promptly, readily, eagerly, with great alacrity.
Ոչխարք պատրաստաբար կարին, եւ ճնճղուկք մեքենայիւք որսորդաց դիւրաւ ըմբռնին. (Եփր. աւետար.։)
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
Գնա՛ ի կուզերն, եւ պատրաստութեամբ բռնէ՛ երկու մատամբդ պտուղ մի. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ՟Ե։ 2)
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
Եթէ ոք՝ որ շուք ունի եւ ստուերն զկոչումնն՝ ի բաց մերկացեալ զպատրուակն, մերկ զիրսն կամեսցի մաքրապէս տեսանէլ։ Իբրեւ յարեւու յայտնապէս զմիտսն լուսաւորէ, մերկանալով զպատրուակն՝ որով ըմբռնեալն է. (Փիլ. իմաստ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
mermaid, siren.
Ոչ պարականցն երգք, որպես ասաց հոմերոս, այսպէս բռնի կոչէ զլսօղսն, մինչ զի մոռանալ զգաւառ, զտուն, զսիրելիս եւ զհարկաւոր կերակուրս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.
Զնչասիրութեան բռնաւորութիւն պարարէ։ Զծուլացելոցն պարարէ զյուլութիւն. (Ոսկ. ես.։)
to torment, to harass, to vex, to ill-treat.
Տոշկել. ողորկել. կամ տանջել. (Հին բռ.։ Լծ. փիլ.։)
to burn, to set on fire, to fire.
ՏՈՉՈՐԵՄ ՏՈՉՈՐԻՄ. ἁνάπτω, φλογίζω, συγκαίω, -ομαι accendo, incendo, inflammo, -or;
ardeo, ferveo. Չարաչար այրել, իլ. կիզուլ. վառել. լուցանել. բորբոքել. արծարծել, իլ. երել. բռընկցնել, բռընկիլ.
pasture-land.
Տե՛ս բռ. յտկ. ան. եւ ի վեր անդր՝ ՏԱՓ ՏՈՒԱՐԱԾՈՅ. այն է տեղի արօտի տափարակ։
to dispose.
մեծ է զօրութիւն երաժշտականին՝ պէսպէս կրիւք ըմբռնելով զհոգին, եւ տրամադրելով. որպէս յայտ առնեն մրմունջք եւ ողբք ըստ ինքեանց տրամադրելով զհոգին. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
the thirty second letter of the alphabet, & the twenty sixth of the consonants;
five thousand, five thousandth;
It is sometimes confounded with ռ, as : մրմռամ — մռմռամ, ձմեռն — ձմերան. Also with the լ & ղ letters, as : բելիար — պէլիալ. And also with the յ : աներկբար — աներկբայ;
It is sometimes redundant in words, for example : բարժանեմ — բաժանեմ;
There are but few words which commence with this letter, & those are either abbreviations or foreign words, it is rather used as a medial final.
Րէն տառ չէ՛ բանի սկսուած, այլ ակամայ բռնազբօսած։ Րէն րաբունաբար վարդապետէ, քեզ ըզբարիս ուսուցանէ։ (Շ. այբուբ.)
to lower, to put or bring down, to stoop;
to reduce, to abate, to diminish, to lessen;
to abase, to debase, to disparage, to humiliate;
to soften, to assuage, to calm, to moderate, to appease, to allay, to tranquillize;
ցածոյց Տէր շուրջ զինեւ, the Lord has given me peace on all sides.
Զկատաղութիւն բռնաւորին ցածուսցէ։ Ոչ այնպէս կտրել անդամոցն, որպէս եւ մտացն սանձք՝ գիտեն ցածուցանել զալիս ցանկութեանն. (Ոսկ. մտթ.։)
without turning a hair, safe & sound.
Ընդ բռնութիւն համատարած ծովուն ցամաքաթեւս սլանալ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 37։)
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
Հաւատոյ վահանաւ, եւ ասպարով շնորհացն, շնորհացն, եւ խաչին տիգաւն ցանգեալ՝ հակառակողացն անըմբռնելի եղեր. (Ժմ. յն.։)
net, seine;
net-work;
snare;
cf. Ցանցատեսակ;
սփռել զ—, to spread nets;
անկանիլ ի —ս, to be caught, taken in a net;
to be snared, netted, entrapped.
ἁμφίβληστρον, δίκτυον rete σαγήνη sagena. Վանդակաձեւ հիւսուած չուանեայ յըմբռնել զձկունս, որպէս եւ զայլ կենդանիս պէսպէս օրինակաւ. ուռկան. արձոյլ. վարմ. երագազ. դամ. աղ, թօռ.
to fish with nets, to take or catch in a net.
Ցանցիւ որսալ՝ պաշարել՝ ըմբռնել. ուռկանել. ցանց արկանել առ որսալ, եւ Ի վեր կամ ի դուրս հանել իբր ցնցմամբ.
pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.
cf. Վարուժանակ.
Վարուժանի (արծուոյ կամ բազէի) տեսեալ զբազմորդի զլոր, եհար զմի ի ձագուց նորա եւ ըմբռնեաց. (Մխ. առակ.։)
Բոլորովիմբ ըմբռնի իբրեւ զճնճղուկ ի վարուժանակէ (բազէի կամ ցնոյ). (Մաշկ.։)
male bird, cock.
Վարուժանի (արծուոյ կամ բազէի) տեսեալ զբազմորդի զլոր, եհար զմի ի ձագուց նորա եւ ըմբռնեաց. (Մխ. առակ.։)
Բոլորովիմբ ըմբռնի իբրեւ զճնճղուկ ի վարուժանակէ (բազէի կամ ցնոյ). (Մաշկ.։)
comet;
epilepsy.
որպէս եւ ի (Հին բռ.)
to drive in, to fix, to thrust in, to plant.
πηγνύω pango, impingo ἑγκρούω, πατάσσω impello, infingo, percutio . Վարել խորագոյնս. հարստել. մխել զվարոց կամ վարոցաւ. բախելով հաստատել, անցուցանել բռնի ի գետին, հեղուսեալ յորմն. սեւեռել. բեւեռել. խօթել, գամել.
Ե՛ւս չար քան զհիւանդս են յախտի, եւ ընդ ամենայն բռնութեամբք վարսեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
cf. Վեհերիմ.
Այլոցն ի նմանէ հեռանալով վասն բարձրութեան եւ մեծութեան նորին, նա յիրէն ոչ վեհերեաց։ Զայնպիսի այրն ոչ վեհերեաց ըմբռնել։ Խառնակել զպարզագոյնս յիրաց եւ ի բանից ոչ վեհերեն. (Արիստ.։ Երզն. մտթ.։ Սարկ. պատկ.։)
cf. Վեհերումն.
Սովորեալ է (կինն) վեհերմամբ եւ ի խաւարի կեալ, իսկ բռնութեամբ առ լոյս ածեա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
fear, timidity, want of courage, of heart, faint-heartedness, cowardice, poltroonery, pusillanimity;
sloth, remissness, indolence, idleness, sluggishness.
Սովորեալ է (կինն) վեհերմամբ եւ ի խաւարի կեալ, իսկ բռնութեամբ առ լոյս ածեա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
Մտի վերամբարձ ի յօդս շրջել։ Կախեցէ՛ք զդա զմիոյ ձեռանէն՝ վերամբարձ։ Առեալ զսուրբն հռիփսիմէ սպասաւորացն բռնաբար, մերթ վերամբարձ, մերթ ի քարշ. (Նիւս. կազմ.։ Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Այլ վասն յովսէփու՝ թէ ունէր զհոգին աստուծոյ յանձին, զայն եւ փարաւոն հաս ի վերայ. յն. ըմբռնեաց, կամ հասկացաւ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
that is above, high, upper, superior;
celestial;
outward, exterior, external;
cf. Երեսք.
Քարոզ լինի վերին ձեւն՝ ներքին երկիւղածութեան։ Զայս ասէր առ ի վերին երեսս բանից։ Ի վերին երեսս։ Վերին երեսօք։ Հանողին զվերին հանդերձս՝ բռնաւորի ուրուք, մերկանալ եւ զմիւսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։ Իսիւք.։ Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե. է։ Վրդն. ել.։)
cf. Վզրուկ.
Որպէս եւ (Հին բռ.)
great.
Որպէս եւ (Հին բռ.)
dragonheaded;
dragon's-head, dracocephalum.
Վիշապագլուխն այն՝ որ առ զաքայ (այսինքն բռնաւորն՝ որ էառ զաքքէ քաղաք), դիմեաց ի դարանէ իւրմէ ահագին շչմամբ. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
prison, jail.
cf. Արմաւ ;
phoenix;
Phoenician;
— աշխարհ, Phoenicia.
Իսկ իբր յատուկ անուն՝ տե՛ս բռ. յտկ. ան. Փիւնիկ, Փիւնիկէ, Փիւնիկաստան, Փիւնիկեցի. ուստի եւ Փիւնիկական, որ ինչ անկ է այժմ աշխարհի եւ ազգի։ (Եւս. քր. ՟Ա։)
to beat down, to cause to fall, to destroy, to demolish, to ruin;
to rout, to defeat, to disperse.
Զոր ոչ հողմք սատանայականք եւ ոչ անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան կարացին փլուցանել։ Սկսան փլուցանել (կամ փլուզանել) զպարիսպ ամրոցին։ Ի հիմանց փլուսցեն։ Փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Թ։ Մխ. երեմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.
Փխրան. փշրան ինչ. (Հին բռ.։)
Philistine.
ՓՂԻՇՏ կամ ՓՂՇՏԱՑԻ. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
cf. Փղիշտ.
ՓՂԻՇՏ կամ ՓՂՇՏԱՑԻ. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
Այս բառք են քերթողականք. զի յաճախապէս փոխաբերին սակս զարդու ճարտասանիցն. (Հին բռ.։)
to exchange, to make an exchange, to barter;
to substitute for, to fill the place of;
to succeed;
to permute, to alternate;
to compensate, to counterbalance;
— զտեղի, to take the place of, to substitute for;
— զանձն ի վերայ ճշմարտութեան, to give oneself for the truth;
— զոք ի վերայ ապահովութեան հասարակաց, to sacrifice a person for the public safety;
— զկեանս իւր ի վերայ ուրուք, to hazard one's life in defence of a person;
զմահ ընդ կենաց — քան, t o die rather than yield.
ՓՈԽԱՆԱԿԵԼ. διαδέχομαι succedo, excipio. Փոխանորդել. յաջորդել. պայազատել. տեղը նստիլ կամ անցնիլ, բռնել, փսխն ի փոխ բան մը ընել կամ ըլլալ.
substitute, representative;
vicegerent, vicar;
successor;
compensation, equivalent;
— արքայի, vice-roy;
— պատրիարքի, patriarch's vicar general;
— բանալեաց, duplicate key;
false key.
διάδοχος, διαδεχόμενος . որպէս vicarius. Կարգեալն փոխան կամ փոխանակ այլոց. երկրորդն գլխաւորի. տեղակալ. տաղապահ. տեղը բռնօղ.
thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.
Կինն իբր զփայտ զցանկութիւն կանգնեալ, եւ փոկ ի նմա բեւեռեալ զցանկութիւնսն՝ սոքօք զըմբռնեալն կախեաց. (Փիլ. սամփս.։)
to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
Փողոտեն զանմեղ մանկունս, եւ բռնամահ սպանանեն. (Վրդն. աւետար.։)
to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.
իսկ յասել անդ նորին. Որք զնախասացեալ բռնութեանս պատերազմ ոչ փորձեցան, երանելիք են. իմա ըստ հելլենաբանութեան, ոչ կրեցին զփորձութիւն։
temptation;
misfortune, calamity;
— ունել, to be tempted to;
ի — արկանել, տանել, to lead into temptation;
յաղթել փորձութեան, to resist temptation;
յաղթիլ, ընկճիլ ի փորձութենէ, to succumb to temptation.
Զի եթէ բռնաւոր ոք ինչ էր նա, ոչ յԱստուածայ խնդրեալ առնոյր օճան, եւ ապա մխէր ի փորձութիւնսն (այսինքն ի փորձել )։ նոյպէս եղեւ աձն վասն փորձութեան եւ քննութեան ադանայ. (Եփր. ծն.։)
cf. Փութապէս.
bastard.
Ըստ Հին բռ. Օտարասերմ, խորթ։
sack;
pocket;
skirt.
Տարմալ, մանդիկս կամ խուրճին, կամ թլիս (յն. թիլա՛քիօն ). թլիսն կտաւէ մախաղ է (այսինքն տոպրակ). (Հին բռ.։)
unreasonable, unlawful, illicit, iniquitous, wicked;
unlawfully, illegally, unjustly, contrary to equity, iniquitously, wickedly.
Տարօրէն խառնակութեամբ յազգաշաղախութիւն ըմբռնեալ. (Կաղանկտ.։)
consecration.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի,
driven from a place or post, removed.
ՏԵՂԱԶԵՐԾ կամ ՏԵՂԱԶԵՐԾԵԱԼ. Զերծեալ բռնի ի տեղւոջէ իւրմէ. խախտեալ.
very heavy shower, pelting or drenching rain, floods, torrents of rain;
heavy fall of snow or hail;
— լինել սպառնալեօք, to rain threats;
ետես զնետս — խաղացեալ, he saw a storm of arrows coming.
Որպէս ի տեղատարափաց բռնութիւն է ի մարմնական գնացս անկեալ։ Տեսանե՞ս զհոյլս տեղատարափացս ահագին եւ սոսկալի. (Մաշկ.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
ՏԵՍԱԿ. ἱδέα idea. Գաղափար ըմբռնեալ կամ յօրինեալ ի միտս. ռմկ. ըստ յն. իդէա.