autocracy, monarchy, empire.
αὑτοκρατορία, τὸ αὑτοκρατές libera et summa potestas, imperium. Ինքնակալ տերութիւն. միահեծան թագաւորութիւն. եւ Կայսրութիւն.
Յութերորդ ամի ինքնակալութեան կոստանդեայ. (Խոր. ՟Գ. 8։)
Թագաւորեցուցանէին յինքնակալութեան իմն պայմանի պատուոյ զնա համարեալ. (Յհ. կթ.)
Արքայազունք են, եւ իխանականք ինքնակալութեանց, որդիք զօրութեանց. (Նար. ՟Լ՟Է։)
Եւ Անձնիշխանութիւն.
անձնիշխան գոլով մարդիկ՝ ի մէջ երկուց զօրութեանց արգելեալ կամք. եթէ խորհուրդացուցանեմք զինքնակալութիւն կամացս ի յաջակողմն, պատրաստական ձեռնտւ ըստ այնմ գործոց գտանեմք զաստուած. (Շ. ՟բ. յհ. ՟Ժ՟Ա։)
ԻՆՔՆԱԿԱԼՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մ. ըստ յն. αὑτοκρατικῶς sicut imperator. Անձնիշխանաբար. եւ Ձեռներեցութեամբ մատակարարեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Առանց պարտապանութեան իսկ, եւ ինքնակալութեամբ տիրեսցէ քաղաքին. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
female autocrat;
empress.
voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will
Գովէին զինքնակամ մեղաց. (Ագաթ.։)
αὑθαίρετος voluntarius, ultronius, sui arbitrii, liber. Որ ինչ լինի կամօք ւրովք. կամաւոր. ազտական. ինքնայօժար. ուզելով եղածը.
Ինքնական կամօք. (Խոր. Նոննոս.։)
Ինքնակամ յօժարութեամբ. (Խոր. Փարպ.։)
Վասն ինքնակամ երթին (Ոսկ.մ. ՟Բ. 1։)
Պատուիրազանցութիւն յարակայ ինքնակամ սխալանք. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Ինքնակամ ախտիւ շարժեալ, եւ այլն. (որ լինի եւ մ. ) (Շ. ընդհ.։)
Կամ Անիշխան. ազատ. տէր կամաց իւրոց.
Իմանալեաց ինքնակամ անձիշխանութիւնք. (Դիոն.։)
Ամենայն իմանալի տեսութիւն՝ թէ հրեշտակաց եւ թէ մարդկան՝ ինքնակամ, եւ անիշխան. (Մաքս. ի դիոն.։)
ԻՆՔՆԱԿԱՄ. ἐαυτῷ ἑπιτρέπων sibi indulgens. Որ կամ իանել զկամս ւր. անձնասէր. կամապաշտ.
Իւրաքանչիւր ոք ի մէնջ ինքնակամ լինել ոչ պարտի. քանզի որ ինքնակամ է, յայտնի է բարձրամտութիւն ախտանալ. (Բրս. հց.։)
Իսկ (Կողոս. ՟Բ 25։) Ինքնակամ կրօնիւք. յն. ըստ կամի ճգնութեամբ. ἑθελοθρησκία.
ԻՆՔՆԱԿԱՄ. αὑτόματος a se ipso faciens, sponte agens. Ինքնաշարժ. դիւրաշարժ. յեղաշարժ. որ ինքնին խլրտի կամ բերի. դիւրապատրաստ.
Ի վերայ ամենեցուն առաքելով զինքնաշարժն եւ զինքնակամ զօրութիւն. որոց պակասելոց լուծեալ եւ մեռեալ լինի մասն, ինքնակամ շնչոյն անբաժ եղեալ։ Պաճարեաց ինքնակամ շնչովն, որ ի ձեռն ջլացն հասանէ, առ ի շարժմունսն զյարձակումն եւ զզօրութիւն դնելով ի մարմին. (Նիւս. կազմ.։)
ԻՆՔՆԱԿԱՄ. մ. αὑθαιρέτως, αὑτοπροαιρέτως, αὑτομάτως sponte, sua sponte, ultro եւ այլն. Ինքեան կամ իւրովք կամօք. կամակար ընտրութեամբ. յօժարութեամբ. կամաւ. կամաւորապէս.
Ինքնակամ նահատակեալ ի վերայ օրինացն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 42։)
Ընտրեաց ինքնակամ հասանել ի տանջանս. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 19։)
Իսկ (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 24։) Ինքնակամ գնացին. իմա՛, վտարենջեալ անցին առ օտարս. (որպէս դասալիք, փախստեայ)։
Անկոչ՝ ինքնակամ յոժար երթեալ ի տունն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
Ինքնակամ զմահն յանձն առնելով. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Ինքնակամ արչարի. (Ագաթ.։)
ինքնակամ հնազանդել, կամ խնդրել. (Խոր.։)
Չարաչար է ինքնակամ մեղանչելն. (Կոչ. ՟Բ։)
spontaneousness, voluntariness, free will.
Ունելն սեպհական կամս, եւ Սեպհական կամք. Անձիշխանութիւն. ազատութիւն կամաց. կամաւորութիւն. յօժարութիւն. դիւրաշարժ բերումն.
Զայսոսիկ յինքնակամութենէ մեզ ի վերայ բերեալ. (Բրս. թղթ.։)
ինքնակամութիւն ստեղծուածոյն, եւ պատրանք բանսարկուին զմահն եւ զապականութիւնի մերումս յարդարեանց բնութեան. Յորպիսի եւ յորքանս յինքնակամութենէն սայթաքեալ եկն յանարգութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ինքնակամութեան եւ հաւանութեան գործ. (Խոսրովիկ.։)
Ի յիշատակական համապատուութենէ ինքնակամութեաբբ ի բաց վրիպեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Ինքնակամութեամբ մեղանչել. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Թ։)
Ո. էած (զմեզ) յառաջին աղբերսն եւ ի կելոյն պատճառս ինքնակամութեամբ. (Առ որս. ՟Է։)
Յայսպիսի փառաց՝ սակս փրկութեան մերոյ ինքնակամութեամբ զանձն խոնարհեցոց. (Լմբ. պտրգ.։)
that subsists by itself.
ԻՆՔՆԱԿԱՅ որ եւ ԻՆՔՆԱԿԱՑ. Մտացածին ինչ՝ որ կացէ ինքնին արտաքոյ աստուծոյ, որպէս ինքնագոյ, ինքնեղ.
Ինքնակայ զաշխարհս ասեալ, եւ առանց նախախնամութեան. (Ասող. ՟Գ. 1։)
Սուտ են՝ որ ինքնակակայք ասեն եղեալքն. (Վրդն. սղ.։)
distinct substance, hypostasis.
Ինքնագոյութիւն բնութեամբ, սա աստուած ծանուցեալ եւ երկրպագեալ. (Պիտառ.։)
self-bound.
այն ինչ՝ որով ոք ինքն զինքն կապէ.
Զիս արձակեա՛ յինքնակապէս մեղաց կապից դժոխայոյն. (Շար.։)
perfect, complete, absolute.
αὑτοτελής per se vel absolute perfectus, sibi sufficiens. Ինքնին կան ինքեամբ եւ ըստ ինքեան ի բնէ կատարեալ ամենայնիւ, ապենիազ. ինքնաբաւ.
Ինքնակատար իմաստութիւն (աստուծոյ)։ Ինքնակատար պետութիւն, եւ ամենայն քահանայապետութեան պատճառ։ Զպարգեւեալս նոցա միշտ աստուածագործականսն գիտութիւնիս յինքնակատարէ եւ իմաստագործութենէ աստուածապետութենէ։ Ոչ ինչ է ինքնակատար, այլ կարօտ բոլորովին կատարման, բայց միայն արդարեւ անկարօտն եւ նախակատարն. (Դիոն. երկն.։)
տե՛ս՝ զի ոչինչ է ինքնակատար եւ անկարօտ, բայց միայն աստուած. (Մաքս. ի դիոն.։)
Ինքնակատար աստուածութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
Որդի ինքնակատար. (Գր. տղ. թղթ.։)
Ցուցանէր զինքնիւրական եւ ինքնակատար փառօքն Ճ. (՟Գ.։)
ԻՆՔՆԱԿԱՏԱՐ. կատարեալն իւրով մասամբ. որպէս էակ հոգեղէն, եւ բան ինչ ամբողջ.
Էութիւն ինքնակատար անմարմին. (Նիւս. բն.։)
Հոգին (ըստ ինքեան) ոչ է լծեալ ընդ մարմնոյն, այլ՝ էութիւն ինքնակատար անմարմին է. (Նչ. եզեկ.։)
Եւ մ. αὑτοτελῆ perfecte, absolute. կատարելապէս. տիրապէս.
Ոչ բաւէրզբանն ինքնակատար յայտնել. (Յհ. կթ.։)
Բան է հետեւակ բառի շարադրութիւն զտրամախոհութիւն ինքնակատար յայտնելով. (Թր. քեր.։)
cf. Ինքնակայ.
Ինքնակայ. ինքնեղ. եւ Ինքնագոյ. անեղ.
Յայտնի ցուցանէր՝ եթէ ոչ նքնակաց ինչ իցեն, այլ է ոնմ՝ որ ունի եւ վարէ զամենայն։ Զի մի՛ ի յորինակեալ ընթացիցն ինքնակաց նչ կարծիցեն զարարածս. (Ոսկ. ես.։)
Մի է յիւրմէ նքնակաց, եւ ոչինչ յումեքէ ընկալեալ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Երկու արմատս բարւոյ եւ չարի ասէ. եւ զայն ոչ յղութեամբ եւ ծննդեամբ, այլ ինքնակացս։ Ամենայն ինչ որ չէր եղեւ, արարած է, եւ ոչ ինքնակաց պատճառ ամենայնի. որոյ ոչ յղումքէ եղեալ, այլ ինքն ինքնակաց առաջին գտեալ. (Եզնիկ.։)
Անեղ եւ ինքնակաց ասեն զաշխարհս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Է։)
ԻՆՔՆԱԿԱՑ. որպէս αὑτόματος sponte agens, fortuito eveniens. ինքնակամ. ինքնին շարժեալ կամ ի վեր երեւեալ, կացեալ յեղակարծուց.
Երեւէր նոցա ինքնակաց խարոյկ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 6։)
in his own form, in proper form.
իւրովք բուն կերպարանօք.
Յորժամ հանդերձեալ է ինքնակերպ կալ (կամ գալ), եւ տեսանել զնա մարդիկ. (Ճ. ՟Գ.։)
own, proper, natural, innate;
primary.
Աճումն շարժութիւն ինքնակի ըստ մեծութեան. (Ոսկիփոր.։)
յիւրմէ կերեալ. յանձին բերեալ. ինքնագործ. սեպհական. իւրոյին.
Ոչ ինքնակիր մեղօք զազրանայ (եկեղեցի), եթէ ոչ ի մարդոց չարաց. (Նար.։)
uninvited, self-invited;
— լինել, to come without invitation;
— բազմական, parasite, smell-feast.
αὑτόκλητος per se vocatus. Ոչ կոչեցեալ յայլմէ, այլ՝ անձամբ անձին. Ինքնակամ.
Բինտէս (կամ բիաս մին յեօթեանց իմաստնոց), քանզի մահ կոչէր ոմն ի կորուստ որդւոյ իւրոյ, ասէ. ո՛ դու, ընդէ՞ր կոչես զիր այնպիսի, զոր թէ սակայն ոչ կոչես, ինքնակոչ լինի. (Ոսկիփոր.։)
Եւ մանաւանդ այնու ձգէր զնոսա, զի ինքնակոչ գայր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
self-destroying;
self-destroyed, self-ruined.
Անձամբ անձին կործանիչ, կամ կործանեալ. այն ինչ որով ոք ինքն կործանեցաւ նախ.
Զնոյն դեղ դժրողին ինքնակործան մահաձիր՝ մտերմաբար արբւցեալ (մարդոյն). (Գանձ.։)
Ինքնագիւտ եւ ինքնակործան տպօքն կերպագրեալ. (Սկեւռ.։)
idiopathical.
idiopathy.
fugitive, that flies of his own accord;
— լինել, to take to flight.
αὑτόμολος sua sponte fugitivus. եւ բայիւ αὑτομολέω transfugio. Ինքնին հալածական, անձամբ փախստեայ առանց վարելոյ ուրուք.
Հասանիցէ կարօտւթիւն իբրեւ այր մի չար ինքնահալած. (Առակ. Զ. 11։)
Ինքնահալած ի հայրենեանն լինէր գաւառէ։ Ինքնահալած լինի սարսռելով իմն. (Պիտ.։)
ինքնահալած լինիս բարուց քոց աղտիվք. (Շ. թղթ.։)
self-admiring, self-conceited, self-pleasing, presumptuous, arrogant;
capricious, whimsical;
affected.
αὑτάρεσκος sibi nimis placens. Անձնահաճ. անձամբ անձին հաճոյ. ինքնահաւան. ամբարտաւան. իրէն հասնօղ.
Վարդապետք տխմարք եւ ինքնահաճք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Մի անխոնարհ, եւ ինքնահաճ եւ վէս. (Փիլ. բագն.։)
Ինքնահաճ կամք. (Լմբ. ժող.։)
cf. Ինքնահաճ.
Իբր ինքնահաճ, եւ ինքնահաճական.
Յինքնահաճոյ եւ յամբարտաւան մարդկանէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Ինքնահաճոյ փարիսեցին. Առիւծ ինքնահաճոյ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)
Ինքնահաճոյ արդարեւ ի միտս եւ ի բանս եւ ի գործս զիս գորովեալ. (Յհ. կթ.)
Յինքնահաճոյ եւ ի սնափառ խորհրդոցն. (Լմբ. սղ.։)
Որ ինչ ըստ հաճոյից անձին գործիցի. ըստ մտի եւ ըստ կամի եղեալն. քէֆինէ.
Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի, այլ եւ յինքնահաճոյ արդարեւ գործս. (Խոր. Ա. 3։)
Ինքնակամ. ինքնայօժար. կամակար.
Ոչ տալ ինքնահաճոյ կամաւ զանձն ի փորձութիւն. (Շ. մտթ.։)
Որպէս եւ հայր (հաճեցաւ), նոյնպէս եւ նա ինքնահաճոյ կամօք ի պէտս փրկութեան մերոյ ախորժեաց զմարնանալն. (Լմբ. պտրգ.։)
to be arrogant, presumptuous, conceited.
Ինքնահաճ լինել. մեծամտիլ. աբարտաւանիլ. հպարտանալ.
Յորժամ յայն սկսաւ ինքնահաճել, մատնեցաւ ի փորձութիւն խորհրդոցն։ Այդ աստուծոյ շնորհ է. եւ յաստուծոյն ընդէ՞ր իբր ի քո ինքնահաճիս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
self-admiration, self-conceit, presumption, vanity, arrogance.
αὑταρεσκεία sibi ipsi placere Ինքնահաճն լինել. ինքնահաւանութիւն. ամբարտաւանութիւն. հպարտութիւն.
Ոմանք զսնափառութիւն եւ զամբարտաւանութիւն ինքնահաճութիւն կամին սահմանել. (Կլիմաք.։)
Որ ըստ իւր ցանկութեանն ընտրեսցէ զգործն. ամբաստանութիւն զինքենէ բերէ՝ նախ առաջին զինքնահաճութիւն. (Բրս. հց.։)
Ոչ ել յաշտարակ ինքնահաճութեան. (Լմբ. առ ոսկան.։)
Մերթ թուի նշանակել՝ Ինքնակամ յօժարութիւն. բայց մարթի բերիլ եւ ի ՟ա. նշ. յասելն.
Իսկ եթէ ի կողմանէ աղջկանն առանց օրինացն սահմանի ինքնահաճութեամբ փորձի ոք դարձուցանել. (Մխ. դտ.։)
cf. Ինքնահաճ.
cf. Ինքնահաճիմ.
cf. Ինքնահաճութիւն.
woven by himself.
fantastic, fictitious.
cf. Ինքնախաղաց.
self-acting, independent, spontaneous.
αὑτοκέλευστος injussus, sua sponte. Ինքնն հրամանատար առանց հրամայելոյ ուրուք ինքեան. ինքնաշարժ. ինքնիշխան. ինքնակամ. մտադիր.
Վասն ինքնահրաման առաջնուրդութեան հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ.։)
Առնելով զերախայրեացն զմուտս՝ ինքնահրաման յօժարութեամբ եւ պատրաստութեամբ. (Փիլ. քհ.։)
Որ ընդ սոսայս անցանէ զօրութիւն. ինքնահրաման իմն ունի զյարձակումն յառաջակամ շնչով. (Նիւս. կազմ.։)
Իբր Ինքնին. ինքնակամութեամբ. եւ ձեռներեցութեամբ. առանձնական իշխանութեամբ.
Ինքնահրամանք հանդերձ յօժարութեամբ նկրտէին. (Փիլ. լիւս.։)
ինքնահրաման բարձի զխըտրոց. (Յհ. կթ.։)
vowel;
that has a sound by itself.
αὑτόφωνος sua voce utens. Յինքենէ այսինքն յաստուծոյ անտի ձայնեալ, կամ Ինքնին ձայնօղ. ինքնախօս. ինքնասաց.
Ոչ ոք էր, որ տեսլեան բնութեան, կամ ինքնաձայնին բարբառոյ ժուժեալ կարէր. (Ագաթ.։)
Նովաւ լսեմք զինքնաձայն հնչումն նորա. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ինքնագիր.
voluntary;
powerful;
self-sufficient;
— լինել, to take too much liberty, too great a latitude;
— լինել յիմն, to dare to undertake something, to attempt, to dare, to presume;
— լինել յիւր որդիս, to kill one's children with one's own hands;
— խեղդամահ սատակիլ, to strangle, or choke one's self, to commit suicide
αὑτόχειρ qui sua manu facit. Որ իւրով ձեռամբ առնէ, անկարօտ օգնականութեան այլոց, կամ գործեաց. եւ ԻՒրովի. ինքնին.
Ինքնաձեռն աջ զօրեյութեան. (Նար. գանձ հոգ.։)
Նետաձգութեամբ ինքնաձեռն որսալով (եւ ոչ որոգայթիւք)։ Եւ եթէ ինքնաձեռն իսկ, սակայն ակամյ ոչ զայլ ոք սպանցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ե. ՟Թ։)
Ի յաղօթելն յարօթից լիէի, բայց եւ ինքնաձեռն ի վրեժխնդրութիւն ունողացն էի. (Պիտ.։)
Ինքնաձեռն խեղդամահ սատակէր. (Պիտ.։)
ԻՆՔՆԱՁԵՌՆ. իբր Ձեռնասուն.
Անմնջոց դիմօք ուսեալք յաստուծոյ ինքնաձեռն ի նմանէ ընտրեցան. (Հ. կիլիկ.։)
ԻՆՔՆԱՁԵՌՆ. Ձեռներէց. յանձնապաստան. յանդուգն.
Երիկեանք ոմանք եւ եռանդեաք ի թարմար արուեստից դիմեալք ինքնաձեռն ճեպով աստուածաբանութեանն աւանդիւք. (Առ որս. ՟Դ։)
Եւ այս ոչ ինքնաձեռն հաարձակութեամբ վստահացեալն զորութիւն. (Երզն. քեր.։)
ԻՆՔՆԱՁԵՌՆ լինել. Ձեռներեց լնել. համարձակիլ. Որո՞վ իրօք ինքնաձեռն լինելով՝ յայսպիսի չարգրծութիւնս յանդգնեալ բերէր. (Պիտ.)
Հեթում զաթոռ թագաւորութեան իւրոյ վստահանայ յեղբայրն իւր ի սմբատ ինքնաձեռն եղեալ օծանի թագաւոր. (Ոսկիփոր.։)
Կամ իշխել ձեռն մխել, եւ ինքնին սպանանել.
Ինքնաձեռն յիւրն լինելով որդիս. (Պիտ.։)
cf. Անձնամատն.
Որ արձակէ զմարմին իւր մահուամբ իւրովի գնալով եւ ինքնամատն լինելով. (Երզն. մտթ.։)
self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.
αὑτομάτως φέρων sponte sua ferens αὑτόματος sponte promanans. ինքնին մատուցօղ, յառաջ բերօղ. եւ Ինքնին մատուցեալ, յառաջ բերեալ. ինքնեկ. դիւրագիւտ. պատրաստական.
Ի խորոց սրտի ... ինքնամատոյց դատախազութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
Փոխանակ սքանչելի ինքնամոյց վայելչութեան՝ զփշաբեր զտատասկաբեր երկիրժառանգեաց. (Կոչ. ՟Բ։)
Ջերմ լուալեացն զպէտսն շնորհեն, եւ անհակառակ զօրութեանն բժշկութիւն անվարձ եւ ինքնամոյց՜ Առ որս. (՟Է։)
Առձեռն եւ ինքնամոյց տալ զօրինակն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Առատութիւն ինքնամոյց կերակրոց շնորհեաց ի ձկանց. (Նախ. եզեկ.։)
Կամ ինքիադէպ. ըստ պատահման եղեալ.
Ինքնամատոյց համարելով գոլ ամենայնի առանց նախախնամութեան մմմսկզբանն ինքնամոյց եղեալքն. (Նիւս. բն.։)
ԻՆՔՆԱՄԱՏՈՅՑ. տուցի. գ. τὸ αὑτόματον casus. Դէպք դիպուած.
Եղելոց ամենեցուն կամ զաստուած ասեն գոլ պատճառ. կամ զհարկ կամ ճակատագիր, կամզբնութիւն կամ զբախտ, կամ զինքնամատոյցն, անձնչնցն եւ կամ անբանիցն դիպմունք առանց բնութեան եւ արուեստի՜ Ոչ ինքնամատուցին, քանզի անշնչիցն եւ անբանիցն են դիպմունք. (Նիւս. բն.։)
that mortifies himself, that wages war against his passions;
that wars against self.
որ եւ ԱՆՁՆԱՄԱՐՏ. Ինքն ընդ անձին մարտնչօղ. անձամբ անձին հակառակօղ.
Ինքնամարտ կռիւ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
that dies a natural death;
— լինել, to die a natural death.
Որ Ինքնին մեռանի օրհասաւ իւրով՝ առանց բնական մահուան.
Անասուն որք ինքնամեռք լինին. (Վեցօր. ՟Թ։)
forward, hold, presumptuous.
ինքնին մխեա, կամ մխելով. անձամբ միջամուխ.
Միթէ ինքնամու՞խ առ ի յաթոռ գահոյից զիս նըստել մատուցի. (Վրք. ոսկ.։)
voluntary, spontaneous, prompt, ready, inclined;
— լինել, to crave, to have a longing for, to desire, to want, to long;
— յորդոր յօժարութեամբ, of one's own freewill, willingly, cheerfully, voluntarily.
Ինքնին յորդորեալ. նքնայօժար. դիւրապատրաստ. պատրաստական. կամակար.
Բարկութեանն ատուծոյ իբրեւ ինքնայորդոր դահիճ բանսարկուն դրդեաց զդաւիթ թուել զիսրայէլ. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)
Յամենայնի ժիրք եւ ինքնայորորք լինելով. (Պիտ.)
Ինքնայորդոր յօժարակամութեամբ դիմեաց ի մահ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ինքնայորդոր.
αὑτομόλουν se se conferens ἐκούσιος voluntarius. Ինքնին յօժար կամ յօժարեալ. յօժարակամ. մտադիր. կամաւոր.
Արդ զհամբերութիւն չարչարանաց բաժակին ինքնայօժար խոնարհութեամբ. (Ագաթ.։)
Ինքնայօժար փութով փափաքէին. (Փարպ.։)
Ինքնայօժար ընտրութեամբ ատել զմեղս. (Լմբ. սղ.)
Կամաւոր եւ ինքնայօժարկամ աստուած յարարածոցս պաշտօն առնել. (Վրք. սեղբ.։)
Ինքնայօժար կամօք ընկալաւ զչարութիւն. (Շ. ամենայն չար.)
Որք ի չարիս ինքնայօժարք լինին, եւ անձամբ զանձինս իւրեանց մղեն ի կորուստ։ Զի ի պէտս սրբոցն եւ կարօտելոցն ինքնայօժարք եղիցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ԻՆՔՆԱՅՕԺԱՐ մ. Ինքնին իւրով յօժարութեամբ. կամաւորապէս.
Ինքնայօժարգայր քրիստոս ի մահ խաչին. (Լծ. կոչ.։)
Ոչ ինքնայօժարբերի սա ի մեղս. (Լմբ. սղ.։)
Մարդ՝ կենաց մաշիչ, ինքնայօժար յամենայն։ Կին՝ առն մխիթարութիւն, ինքնայօժար ի կոխ (անձին կամ այլոց)։ Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ինքնայօժար ի մահ. (Պիտառ.։)
spontaneity.
Ինքնայօժար լինելն. կամաւորութիւն.
Ոչ Ինքնայօժարութեամբ ի չարն դրդուեալ, այլ ի պատրանաց օձին։ Ոչ կամելն նոցա ոչ ինքնայօժարութեամբ խոտորեցաւ զհետչարին. (Լմբ. սղ.։)
self-upbraiding, self-reproving.
Ինքն ինքն նախանձօղ. պարսաւադիր անձամբ անձին.
ինքնանախատ կշտամբութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Է։)
to become a man, a free man;
to emancipate one's self;
to exist by itself.
Ինքն ինքեան տէր լինել. ի չափ հասանել կատարելութեան. կամ ուսման. գոյաւորիլ եւ զրգանալ իրաց. եւ կալ մնալ ի նոյնութեան.
Եւ ոչանկատար վարձամբ յանգեալ արուեստից ինքնացայ. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Եթէ ի նուազութեան եղիցին հարկաւորացն ... յանկարծօրէն ակնկալեալք զառատութիւն եւ զառաւելութիւն պիտոյիցն ինքնացեալս գըտանիցեն։ Ոչ ինչ՝ որ զկնի լոյսնոյս է՝ ինքնանայ. այլ ամենայն ինդ փոքր եւ մեծ, զոր օրինակ ի սքանչմն, յարուեստագիտէն՝ այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ։ Կենդանեաց ազգք եւ տնկոց ինքնանան։ Յորոց ամենեցունց ինքնացեալ կայ նմայ ի նմին նմանութեան, ոչ յեղեղեալ. (Փիլ.։)
that offers his services, that gives himself, voluntary, free, self-devoted.
ինքն զինքն նուիրօղ. անձամբ յանձանէ նուիրեալ կամ պատարագեալ սիրով ի սէր արարչին.
Եղիազար մակաբէին՝ ինքնանըւէր քահանային. (Յիսուս որդի.։)
Քահանայդ ինքնանուէր մատո՛ զպաղատանս. (Շար.։)
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
αὑτοκίνητος qui per se vel ipse movetur, aut motu proprio, vel libere;
suapte natura mobilis. Որ ինքնին շարժի. ինքն զինքն շարժօղ. իւրեւ շարժուն, որպէս կենդանի, եւ ոչ որպէսհուր անզգայ. վասն որոյ ասի զշնչաւորաց, ըստ որում ունին ոգիզգայական շարժիչ ՛ն ներքուստ.
Վասն զի զգայականն յոլովագոյն է քան կենդանին, բաժանեմք զնա յինքնաշարժն եւ յանշարժն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ի կենդանիս, եւ յանկենդանս ... յինքնաշարժս, եւ յայլաշարժս. (Սկեւռ. աղ.։)
եւ առաւել զբանական կենդանւոյ, եւ զիմացական բնութեանց. որք ունին զհոգի անձնիշխան եւ անմահ.
Հոգին ինքնաշարժ, ինքնաշարժն մշտաշարժ, մշտաշարժն անմահ է՜ Սահմ. (՟Ժ՟Գ։)
Նախ թաղէս ասաց զանձն (այսինքն զհոգին) մշտաշարժ եւ ինքնաշարժ ... Ուստի՞ է մարմնոյ շարժիլն, եթէ ոչ յանձնէ. քանզի ոչ անշարժ է մարմին. (Նիւս. բն.։)
Նախախնամութիւն իւրաքանչիւր բնութեան ապրեցուցանողական՝ ինքնաշարժն որպէս ինքնաշարժ նախախնամութենէ. (Դիոն. ածայ.։)
Զոր ասէս ինքնաշարժ, փոխանակ անձնիշխան եւ ինքնակալ ասելոյ է իմանալի։ Ինքնաշարժ գոլով, այսինքն անձնիշխանք եղեալք. (Մաքս. ի դիոն.։)
Եւ գերագոյն օրինակաւ ասի զաստուծոյ՝ իրօք եւ մնանութեամբ.
Հուր ... մշտաշարժ, ինքնաշարժ, շարժօղ այլոց. պատուական՝ անպարունակ. (Դիոն. երկն.։ Դիոն. երկն.։)
Մշտաշարժ ինքնաշարժ, ինքնիշխան, ինքնազօր. (Ածաբ. ի պենտեկ. յորմէ եւ Շար.։)
ԻՆՔՆԱՇԱՐԺ. որպէսդիւրաշարժ. նքնայորդոր. դիւրպատրաստ. ինքնակամ.
Կռուելոյ ոչ ունիս կարիս հրամանի, զի ինքնաշարժ ես ի բազմաբանութիւն. (Շ. թղթ.։)
Ոչ յառաջել կոչմամբ քոյին, այլ ինքնաշարժ փառամոլին. (Յիսուս որդի.։)
որք ինքնաշարժ ախտիւք, եւ բռնակալաց աշխարհի համանօք զանձինս իւրեանց յայս աստիճան հոգեւոր բարձրութեան ձգեն. (Շ. ընդհ.։)
self-glorious, boastful.
եւ ԱՆՁՆԱՊԱՆԾ, ԻՆՔՆԱՊԱՐԾ. Պանծացեալ եւ վստահ յանձն իւր. որպէս յանձնապաստան, հպարտ, եւ որպէս արդար անստգիւտ ի խիղճ մտացն.
Զայս իմանամբք ի վերայ ինքնապանծամբարտաւան բանսարկուին՜ Թշնամին յինքնապանծ (կամ յինքնապարծ) զօրութիւն յուսացեալ՝ եւ զնա անգօսնէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ամենայն անմեղ ինքնապանծ է ընդդէմ նախատողացն. ըստ որում եւ քրիստոս. եւ վկայքն իւր. (Լմբ. առակ.։)
self-deceit, self-deception.
Անձամբ զանձն պատրելն. անձաամբ ղանձնէ խաբիլն.
Մարդն ինքնապատիրութեամբ ի մեղս հակամիտելով. (Խոսրովիկ.։)
that relates himself;
related by himself.
Եւ ընդ բայի. Ինքնին պատմօղ, ճառօղ. կամ Անձամբ պատմելով, ճառելով.
Ոտնաձայն առնէ, զի յոտսն քաւութիւնաբերս հասեալ մարդոյն ինքնապատում (լինելով) յանցանացն՝ փրկութիւն գտանիցէ։ հրեշտակացն իսկ ինքնապատում արարեալ ցանկալւոյն, դանիէլի զիւրաքանչիւր սահմանացն. Որոց բնաւին ինքնապատում յայտարարեալ զմերձաւորութիւն հոգւոյն եսայի. ասէ. հոգի տեառնի վերայ իմ. (Ագաթ.։)
cf. Ինքնապանծ.
cf. Ինքնանախատ.
Ուր իցէ անձամբ անձին պարսաւ. ինքնակմ պարսաւադիր ընդդէմ անձինն. ինքը զինքը վար զարօղ.
ինքնապարսաւն կշտամբութեամբ։ Ինքնապարսաւսն խոնարհութեան. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
Ըստ ինքնապարսաւ ամբաստանութեանցս բժշկականն ի վերայ դիցես սպեղանիս. (Սկեւռ. աղ.։)
unbounded, illimited, immense, infinite.
Որ ինքեամբ եւեթ սահմանի անսհանելի գոլով յայլոց.
Իսկութիւն ինքնագոյ՝ ինքնասահման անեղելութեան. (Բենիկ.։)
Կամ ըստ իմստասիրաց՝ Այն, որ կարօղ է անխտիր սահման յօրինակել եւ նքնեան որպէս այլոց.
Սահման, եւ ինքնասահման, վասն զի եւ զինքն ընդ այլս սահմանէ. եւ զոր օրինակ մարդ սահմանելով զմարդ, ասէ՝ թէ մարդն է կենդանի բանաւոր ... ոչ միայն զամենայն մարդ սահմանէ, այլ եւ զինքն. (Սահմ. ՟Գ։)
to restrain oneself, to keep within bounds.
ԻՆՔՆԱՍԱՆՁ ԼԻՆԵԼ. Իւրեւ սանձիլ. ինքնին կասել.
Ջուր նքնասանձ եղեալ ընդ կրուկն դառնային. (Պրոկղ. յայտն.։)
said or pronounced by himself.
Յինքենէ ասացեալ բերանով իւրով բարբառեալ. ինքնախօս. ինքնապատում.
Վկայ ունիմ ինձ զնքնասաց ձայնն աստուծոյ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զնորուն իսկ յիսուսի զինքնասաց ձայնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
Զքստմնելի պտգամս ինքնասաց աւետարանին. (Կանոն.։)
առ ի ծծումն կենդանութեան աճմանց. (Շիր.։)
Իբրեւ ծծումն օդոյ՝ մարմնոյ տացի կենդանութիւն. (Վրդն. սղ.։)
Որպէս Ծնանիմ կր. այսինքն ծնեալ լինիմ.
Ծնիմք եւ մեք ըստ հոգւոյն զվերստին ծնունդ. իմա՛, վերստին ծննդեամբ. (Շ. մտթ.։)
Նախ քան զծնելն գիտէ աստուած, իբր ցերեմիա. (Վրդն. սղ.։)
Օտար ամլութեան ծնունդ ընդունել. (Կիւրղ. ղկ.։)
իբր ն. τοκετός, τόκος, τίκτειν, λοχεύεσθαι. partus, puerperium, parere, parturire. Ծնանելն զզաւակ՝ մանաւանդ որպէս մայր. յառաջ բերելն զբերս. տօղուրմասը (լծ. յն. դօգէդօ՛ս, դօգօս). վիլատ.
Եկաց ի ծննդենէ։ Դժուարածին եղեւ ի ծննդեանն։ Ժամանակ ծննդեան յամուրաց։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է (այսինքն սկսեալ են ծնանել զգառինս եւ զորթս). եւ այլն։
Գուշակեաց զանսերմն զծնունդ քո ... եւ յետ ծննդեան մնալով կոյս։ Յղութիւն անսերմնական, ծնունդ անարատ։ Ծննդեամբ սուրբ կուսին յայրն բեթղեհէմ. (Շար.։)
Հրամայեցաւ կնոջն՝ երկամբք ծնունդ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Մեռաւ ռաքել ի ծնունդս. (Վրդն. ծն.։ Տօնակ.։)
Ծառք առ ի ծնունդ պտղոց։ Զդաշտն եւ զլեռնային ի պտղոց ծնունդս. (Փիլ.։)
γένεσις, γέννεσις, γενετή, generatio, nativitas, origo, ortus. Ծնելութիւն. ծագումն. եղանութիւն. լինելութիւն. տօղուշ, տօղմասը, օլմասը.
Ե՛րթ յերկիր ծննդեան քոյ։ Տօն ծննդոց էր փարաւոնի։ Ի ծննդենէ իմմէ մինչեւ ցայժմ։ Օր մահուան իւրոյ քան զօր ծննդեան իւրոյ։ Գիրք ծննդեան յիսուսի քրիստոսի։ Բազումք ի ծննդեան նորա խնդասցեն, եւ այլն։
Միւսանգամ ծնունդ. իբր յարութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9. 14։)
Զամենայն աղայ մանուկ՝ ի ծննդոց մինչեւ յերկեմեանս. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Ծննդեամբ յառաջ են արարածք քան զադամ. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
Պատմել ձեզ զծնունդ աստուածորդւոյն ի սուրբ կուսէն. (Ագաթ.։)
Քանզի աստուած ծննդեամբ ի միշտ կուսէն ի փրկութիւն մեզ յայտնեցաւ. եւ այլն. (Շար.։)
Կրկնակի, կամ վերըստին ծննդեամբ. մկրտութեամբ. (Շար. եւ այլն։)
Ի թանձրացեալն. ἕκγονον, γέννημα, ἑπιγονή, ἁπογόνος, παιδίον, natum, faetus, proigenies, progenitus, oriundus, puer եւ germen, fructus, effectus. Զաւակ. որդի. սերունդ, եւ Բերք. արդիւնք. արգասիք. պտուղ. (իրօք. եւ նմանութեամբ.) օղուլ, եվլատ, պար, հասըլ. եբր. եէլէտ, ախերիթ, տօռ, ֆէրի.
Ո՛չ ի ծննդոց բարբանջմունս. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Թ։)
Ծնունդ չար զհայր իւր անիծանէ։ Ծնունդք եւ որդիք ձեր։ Ծնունդք նոցա ընդ նոսա։ Զծնունդս ենակայ։ Ի ծննդոցն ռափայ կամ սկայից։ Ծննդեամբք որովայնի, եւ ծննդեամբք խաչանց քոց։ Օձք ծնունդք իժից։ Եւ ահա ծնունդ մարախոյ գայր։ Մի՛ եղիցի ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ իցէ սոցա. եւ այլն։
Ծնունդն հօր, եւ հին աւուրց։ Անճառ ծնունդ փառօք երեւեալ. (Շար.։)
Քան զծնողաց եւ զծննդոց. (Խոսր.։)
Պա՛րտ է հոգեւոր ծննդոցն հոգեւոր վարս ստանալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Զիա՞րդ բանն՝ մտաց ծնունդ, եւ ծնանի զբանն յայլում ի միտս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Երկն եւ ծնունդ շաղակրատ մտաց. (Նար. խչ.։)
Այդ բարբառ ծնունդ է սատանայական կամաց. (Մանդ. ՟Զ։)
Ապաչաւն է զղջման ծնունդ. (Լմբ. սղ.։)
Արարատեան աշխարհիս ծնունդք (մարդիկ)։ Աշակերտք արդար վաստակոց, եւ ծնունդք առաքինութեան. (Յհ. կթ.։)
Ծնունդ երկաթի եւ քարի՝ հուր. ծնունդ շատախօսութեան եւ երկպառակութեան ստութիւն. (Կլիմաք.։)
γένεσις, γενέθλια, γενεθλιαλογία, genitura, natalitia, positus caeli tempore nativitatis. Ծննդաբանութիւն աստղահմայից. ախտարք. աստղն՝ ընդ որով ասեն զոք ծնեալ, եւ նովին յօդեն գուշակութիւնս բախտից.
Ի ծնունդ եւ ի բախտ ակնարկէ վիճակելով։ Ազատեա՛ ի կապոյ ծննդեան։ Անփախչելի աստեղացն ծնունդ։ Ի չար իշխանագոյն ծննդենէն ընդ հարկաւոր կապանօք անկեալք։ Զի մի՛ իւրաքանչիւր ուրուք ազատ խորհուրդքն ընդ ծառայութեամբ ծննդեանն անկցին. (Փիլ. նխ. ՟ա.)
Ըստ հեթանոսական բարբանջմանցն, որ բախտս եւ ծնունդս ասեն. (Յճխ. ՟Ի՟Թ։)
Երթայ առ կախարդս, եւ հաւատայ ծննդոց եւ աստղաբաշխութեանց. (Կանոն.։)
ԾՆՈՒՆԴՔ, կամ ԳԻՐՔ ԾՆՆԴՈՑ. որ եւ ԱՐԱՐԱԾՔ ասի. γένεσις genesis
Առաջին մատեանն աստուածաշունչ գրոց, ուր պատմի լինելութիւն արարածոց, եւ ծնունդք նախաստեղծին։ (Ծն. մակագր։)
Ի ծնունդսն գրեալ է. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Զորս ի ծնունդսն սկայամարտութինս. (Դիոն. թղթ.։)
Ուրհայ, որ կոչի ի գիրս ծննդոցն արահաթ. եւ այն իսկ քաղաքն եդեսիոյ. (Մարթին.։)
Ընթերցուած ի ծննդոց. (Ճշ.։)
ԾՆՈՒՆԴ ԼՈՒՍՆԻ, է նորիլն նորա. νεομηνία, νουμηνία, νέα σελήνη, novilunium. նոր լուսին. ենի ա՛յ, մահինէվ. որ եւ ամսագլուխ հրէից, եւ այլն.
Եւ ժամ իցէ ծննդեան լուսնի. (Վրդն. պտմ.։)
Եւ անդ լուսնին իսկ հասանէ ժամ ծընընդեան. (Երզն. ոտ. երկն։)
ԾՆՈՒՆԴ ՓՈԽՈՑ. τόκος foenus, usura. Վաշխ, տոկոսիք (ի յն. ձայնէս դօ՛գօս) մուամէլէ.
Հուր այրիչ եւ սուր սատակիչ են ծնունդք փոխոց։ Իժից ծնունդն զորովայն մօրն ծակեն եւ ելանեն, եւ փոխոց ծնունդքն զոգիս շահողացն ծակեալ պատառեն։ Եւ վաշխիցն վաշխ՝ չար ծննդոց չար թոռունս ծնուցանես. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
ԾՈՎԸՆԿԷՑ կամ ԾՈՎԸՆԿԵՑԻԿ ԱՌՆԵԼ, եւ ԼԻՆԵԼ. Ի ծով ընկենուլ, արկանիլ.
Սրախողխող եւ ծովընկէց առնելով զզօրսն. (Ասող. ՟Գ. 25։)
Տե՛ս, ո՞րպիսի գործս վրիժուց ունիմ, զոր ինչ առ ձեր դատաւորսն սուրն եւ հուրն եւ ծովընկեցիկն (առնել) գործեն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Փոխանակ գրելոյ Կրճիմն.
Կրճրիմ ինչ ի միջի կայցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
Կնկուղ տամք։ Այս կնկուղ (կամ կնգուղ) խոնարհութեան է նշանակ. (Լմբ. պտրգ.։)
Տեառնագրեն զկնկուղն։ Ընդունի եղբայրս մեր զկնկուղ ձեւոյս՝ սաղաւարտ փրկութեան. (Մաշտ.։)
Եւ այս նշանակ կնկղաց (կամ կնկնղաց) նոցա. (Վրք. հց. ձ։)
Մինչեւ յե՞րբ կշեռս եդեալ կշռեսցես զաստուածային բանս. (Սեբեր. ՟Է։)
Ոմանք չափ եւ կշիռ արդար ոչ ստանան. (Մանդ. կամ եփր. կարկտ.։)
Ի կշիռն յառաջեաց զընթացս իւր (արեգակն ի ստեղծման). (Զքր. կթ.։)
Իբր Կոչօղ. Ձայնօղ. հրաւիրօղ.
Ոչ եթէ ծանր ինչ էր պատգամն, այլ կոչելին փոքր էր. (Մծբ. ՟Ը։)
Եւ չճաշակիցէ ինչ, ո՞չ թշնամիցէ զկոչելիսն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ եթէ տկար կամ փոքր իցէ կոչիւն նորա (քրիստոսի ի յարութեանն). (Մծբ.։)
ԿՈՏՈՐԱԿ կամ ԿՈՏՈՐԻԿ. cf. ԿՈՏՈՐ.
Գործել, եւ ուտել զկոտորակս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ եւ Ճ. ՟Բ.։ Իսկ Ճ. ՟Ա. Կոտորիկ։)
Զհնացեալ հանդերձ, եւ զկոտորակ հացի. (Բրսղ. մրկ.։)
ԿՏՐՈՒԿ ԽՈՏՈՅ. Մնացեալ խոտն ի գետնի յետ կարելոյ։ (Վստկ. ՟Ի՟Գ։)
ՀԵՆԳՆԵՄ καταγελάω, χλευάζω, διασύρω derideo, irrideo, sibilum edo κωμῳδέω mordacibus verbis incesso, traduco. որ եւ ՀԵԳՆԵԼ. Այպն առնել. խաղ առնել. ծաղր առնել. շչել. հանակ ընել.
Ոչ ծաղու եւ հենգնելով ասէր։ Անարգէ եւ հենգնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ՟Բ. 2։)
Հենգնելով (կամ հեգնելով) զքրիստոնէից խորհուրդս. (Աթ. ՟Դ։)
Հենգնէ մովսէս եզրկիրն եգիպտացւոց. (Լմբ. սղ.։)
Տե՛ս զիա՛րդ հենգնէ։ Հենգնեաց զերկրպագութիւն կռապաշտելոցն. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
Երախտիք փրկչին հենգնեալ։ Զիա՞րդ զապերախտութիւնն յակոբայ ի ճառ ածեալ հենգնեցից. (Նար. ՟Դ. Նար. կ.։)
Հեշտեաւ, հեշտաբար. հեշտաւ. կամ հեշտութեամբ.
Պահելով դիւրաւ, եւ հեշտիւ հասուցանէ յօգտակարութեանցն տեղիս. (Պիտ.։)
այսինքն Ի հետէ, որոյ նախդիրն դնի ի վերայ նախընթաց բառից. ἁπό, ἁφ’ ἦς, ἁπ’ ἑκεινού ex quo, ab exinde, jam inde, ab ... usque. Զհետ կամ զկնի անցելոց եւ այսր. անդստին, ի սկզբանէ ցայժմ. անընդհատ ցայս վայր. անկից ետեւ, ինչուան հիմա .... cf. ՅԱՅՆՄ ՀԵՏԷ, cf. ՅԱՅՍՄ ՀԵՏԷ, cf. ՅՈՐՍ ՀԵՏԷ, cf. Ի ՎԱՂՈՒՑ ՀԵՏԷ.
Որ ի հնոց ժամանակաց հետէ։ Յաւուրցն ժամանակաց հետէ՝ յորմէ եւ այլն։ Յայնմ ժամանակաց հետէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 11։ 4. ՟Ա. ՟Ա. 12։ ՟Ա. Եզր. ՟Զ. 20։)
Ի կանուխ ժամանակէ հետէ. (Լմբ. սղ.։)
Յայդուէ իսկ հետէ՝ անապակին տան զանձինս. (Ոսկ. ես.։)
Յայնմ ժամանակէ հետէ։ Յաստուծոյ աւետեացն հետէ։ Յադամայ հետէ։ Ի սկզբանէ հետէ։ Զմարգարէսն ամենայն ի սամուէլէ հետէ. (Եւս. քր.։ Կոչ. ՟Դ։ Ոսկ. յհ. եւ այլն։)
ՅՈՐՄԷ ՀԵՏԷ. մ. Ի ժամանակէ անտի եւ այսր. յետ այնր ժամանակի՝ յորում այն ինչ գործեցաւ. քանի՛ որ, ան բանը ըլլալէն էտեւ.
Յորմէ հետէ մտի առ փարաւոն, չարչարեաց զժողովուրդն։ Պատմեսցէ, յորմէ հետէ արարի զմարդն։ Յորմէ հետէ բարձունք են, մեղաւ իսրայէլ։ Յորմէ հետէ մտեալ եմ, ոչ դադարեաց եւ այլն։
Յորոց հետէ առի ես զձեւս զայս, ոչ ճաշակեցի զենեալ ինչ. (Վրք. հց. ձ։)
Ի ՎԱՂԵԱՑ ՀԵՏԷ կամ ՎԱՂԷՑ ԵՒՍ. cf. ՎԱՂԻՔ
ՀԻՂ կամ ՀԻՂՔ. cf. ՀԻՒՂ. եւ ՀԵՂՔ.
Իբրեւ զհիղս մրգապահաց. (Երեմ. ՟Ի՟Զ. 18։)
Հիղք մրգապահացն պարիսպ է եւ ամրութիւն. (եւ այլն. Լմբ. սղ. ՟Հ՟Ը։)
Զհոգի եւ զմարմին՝ հինգեկին զգայութեամբք. (Անյաղթ բարձր.։)
ՀԻՒՍԻՍ ՀԻՒՍԻՍԻ. βορρᾶς, βορέας, βορέης eptentrio, aquilo, boreas. գրի եւ ՀԻՒՍԻՒՍ. ՀԻՒՍԻՒՍԻ. ՀՒՍՒՍ. ՀԻՍԻՍԻ. այսինքն հիւսիւս. հիւսիւսի. Կողմն աշխարհի ընդ մէջ արեւելից եւ արեւմտից՝ դէմ ընդդէմ հարաւոյ, հեռի միշտ յարեգականէ, եւ ցրտագին։ Եւ Հողմն ցրտաշունչ յայնմ կողմանէ. հուսիս։
Իբրեւ Կողմն՝ ասի.
Ի կողմանէ հիւսիսոյ։ Ընդ հիւսիսի եւ ընդ հարաւ։ Բանակեցան ի հիւսիսոյ գայեայ։ Պատի ընդ հիւսիսիւ.եւ այլն։
Պատի զհիւսիսեաւ։ Զցայգ առ հիւսիսեաւ դառնայ յարեւելս. (Եզնիկ.։)
Հիւսիսի եւ հարաւ (բեւեռային կողմանք) ոչ ունին բնակիչս. (Վրդն. ծն.։)
Եւ իբրեւ Հողմն՝ ասի.
Արի՛ հիւսիսի, եւ ե՛կ հարաւ, շնչեա՛ ի պարտէզ իմ. (Երգ. ՟Գ. 16։)
Հիւսիս արեւելից. յն. ապելիոդէս, այսինքն ապարեւական։
ՀՕ՛Ն կամ ՀՈՆ. Բառ ռմկ. այսինքն Անդ. անդր. cf. Օ՛Ն.
Տարան ածին զսուրբն ի բանտին՝ հօ՛ն, ուր ժողովք են վիշապ օձիցն. (Տաղ ՟ժ՟գ դարու.։)
καθαρίζω purgo, mundum facio ἁνοίγω aperio. Հարթել, յարդարել, ուղղորդել. (ռմկ. զորդել, խորդել, շտկել, դուրել ). կամ ըստ յն. հարթել. եւ մաքրել. սրբել. այսինքն բանալ, դիւրել, եւ պատրաստել զճանապարհ. ... (այլազգ է եւ կազմութիւն բայիս Ճանապարհորդել. զոր տեսցես)
Հորդեցէ՛ք առաջի նորա զճանապարհս։ Հորդեցէ՛ք զշաւիղս. (Ես. ՟Ծ՟Է. 14։ ՟Կ՟Բ. 10։)
Ճանապարհք մեղաւորաց հորդեալ ի քարանց, եւ ի վախճանի խորխորատ դժոխոց. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 11. (կամ ըստ նոր թարգ. ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ։))
Հորդեցեր մեզ ճանապարհ։ Հորդեցեր ճանապարհ այնոցիկ ... որպէս պորդեցեր զարդարեալ ճանապարհ երկրի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ճանապարհ հորդեցին մեզ յերկնային քաղաքն երուսաղէմ. (Ժմ.։)
Հորդել յարդարել զչու ճանապարհին ի հայս. (Յհ. կթ.։)
Որոց առաջի հորդեն ճանապարհ. (Շ. մտթ.։)
Զի անտաղտուկ առնիցէ զբանն եւ ամենեցուն հորդիցէ (յն. բացցէ) զվարդապետութեանն ասպարէզս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Զանանց եւ զանկոխ անապատ հորդեաց, արար արքունի պողոտայ. (Ոսկ. ես.։)
Հորդեցաւ ճանապարհ յանապատ անդր. (Եփր. ել.։)
Զկոփեցարուքն կէսք պեղեցայք ասացին. այլք՝ հորդեցարուք. (Գէ. ես.։) Գրի եւ իբր ռմկ. ԽՈՐԴԵԼ.
Ընդէ՞ր եւ աւազակին զդրախտն ասէր բանալ, թէ արդեօք յառաջագոյն բացեալ էր, եւ ճանապարհն խորդեալ. (Պիտառ.։)
ՌԱՀՈՐԴԵԼ կամ ՌԱՀ ՀՈՐԴԵԼ.
Հտպտեալ ըմբարհակեալ կոկոզանս. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռնդրութենէ երիցանց, այսինքն եպիսկոպոսից։ Ընդ ձեռնդրութեանն եպիսկոպոսութեան՝ զոր առ, ընկալաւ նա եւ զմարգարէութիւնն. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
ՁԿՏԵՄ ՁԿՏԻՄ. cf. ՁԳՏԵՄ, եւ այլն։
(ըստ յետին գրչաց) cf. ՃԵՄԻՄ. ըստ նախնեաց)
ἁτμίς, ἁτμός, καπνός vapor, halitus, exhalatio, fumus եւ κνίσσα nidor, arvinae vel pinguedinis fumus et odor. (արմատն կայ ի ռմկ. ճենճ. իբր փրփուր մսոյ եփելոյ, եւ աղտ իւղային) Ճարպաւոր գոլորշի իբր ծուխ ի վեր դիզացեալ ի մսոյ եփելոյ՝ սաստիկ բուրմամբ. եւ ծուխ եւ հոտ զոհի.
Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 5։)
Յառաջին ճենճերացն ծխոց. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Զպտուղ ըղձից ճենճերոյ։ Մինն խնկով եւ միւսն ճենճերիւ. (Նար. ՟Ա. լ։)
Ըստ որում վասն նոյի ճենճերացն գրեալ է։ Զճենճեր անուշահոտ օրհնութեանն. (Իգն.։ Լմբ. սղ.։)
Ի ճենճերաց կռոցն։ Ամենայն դեւք ընդ ճենճերս խնդալով ագահեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։ Նոննոս.։)
Ճնճղուկն միշտ ի ճռուղել (կամ ճռւուղել) կայ։ Որպէս ճնճղուկ միշտ ճռուղեմ կամ ճռւուղեմ). (Լմբ. սղ. ՟Ձ՟Գ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն թռչունք վերանան յօդս, եւ ճռուողելով օրհնեն զհամագոյ աստուածութիւնն. (Մարաթ.։)
ՃՌՈՒԵՄ ՃՌՈՒՂԵՄ ՃՌՈՒՈՂԵՄ ՃՌՈՒՈՒՂԵՄ. περιλάω, στρουθίζω garrio. գրի եւ ՃԸՌՂԵԼ. ճՌՈՂԵԼ. որ եւ ՃՆՃՈՒԵԼ, ՁԱԳԵԼ. Ձայն հանել թռչնոց փոքրկանց, եւ հնչել ճիւաղաց ձայնս պէսպէս. ճի՛վ ճի՛վ կամ ճը՛ռ ճը՛ռ կանչել.
Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)
Ոմանք ճչօղք ճըռւօղք եւ կանչօղք. (Կոչ. ՟Թ։)
Ի ճչելն, ի ճռուողելն, ի շինել բունոցն. (Ագաթ.։)
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
Սովորութիւն է դիւաց ճռղել՝ զհաւու ձայնս արձակել. (Ոսկ. ես.։)
ՃՌՈՒԵՄ ՃՌՈՒՂԵՄ ՃՌՈՒՈՂԵՄ ՃՌՈՒՈՒՂԵՄ. περιλάω, στρουθίζω garrio. գրի եւ ՃԸՌՂԵԼ. ճՌՈՂԵԼ. որ եւ ՃՆՃՈՒԵԼ, ՁԱԳԵԼ. Ձայն հանել թռչնոց փոքրկանց, եւ հնչել ճիւաղաց ձայնս պէսպէս. ճի՛վ ճի՛վ կամ ճը՛ռ ճը՛ռ կանչել.
Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)
Ոմանք ճչօղք ճըռւօղք եւ կանչօղք. (Կոչ. ՟Թ։)
Ի ճչելն, ի ճռուողելն, ի շինել բունոցն. (Ագաթ.։)
Ճնճղուկն միշտ ի ճռուղել (կամ ճռւուղել) կայ։ Որպէս ճնճղուկ միշտ ճռուղեմ կամ ճռւուղեմ). (Լմբ. սղ. ՟Ձ՟Գ. ՟Ժ՟Ա։)
Ամենայն թռչունք վերանան յօդս, եւ ճռուողելով օրհնեն զհամագոյ աստուածութիւնն. (Մարաթ.։)
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
Սովորութիւն է դիւաց ճռղել՝ զհաւու ձայնս արձակել. (Ոսկ. ես.։)
Ռամկականն բառիս՝ Մի, միակ, մեկին.
Զերկու մասն ապականեաց, եւ մնաց մէկ մասն միայն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Վեց վեց գնաս, մնայ մէկ. (Տօնակ.։)
եւ չ. եւ կր. իբր ձ. ῤέπω (ի ῤοπή , րոպէ, մէտ). vergo, propendeo κλίνω, ἑκκλίνω inclino, declino. Շրջել ի մի կողմն որպէս զմէտ կշռոց. ծանրել. հակել. թիւրել. խոնարհել. թեքել, իլ. յօժարիլ. խոտորիլ. կուսակից լինել. ակնարկել.
Ի պետրոս միտէ զբանն։ Ապականացու մարմին միտէ զանձն (զհոգի)։ Գողանայ զմիտս մեր՝ յիւրն միտելով կամս։ Ի մանկածուն կողմն միտեալ կարկառէր զանիրաւ ստահակութեանցն տուգանս. (Ոսկ. մտթ.։ Մաքս. եկեղ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Պիտ.։)
Յայն իմն միտել սովոր եմք։ Ի պճնելն յաճախ միտեցին. (Ոսկ. մ.։ ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
Ամենայն սրտիւ միտեցեր (կամ միտեցար) զհետ հեթանոս թագաւորին. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Միտել ընդ բազումս առ ի խոտորելոյ զիրաւունս։ Յովաբ միտեալ էր զհետ ադոնիայ. (եւ ոչ միտեցաւ զկնի սողոմոնի։ Միտեցաւ սիրտ նոցա զկնի աբիմէղեքայ. Ել. ՟Ի՟Բ. 2։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ. 28։ Դտ. ՟Թ. 3։)
Նաեւ ոչ զկնի շապհոյ միտեցաւ ամենայն սրտիւ. (Խոր. ՟Գ. 19։)
Ասէ, ի մանկութենէ մարդիկ ի խնամս չարին միտեալ են. զի ցուցցէ, թէ որ միտին՝ կամօք միտի, եւ ոչ ուրուք բռնութեամբ. (Եզնիկ.։)
Ի չարն միտէք. (Բրսղ. մրկ.։)
Թերեւս եւ առ այս ազգ միտէր բանն մարգարէական. այսինքն հայէր. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
βαπτιστής baptista. Այն՝ որ մկրտէ. մկրտօղ. առաւել սեպհականեալ մակդիր սրբոյն յովհաննու կարապետի. մինչեւ եւ յովսեպոսի նովին անուամբ նշանակել զնա՝ որպէս մականուն նմին սովորական առ հրէայս.
Յաւուրսն յայնոսիկ գայ յովհաննէս մկրտիչ։ Չէ յարուցեալ ի ծնունդ կանանց մեծ քան զյովհաննէս մկրտիչ։ Յաւուրցն յովհաննու մկրտչի մինչեւ ցայժմ.եւ այլն։
Աղաչանօք մկրտչին ջուրբք. (Նար. գանձ խչ.։)
Բարձող զմեղս աշխարհի (յիսուս), եւ մկրտիչ գոլ ի հոգի եւ ի հուր. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ո՞ւր յաջողութեանցն իրք իմոց մկրտչացն։ Դժնդակ է, թէ մկրտչաւն բարետոհմութիւնս իմ թշնամանեսցի. (Ածաբ. մկրտ.։)
Կորնթացիք յանուն մկրտչացն կոչեցեալ լինէին. (Տօնակ.։)
Զերկու շաբաթն մսուտու եւ պանրուտու եդին։ (Տօնակ.։)
ՅՈԽՈՐՏԱՆՔ ՅՈԽՈՐՏՈՒԹԻՒՆ. Յոխորտանալն. խրոխտումն. յանչափս վստահութիւն. յահրութիւն. յանդգնութիւն.
Ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք։ Զմիմեամբք ելանելով անճոռնի յոխորտանօք. (Պիտ.։ Կիր. պտմ.։)
Յոխորտութեամբ լի՝ զանձն առնէր հրապարակատես։ Ի բաց դնել երկայնմտութեամբ զմարդկօրէն յոխորտութիւնն. (Պիտ.։)
ՅՈՒՌՈՒԹՈՒԼՈՒՆՔ կամ ՅՈՒՌԹՈՒԼՈՒՆՔ. ἰέρομα quod consecratum est, sacrum. Յուռթեալ ուլունք. կամ յուռութք կապեալք յուլն՝ եւ ընդ անթովք. նուէրք. ձօնք.
Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց ուս ընդ անութ ունէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40.)
որ ի Ն(ախ. մակ.) գրի.
տե՛ս եւ ի ՅՈՒՌՈՒԹ, զբանս (Խոր. ՟Ա. 17։)
ՅՈՔՆ ՅՈՔՆԱԶԱՆ, եւ այլն, տե՛ս ՅՈԳՆ. (ուր տեսցես անխտիր գրեալ գ եւ ք, յայլեւայլ կամ ի նոյն գրչէ)։
հ. ՅՕՍԵՄ կամ ՅՈՍԻՄ ՅՕՍՆՈՒՄ կամ ՅՕՍՈՒՄ. (կամ Յաւսեմ. յաւսնուլ) Երբեմն է որպէս հյ. Հիւսել. որ գրի եւ Հեսել, Հուսել, Հուսուլ, Հուսկուլ.
Գործէին հեսկս առագաստեայ։ Թո՛ղ եւ ես յօսից. եւ յօսեալ նորա, եւ այլն. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
Եւ երբեմն իբրու լծ. թ. եօսմա, եօսուն, հէվէս, նէֆս, է որպէս Հիւսիլ անօրէն խառնակութեամբ. Անառակիլ. խառնակիլ. մտանել առ բօզ. պոռնկիլ. շնալ. ապականել. պղծել, իլ. առեւանգել.
Յաւուրս Նոյի եղեւ ջրհեղեղ վասն այնոցիկ, որ յօսէին զդստերս Կայէնի։ Եթէ զիւր խօսեցեալ ոք կին յօսցի, մի՛ խառնէք զնա յաւիտեան. զի գայլ եղեւ, եւ ոչ ետ օրհնել զհարսանիս իւր։ Եթէ ոք զոր ոչ իցէ խօսեցեալ՝ յօսցի, անիծեալ լիցի. (Կանոն.։)
Երիտասարդք ի բոզս յօսնուին. (Փիլ.։)
Յանձն առին նոցա իսրայէլեանքն՝ յօսնուլ յափշտակել իւրեանց ի ժողովրդենէ անտի կուսանս. (Եփր. ծն.։)
Յօսնուլ, կամ յօսուլ. պոռնկել, կամ ծանակել. (Հին բռ.։)
ՅՕՍԵՄ կամ ՅՈՍԻՄ ՅՕՍՆՈՒՄ կամ ՅՕՍՈՒՄ. (կամ Յաւսեմ. յաւսնուլ) Երբեմն է որպէս հյ. Հիւսել. որ գրի եւ Հեսել, Հուսել, Հուսուլ, Հուսկուլ.
Գործէին հեսկս առագաստեայ։ Թո՛ղ եւ ես յօսից. եւ յօսեալ նորա, եւ այլն. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
Եւ երբեմն իբրու լծ. թ. եօսմա, եօսուն, հէվէս, նէֆս, է որպէս Հիւսիլ անօրէն խառնակութեամբ. Անառակիլ. խառնակիլ. մտանել առ բօզ. պոռնկիլ. շնալ. ապականել. պղծել, իլ. առեւանգել.
Յաւուրս Նոյի եղեւ ջրհեղեղ վասն այնոցիկ, որ յօսէին զդստերս Կայէնի։ Եթէ զիւր խօսեցեալ ոք կին յօսցի, մի՛ խառնէք զնա յաւիտեան. զի գայլ եղեւ, եւ ոչ ետ օրհնել զհարսանիս իւր։ Եթէ ոք զոր ոչ իցէ խօսեցեալ՝ յօսցի, անիծեալ լիցի. (Կանոն.։)
Երիտասարդք ի բոզս յօսնուին. (Փիլ.։)
Յանձն առին նոցա իսրայէլեանքն՝ յօսնուլ յափշտակել իւրեանց ի ժողովրդենէ անտի կուսանս. (Եփր. ծն.։)
Յօսնուլ, կամ յօսուլ. պոռնկել, կամ ծանակել. (Հին բռ.։)
Ի կարճմտութենէ, ի զայրանալոյ, եւ ի մրրկեալ նեղսրտութենէ. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 9։)
Նեղսրտութեամբ խնդրէ զնաւահանգիստն. (Լմբ. առակ.։)
Յիշէզնժդեհանալն իւր ի վիմամէջսն. (Արծր. ՟Ա. 10։)
Ի միասին պանդըխտացեալ, յօտարութիւն նժդեհացեալ. (Շ. վիպ.։)
Ակիղաս ասէ, թէ նժդեհ լինի գայլ գառին. թէոդիտոն, թէ պանդխտեսցին. մին ասէ՝ եթէ նժդեհեսցի, եւ միւսն՝ թէ պանդխտեսցի. (Ոսկ. ես.։)
Որք յարեւմտեան կողմանս սահեալք նժդեհութեամբ. (Շ. ընդհանր.։)
Զարտաքսեալքբ ի վայրս նժդեհութեան. (Լմբ. ստիպ.։)
Ելից զժամանակ պանդխտութեան նժդեհութեան իւրոյ ի վերայ երկրի. (Մաշտ.։)
Ի մէջ գաւառաւանացն մեծատուն եղեալ քան ըստ նժդեհութեան. (Փիլ. իմաստն.) յն. տարաբնակութիւն.
τοιοῦτος, ὀμοῖος talis, ejusmodi, ejusdem modi, similis. Ունօղ զնոյն որպիսութիւն. այնպիսի. համանման, նոյն օրինակ.
Արայ նոյնպիսում շնորհի արժանաւորեալ ի Նինոսէ, որպէս եւ հայրն իւր Արամ. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Կուրաց, գօսացելոց, համերց, եւ այլոցն ամենեցուն նոյնպիսեաց. (Արշ.։)
ՆՕԹՃԵՄ կամ ՆԱՒԹՃԵՄ. εὑαγγελίζομαι, κατεπαγγέλλομαι , καλέω եւ այլն. annuntio, nuncio, profiteor, alloquor եւ այլն. լծ. ընդ հյ. Աւետիչ, կամ Նիւթիչ լինել, եւ ընդ լտ. նօթօ, ծանուցանել, նշանակել կամ նունցիօ, ազդել. աննունցիօ, աւետարանել։ Քանզի վարի երբեմն՝ որպէս Աւետել. պատմել. յայտ առնել. նշանակել. բարբառել. ձայնել.
եւ ըստ այսմ գրի ի Հին բռ.
Աւթճել, կամ նաւթճել, աւետել.
Միւսն նօթճէր (յն. բարբառէր) երուսաղէմի, եթէ ուրա՛խ լեր յոյժ դուստր սիովնի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Զնոյնդ եւ զաքարիաս նօթճէր նոր սիոնի, ուրախացի՛ր, զի թագաւոր գայ քեզ յաւանակաւ՝ առնել փրկութիւն. (Գանձ.։)
Որպէս բարձրաբարբառ փողով ի վերայ լերինն բարձու կացեալ՝ զաւետիս նօթճէին սիոնի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Երգով երգոցս զխորհրդոցն խորհուրդս ուսուցանել մեզ բարձր բանս նօթճէ (յն. արտաճառէ, կամ խոստանայ)։ Զհեռացեալ վատութիւնն յայտնապէս նօթճէ (յն. աւետարանէ), եւ զպտուղ առաքինութեանն չեւ եւս կատարելապէս ցուցանէ. (Նիւս. երգ.։)
Եւ երբեմն՝ որպէս Նիւթել. հիւսել. հայթայթել. առթել. հնարել. ճարտարել. յարդարել. կազմել պատրաստել.
Բազում սգաւորաց զակնկալութիւն՝ յուսոյն նօթճեաց. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Նօթճելով պատմեն (արարածք) զհոյակապ նազաբանութիւն պանծանաց (գարնան). (Պիտ.։)
Անտանօր նօթճեաց մեզ զյաւիտենական փրկութիւնն։ Եւ յետ գոյութեանն դարձեալ նովին խնամօքն նօթճէ։ Գործի առեալ զլեզուն դաւթի՝ զայս մեզ նօթճէր. (Լմբ. ատ. Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ.։)
Կամաւորն ոչ միայն յարամնական է, այլեւ զվերին փառսն նօթճէ. (Երզն. մտթ.։)
Ծածուկ ի սրտին նիւթէր նօթճէր զդառն ոխութիւնն. (Ուռպ.։)
Բալ է, որ լինի ի նօսրութենէ ամպոց։ Խտութիւն հողմոյ ոչ տայ լուծանել ի նօսրութիւն ջուրց. (Ոսկիփոր.։)
ՇԹՔՈՑ կամ ՇԹՈՒՔ եւ կամ ՇԹԻԿՔ. cf. ՇՔԹԵԼ, իլ.
Որ զայնպիսի սուրբ եւ զյստակ վտակս բղխէ, եւ ի սակաւ ինչ շթքոց բանից մերոց չգարշի. (Սեբեր. ՟Թ։)
ՇՆՒԻ, կամ ՇՆՈՒԻ. Իբր Շունք. շներ.
Շանց կերակուր եղեն (մեռեալքն ի սովէ). եւ որ միանգամ կենդանին էին, կոտորել զշնւին դարձան (յն. ի շնասպանութիւն). (Եւս. պտմ. ՟Թ. 8։)
եւ կր. իբր ձ. προσίεμαι, κολακεύω, κηλέω blandior, adulor, adsentor, mulceo. Ողոքել շողոմութեամբ. շողոմել. քծնիլ. յորդորել. հրապուրել. համոզել.
Քաղցր լեզուաւ շողոքորթեաց զնա. (Երզն. մտթ.։)
Ելին երկու գազանարոյծք, եւ շողոքորթեցին նմա (առիւծուն), զի մտցէ անդրէն ի դառադեղն իւր. (Ճ. ՟Ա.։)
Է շան եւ՛ պահպանողականն, եւ՛ շողոքորթել իւրոյն, եւ՛ ի բաց վարել զայլոյն. (Դիոն. ածայ.։)
Որպէս եզն եւ շուն, եւ այլ ամենայն՝ որք ընդ լծով անկանին. եւ շողոքորթեն. (Յճխ. ՟Դ։)
Կարգի եւ կռուի, եւ դարձեալ շուտափոյթ ողոքէ եւ շողոքորթի. (Լմբ. առակ.։)
Շողոմութիւն. քծնումն. հրապոյրք. սուտակասպասութիւն.
Առանց երկրաւոր շողոքորթութեանց (կամ շողոքորթանաց). (Ասող. ՟Գ. 32։)
Զդառնութիւն հայհոյութեան եւ բամբասանաց, երդմնահարութեան, եւ շողոքորթութեան. (Գր. հր.։)
Շրթունք շրշնջել իմաստունս կարասցեն. (Ագաթ. յռջբ։)
Զի ի ստոյգ յոգեւորութեան անդ խնդութեան գերի վարեալ տանի». յն. հոգեւորական. (Եւագր. ՟Ժ։)
ՈՂԻՄՊՈՍ կամ ՈՂԻՒՄՊՈՍ ՈԼԻՄՊՈՍ. Բառ յն. օլիմբօս. Ὅλυμπος Olympus. (որպէս թէ օլօլամբիս, բոլորափայլ) Բարձր լեառն ի մակեդոնիա. եւ ըստ քերթողաց Երկինք.
Երկին կոչեմք՝ առ ի սահման զերնոյն զնոյնն գոլով. եւ ողիմպոս վասն բոլորափայլ գոլոյն։ Ողիմպոս, զոր ասեն աստուածոցն վայր զգուշագոյն. քանզի ամենայն մարդիկ իղձ առնելով զձեռսն յերկինս վերաձգեն. (Արիստ. աշխ.։)
ՈՍԲՆ ՈՍԲՆԱԹԱՆ. cf. Ոսպն, ոսպնաթան։
Զի մի՛ հանապազ ի խանձարուրս եւ յորրանս կացցէ աշխարհս. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Եւ այնպէս եւս չքաւորք, զի եւ յորրոցս անգամ ոչ եդաւ, այլ ի մսուրն յանասնական սեղանն. (Ոսկ. ես.։)