մոտօյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
· Calfa
cf. Նաւագնացիկ.
· Calfa
Ծովն մեծ, զոր ոչ երբէք կոխեաց ոտն մարդոյ նաւագնաց գնացիւք. (Վեցօր. ՟Դ։)
sea-faring, navigating, travelling by sea;
navigator;
voyager;
— լինել, to navigate;
to go by sea, to voyage;
—ք, navigable waters.
· Calfa
Ծովն մեծ, զոր ոչ երբէք կոխեաց ոտն մարդոյ նաւագնաց գնացիւք. (Վեցօր. ՟Դ։)
captain, commander.
· Calfa
Առաքեալք եւ մարգարէք, եւ վարդապետք են նաւավարք, ունելով նաւապետ զմարմնացեալ եւ զմարդացեալ բանն աստուած. (Կանոն.։)
to command, to steer or guide a vessel;
to pilot.
· Calfa
Աստուած զամենայն եւ ավ հանդիպումն եւ ժամանակ զմարդկայինս զամենայն նաւապետին. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
command, steering, working, piloting a vessel.
· Calfa
Ի ձեռն վարչութեան յիսնապետութեամբ եւ նաւապետութիւն պէսպէս գոլոգ մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
profession of a sailor;
seamanship;
steering of a ship;
piloting;
navigation.
· Calfa
Ի զինուորութեանցն հոյլս, եւ ի նաւաստութեան։ ԶՆաւաստութեան շահավաճառութիւն։ Պարտ էին զնաւաստութիւն՝ աստուածային եւ մարդկային արուեստ ասել, եւ այլն. (Պիտ. ստէպ։)
va. vn. cf. Նաւապետեմ.
· Calfa
Աստուծով բախտ եւ ժամանակ զմարդիկ նաւավարեն. (Ոսկիփոր.։)
to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.
· Calfa
Ծով է կենցաղս. եւ նաւարկեն ի սա մարդիկ զանազան եւ բիւր շաւղօքն. (Լմբ. առակ.։)
to cause to transgress or to sin, to induce to crime.
· Calfa
Մեղանչական կիրքն ի յանցուցանողին գլուխն դարձցի։ Երեւեսցին մարդիկք անպարտ ի յանցանելն, եւ յանցուցանօղն պարտական. այն է սատանայ. (Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. ես.։)
cf. Յաչաղիմ.
· Calfa
Եթէ յաչաղես զփրկութիւն ողորմելոցն, անմարդի ես. (Փիլ. յովն.։)
cf. Յապաղեմ.
· Calfa
Ոչ գոյր նախանձ, որ յապաղեցուցանէր։ Եւ ոչ զի խաբէութեամբ մարդկան յապաղեցուսցէ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 2։)
delay, hinderance, impediment;
putting off, delaying, protraction, procrastination, prorogation, respite;
temporizing.
· Calfa
Սա միայն ոչ ընդունի զյապաղումն, մարդասիրութիւնս. (Ածաբ. աղք.։)
to prosper, to be prosperous, successful or fortunate, to have great success, to thrive, to succeed in, to contrive to, to get on prosperously, to reach or attain one's aim, to come to a good issue, to terminate propitiously;
— ի վեր քան զակնկալութիւն or զկարծիս, to succeed against all probability;
ոչ-, չ-, to be unsuccessful, to fail, to miss one's aim, to be baffled, to miscarry, to be greatly disappointed;
յաջողեսցին, յաջողեսցի քեզ, you will fully succeed;
all will be well with you.
· Calfa
Ե՛լ յռամովթ Գաղաադ, եւ յաջողեսցիս։ Ուստի ոչինչ յաջողիցիք։ Ոչ յաջողեսցի ձեզ։ Նստաւ Սողոմոն յաթոռ Դաւթի հօր իւրոյ, եւ յաջողեցաւ։ Ասացէ՛ք հա՛սկ հա՛սկ. եւ ոչ յաջողեցան խօսել այնպէս։ Յաջողեցաւ ի վերայ նորա հոգի Տեառն։ Եթէ յաջողեա՞լ իցէ արքայութեանն Աստուծոյ։ Զամենայն զոր ինչ արասցէ՝ յաջողեսցի նմա։ Ոչ յաջողեսցի մարդոյ յանօրէնութենէ.եւ այլն։
cf. Յառաջս.
· Calfa
Ի ձեռն աչաց յառաջ՝ քան գործով՝ մեղանչեն մարդիկ։ Եղիշ. (խաչել. (որ է որպէս՝ մակբայ)։)
to speak first;
to open the proceedings;
to make a preface or introduction;
to give as a specimen.
· Calfa
Եթէ յառաջաբանեալ էր (մեղայիւ) քան զտեառնն յանդիմանելն, արժանի էր լեալ մարդասիրութեան։ Մի՛ յամեր, մինչեւ դատախազն քո յառաջաբանէ։ Կարկեա՛ յառաջաբանելով՝ զնորա լեզուն. (Մաշկ.։)
pronounced, uttered.
· Calfa
Բանս այս մարդկային, զյառաջաբերականս ասեմ։ Յառաջաբերական բանին. (Ճ. ՟Գ.։)
presentation;
preposition, propounding;
pronunciation, utterance.
· Calfa
Յառաջաբերութիւն բանից այսպիսեաց, որպիսի են մարդկայինք. (Կիւրղ. գանձ.։)