Definitions containing the research աւար : 1082 Results

Բիծ, բծոց, բծից

See full entry →

s. adj.

spot, stain;
sun-burning;
blot, blemish;
soil;
small pustule;
spotty, nasty;
— աչաց, web;
— ի մարմնի, mole, mark, spot;
—ք ագամանդի, flaws, specks in a diamond;
— դնել, —ս արկանել՝ կարկատել, ի — տանել, to blame, to find fault with, to accuse, to criticise, to censure, to calumniate.

NBHL (1)

Խաղաւարտք հրակայծակք, եւ բիծք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)


Բիւրեղ, աց

See full entry →

s.

beryl;
crystal.

NBHL (1)

Տեսի անդ այր մի՝ պղնձի զրահ եւ սաղաւարտ զգեցեալ ոսկի՝ երկու ակամբք զմրխտիւք, եւ միով բիւրիղիւ զարդարեալ. (Պտմ. վր.։)


Բղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce, to cause;
to spread;
to pour.

NBHL (1)

Ըռնգունք մեր բղխեցին՝ զխաղաւարտ մահաբերին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)


Բնակարան, աց

See full entry →

s.

habitation, house, home, lodging, dwelling, chamber.

NBHL (1)

Լեառն դիտակ, եւ բնակարան վկայիցն։ Ի բնակարանս հրեշտակաց, եւ մարդկան քաւարան։ Զքեզ կոյս եւ մայր եւ բնակարան աստուածային ներմարդութեանն։ Զբնակարան անսկզբնակից որդւոյն։ Զմիածնի որդւոյ քո զբնակարան (այսինքն կրօղ յարգանդի)։ Այսօր զբնակարան հոգւոյն սրբոյ (այսինքն զընդունարան.) եւ այլն։ Բնակարան հաճութեան կամաց անեզն աստուածութեան։ Վերակարգելոց թուոցս այսոցիկ բնակարան բաղձալի. (Նար.։)


Բնակեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to lodge.

NBHL (1)

Բնակեցուցանել յանդիման դրախտին, կամ ի բարւոք երկիր, ի տան, ի տաղաւարս, ի վայրի դալարւոջ.եւ այլն։


Բնաւ, ից

See full entry →

adj. adv.

all, total, entire;
— ոչ, ոչ —, — սիկ ոչ, not, none, never, nothing;
—, — իսկ, totally, entirely, absolutely;
ընդ —, everywhere;
throughly.

NBHL (1)

Ընդ բնաւ խաւար եւ ջուր էր։ Խոնաւ եւ ջուր էր ընդ բնաւ։ Ընդ ամենայն ՟Խ՟Գ ողոմպիադք. եւ ընդ բնաւ՝ ամք ՟Ճ՟Հ՟Դ. (Եւս. քր.։)


Բնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nature;
essence, substance;
being, entity;
the elements;
disposition, constitution, temper;
humour, inclination, genius;
birth, naturalism;
person, hypostasis;
quality, manner;
sex;
ստուեր է եւ ոչ — ինչ, it is a shadow and not a substance;
հատուցանել զհարկ բնութեան, to pay the tribute of nature;
դղորդին արարածոց —ք, all nature is in commotion or confounded;
են սոքա բնութեամբ Գերմանացի, these are by origin Germans;
մի թէ յիւրմէ բնութենէ եգ զբանն, did he say it out of his own head ?
բնութեամբ, naturally, really, truly, physically, personally, hypostatically.

NBHL (1)

Խաւարն ստուեր է տարերց, եւ ոչ բնութիւն ինչ. (Յճխ.։)


Բոլորեմ, եցի

See full entry →

va.

toround;
to crown, to finish;
to environ, to surround, to begird;
to bring together.

NBHL (2)

Եւ Անթերի զբոլորն կատարել. աւարտել իբրեւ զբոլորակ լրացեալ, կամ միաբան. բովանդակել. գլխաւորել. կր. լրանալ.

Օրհնութիւնս բոլորել։ Ի նոյն աւարտումն բոլորեալ. (Եղիշ. միանձն. եւ Եղիշ. դտ.։)


Բոլորովիմբ

See full entry →

adv. adj.

all, entirely, totally, quite, utterly;
all.

NBHL (1)

Չգոյ ի նմա մասն խաւարի, այլ բոլորովիմբ լոյս է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Բոլորովին

See full entry →

cf. Բոլորովիմբ.

NBHL (1)

Չգոյ ի նմա մասն խաւարի, այլ բոլորովիմբ լոյս է. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Բոհ

See full entry →

s.

slaver;
dark.

NBHL (3)

Բար եբր. պօհու. ասոր. պօհ. Իբր Անպատրաստ. ամայի. անկոխ. գրի եւ ԲՈԽ. եւ մեկնի յոմանց Խաւար. (իբր լծորդ ընդ բաւիղ)

Թոհ եւ բոհ ասացին, որ է խոր եւ խաւար. (Վրդն. ծն.։)

Բոհ, թոհ. բորբ, խաւար. բոխ, աւերակ. (Հին բռ.։)


Բողոքեմ, եցի

See full entry →

vn.

to appeal, to complain, to claim;
to lodge an appeal;
to complain.

NBHL (1)

Արեգակն իւրով խաւարելովն բողոքեաց՝ ցուցանելով ամենեցուն զտէրն ի խաչին. (Ագաթ.։)


Բովանդակեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble, to gather;
to complete, to accomplete, to accomplish, to finish;
to contain, to inclose, to comprehend;
ի համառօտն —, to abridge.

NBHL (3)

ԲՈՎԱՆԴԱԿԵԼ συντελέω, ἁναπληρόω, περαιόω perficio, consummo, compleo, finio, termino Զբովանդակն ի գլուխ հանել. կատարել լիով եւ անթերի. եզերել, վճարել, աւարտել. լմնցնել, վերջացնել.

Բովանդակեալ աւարտեցաւ. (Պիտ.։)

Մեռոն աւարտ ի վերայ եկեալ բովանդակի. (Յհ. իմ. ատ.։)


Բովանդակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

total, totality, sum, amount;
summary, abridgement, contents;
completion.

NBHL (1)

Եւ որպէս πέρας terminus Բաւ, սահման, եզր, աւարտ, ծագ.


Բոց, ոյ

See full entry →

s.

flame;
fury;
— արձակել, to flame.

NBHL (1)

Ընկալար բոց, ընթացի՛ր. ոչ գիտես՝ թէ յորո՛ւմ ժամանակի շիջանի, եւ խաւար քեզ հասցէ. (Կլիմաք.։)


Բուն, բնոց, բնից

See full entry →

s. adj. adv.

nature, native, origin, spring, root;
stock, stalk, trunk, set, stake, stem;
baggage;
camp, army;
ancestor;
chief;
own, natural, real, original, radical, true, principal;
— աշտանակի, socket;
— սեան, shaft of a column;
ի —, ց—, մինչեւ ի —, մինչեւ ց-, ի բնի, to the end, entirely;
զգիշերն ի —, all the night;
—, ի բնէ, naturally, by origin;
— ի ներս մտանել, to enter precisely, exactly;
ի — իսկ ուսանել, to learn thoroughly;
դոք որ — անարդ էք, you who are by nature vile;
ի քաղաքն ի — նոցա, in their own capital;
ի — իսկ յերկինս, in the heaven itself;
ի բնին իսկ ի զտակի, in the same day of Easter;
— բարեկենդան, quin-quagesima Sunday;
— բարեկամ, intimate friend;
cf. Յարմատոյ.

NBHL (1)

Ի ԲՈՒՆ. ՑԲՈՒՆ. իբր Ն գլուխ, կամ ցաւարտ. ի ծայր. ի սպառ. ցվախճան. (լծ. լտ. ֆինիս)


Բազմապայծառ

See full entry →

adj.

very clear, brilliant, most illustrious.

NBHL (1)

Բազմապայծառ յարկ տանն Աստուծոյ, կամ քաւարան, տաճար. (Յհ. կթ.։)


Բազմատեսակ

See full entry →

adj.

of many kinds or sorts.

NBHL (1)

Զդառնութիւն բազմատեսակ տանջանաց, զխաւարն, եւ զհուրն, եւ զորդն. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)


Բաժանակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

that partakes with another.

NBHL (1)

Բաժանակիցս իւրեանց զանանկս եւ զորբս եւ զծերս՝ աւարին իւրեանց առնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 30։)


Բաժանեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.

NBHL (2)

Բաժանեցից զաւարն։ Տո՛ւր ինձ բաժին. եւ նա բաժանեաց նոցա զկեանս։ Ասա՛ ցեղբայր իմ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւնն։ Բաժանեցէ՛ք զերկիրն եօթն բաժին։ Դու բաժանեսցես ժողովրդեանդ այդմիկ զերկիրն։ Վիճակաւ բաժանեսցեն զժառանգութիւն նոցա։ Բաժանեա՛ զերկիրս զայս ի ժառանգութիւն ինն ցեղիցն։ Բաժանեաց նոցա ճարակս։ Բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ոչ բաժանեաց նոցա. եւ այլն։

Բաժանեցան աւար ի թշնամեաց ընդ եղբարս իւրեանց. (Յես. ՟Ի՟Բ. 8։)


Բալ, ից

See full entry →

s.

cherry;
large black cherry;
morello cherry;
fog, mist;
pale colour, paleness.

NBHL (1)

Թանձրացեալ մթասցի բալ եւ մառախուղ՝ խաւար ի վերայ լերանց եւ դաշտաց քոց։ Եւ եղեւ բալ եւ մութ թանձրամած խաւարին ի վերայ երեսաց ամենայն երկրին. (Արծր. Բ. 3։)


Բախեմ, եցի

See full entry →

va.

to strike, to beat;
to shock, to knock;
to touch;
to scourge;
—ի քարի զոտս, to strike one's foot in a stone;
— հողմոց զտուն, raging of the wind against the houses;
— զգուռն, ի գրան, to knock at the door;
— զկուրծս, to beat one's breast;
— զքնար, to touch a cithern, harp, lyre;
— ճառագայթից զաչս, to dazzle the eyes;
բախեալ արտասուօք, burst into toars.

NBHL (1)

Զմեզ բախելով՝ հանցեն ի խաւարն արտաքին. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Բաղկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to consist;
to be composed, constructed, constituted.

NBHL (1)

Բաղկանալ յոգւոյ եւ ի մարմնոյ, կամ ի շնչոյ եւ ի մարմնոյ։ Ոչ ի ժամանակի եղեւ աշխարհ, այլ ի ձեռն աշխարհի բաղկացաւ ժամանակ։ Ապաշխարողին կեանք ի խաւարէ եւ ի լուսոյ բաղկանան. (Փիլ. ստէպ։)


Բանդեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Բանտեմ.

NBHL (1)

Զլուսաւոր արեգակնդ ի խաւարի արկեալ բանդեցաք. (Ոսկ. լս.։)


Անտխուր

See full entry →

adj.

joyful, gay.

NBHL (1)

Ի ծնէ կոյրն անտխուր կայ ի բանտին յաղագս սննդակցութեան խաւարին. (Շ. մտթ.։)


Անտուն

See full entry →

adj. adv.

without habitation, houseless;
like a pilgrim.

NBHL (1)

Անտուն շրջի անբովանդակելին, եթէ ոչ ի սմին տան տաղաւարեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Անքակ

See full entry →

adj. adv.

indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.

NBHL (1)

Անքակ տաղաւարք. (Նար. առաք.։)


Աշխարհագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.

NBHL (1)

Վասն աշխարհագրութեանց, եւ բաժանմանց ազգաց բան ճառիւր։ Զաշխարհագրութիւն յարմարեցին ի ճանապարհորդութենէ, եւ ի նաւարկութենէ, եւ ստուգեցին յերկրաչափութենէ. (Խոր. ՟Ա. 5. եւ ՞՞։)


Աշխարհակալ, աց

See full entry →

s.

conqueror;
monarch, emperor, prince.

NBHL (2)

Ընդ աշխարհակալս խաւարիս այսորիկ՝ ընդ այսս չարութեան. (Եփես. ՟Զ. 12։)

Թէպէտ նոյն ինքն դժոխք շարժեսցին, թէպէտ աշխարհակալք խաւարիս. (Աթ. ՟Բ։)


Աշխարհամած

See full entry →

adj.

that surrounds all the world.

NBHL (1)

Որ զաշխարհամած խաւարն ի սկզբանն ի լոյս փոխեցեր. (Շար.։)


Աշխարհաստեղծ, ից

See full entry →

adj.

that created the world.

NBHL (1)

Տարածեաց եւ տէրն զաշխարհաստեղծ բազուկն իւր ի վերայ խաչին։ Սկզբնածինն այն խաւար զգալի ի հրամանէն աշխարհաստեղծ տեղի տուեալ հալածեցաւ. (Սկեւռ. յեսայ. եւ Սկեւռ. ի յար.։)


Աշխարհատարած

See full entry →

adj.

spread throughout the universe.

NBHL (1)

Խաւար աշխարհատարած. (Նար. գանձ հոգ.։)


Աշտուճ

See full entry →

adj.

dry;
— հաց, dry bread.

NBHL (1)

Իսկ ի բառս գաղիանոսի Ստեփ. լեհ. ընթերցեալ ԱՇՏԻՊ՝ մեկնէ Ձաւար. պուլղուր։


Աչացաւ

See full entry →

adj. s.

that has bad eyes;
ophthalmy.

NBHL (1)

Կին մի աչացաւ լեալ՝ խաւարեցաւ լոյսն. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ՟Զ.։)


Աչացու

See full entry →

cf. Զաչացու.

NBHL (1)

Աչացու (կամ աչացաւ) լեալ՝ խաւարեցաւ լոյսն. (Հ. կիլիկ.։)


Աչք, աչաց

See full entry →

s. pl.

eyes, sight, look;
աչս արկանել՝ արձակել, to cast eyes upon, to desire;
ըստ աչս դատել, to judge by first sight;
յաչս դնել, to despise;
առ աչս հայել, to pay respect to persons;
յաչաց հանել, to render odious;
յաչաց ելանել, to be in disgrace, to lose the good graces of any one;
առ աչօք, fantastical, fanciful, chimerical;
visibly;
առ աչօք ինչ՝ տեսիլ՝ երեւոյթ, spectre, phantom, ghost, vision, illusion;
կալ աչաց, to become blind, cf. Կուրանամ;
աչս առնուլ, cf. Աչառեմ;
թերաբաց —, half-closed eyes;
յաչս դնել, to be bold, to brave, to defy;
— յարտասուս, tears in the eyes, weeping;
զաչս ի վայր արկանել, to lower the eyes;
ցաւ աչաց, cf. Աչացաւ, cf. Աչացաւութիւն.

NBHL (1)

Մի՛ ինչ աչս արձակէք դուք յաւար։ Արձակեաց զաչս իւր զհետ հոմանեաց. եւ այլն. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 17։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 5. 20։ Առակ. ՟Ժ՟Է. 20։)


Ապաժոյժ, ժուժաւ

See full entry →

adj. s.

intolerable, rinsufferable, insupportable;
menses;
blood, river or shedding of blood;
տապալիլ յարիւն յ—, յ— թաւալիլ, յարիւն եւ յ— համակիլ, արեամբ եւ ապաժուժաւ թաւալիլ, to be bloody, stained with blood;
ընդ քիրտն եւ ընդ — գալ, ընդ քիրտն եւ ընդ — գալ, to sweat blood and water, to make great force, to fatigue on'es self to death;
— բերումն, intemperateness, violence.

NBHL (1)

Որպէս մանկունք՝ որ յորովայնի մարցն լինին յապաժոյժ եւ ի խաւարի թաղեալ. (Յճխ. ՟Ի։)


Ապաքինեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ապաքինացուցանեմ.

NBHL (1)

Ապաքինեալ ընդ նմին զխաւար մեղաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Բանտարգել

See full entry →

adj.

prisoned;
— առնել, to imprison, cf. Զնդանեմ, cf. Բանդեմ, cf. Կալանեմ.

NBHL (1)

Առնէր զնա խաւարամուտ իբրեւ զբանդարգել. (Արշ.։)


Բաշխեմ, եցի

See full entry →

va.

to distribute, to share, to part, to divide, to dispense, to assess;
to disseminate.

NBHL (1)

Առանց նախանձու բաշխեցից։ Բաշխեաց պարգեւս։ Զաւար նորա բաշխեսցէ։ Եւ զերկուս ձկունսն բաշխեաց ամենեցուն, եւ այլն։


Բարբարոս, աց

See full entry →

adj. s.

barbarous, savage;
barbarian, cruel.

NBHL (1)

Մեկնազէն բարբարոս գնդից խաւարասիրաց։ Ի խժականաց բարբարոս ազգաց։ Զհրէայն եւ զխուժն, զհնդիկն եւ զբարբարոսն։ Անարի բարբարոսս քան զտիկինն հարաւային. (Նար.։)


Անվթար

See full entry →

adj. adv.

exact, precise, perfect;
exactly, precisely.

NBHL (1)

Եդեալ զյոյսն փրկութեան իբրեւ զսաղաւարտ անվթար։ Նեցուկ անվթար. (Ագաթ.։) (Շիր.։)


Անտանելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.

NBHL (1)

Անտանելին ի համայնից։ Որ զանտանելին էից եւ այլն։ Անտանելւոյն տաղաւար. (Շար.։)


Անտառախիտ

See full entry →

s. adj.

strong, tough;
thick;
bushy;
woody.

NBHL (1)

Անդ եգիտ այրս ամուրս անտառախիտս. (Բ. Մակ. ՟Բ. 5.) յն. զտուն անձաւաձեւ, եւ զտաղաւար։


Անտեղի, ղեաց

See full entry →

adj.

not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.

NBHL (1)

Խաւար տեղի ոչ ունի, եւ ամենայն անտեղի անգոյ է։ (Վանակ. յոբ.։)


Անտեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.

NBHL (2)

Խաւարեալք անգիտութեամբ տգիտանան զբարւոյն ծանօթութիւն՝ որպէս յանտեսութենէ զլոյս։ Ոչ ի հակառակէն լուսոյ հարկանիմ անտեսութեամբ. (Պիտ.։)

Անկաւ ի վերայ նոցա անտեսութիւն, եւ խաւարեցոյց զնոսա. (Ճ. ՟Գ.։)


Բազմազան

See full entry →

adj.

very various, of many kinds.

NBHL (1)

Գնացին յաշխարհն իւրեանց բազմազան աւարաւ. (Կաղանկտ.։)


Խոպանացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to let lie fallow, to leave uncultivated;
to lay waste, to spoil, to ruin.

NBHL (1)

Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)


Խոպանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խոպանացուցանեմ.

NBHL (1)

Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)


Խորագէտ

See full entry →

adj.

sagacious, shrewd, judicious;
sensible, prudent, cautious;
wary, subtil, sly, crafty;
ingenious, skilful;
— քաղաքավարութիւն, sagacious policy;
sly conduct.

NBHL (1)

Խորագետ լինի քրիստոսի անսուտհրամանին։ Խորագետ լինի ի խրատելն եւ ի մարմնոյ քաղաքաւարութեան ուղղութիւն. (Լմբ. առակ.։)