weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.
ἁσθενεία, ἁσθένημα, τὸ ἁσθενές infirmitas, imbecillictas ἁδυναμία impotentia. Անկարութիւն. անզօրութիւն. անբաւականութիւն. նուազութիւն. հիւանդութիւն իրօք կամ նմանութեամբ.
Մարդկօրէն ասեմ վասն տկարութեան մարմնոյ ձերոյ։ Պարտ է մեզ՝ որ կարօղս եմք, զտկարութիւն տկարացնզ բառնալ։ Վասն նորին տկարութեանն եւ անշահութեանն։ Ի տկարութենէ ձայնի աղօրւոյն։ Զի ծանիցէ ամենայն մարդ զիւր տկարութիւն։ Տկարութիւն՝ անպիտան յանդիմանի։ Իւրեանց տկարութեանզ մտօքն։ Մեռցի ի տկարութեան մովաբ.եւ այլն։
displeased, discontent, crabbed, cross, sulky, morose, surly, peevish, pouting.
Ամենեւին իսկ տհաճ է ազգ մարդկան, եւ տրտնջող եւ քրթմնջող։ Զհիւանդս չարախտս տհաճս առ աղբիւր ջուրց տանիցի. (Ոսկ. ես.։)
unripe, immature;
very young, ignorant, unpracticed, inexpert, raw, crude.
Զանդ տհաս որ ոչ իւրեանց էր, հնձեցին. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Մանաւանդ՝ Մատաղ հասակաւ. տխեղծ. եւ Տղայամիտ. տգէտ. տխմար. խակամիտ.
childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.
Մի՛ ոք տղայական բարուք ժպրհեսցի ի վերակացութիւն բանին աստուծոյ. (Մանդ.։)
Լնոյր զտղայական հնազանդութիւն մօրն իւրում։ Տղայական անօսր եւ կակուղ ձայնիւ ձայնէր զնա մայր. (Տօնակ.։)
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
impoliteness, incivility, ungraciousness, rudeness, grossness, rusticity, brutality, barbarity, inhumanity;
տմարդութեամբ, disobligingly, uncivilly, roughly, rudely, churlishly, boorishly, brutally, cruelly, barbarously, inhumanly.
Ո՞րքան է տմարդութիւն այնոցիկ, որ ընդ միմեանց փրկութիւն խանդան։ Դատաւոր առնէ զմանուկ կրտսեր՝ ծերոցն տմարդութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
Զտունս տնակից աղքատացն եւ զսահմանս անդաստանաց նոցա յափշտակէին մեծատունքն. (Լաստ. ՟Ծ՟Բ։)
house-tax.
Աղեքսանդր ասէ. ո՛ մայր իմ, դառն իմն տնահարկ իննամսեայ ժամանակի պահանջես յինէն. (Ոսկիփոր.։)
housekeeping, housewifery;
husbandry, thrift.
Տնարարութեանն հոգովք եկեսցէ ի լաւ անդր։ Ունին ասել խրատս զայրասիրութեան, որդեսիրութեան, զտնարարութեան. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ եւ Ոսկ. տիտ.։)
homely, sedentary, retired.
Արանց եւ կանանց, եւ ամենայն չափու հասակի. մինչեւ նոցունց իսկ անարգել աղջկանց. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։)
to cultivate, to plant.
Արմաւենեաց անդէն տնկագործեալ ի տեղւոջն ցուցան աղբիւրս. (Փարպ.։)
thick with plants;
thick, branchy, bushy.
Ի տնկախիտ դրախտէն։ Իբրեւ զդրախտ տնկախիտ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ Լաստ. ՟Ժ։ Ի տնկախիտ ուրեմն տեղւոջ արքունեաց. Պտմ. աղեքս.։)
planted.
Մեծութիւն՝ բեռինք ոսկեղէնք, բազմաց ըղձալի, տնկածոյ իմաստք, ծփումն անդուլ, փոփոխումն անդադար. (Պիտառ.։)
well adorned with leaves.
Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։) (իբր ծառ կենաց, որոյ պտուղն է աստուած՝ հանդերձ սաղարթիւք մարմնոյ իւրոյ)։
plantation.
Իրաւունս ունին յիւրեանց անդաստանսն տնկարկութիւն առնել, եթէ՛ մարդոյ, եւ եթէ ծառոց. (Մխ. դտ.։)
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
Աղեքսանդրացւոց եկեղեցւոյն եպիսկոպոս տնկի յոստոս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Հիւանդութիւնք տնկին ի մարդիկ։ Յայլ ցանկութեանց սա տկար է. զի ոչ ի սկզբանէ տնկեցաւ ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։ 21։ ՟Բ. 19։)
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
Ոչ բարւոք տնտեսեաց, այլ զըկեաց զաղքատս։ Զարկղն աղքատաց նմա ետ կրել, եւ տնտեսել։ Հաւատարմապէս տնտեսէ զնոյն կարօտելոց։ Վարդապետութիւն տնտեսել լսողացն ... Ի շահ անձանց ստացողաց տնտեսեսցի. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ Լմբ. տնտես.։ Երզն. մտթ.։)
Ահիւ եւ երկիւղիւ տնտեսեսցէ զհաւատացեալսն յաստուծոյ աւանդս։ Կոչեցան եպիսկոպոս, որք զամենայն եկեղեցիս տիեզերաց տնտեսէին. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Ոսկ. մելիտ.։)
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
Աւանդէ նմա (պետրոսի) զտնտեսութիւն եւ զիշխանութիւն եղբարց իւրոց։ Որովհետեւ արարէք տնտեսուի եղբարց՝ ինձ արարէք։ Ոչ է բաւական սերմանց եւեթ արկանելն, աղլեւ բազում տնտեսութեան յետ այսորիկ կարօտիմք, մերժել զթռչունսն, հատանել զփուշսն, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։ Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Շ. յկ. ՟Կ՟Թ։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
Ստորագրեցեր զտնօրէնութեան քո զտեղի։ Զտնօրէնութեան քում էակցին։ Զոր ի տնօրէնութեանն խոնարհութեամբ ընթերցեալ։ Որ զտնօրէնութիւն աստուածորդւոյն ի յարգանդի ծանեար հոգւովն. (եւ այլն. Շար.։)
cf. Տնտեսաբար.
Եւ այս տնօրինաբար լինէր, զի նախ անդ քարոզեսցէ. ուստի եւ դաւաճանութիւնք առ նա ի դամասկոս տնօրինաբար լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
Տնօրինաբար կոչեցեալ երկնային անդամ։ Տնօրինաբար գալ ի մկրտութիւն. (Շ. բարձր. եւ Շ. մտթ.։)
to pant for;
cf. Տոգորիմ.
Եւ դու այսմ ցանկացար տոգեալ։ Տողեալ տոգեալ. տիրապէս տրամադրութեան տորբանականդ ի քեզ տոգեալ. (Մագ. ՟Ե. ՟Խ՟Ա։)
persistence, resistance, patience;
duration;
resisting, persisting, durable, lasting;
ի — or —ս, long, a long time;
ի — անկանել, ձգել, to be prolonged, protracted, to last;
— ունել, to have duration;
ի — կտտել or տանջել, to subject to lingering torture.
Վկայիցն հանդէսք ... արտաքոյ է տեւողութեան մարմնոյ ... (աստուած) տոկ շնորհէ նոցա. (Նար. երգ.։)
to extort usury, to lend upon usury.
Չտոկոսեմ զպարտապանդ, չպահանջեմ զպարտսն, չարկանեմ խեղդ. (Եփր. զղջ.։)
birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.
Եփրեմ իբրեւ զհաւ թռեաւ, եւ փառք նոցա ի տոկոսեաց եւ յերկանց եւ յզութեանց. (Ովս. ՟Թ. 11։ Տե՛ս եւ զմեկն. Լմբ. անդ։ (Կայ եւ ձ. ի տոկոսաց)։)
Եթէ արծաթ փոխ տայցես, եղբօր քում արծաթ վաշխիւ, եւ մի՛ զկերակուր շարտատիւ, եւ մի՛ տոկոսեօք զամենայն ինչ։ Լնու զտուն իւր ի տոկոսեաց եւ ի վաշխից։ Վաշխս եւ տոկոսիս ոչ առ։ Վաշխս եւ տոկոսիս առնուին ի միջի քում։ Տոկոսեօք անդրէն ոչ պահանջիցէ։ Տոկոսեօք (կամ տոկոսիւք) պահանջէի զիմն։ Երթ վաճառեա՛ զիւղն, եւ հատուցես զտոկոսիսն քո (այսինքն զպարտս տոկոսաւորս). (եւ այլն.)
Զվերջին պատժոցն տացէ զտոկոսիս. (Մանդ. ՟Գ։)
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
Ո՞ ոչ ընկալցի այնպիսի քաղցր հատուցանօղ ի ժամանակի հանդերձ տոհմականաւն զփոխն։ Պահանջէ զտոհմականս իւր շնորհաց. (Ածաբ. աղք.։ Լմբ. վերափոխ.։)
of the same family, descent or lineage, related, consanguineous;
abundant, rich produce.
Տոհմային եղբարբք հանդերձ։ Տոհմային քաղաքացւոց։ Տոհմային քաղաքակից ընկերութեան։ Բարեկամք եւ տոհմային սիրելիք։ Տոհմային բարեկամք սիրելիք. (՟Բ. եւ ՟Գ. Մակ.։)
Ընդ մեծատանըն յիմարին, որում ետուն անդք տոհմային. (Յիսուս որդի.։)
cf. Տողական;
continual;
in series, by order, successively.
Բովանդակեսցուք զճառս տողանիս կարելոյ, որ յաւուրց ծննդեան փրկչին. (Եւս. պտմ. ՟Է. 30։)
serpentarius.
Իսկ որ յերկինսն՝ է անուանեալ՝ վիշապական, մերձ յարեգակըն հանդիպի՝ ըստ պատահման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
narrating history.
Փղաւիոսն յովսեպոս հրէիցն վիպապատում մատենագիրն։ Եւ զի՞նչ այն իցէ, զոր գրիցէ նոյն բերոսոս անդէն յառաջնում ի վիպապատումն մատենին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to be haughty, to grow proud;
to be harsh, cruel, cross-grained, waspish, shrewish.
ἁπονοέομαι insolesco, vesano mente efferor. (ուր վէսա՛նուս է լծ. ընդ վէս. որպէս եւ յն. ֆիսաօմէ ՝ է փքանալ իբր փչմամբ). Վէս լինել. բարձրավզիլ. մեծամտիլ. փքանալ. անմտանալ յանդգնութեամբ.
oubliette, dungeon of death;
խոր —, deep dungeon, profound gulf, bottomless pit.
Մինչեւ յանդրանիկ գերւոյն, որ կայր ի վիրապի. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 29։)
wound, hurtmed lesion.
Ոչ ողբայ զհոգւոյն վիրաւորութիւնսն. (Մանդ. ՟Գ։)
cf. Վկայարան.
Վկայանոց սուրբ տիկնոջն թեկղի։ Ի ներքս ի վկայանոց անդ։ Փակեաց զդուրս վկայանոց։ Շինուածս եկեղեցւոյ եւ վկայանոցաց։ Տայր յեկեղեցիս եւ ի վկայանոցս. (Բուզ. ՟Դ. 10։ ՟Ե. 1. եւ 44։)
martyr's tomb or chapel.
μαρτύριον templum martyris. Տաճար սրբոց վկայից՝ մանաւանդ ի տեղւոջ կատարման կամ թաղման նոցա, եւ երեւելի նշխարաց. վկայանոց. մարտիւրոսանոց. մատուռն.
Զոր անուանէք վկայարանս, քակեցից քանդեցից։ Շինէին եւ վկայարանս իմն անուանեալ։ Զանձինս իւրեանց վկայարանս համարէին։ Նովաւ վկայարանքն զարդարին, նովաւ եւ վկայքն ցնծացեալ բերկրին. (Եղիշ.։)
martyr.
Ո՛վ վկայուհիդ սուրբ սանդուխտ։ Ի տաճարի հռիփսիմեաց մեծ վկայուհեաց. (Շար.։)
to discourage, to dishearten, to cast down, to dispirit, to deject, to unnerve. cf. Վհատիմ.
Մի՛ պակիցեն, եւ մի՛ վհատեսցին։ Մի՛ վհատիցիս՝ յանդիմանեալ ի նմանէ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 16։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 5։)
discouragement, faint-heartedness, dejection, despondency, grief, languor, despair.
Ոչ ետ մեզ աստուած հոգի վհատութեան, այլ զօրութեան։ Սգաւորացն հանդերձ փառաց՝ փոխանակ ոգւոյն վհատութեան. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 7։ Ես. ՟Կ՟Ա. 3։)
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
Հիւանդանալ եւ վճարել զկեանս։ Վճարեաց զկեանս։ Ի կենաց վճարէր։ Վճարէր ի կենաց։ Յեսու հարիւր տասնամեայ վճարէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ընդէ՞ր յարգանդէ ի գերեզման ոչ վճարեցայ (յն. փոխեցայ). (Յոբ. ՟Ժ. 19։)
to be accomplished, finished;
to be done, effected;
to be paid, discharged, acquitted;
to die;
to get rid of, to be delivered;
— ի կենաց, to finish one's days, to die;
սպառնալիք նորա ինչ ոչ կարացին —, his threats were useless;
վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ, his malignity is excessive;
այն արշաւան թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ, such was the end of the king's journey;
հրեշտակն աւետիս տուեալ կնոջն՝ վճարեցաւ, the angel, having delivered his message to the woman, disappeared;
ընդէ՞ր յարգանդէ ի գերեզման ոչ վճարեցայ, why was I not carried from the womb to the grave ?
անճառելեաւդ ձրիւ՝ մերայնովքդ վճարիս, in exchange for your inestimable gifts, we beseech you to accept our trifles;
վճարել է գործդ, it is a bargain;
վճարեալ է վասն իմ, my business is done, it is all over with me;
յորժամ կամէրն -՝ բարբառ արձակեաց, when he wished to die, he cried out;
ամենայն ինչ վճարեալ է վասն իմ, it is all up with me.
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
Ի հիւանդութենէն ի բաց վճարումն. (Բրսղ. մրկ.։)
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
Եօթանասուն ամ մնալոց էին անդէն ըստ վճռին, որ է ժամանակ կենաց մարդոյ, ի դաւթայ ասացեալն. (Վրդն. դան.։)
cf. Վիշտ.
Վշտաբերութիւն յանձին ցուցանելոյ։ Ամենայն վշտաբերութիւնք (կամ վշտաբերութիւնք) ճգնութեանց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ Եփր. կամ Մանդ. պհ.։)
afflicted, sorrowful, deeply grieved, in pain, in affliction;
doleful, grievous, sad, vexatious, hard, mournful, painful.
Անկեալ գնէր ի մէջ ճանապարհին վշտագին։ Ետես զնա անդ անկեալ վշտագին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
sympathy, compassion, commiseration, condolence.
Ողորմելիք հիւանդութեամբ, վշտակցութեամբ ողորմագոյնք։ Որ առ մարդկային բնութիւնս վշտակցութիւն օրինագրեաց. (Ածաբ. աղք.։)
suffering, patient;
severe.
Նա՝ որ սուրբն էր, այնպէս վշտաբեր լինէր։ Իբրեւ մարդք՝ որ վշտամբերք լեալ իցեն անդստին ի շինական սովորութեանցն։ Լինել վշտաբեր եւ տարահանգիստ։ Ճառէ զբազմապատիկ վշտամբերն լինելոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ Եղիշ. ՟Ը։ Սարկ. քհ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
sufferance, patience;
maceration, mortification.
to suffer, to endure, to bear;
to be sad, afflicted, to sorrow, to mourn, to be deeply grieved, to have one's heart full of affliction, to fret for;
to be offended, vexed, irritated.
Եթէ վշտանայ ինչ մի անդամն, վշտանան ամենայն անդամքն ընդ նմա. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 26։)
Վշտացաւ, որչափ ինչ պարտ է վշտանալ առնն։ Վշտասցուք ասա մտօք, զի մի՛ վշտանայցեմք անդ տանջանօք։ Որով նա ուրախացաւ, նոքա վշտացան. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. յհ. Ոսկ. եբր.։)
Սուրբք եւ արրդարք՝ որք ճշմարիտ հանդիսիւքն վշտացան. (Յճխ. ՟Ժ։)
Վասն հիւանդաց եւ ամենայն վշտացելոց. (Ժմ.։)
in distress, in pain, plagued, discomposed, suffering.
Ուր մանաւանդ ազգք հայոց վշտատեսաց բնակեալ էին. (Վրդն. պտմ.։)
flax;
tow, hards of flax, flaxen tow, stuffing;
oakum.
Բամբակենի ասէ. լինիմ հանդերձ որպէս զասր յոչխարաց, եւ զվուշ ի կտաւէ, եւ զմետաքս յորդանց. (Մխ. առակ.։)
Լուսանային զվուշսն։ Եղբա՛յր աղեքսանդրէ, բարւոք լուա՛ զցօղունդ, զի վուշ է։ (Վրք.հց. ՟Ժ՟Ա։)
of high or illustrious lineage.
Տու՛ր թեւս կոճոպեալ անդամոցս՝ վերանալ ի վսեմազարմիցն երամս. (Բենիկ.։)