Entries' title containing արութիւն : 204 Results

Գլխագարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

head-ache;
madness;
giddiness.

NBHL (3)

Ոտնացաւութիւն, եւ գլխագարութիւն, եւ անբժշկելի ցաւք։ Ոմանք իբր գլխագարութիւն ասէին զնմանէ ի սատանայէ եղեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գլխահարութիւն կամ դատապարտութիւն. գլխու փորձանք.

Այդ իսկ առաւել ի գլխագարութիւն բերէ զձեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)


Դժուարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

difficulty, trouble, fatigue, distress, perplexity, intrigue, inconvenience, contrariety;
difficult point, knot, hinderance, obstacle;
asperity, rigidity;
բայց ոչ առանց դժուարութեան, but not without fatigue;
բառնալ զ—, to smoothe difficulties;
— կրել, to meet with difficulties;
—ս հանել, to make difficulties;
յաղթել դժուարութեանց, to overcome difficulties.

NBHL (1)

Դժուարութիւն (անցից) գետոյ, հիւանդութեան, կրից, եւ այլն. (Եղիշ. ՟Զ։ Վրք. հց. ՟Դ։ Սարգ. յկ. ՟Բ։)


Դիմահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

opacity.


Դիւահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

being possessed by the devil, possession.

NBHL (5)

Այսահարութիւն. լլկումն ի դիւէ.

Դիւահարութիւնք վասն հպարտութեան մարդկան լինին. (Եզնիկ.։)

Զդիւահարութիւն եւ զպոռնկութիւն պահքն եւ աղօթքն բժշկեն. (Բրսղ. մրկ.։)

Տանջանս եւ դիւահարութիւնս, եւ կամ այլ ինչ ցաւս. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Արբեցութիւն՝ չար է առաջի աստուծոյ քան զդիւահարութիւն. (Ոսկիփոր.։)


Բռնաբարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Բռնադատութիւն.


Բռնահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vexation, oppression.

NBHL (1)

Առանց գայթակղութեան լինել. այսինքն մի՛ բռնահարութիւն ումեք տայցէք. (Ոսկ. կոր.։)


Գազանաբարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Գազանաբարոյութիւն.


Ազդարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

advice, admonition, counsel;
warning, summons;
notice, information.

NBHL (1)

Ազդարարութիւն ժամահարին զգաբրիէլեան փողոյն ունի զօրինակ։ Ազդարարութիւն ժամուց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Ճառընտ.։)


Ախմարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տխմարութիւն.

NBHL (3)

Տխմարութիւն. տգիտութիւն. անմտութիւն, տղայամտութիւն. շաշկընլըգ, սէրսէմլիք, գապալըգ.

Կենակի՛ց է ախմարն՝ ախմարութեան, եւ իմաստունն՝ իմաստութեան։ Իբրեւ տղայոյ տխմարութիւն. (Փիլ. լին.։)

Եւ յանբան կենդանիս անկար է այսպիսի ինչ գտանել ախմարութեան կուրութիւն։ Զախմարութիւն ի բոլորն բարիս։ Տեսեալ զզրկանսն, եւ զախմարութիւն զրկելոյն։ Զնոցա ախմարութիւնն արգելու. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Գէ. ես.։)


Անճարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Անճարակութիւն.

NBHL (2)

Անհնարութիւն. անհնարին իրք.

Զամենայն անճարութիւն եւ զտարակոյս մտաց քոց լուծանէ. (Լմբ. սղ.։)


Անմեծարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of respect;
— հիւրոց, inhospitality.

NBHL (1)

Օտարացն ատելութիւն, եւ հիւրոցն անմեծարութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)


Անյարմարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

incongruity, impropriety;
incapacity, insufficiency.

NBHL (2)

Յարմարութիւն երկական է, որպէս դարձեալ անյարմարութիւն՝ քակտման եւ ապականութեան գոյ պատճառք։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ. լին.։)

Անյարմարութիւն բանից. (Լմբ. սղ.։)


Անյիշաչարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

forgiveness, amnesty, pardon.

NBHL (2)

Զանյիշաչարութիւնն աստուծոյ քարոզեսցէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)

Գնեա՛ դու զժամանակն զայն անյիշաչարութեամբ եւ հեզութեամբ։ Գոյ ճշմարտութեամբ անյիշաչարութիւն ի կրօնաւորսն. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Է։)


Անչարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ingenuousness, goodness, simplicity of character.

NBHL (5)

ἁκακία. innocentia, simplicitas. Անմեղութիւն. պարզմտութիւն. եւ Ներողամտութիւն. անյիշաչարութիւն.

Անզգամութիւն է կասկածդ քո եւ անչարութիւն ճանապարհի քո. (Յոբ. ՟Դ. 6։)

Անզգայութիւն իցէ քոյդ անմեղութիւն. (Իսիւք. եւ Օգոստ. եւ Սիմաք.) բայց կայ եւ յն. չարութիւնն։

Զարհուրեալ ընդ անչարութիւն ծերոյն, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Երիս սիւնս կանգնեսցեն, անչարութիւն, զպահս, զիմաստութիւն. (Կլիմաք.։)


Անչարչարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impassibility.

NBHL (7)

Չարչարանք նորա մեզ անչարչարութիւն է, եւ մահ նորա մեզ անմահութիւն։ Հաւատայ զչարչարելին անչարչարութեամբ։ Ի չարչարելւոջ մարմնի զանչարչարութիւն ցուցեալ. (Աթան. ՟Ա. եւ ՟Դ։)

Զի տացէ մեզ զիւր զանչարչարութիւնն. (Ագաթ.։)

Ի բնութենէ իւրմէ՝ որ է անչարչարութիւն, փոփոխումն ընդունել ոչ կամի։ Աստուածային բնութեամբն ունի զանչարչարութիւն եւ զանմահութիւն. (Շ. թղթ.։)

Ապա ուրեմն՝ թէեւ ասի մարմնով չարչարիլ, պահի եւ այսպէս անչարչարութիւն նորա, ըստ որում իմանի աստուած. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)

Զանչարչարութիւն մարմնոյն՝ որ յետ կամաւորն մահուան. (Լմբ. սղ.։)

Որ զայսպիսի ուղղութիւն յանձին ցուցանիցեն, ի մարդկեղէն եւ ի չարչարելի մարմնի եպեւեալ գտանի անչարչարութիւն։ Որոց չէ արթ մինչդեռ աստէն ի մարմնի իցեն՝ զհրեշտակաց անչարչարութիւնն կրել յանձին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18. 19։)

Բարձրացեալ ի սէրն, եւ ի հոգեւոր տեսութիւն, եւ յանչարչարութիւն։ Ի գիտութիւնն հասեալ, եւ յանչարչարութիւն. (Լմբ. սղ.։)


Անկատարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Անկատարելութիւն.

NBHL (2)

Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Իսկ առ Աստուած՝ ո՛չ մարմին. եւ աճումն նորին, եւ ոչ անկատարութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)


Անհանճարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

folly, imprudence;
insipidity, dulness.

NBHL (3)

Զի՞նչ քան զայն անհանճարութիւն տգեղագոյն կայցէ։ Յայնպիսի անհանճարութիւնս (յն. յանզգայութիւն) հասաք, մինչ՝ եւ յանիրաւութենէն չտալ. (Ոսկ. մտթ.։)

Զբողջախոհութեան անհանճարութիւն. (Արծր. ՟Դ. 11։)

Անհանճարութիւն՝ կարծիք կապեալ ընդ ստութիւն. (Լմբ. սղ.։)


Անհաւասարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

inequality, disparity, disproportion.

NBHL (3)

Զամենայն անհաւասարութիւն եւ օտարագործութիւն ի բոլորիցս ի բաց արտաքսել։ Զանհաւասարութիւն թէ ոք յառաջ առցէ զբոլորիւ՝ բոլորիցս առ բոլորսն զանազանութիւնս, եւ այսորիկ արդարութիւնն է պահպանողական. (Դիոն. ածայ.։)

Այս զո՛յգ անհաւասարութիւն ունի յաղագս ամենեցուն փոփոխման. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)

Որքան է ի միջի մերում անհաւասարութիւն ինչ. (Շ. թղթ.։)


Անհնարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impossibility.

NBHL (5)

ἁδυναμία. impossibilitas, ἁπορία inopia consilii, difficultas, ἁμηχανία, haesitatio, τὰ δεινά, mala. Անհնար, կամ անհնարին գոլն. անհնարաւորութիւն, անկարութիւն. դժուարութիւն. չգտանիլն ելից իրաց. վարանք. եւ դժնդակութիւն.

Մերձ գոլով ձեռինդ Աստուծոյ՝ ոչ գոյ անհնարութիւն։ Եւ նա փակեալ է ընդ կարեօք հասարակաց անհնարութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Հ։)

Ի վերայ այլայլութեան ունի իմն անհնարութիւն. (Արիստ. շարժ.։)

Զբազում անհնարութեանց բանս խօսիս. քանզի որ ասէն՝ թէ զիա՞րդ կարէ, տարակուսանք է։ Ցնորէր, եւ յանհնարութիւն էր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)

Յանհնարութիւնս անկեալ՝ խորհեցան խորհուրդ չար վասն նորա։ Ի ցաւոցն անհնարութենէ այրեալ պասքմամբ. (ՃՃ.։)


Այպնարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Այպանութիւն.


Այսահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the state of a demoniac or of a person possessed with a devil;
madness, frenzy, fury, franticness.

NBHL (4)

Այսահարիլն. այսահարն գոլ. դիւահարութիւն.

Այսահարութիւնն անբժշկելի է, եւ Աստուծոյ ձեռինն կարօտ. (Երզն. մտթ.։)

Եթէ ոք անարժանութեամբ յօրէնս մատչի, հանդիպի նոցա այսահարութիւն. (Կանոն.։)

Այսահարութիւն յանասունս գտեալ՝ ոչ ինքեանց լինի աղագաւ. (Մխ. դտ.։)


Անապաշխարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impenitence, obduracy.

NBHL (2)

Ոչ կամի Աստուած զոք յանապաշխարութիւն. (Մանդ. ԺԵ։)

Ընդդէմ երկրորդին՝ անապաշխարութիւն. (Երզն. մտթ.։)


Անարդարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

unjustness, iniquity.

NBHL (2)

Կամացս բաղձանքն ասէ՝ արդարութիւնն, բայց նոքա պատրանօք յանարդարութիւնն մոլորեցուցանեն. (Լմբ. սղ.։)

Անարդարութիւն, կամ անուն արդարութեան (Կոչ. ԺԴ. 49.) ըստ յն. է հոմանունութիւն։


Անարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Անարիութիւն.

NBHL (3)

Ցանկականին (չարութիւն) վաւաշոտութիւնն եւ անարութիւն, յորմէ լինի անձինն անրիաւութիւն. (Վահր. յար.։)

Խենեշութիւն եւ անարութիւն։ Անարութեան եւ իգութեան առաջնորդ։ Փոխեսցին միտք մեր յերկիւղէ եւ յանարութենէ յարութիւն եւ ի քաջալերութիւն։ Անարութիւն եղջերուաց. (Փիլ.։)

Զարութիւնս եւ զանարութիւնս. (Յհ. կթ.։)


Կամակատարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

complaisance, obligingness, kindness.

NBHL (2)

Կատարելն զկամս այլոց. կամակար յօժարութիւն ի հնազանդութիւն. եւ Հնազանդութիւնն.

Դարձուցանել զարժանաւոր դարձուածս աշխատութեան ի ծննդոցն ի կենդանութեան պատկառելի պատուոյն կամակատարութիւն (կատարելով որդւոց զկամս ծնողացն). (Պիտ.։)


Կամակարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.

NBHL (4)

ἐκουσιασμός, προαίρεσις actio voluntaria, voluntas, consilium, propositum եւ ἑξουσία auctoritas, factultas, potestas եւ αὑθάδεια contumacia, pertinacia. Ինքնակամ յօժարութիւն. եւ անձնիշխանութիւն, կամ անձնահաճութիւն. հլութիւն, եւ անսաստութիւն. ազատութիւն ի լաւ կամ ի չար անդր. (ուստի շփոթի ի գրչաց ընդ Կամակորութիւն)

Անձնիշխան կամակարութիւն մտացն։ Զկամակարութիւն մտացն եւ մարմնոյն ածել ի հնազանդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ. եւ ՟Զ։)

Փութոյն անխափան կամակարութեամբ։ Չարաբարոյ կամակարութիւն. (Պիտ.։)

Եւ ինքն առ կամակարութիւն ի դահճապետէն.. (Նախ. երեմ.) այսինքն ազատութիւն։


Կայծակնահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fulmination.


Կառավարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of driving;
conduct, regency, direction, government;
— տան, house-keeping, economy;
— քաղաքի, policy, politics.

NBHL (4)

Բազում այլ յարացոյցք առ կառավարութիւնս իսկ են. (Պղատ. օրին ՟Է։)

Զկառավարութիւն ի տեսլարանին եցոյց կապիկ, քանզի ի վերայ կառաց անցեալ նստէր. (Փիլ. լիւս.։)

Աղոթք՝ ճգնաւորաց մարտակից, կուսանաց կառավարութիւն. (Խոսր.։)

Կառավարութիւն կամաց ի չարն. (Յհ. կթ.։)


Կռանահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

hammering.

NBHL (1)

Հրացեալ ոսկին, եւ կռանաւ հարեալ, նիւթ ոսկոյն ընդունի զկռանահարութիւնն, այլ եւ ընդ նմա միաւորեալ հուրն. (Ոսկիփոր.։)


Կռուարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cavil, chicanery, contention, dispute.

NBHL (1)

Զկռոնոս (պատուեցին) վասն յոխորտաբար առ կռուարարութիւնսն յարձակելոյ, զարէս վասն արին գոլոյ. (Յհ. իմ. պաւլ.։ (որ են յարմարական ստորագրութիւնք յունական անուանաց ի հայումս։))


Կռփահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կռուփ.


Կտցահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կտցումն.


Կարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Կարողութիւն.

NBHL (3)

Զօրութիւն բազկի կարութեան. Ընտանեգոյն կարութիւն։ Ի կարութիւնդ եւ ի զօրութիւնդ. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Թէոդոր. խչ.։ Բենիկ.։)

Կարութեամբ եւ փառօք աստուծոյ։ Ողորմութեանն կարութիւն։ Զկարութիւն զօրութեան իւրոյ։ Աղքատ, եւ առանց կարութեան։ Աստուծոյ կարութեանն եւ դժուարին կարծեալքն դիւրին են։ Զօրաբաբէլ եւ ո՛չ ի կարութիւն առաջին թագաւորացն եհաս. (Լմբ.։)

Կարութիւն՝ է՛ որ բանաւոր, եւ է՛ որ անբան։ Խնդրէ ի վերայ անբանիցն, որ ըստ միում կարութեան ներգործեն. որպէս հուր անբան ելով՝ կարողութիւն ունի ջեռուցանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Կենդանարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vivification.

NBHL (1)

Ծնչութիւն եւ կենդանարարութիւն գոյ ի նոսա ըստ իմանալւոյն անձրեւածութեան. (Դիոն. երկն.։ եւ Շ. հրեշտ.։)


Կենցաղավարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

life, tenonr of life;
conduct, manners, behaviour;
good-breeding;
conversation.

NBHL (3)

βίος vita διατριβή coversatio. Ընպացք կենաց. վարք. քաղաքաւարութիւն. կեանք. սովորութիւն.

Խաղաղացուցանես կենցաղավարութիւնս մեր. (Ժմ.։)

Ծովու նմանեցուցանէ զաշխարհ, եւ յորձանաց զկենցաղավարութիւն սորա. (Շ. բարձր.։)


Կետահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

confines, limits.

NBHL (1)

Ու՞ր իցեն կետահարութիւնքն սահմանաց մայր քաղաքին նոցա սպարտայ. եւ նորա զնիզակն ցցեալ. բա՛յ, յայսմ վայրի. (Պիտ.։)


Ծաղարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pastry;
pastry-cook's business.


Ծափահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ծափ.


Հիւրամեծարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

hospitable reception, hospitality.


Հնձանահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pressing of grapes.

NBHL (1)

Զյանկարծակի հասեալդ ի վերայ հնձանահարութիւն դառն արտասուաց. (Յհ. կթ.։)


Հոգատարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հոգածութիւն.

NBHL (3)

Հոգ տանելն. խնամատարութիւն. հոգաբարձութիւն.

Ի բազում հոգատարութեան տայ նմա վայելել։ Բազում առնէր զհոգատարութիւն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30. 36։)

Սքանչացի՛ր ընդ վարդապետին հոգատարութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)


Ճարտարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.

NBHL (4)

Որպէս ոք եթէ ճարտարութիւն իրաց ինչ գիտիցէ, եթէ՛ զնուագածութեան, եւ եթէ զբժշկութեան, եթէ զհիւսնութեան, եւ արդեամբք զճարտարութիւնն չցուցանիցէ. (Եզնիկ.։)

Գեղեցկութիւն դիմաց, եւ ճարտարութիւն խօսից. (Եղիշ. ՟Բ։)

Ի քաղդէից ճարտարութիւն իմաստութեան պատմէր։ Յունաց ճարտարութիւն։ Ճարտարութիւնք փիլիսոփայից։ Ուռուցեալդ յանճահ ճարտարութենէ. (Եւս. քր.։ Ոսկ. յհ.։ Սեբեր. ՟Է։)

Զրկօղն ապաստանեալ ի ճարտարութիւնն՝ ջանայ ճարտարութեամբ բանիցն զթագաւորն հաւանեցուցանել. զի է իմաստուն ի չարն եւ ճարտար. (Լմբ. սղ.։)


Հինահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

marauding, plundering, invasion, pillage.

NBHL (2)

Արշաւանք հինից. ասպատակութիւն. յելուզակութիւն. աւարհարութիւն.

Հինահարութեամբ ուղխեալ յաշխարհ հեղեղեն։ Ի գերութեան տանել հինահարութեամբ։ Վարին յաւազակութիւնս, եւ յաւարիցն հինահարութիւնս։ Ի դժնդակ հինահարութենէն զերծեալք. (Պիտ.։)


Հաղորդարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

conductibility.


Ղեկավարութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

steering a vessel;
government, direction, management.

NBHL (1)

κυβέρνησις gubernatio. Ղեկավարելն. ուղղչութիւն. ղեկավարական (արուեստ). առաջնորդութիւն. տիւմէնճութիւն, կառավարութիւն.


Հաւասարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.

NBHL (12)

ἱσότης aequalitas Որպէս Հաւասար գոլն. համաչափութիւն. հաւսարութիւն .... Տե՛ս (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 29։ Զաք. ՟Դ. 7։ ՟Բ. Կոր. ՟Ը. 14։ Կող. ՟Դ. 1։)

Առ համափառս հաւասարութիւն. (Բրս. թղթ.։)

Զուգութիւն բարբառոյ, եւ հաւասարութիւն թուոյ կարգի. (Խոր. ՟Ա. 18։)

Հաւասարութիւն զսիրելութիւն գործէ։ Երկուց հաւասարութեանց գոլով՝ հոմանունք իսկ են. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարային եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիկ պակասութեան։ Փոքր են հաւասարութեամբ առ հրեշտակս. (Իգն.։)

Իբրեւ ետես աղկիմոս զնոցա ընդ միմեանս հաւասարութիւն։ Հաստատել ի վերայ ուխտին հաւասարութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 26։ ՟Ժ՟Ե. 17։)

Սուրբ սիրոյն հաւասարութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Եղեւ մի հաւասարութիւն ընդ ամենայն տեղիս վասն զատկի։ Հաւասարութիւն եկեղեցւոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։ եւ ՟Դ. 22։ Լմբ. ատ.։)

Զի՞նչ հաւասարութիւն է լուսոյ ընդ խաւարի. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 14։)

Խառնեսցին ի հաւասարութիւն օրինաց (սուրբ հաղորդութեան). (Կանոն.։)

Դրոշմ ձեզ տուաւ ի հաւասարութիւն հոգւոյն սրբոյ։ Ոչինչ հաւասարութիւն ունէր ո՛չ ընդ հրէութիւն եւ ո՛չ ընդ քրիստոնէութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Զ։)

Ի հաւասարութիւն կալ աւելաստացին առ նուազեալն. (Շ. մտթ.։)


Մթարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

obscurity.

NBHL (2)

Լուսինն յոժամ ի մահիկեղջերն զնշան կարմրութեան, կամ մթարութիւն ունիցի. (Վեցօր. եւ Շիր.։)

Յայնոսիկ՝ որ զհին կտակարանսն թարգմանեցին, բազում մթարութիւն է տեսանել. (Կիւրղ. ծն.։)


Միայարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

conjunction, concatenation, train, contiguousness, continuance, succession.

NBHL (2)

ἁποκολουθία consequentia συνάρτησις connexio, colligatio σύμπτωσις coincidentia, concursio. Զուգայարմարութիւն. եւ Կցումն. զօդումն. շաղկապումն.

Իսկ որ զկնի սորին ասէ, այնպէս թուի՝ թէ առանց միայարութեան է. մեք զմիտսն քննելով՝ յայտնի լինի միայարութիւն բանին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)


Հաշտարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

conciliation, reconciliation, pacification.

NBHL (2)

Տկար հաշտարարութիւն միջնորդացն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)

Ի հնումն հաշտարարութիւն ի ձեռն ահարոնեան տոհմին լինէր. (Ոսկիփոր.։)


Հարստահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

oppression, violence, vexation, exaction, extortion.

NBHL (3)

Ոչ սակաւ հարստահարութիւն արարեալ գլխոյ սմբատայ՝ առնու հարկս բազումս. (Արծր. ՟Ե. 2։)

Սուղ իշխանութիւն, եւ հարստահարութիւն. (անդ. ՟Ը։)

Հարստահարութիւն խոկայ ընդդէմ արարչին. (Սահմ. ՟Ը։ Մագ. ՟Խ՟Ը։)


Definitions containing the research արութիւն : 1540 Results

Արու, ուաց

See full entry →

adj.

male.

NBHL (1)

Մոռացան զկանացի տկարութիւնն, եւ եղեն արուք առաքինիք. (Եղիշ. ՟Ը։)


Արուեստական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

NBHL (1)

ՁԱՅՆ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. արմօնի՛ա. այսինքն Յարմարութիւն. որ եւ ՆԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. ἀρμονία. concertus. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 42։)


Արուեստաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

artifice.

NBHL (1)

εὑτεχνία, φιλοτεχνία artificium, studium artis Արուեստ եւ ճարտարութիւն. քաջարուեստութիւն. եւ արուեստասիրութիւն. եւ Չարարուեստութիւն.


Արուեստգիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Արուեստագիտութիւն.

NBHL (2)

Հմտութիւն արուեստի. ճարտարութիւն. հնարագիտութիւն. վարպետութիւն, վարպետորդիութիւն.

Կարօտէր Աստուծոյ արուեստգիտութեանն։ Արուեստ ոչ եթէ յընթերակայէ ինչ իմեքէ առնու զարուեստգիտութիւնն։ Զամենայն ճարտարութիւն արուեստգիտութեան ունէր յինքեան. (Եզնիկ.։)


Արտաբերեմ, եցի

See full entry →

va.

to utter, to pronounce.

NBHL (1)

Արտաբերեցեր զյաւիտենական արդարութիւն. (Թէոդոր. խչ.։)


Արտայայտեմ, եցի

See full entry →

va.

to declare, to express, to utter.

NBHL (1)

Ընդ աղօտ արտայայտեցին զթայոմն եւ զյարութիւն փրկչին. (Անան. նին.։)


Արօրադրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Արօրադիր առնել.

NBHL (1)

Արօրադրեալ լիցի հաւատացելոց ի Քրիստոս քաղաքավարութիւն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)


Աւազան, աց

See full entry →

s.

basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.

NBHL (1)

Աւս եւ Ապաշխարութիւնն կամ արտասուք զղջման՝ որպէս սրբիչ մեղաց յետ մկրտութեան.


Աւանդ, ից

See full entry →

s.

deposit;
consignment;
tradition;
offer;
յ— տալ, դնել յ—ի, to consign, to deposit.

NBHL (1)

Աւանդ պատուելի (մեղայն կամ ապաշխարութիւն). (Նար. ՟Ի՟Է։)


Աւելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. adv. s.

exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.

NBHL (1)

Ոչինչ աւելի է իմ քան զաւուրս երկոտասան։ Եթէ բանտիւ, աւելի քան զնոսա։ Աւելի զերկոտասան բիւր մարդիկ։ Եթէ ոչ առաւելուցու արդարութիւն ձեր աւելի քան զդպրացն.եւ այլն։


Աւետագիր

See full entry →

s.

copy or writing of good news;
a. that writes goodnews.

NBHL (1)

Ուր իցէ գրութիւն եւ յայտարարութիւն աւետեաց.


Աւետագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

writing of good news.

NBHL (1)

Բարձրահռչակ աւետագրութեամբզմկրտութիւնն, զքաւութիւն, եւ զյարութիւն գրեն կրկին նորոգման. (Նար. առաք.։)


Աւետարանեմ, եցի

See full entry →

va.

to give good news, to announce;
to evangelize, to preach the Gospel.

NBHL (1)

Բարութիւնս աւետարանես։ Աւետարանեմ ձեզ ուրախութիւն մեծ։ Եւ այս են աւետիքն, զոր աւետարանեաց նա մեզ, զկեանսն յաւիտենականս։ Աւետարանել աղքատաց առաքեաց զիս։ Աղքատք աւետարանին։ Աւետարանեցէք օր ըստ օրէ զփրկութիւն նորա.եւ այլն։


Ափիբերանեմ, եցի

See full entry →

va.

to confound, to stop the mouth of some one, to silence;
— լինել, to be confounded, to be unable to answer.

NBHL (1)

Զի ափիբերան լինիցի հրէիցն չարաբարութիւնն։ Ափիբերան լինի պարսաւելն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11. 12։)


Բազմաբեղուն

See full entry →

cf. Բազմաբեղ.

NBHL (1)

Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)


Աղաւաղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

deterioration, destruction.

NBHL (1)

τὸ βράδυ, exiguitas Աղկաղկութիւն. փանաքութիւն. տկարութիւն. անպիտանութիւն.


Աղէտ, ետի, իտի, ից

See full entry →

s.

misfortune, misery, evil, calamity, disaster;
ո՜վ աղետիցս, alas! oh how unfortunate I am !

NBHL (1)

Անհնարին չարիք, վնաս. ոճիր. ապիրատութիւն. զէն, չարութիւն. զարաց. ֆէսատ.


Աղկաղկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

indigence, destitution, poverty, beggarliness.

NBHL (1)

Աղքատութիւն. յետնութիւն. տկարութիւն. խեղճութիւն, ոչնչութիւն. ոչնչութիւն. հագարէթ. եօխսուլլուգ.


Աղճատանք, նաց

See full entry →

s. pl.

idle words, frivolous discourse, chitchat, nonsense;
cf. Աղճատաբանութիւն.

NBHL (1)

λῆρος, λήρημα delirium, nugae, ἁηδία taedium, molestia (որ թարգմանի եւ ԱՂՄՈՒԿ) Ցնորք մտաց եւ բանից. զառանցանք. բանդագուշանք. շաղփաղփութիւն. անմիտ եւ անհամ զրոյցք եւ իրք. յիմարութիւն. փճախօսութիւն, պառւու խօսքեր. հէրզէ. թիւրրէհաթ. սաֆուր՝ սուֆուր՝ տէլի սէօհպէթի.


Աղքատակերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of spoiling the poor, extortion of the poor.

NBHL (1)

Ուտելն զինչս աղքատաց. հարստահարութիւն. յափշտակութիւն. աղքըտի բաներն ուտելը.


Աճեմ, եցի

See full entry →

vn.

to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.

NBHL (2)

Որ ի նմայն աճելոց էին արութիւնք. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Մեծն աստուածասէր պաշտօն ի հաճոյակատարն բարութիւն ... աճել բազմացաւ. (Բուզ. ՟Գ. 3։)


Աճեցողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vegetation.

NBHL (1)

Ծնչութիւն, եւ կենդանարարութիւն, եւ աճեցողութիւն. ուր վերջին բառդ կայ եւ ի յն. այլ ի մեր օրինակի պակասի։


Ամբաստան, աց

See full entry →

s.

accuser, informer, plaintiff, complainant, prosecutor.

NBHL (1)

Եթէ ամբաստան լինիս զմեղս քո, ունիս մխիթարութիւն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Ամբաստանեմ, եցի

See full entry →

va.

to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.

NBHL (1)

Ոչ երբէք չարութեամբ ամբաստանէր զայրն։ Ասեմք, անհնարին է Աստուծոյ մեղս ինչ գործել, ո՛չ տկարութիւն ինչ նմա զայս ամբաստանեմք։ Նոքին ինքեանք զանձինս իւրեանց ամբաստանեն։ Ամբաստանէ զանժուժկալութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Ամբարշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impiety, irreligion, ungodliness, iniquity, unrighteousness, profaneness, wickedness, flagitiousness.

NBHL (1)

ԱՄԲԱՐՇՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՄՊԱՐՇՏՈՒԹԻՒՆ. Չարութիւն ամբարշտաց. անօրէնութիւն. աստուածընդդէմ մոլորութիւն բանից եւ գործոց. ἁσέβια, δυσσέβημα. impietas. տինսիզլիք. միւնաֆըգլըգ. իլհատ. քեաֆիրլիք.


Ամենահնար

See full entry →

adj.

very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.

NBHL (1)

Գտակ ամենայն հնարից յամենայն դժուարութիւնս. ամենաճարտար, եւ ամենակար. ամենարուեստ. ըստ յն. քաջահնար. քաջարուեստ. εὑμήχανος, ἁριστοτέχνης. industrius, ingeniosus, artificiosus. ամմէն բանին ճարը գտնօղ, խիստ ճարտար. փէք հիւներլի. մարիֆէթլի. ուստա.


Ամենապարգեւող, ի

See full entry →

adj.

cf. Ամենապարգեւ.

NBHL (1)

Մխիթարութիւն ընկալան յամենապարգեւողէն Աստուծոյ։ Զնոյն ցօղ օրհնութեան յամենապարգեւողէն Քրիստոսէ խնդրէին. (Կորիւն.։ Արծր. ՟Գ. 5։)


Ամենապիղծ

See full entry →

adj.

very unclean, most impure, execrable, detestable.

NBHL (1)

Ամենապիղծ չարութիւն. (Նար. յովէդ.։)


Ամենեւին

See full entry →

adv.

not at all, by no means, no wise, not in the least;
quite, wholly, totally, entirely.

NBHL (2)

Յորժամ արձակեսցէ զձեզ, ամենեւին հանցէ զձեզ աստի։ Օրէն յաւիտենական տեառն ամենեւին կատարեսցի։ Ոչ կարէր ամենեւին ի վեր հայել։ Ամենեւին մի՛ երդնուլ։ Եւ արդ ամենեւին իսկ վատթարութիւն է ի ձեզ։ Որպէս եւ ես ամենեւին ամենեցուն հաճոյ լինիմ։ Ամենայնի հաւատայ, ամենեւին (յն. զամենայն) յուսայ։ Պատուիրեցին ամենեւին մի՛ խօսել։ Մոլախոտէ՛ ամենեւին։ Ոչ մերձենայր ամենեւին հուրն ի նոսա. եւ այլն։

Ընդ ամենեւին անարգիս։ Ամենեւին բարերարութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ծ։)


Ամիրայ, ից

See full entry →

s.

knight;
sir, esquire, master.


Ամոլ, լոյ, լի, ամլոյ

See full entry →

s.

cf. Ամոլ.

NBHL (1)

Ջղացն ամոլեաց վնասակարութիւն. (Մագ. ՟Թ։)


Աստուածակողմն

See full entry →

s.

side or part of God

NBHL (1)

Յորժամ յօժարութիւն ոք եւ փոյթ յանձին ունիցի, տացի նմա ամենայն ինչ եւ յստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 20։)


Աստուածակոյս կողմն

See full entry →

cf. Աստուածակողմն.

NBHL (1)

Յորժամ յօժարութիւն ոք եւ փոյթ յանձին ունիցի, տացի նմա ամենայն ինչ եւ յստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 20։)


Աստուածասէր

See full entry →

adj.

that loves God, pious.

NBHL (1)

Աստուածասէր առաքինութիւն, կամ քաղաքավարութիւն, պաշտօն, հնազանդութիւն, երկիւղածութիւն, օրէնք, միտք, խորհուրդ. (Փիլ. քհ. ՟Ա. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Բուզ. ՟Գ 3։ Կորիւն.։ Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա 2։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Աստուածուհի, հւոյ, հեաց, հեանց

See full entry →

s.

goddess.

NBHL (1)

Նոքա եւ զյարութիւնն Աստուած ոմն գոլ կարծէին, իբրու սովորեալք արուս ոմանս աստուածս, եւ էգս աստուածուհիս պաշտել. (Ոսկ. գծ.։)


Աստուածտեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vision of God, divine intuition.

NBHL (1)

Յաստուածտեսութեանցն բարձրութեանց. (Մաքս. ի դիոն. (իբր տեսական կամ հոգեւոր քաղաքավարութիւն։))


Արագիլ, գլաց

See full entry →

s.

stork.

NBHL (1)

Արագլաց՝ որ ծերունիքն են, ձագք ամենայն ուստեք պաճարեն շահ ծնողացն ի պէտս։ Ի թռչունս բուն զվերին զարդարութիւն արագիլ ցուցանէ, զծնողս փոխանակ կերակրելով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)


Արարուած

See full entry →

s.

action;
work, deed;
an act of theatre.

NBHL (1)

Սորին գիտութեան արարուածոյ (տալի է) զարդարութիւն. (Լմբ. սղ.։)


Արարչագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation.

NBHL (1)

Բարութիւն չարժեաց զնա յարարչագործութիւն երկնաւորացն եւ երկրաւորացս. (Լմբ. սղ.։)


Արբենամ, եցայ

See full entry →

vn.

to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.

NBHL (1)

Արբեալ ի մանկութեան արութեան արութիւնս։ Զի մանկութեամբ դու ես արբել (արբեալ). (Խոր. ՟Գ 40։ Կրպտ. ոտ.։)


Արբեցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.

NBHL (1)

μέθη, μέθισμα, πότος inebriatio, vinolentia, temulentia, compotatio, potus inebrians Անչափ արբումն ըմպելեաց. արբենալն. գինեհարութիւն. եւ Գիներբուք. եւ Գինի, կամ ինչ մի արբեցուցիչ. հարբեցութիւն, հարբածութիւն, գինովութիւն.


Արգել

See full entry →

s.

binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.

NBHL (1)

Զի ուր ինքնակամ չարութիւն է, անդ եւ արգել է շնորհաց. (Կոչ. ՟Զ։)


Արգելան, աց

See full entry →

s.

arrest, detention, prison;
lazaretto, quarantine;
դնել յ—ս, to arrest, to imprison.

NBHL (1)

Որպէս արգելանաւ փակեալ ոգւոցն ի մարմինսն դարձ, եւ մարմնոցն յարութիւն. (Խոսր. պտրգ.։)


Արդար, ոց

See full entry →

adj. adv.

just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.

NBHL (2)

Կոչին սադուըեցիք, այսինքն արդար, եթէ՝ ոչ, ասեն, վարձուք մեք պաշտեմք զԱստուած, զի ոչ հային (ի) յարութիւն մեռելոց. (Եփր. համաբ.։)

ԱՐԴԱՐՆ. գ. որպէս Արդարութիւն.


Արդարագործ

See full entry →

adj.

just, equitable, upright;
justifying.

NBHL (1)

δικαιοπραγῶν. juste agens. Որ գործէ զարդարութիւն. արդար. արդարագնաց.


Արդարագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

justice, equity, integrity, probity;
justification, act of justifying.

NBHL (2)

δικαιοπραγία juste factum Գործելն զարդարութիւն. գործք արդարութեան. արդարութիւն.

Սկիզբն մեղաց եւ արդարագործութեան նախայօժարութիւն է. (Նիւս. բն.։)


Արդարակ

See full entry →

adj.

just, equitable, upright, innocent.

NBHL (3)

Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.

τὸ δίκαιον, δικαίωμα justum, jus, justitia Որ ինչ է արդարացի. եւ Իրաւունք. պարտք. արդարութիւն. հատուցումն արդար. հագգ.

ԱՐԴԱՐԱԿՔ. իբր Արդարութիւն.


Արդարացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj. adv.

just, equitable, legitimate;
justly, legitimately.

NBHL (1)

δικαίος, -ον justus, -um Որ ինչ իցէ ըստ կարգի արդարութիւն եւ իրաւանց. արդար. իրաւացի.


Արդարացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to justify, to declare innocent, to acquit, to excuse, to exculpate, to clear, to absolve, to save;
— զանձն, to make excuses;
—ն, justification.

NBHL (1)

Արդարացուցանել զմարգարութիւնն, կամ զանգիր հին ասացեալ զրոյցս, կամ զամբաստանութիւնն, կամ զգրեալն բան. (Իգն.։ Խոր. ՟Ա 9։ Եղիշ. ՟Է։ Նար. հ։)


Արդիւնաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fecundity;
fruit, utility.