cf. Սամետիք.
քարշեն իբրեւ սամետէիւք զհատուցումն վրիժուց անօրէնութեան իւրեանց. զի որպէս ուժգին սամետէիւք քարշի լուծ, եւ նոքա թերահաւատութեամբ իւրեանց քարշէին յանձինս զբարկութիւն աստուծոյ. (Գէ. ես.։)
cf. Բուն.
betraying one's master, faithless, traitorous, treacherous, false.
Դրժօղ ընդդէմ տեառն իւրոյ. անհաւատարիմ. ապստամբ. ուրացօղ.
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
Տիրական քոց ոտից հետեւել շաւղաց, րաբունեաց մերոց ճանապարհաւ յերկինս. (Տաղ.։)
co-equal in dignity.
fond of, attached, devoted to one's master.
φιλοδέσποτος domini amans. Սիրօղ զտէր իւր. մտերիմ. հաւատարիմ.
Ի ծառայիցն երկուս, որք մանաւանդ տիրասէրքն էին։ Ծառայի եւ աղախնոյ մտերմի եւ տիրասիրի գործ այս է։ Տեառն նմանեալ հաւատարիմ ծառայն տիրասէր։ Ի քաջ եւ ի տիրասէր ազգէն մամիկոնէից. (Փիլ. իմաստն.։ Խոսր.։ Երզն. լս.։ Մեսր. երէց.։)
to render or make master, to cause to rule or govern;
to authorize, to empower;
to effectuate, to fulfil.
ՏԻՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. κυριόω auctoritate mea probo, sancio, ratum facio. (ըստ յն. ոճոյ) Հաստատել. հաւաստի առնել. հաւատարմացուցանել. տիրապէս կատարել.
cf. Տիրացուցանեմ.
Ո՞չ դու ասացեր, եւ ես տիրեցուցի. այսինքն հաւատարմացուցի արդեամբք. (Ոսկ. յաւետիս.։)
age, years, time of life;
century;
— մանկութեան, infancy, tender age, first period of life;
անլիութիւն տիոց, immaturity, unripe age;
— ծերութեան, old age;
ի տղայ տիոց, անդստին յառաջին տիոցն, from one's infancy;
from one's boyish or girlish days, from boyhood or girlhood;
ի մատաղ or ի մանուկ տիոց, from one's earliest years;
ի հասակ եւ ի տիս հասեալ, grown up;
ի կատարեալ տիս հասեալ, arrived at years of discretion;
յերեքտասանամեան տի, thirteen years old;
մանկագոյն տիովք, young, in infancy;
ի նոյն տիս հասակաց, հաւասար տիօք, of the same age, coetaneous;
cf. Մատաղ.
sad-coloured, brown, black.
Տխրերանգ հաւն. ((ճայ՝ ըստ որում ագռաւ), Պիտ.։)
weak-minded, poor-spirited, dull-witted, imbecile.
Որ դիւրաւ հաւատայ նոցա, տկարամիտ է. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
weak-mindedness, slowness, stupidity, dulness, imbecility.
Անհաւատալի իմում տկարամտութեանս կարծեցեալ։ Ըստ տկարամտութեանմերոյ ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի. (Փարպ.։)
displeased, discontent, crabbed, cross, sulky, morose, surly, peevish, pouting.
ՏՀԱՃ ԼԻՆԵԼ. որ եւ ՏՀԱՃԵՄ, ՏՀԱՃԻՄ. δυσαρεστέω improbo κατηγορέω accuso. Չհաճիլ. չհաւանիլ. դժկամիլ. տհաճիլ.
cf. Տհաճիմ.
ՏՀԱՃ ԼԻՆԵԼ. որ եւ ՏՀԱՃԵՄ, ՏՀԱՃԻՄ. δυσαρεστέω improbo κατηγορέω accuso. Չհաճիլ. չհաւանիլ. դժկամիլ. տհաճիլ.
oecomancy, divination by domestic accidents.
Հմայականին մասունք են հաւադիւթականն, եւ տնագիտականն ... Տնագիտական է, յորժամ զպատահեալսն ի տան մեկնեն ասելով, թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
like a poor man;
cf. Տնանկաբար.
Տնանկօրէն կրիւք տխրաւոր, ընդդէմ վշտաց մահու ահաւոր. (Նար. մծբ.։)
house-building, construction;
cf. Տնարարութիւն.
cultivation, plantation.
Աստուծոյ տնկագործութեանն հաւատարիմ՝ կենաց ծառ. (Գանձ.։)
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
Տնգեցին հերձուած ի մէջ հաւատացելոց։ Ի ջուրն տնկեաց հրամանն տեառն զգնալոյն բնութիւն. (Ճ. ՟Ա.։ Վրդն. ծն.։)
steward, economist, manager, bursar;
— վանաց, cellarist;
— եկեղեցւոյ, church-warden;
— աստուածային օրինաց, dispenser of the divine precepts.
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
Ահիւ եւ երկիւղիւ տնտեսեսցէ զհաւատացեալսն յաստուծոյ աւանդս։ Կոչեցան եպիսկոպոս, որք զամենայն եկեղեցիս տիեզերաց տնտեսէին. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Ոսկ. մելիտ.։)
Զամրութիւն առ ճշմարտութիւն հաւատոյն անտեսել կամեցեալք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
Զայրեացն հաւատացաւ սպասաւորութեան տնտեսութիւն. (Աթ. ստեփ.։)
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
Ո՞ արդեօք իցէ հաւատարիմ տնօրէն, զոր կացոյց եւ այլն։ Անգիտելով զհայրն եւ զարքունիսն եւ զտնօրէնսն նորա. (Իրեն. առ Լեհ.։)
cf. Տնտեսաբար.
Դարձեալ տնտես հաւատարիմ, մարմնոյ հոգւոյ՝ միտք անմարմին, զիւրաքանչիւր պէտըս նոցին՝ տնօրինաբար տալ ըստ կարգին. (Յիսուս որդի.։)
birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.
Եփրեմ իբրեւ զհաւ թռեաւ, եւ փառք նոցա ի տոկոսեաց եւ յերկանց եւ յզութեանց. (Ովս. ՟Թ. 11։ Տե՛ս եւ զմեկն. Լմբ. անդ։ (Կայ եւ ձ. ի տոկոսաց)։)
Առ այն՝ որ ոչ իցէ հաւատարիմ, եւ ո՛չ փոխ տալ տոկոսեօք ... հատուցանել ո՛չ զտոկոսիսն, եւ ո՛չ զգլուխն . (Պղատ. օրին. ՟Է։)
of the same family, descent or lineage, related, consanguineous;
abundant, rich produce.
Ամպարհաւաճութիւն եւ բազում այլոց չարեաց գործա՛կ է, որք են սկզմունք օտարականաց եւ տոհմային պատերազմաց։ Գաւառք մեծամեծք եւ բազմամարդիկ՝ տոհմային հեռութեամբք աւերին. (Փիլ.։)
in rank, in files, in line, by series.
Բազմութիւն հաւուց տեսի տողաբար, զի թռչին առաջնորդութեամբ ոմանց. (Փիլ. լիւս.։)
to relate, to tell, to recount, to recite, to narrate.
Զոր եւ յոյնք վիպեն հաւաստեաւ։ Որք վիպեն հաւաստեաւ։ Որպէս վիպէ մեծ քարտուղարն ագաթանգեղոս։ Որչափ հնար էր տկար բնութեան մարդկան յաղագս աստուծոյ վիպել բանիւք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Ի գիրս խոսր.։)
to render haughty, hard, inhuman, crabbed.
Հպարտացուցանել. փքացուցանել. անմտացուցանել ամբարհաւաճութեամբ.
witness, testifier;
voucher;
martyr;
աստուած ինձ —, God is my witness;
— լինել, to be a witness of, the witnesses of, to be admitted as evidence;
— կոչել, to summon as witness;
to invoke or call on to witness;
— առնուլ, to take to witness.
Եւ դուք էք վկայք այսոցիկ։ ԵՂիջիք ինձ վկայք։ Վկայ յարութեան նորա լինել։ Արիւն ստեփանոսի վկային քո։ Անթիպաս վկայ իմ հաւատարիմ. եւ այլն։
fond of martyrs.
Մարութայ բարեպաշտօն եւ վկայասէր. (Ճ. ՟Բ.) այն է սուրբն մարութաս հաւաքօղ անբաւ նշխարաց սրբոց, եւ նախկին հաւաքիչ վկայաբանութեանց յասորիս։
martyr's tomb or chapel.
Մեծ վկայարան թուէր գոլ նոցայն հաւատոց. իմա՛ վկայութիւն, ըստ համաձայնութեան յունին, մարդի՛ռիօն։
like a martyr.
Վերառեալ վկայօրէն ըզմարգարիտն հաւատոյ. (Շար.։)
clear, pure, clean;
— ջուր, limpid, crystal, pellucid water.
Լուսինն վճիտ երեւեսցի։ Ջահաւորէ վճիտ եւ մաքուր լուսով։ Վճիտ իմն միտս։ Մաքրագոյնս եւ վճիտս խոկան յարմարել. (Շիր.։ Խոր. վրդվռ.։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ա։)
to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.
Որքան սաստկագոյն եւ հաւաստի տեսանել ոք կամիցի (զարեգակն), այնքան զզգայութիւնսն վնասէ. (Առ որս. ՟Բ։)
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
cf. Վսեր.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
cf. Վսեր.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
cf. Վսեր.
Ոչ ունիմ վստահութիւն կոչել զանուն ահաւորիդ ի վերայ վսերիս։ Վերացո՛ ի վսերէս զվէր վիրաւորեալ ծառայիս. (Յհ. գառն.։)
to be assured, to trust to, to confide in, to rely on, to have confidence in, to put one's trust in, to place confidence in, to rely or reckon on;
to hope;
to trust with, to confide to, to commit to, to put into the hands of, to deposit;
չ-, to distrust, to mistrust, to suspect, to be mistrustful;
յինքն or յանձն —, to rely on oneself, to presume, to have a great conceit of oneself, to assume too much.
πείθομαι, πιθέω, θαρρέω fido, confido, fretus sum, audeo, praesumo, spero. Վստահ լինել՝ յանձն կամ յայլս. ապահովանել, ապաւինիլ. իշխել. հաւատալ. հաւանիլ. յենուլ. յուսալ. քաջալերիլ. յանդգնիլ.
ՎՍՏԱՀԱՆԱԼ. ն. πείθω credo եւ καταγινώσκω sentio. Հաւատալ եւ յանձնել ումեք զիմն. աւանդել վստահութեամբ. ապսպարել. հաւատալ, ձեռքը տալ, յանձնել.
to assure, to reassure, to inspire confidence, to embolden, to give hopes.
πείθω securum reddo, persuadeo. Վստահ եւ անկասկած առնել. յուսացուցանել. քաջալերել. յապահովել. հաւանեցուցանել, քաջալերս տալ. հաւանեցուցանել.
streaming.
Ի տիգաբուխ եւ վտակահոս կենդանութեանն։ Վտակահոս աստուածային աղբիւրն ի քեղ ցայտեալ ահաւոր սրսկմամբն. (Թէոդոր. խչ.։)
cf. Վտանկ.
Որք պոռնկեցան ընդ կուսան հաւատաւորացն, զսպանողին կրեսցեն վտանգ. (Կանոն.։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
Յաչացն վտանկեալ՝ գնաց հաւատով ի տապան սրբոյն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ՟Ա.։)
to put in peril, to endanger, to expose, to venture, to hazard, to put in jeopardy, to risk;
to ill-treat, to importune, to torment;
— զառողջութիւն, to ruin the health.
Վտանգեցուցեալ՝ սաստէին թողուլ զհաւատս իւրեանց. (Կաղանկտ.։)
cf. Վտտիմ.
Յապահովս առնիցէ ի տագնապէն, առ ի չվատել զհաւատսն երկիւղիւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 36։)
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
Յապահովս առնիցէ ի տագնապէն, առ ի չվատել զհաւատսն երկիւղիւ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 36։)
cf. Վրդովեցուցանեմ.
Մի՛ վրդովեսցէ զնոսա ի քրիստոնէութեան հաւատոց։ Վրդովեաց ի պատուոց իւրաքանչիւր։ Վրդովեցաւ խաղաղութիւն. (Խոր. ՟Բ. 32։ ՟Գ. 50. 68։)
to alarm, to rouse, to disquiet, to trouble, to disturb, to perturb, to agitate.
Մի՛ վրդովեսցէ զնոսա ի քրիստոնէութեան հաւատոց։ Վրդովեաց ի պատուոց իւրաքանչիւր։ Վրդովեցաւ խաղաղութիւն. (Խոր. ՟Բ. 32։ ՟Գ. 50. 68։)
cf. Վրէժխնդիր.
Կենդանեաց՝ կէսք վրիժառուք, եւ այլք ի ներքոյ անկեալք եւ դրժեալք։ Ոչ ես վրիժառու, այլ շնորհիչ։ Մի՛ լինել վրիժառուք եւ քինախնդիրք։ Իսկ օտարացն եւ նրբագունիցն հաւաստի քննիչս եւ վրիժառուս գոլ. (Առ որս է։ Նար. ձբ։ Շ. ընդհանր.։ Իգն.։)