plastered with lime.
Կրով մածուցեալ. քիրէճով կամ ալլիով փակուցած, կամ փակցընելով
Կազմեալ կրամած քարիւ. (Ճ. ՟Ը.։)
Խճեալք, եւ կրամած շաղախեալք. (Տօնակ.։)
gramme.
turtle, tortoise.
• (գրուած նաև կրիայ, կիրիայ, կի-րայ Վրդն. առկ. 28. արդի գրականում կրեայ), ի հլ. «կրեայ անասունը, տճկ. թօսպաղի» Ովս. ժբ. 11. Վեցօր. 186. Փիլ. լիւս. Նիւս. բն. որից կրայակիրք «մի տե-սակ խեցեմորթ» Մագ. թղ. 214. վանակը-հեայ և կամ վահանակրիայ Եպիփ. բարոյ. = Բար. 158։
• = Ծագում է կուր «մակոյկ, նաւակ» (այ-սինքն «տաշտ») բառից և նշանակում է բուն «տաշտաւոր». ճիշտ նոյն ձևով են կազմուած պրս. ❇ lāk «տաշտ. 2. կրեայ», որ և [arabic word] lakpust «կրեայ» (բառացի «տաշ-տակռնակ»), լտ. testudo «կրեայ»՝ ծագած testu «պտուկ» բառից, գւռ. տաշտիկռնակ, կրեանկօտ «կրեայ»։ Այս ստուգաբանութիւ-նը ցոյց է տալիս, որ արմատը լինելով կուր, մասնիկ է այ. ուստի լաւագոյն գրչութիւնն է կրեայ, իբր «տաշտեայ, տաշտէ»։ Ձևափո-խութիւնը ճիշտ այնպէս է, ինչ. կարկուրեայ կամ կարկուրայ «նաւակ», կեռեայ, կեռայ, կիւռիայ «կայմ», և կամ կուճ «մարմարիոն» բառից կճեայ ՍԳր. յետոյ կճայ Ոսկ. ճառք։ Այսպէս նաև անդեղեայ-անդեղայ, արտո-րեայ-արտորայ, զրեայ-զրայ-զրեահ, խա բեբայ-խաբեբեայ, շափիւղայ-շափիւղեայ, քուեայ-քուայ-քուէ, և մանաւանդ միջերկրե-այ կամ միջերկրայ։ Ճիշտ այս վերջինի նը-ման կրեայ դարձել է կրայ։ Հայերէնի մէջ չկայ -իա, իայ վերջաւորութեամբ բառ. ռո-լոր այդպիսի բառերը օտար են. այսպէս ալելուիա, ալքիմիա, ախախիա, բրաբիայ, եթիա, զմիւռնիա, լուբիա, մանդիա, էնկո-միա, թեւելիա, կասիա, կեմետրիայ, կու-լուռիայ, մեսիա, ռաքիա, սկիտիա, պիւթիա, քիմիա. կամ սխալ գրչութեան և կամ յունա-բանութեան արդիւնք. այսպէս աղիայ, ըն-տանիայ, թոռնիայ, ստնդիայ՝ իմա ստնդե-այ։-Աճ։
• Նորայր, Բառ. ֆրանս. tortue բառի տակ յիշում է մալայ. քարահ հոմանի-շը։ Հիւնք. զրահ բառից։ Lidén, Arm. Stud. էջ 118 հնխ. gūrāti-ձևից, որի արմատն է հնխ. gūro-«կոր, ծուռ». հմմտ. յն. γυρός «ծուռ, կոր, կոլոր ևն». նշանակութեան նոյնպիսի ձևափռևու-թիւն են ցոյց տալիս սպան. պրով. tortuga, ֆրանս. tortue, իտալ. պորտ. tartaruga «կրեայ», որոնք ծագում են լտ. tortus «ծուռ» բառից։ (Այս մեկնութիւնը ընդունում են Boisacq, էջ 159, Peters-son KZ 47, 241 և Pokorny 1, 557)։ Պատահական նմանութիւն ունի սանս. guhya «կրեայ». այսպէս նաև յն. χε-λος, հսլ. želūvi, սերբ. žšlva, չեխ. zel-va, ռուս. žolvi բառախումբը, որի նա-խաձևն է gelu «կրեայ» (Trautmann
• 84)։ Պատահական նմանութիւն ունի լտ. բառացանկերի մէջ միայն գտնուած golaia «կրեայ», որի ինչ լեզուի բառ լինելը յայտնի չէ (Ernout-Meillet 410)։ Վերոյիշեալ -եայ, -իա, իայ յան-գող բառերի ամբողջական վիճակագրու-թիւնը կատարեց մեր համալսարանի լե-զուաբանութեան դասախօս Արառատ Ղարիբեանը։
• ԳՒՌ.-Ախց. կրիա, Սեբ. գըրիյա, Մկ. կօտ-կրյա, Երև. կուրյա, Շմ. կուրա, Ջղ. կուրայի, Գոր. կօ՜րա, Ղրբ. Կօ՜րէ, Ագլ. կօ'-րան, Ասլ. բէօչէօվդիրյա՛ (այն է պոչով-տիրյա, որով կրեայ բառը ստացած կլինի տիրյա ձևը), Սլմ. կրյանկօտ, Վն. կըրըրա, Ոզմ. կրէրա, Մշ. կիրիրա, Խրբ. Պրտ. գիրի-րա, Ալշ. կօդկիրիրա, Հճ. գmյէշ, Սվեդ. գուրյուշ։-Ամատ. Հայոց բառ ու բան, էջ 222 յիշում է նաև թսկուրի Երև. կռնակօտ (Ղուրդուղուլի) ձևերը։-Զթ. ստացել է գօյ-րո ձևը՝ «դռան մի տեսակ փականք» նշա-նակութեամբ։
• ՓՈԽ.-Ն. ասոր. kra, kraya «կրեայ» (Kaлащeвъ, Aисорско-Pycc. cлов. էջ 304), վրաց. ვაჭანაკრაς վահանակրայ, որ ըստ Մառ Փизioлотъ (1904), էջ KxxVI դրուած է հյ. վահանակրայ բառի դէմ։-Վրացին ու-նի նաև რკუ րկու, რკუვი րկուվի. კუ կու. კუვი կուվի ձևերը, որոնք նշանակում են «կրեայ»։
χελώνη testudo. ռմկ. կրիայ. Խեցեմորթ յամրաշարժ՝ որպէս տնաշրջիկ բարձեալ զիւրեւ զկոնքաձեւ կամարեալ պատեան. էոր ցամաքային, եւ է որ ջրային.
Սեղանք նոցա իբրեւ զկրայս ի կորդ ագարակի. (Ովս. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Կրայք առլցեալք յիժից։ Զկրայ տեսեալ առլցեալ յիժէ. (Փիլ. լիւս.։)
Եւ ոչ խեցի՝ որպէս կրայից. (Նիւս. բն.։)
chalky, calcareous.
burnt by chalk.
ԿՐԱՅՐԵԱՑ ԼԻՆԵԼ. Այրիլ կրով.
Առ ի մերկանալոյ զհանդերձս կրայրեաց լինելով. (Պիտառ.։)
calcinable.
to calcine.
strongly built;
lime, cement.
Կրով շաղախեալ, շաղեալ. կրամած. կրակապ.
Անտաշ վիմօք կրաշաղախ ձուլեալ։ Կրաշաղախ (կամ կրաշաղաղ) որմով շինէ։ Կրաշաղախ ջիմօք. (Ուռպ.։)
lime-water.
Ջուր, յոր խառնեալ է կիր. կամ կիր ջրախառն.
Ջուր տեղեացն սպիտակ, որպէս կրաջուր, եւ էր աղի. (Ուռհ.։)
caw, croak.
Ձայն ագռաւու։ Եւ զի ի լտ. գօ՛րաքս, է ագռաւ. Գրա՛ս, վաղիւ, սմին իրի ասի.
Ագռաւքն կրա՛ս կրաս ասեն. իսկ կրաս յաւառնաց լեզուն զայս ասէ, թէ վաղիւն տեսցես զփառս աստուծոյ. եւ ի վաղիւ օրն պատմեցաւ մահն յուլիանոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
calcination.
to calcine.
passively.
passive;
— բայ, — verb;
— քուեայ, — voice.
Կրօղ կամ ունօղ յինքեան զիմն. որպէս φόρων gerens, gestans, habens.
Սկաւառակքկրկին կրաւորականք համոց։ Կրաւորական երկկերպեան պատկերաց երկնի եւ երկրի էութեան. (Նար. լ. եւ Նար. խչ.։)
Ըստ քերականաց՝ Նշանակիչ կրից կամ կրողի. որ եւ Կիր ասի՝ հակադրեալ ներգործութեան. παθητικός passivus, passioni obnoxius.
Կրաւորական կոփիմ, կոփիս, կոփի, եւ այլն. (Թրակ. քեր.։)
Լինի ձայնն կրաւորական, եւ իրքն ներգործական, որպէս տանիմ. եւ կամ ձայնն ներգործական, եւ իրքն կրաւորական (իմա, նշանակ կրելոյ զիմն ի վերայ իւր), որպէս, զգենում. (Երզն. քեր.։)
lime-kiln.
lime-stone.
wearable;
portable;
bearer, carrier;
litter;
mother.
αἵρων levans, portans, gestans, gerens. Կրօղ. բաղձօղ. ունօղ ի վերայ իւր.
Ոտք քահանայիցն կրելեաց զտապանակ. (Յես. ՟Գ. 13։)
(Օրէնք) ոչ արդարացուցին զկրելիսն. (Ոսկ. հռ.։)
Կէսքն (յանասնոց) կրելիք են, եւ կէսքն ուտելիք. (Եզնիկ.) այսինքն գրատս բեռնաբարձ.
որպէս եւ զկնի ասի.
Ի կրելիս. իբր ի բեռնաբարձութիւն։
ԿՐԵԼԻ. Կրօղ յարգանդի. ծնօղ. որ եւ ասի ԾՆԱՆԵԼԻ. ըստ յն. ստացօղ. κεκτιμένος possidens. զաւկի տէր.
Սիրտ անզգամի զաւ է կրելեաց իւրոց. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 21։)
ԿՐԵԼԻՔ. Բառնալիք. պատգարակ, դեսպակ, սայլ. եւ Ուսք. շալակ.
Եւ ոչ ինքնին ի կրելիսն ամբարձին. (Երեմ. ՟Ժ. 5։)
to bear, to carry;
to convey, to transport;
to carry, to wear, to have on;
to hear, to sustain, to support, to endure, to suffer, to undergo;
— դժնդակս, to be pained, grieved, to suffer cruelly, to support ill treatment, to be very ill used, to be treated severely;
— զպատուհաս յանցանաց, to pay dear for, to smart for, to bear the consequences, to suffer the punishment of one's crime;
— զծանրութիւն գործոց, to bear the burden of affairs;
— անուն գեղեցիկ, to hear a distinguished name, to be renowned;
զամօթ —, to remain confused;
ընդ կրելոյն, in name only.
φέρω, φορέω, αἵρω, βαστάζω gero, gesto, porto, tollo, fero. (ի բառէս Կիր, զոյգ ընդ կուռն. կռնակ. Լծ. եւ լտ. ճէ՛ռօ, եւ արաբ. Ճէրր) Ըստանձնել. բարձեալ ունել զծանրութիւն ինչ ի վերայ թիկանց եւ ի ձեռին, կամ զիրս ինչ յինքեան. բառնալ. տանել. բերել. վարել. պարունակել. ունել. յանձին ընդունել կամ ստանալ.
Կրել զաշխատութիւն, զժողովուրդն զտապանակ, զեփուդ, զենս ի ձեռին, զաւար բանակին. նախատինս զազգաց. զօրենս ի լեզուի, զիրաւագիտութիւն ի շրթունս։ Երանի որովայնին՝ որ կերացն զքեզ։ Որ կրէ զամենայն բանիւ զօրութիւն իւրոյ։ Կրել զանուն իմ առաջի հեթանոսաց։ Կրեսցէ դատաստան։ Ի հոգւոյն սուրբ կրեալք՝ խօսեցան մարդիկ յաստուծոյ։ Տրտմութիւն կամ ամօթ կամ զաւս եւ անարգանս կրել։ Կրեա՛ զամպարշտութիւն քո։ Չէ՛ որ կրեաց զբարկութիւն նորա. եւ այլն։
կրեալ ի գիրկս, եւ կրօղ զամենայն. (Սարկ. հանգ.։)
Որով կեայ, եւ զկենդանութիւն կրէ երկիրս հայոց. (Ագաթ.։)
Որով զկենդանութիւն կրէ բովանդակ մարմինն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Որ ի կեանք հպի, կեանս կրէ յինքեան. Խոսր.։)
Ի մոգացն եւ ի մոգպետացն զնոյն պատիւ կրեսցեն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զի մի՛ զառաւել պատիւ վասն խոստովանողական անուանն ի ժողովոյն կրիցէ. (Խոր. ՟Բ. 86։)
Տաշտք կրեցեալք ի ծայրս մատանց. (Նար. լ։)
ԿՐԵԼ. πάσχω patior. (ի բառէս Կիրք, եւ կարիք. լծ. չար, չարչարանք, եւ քարշել) Չարչարիլ. տանջել. ախտակրիլ. վշտանալ. բռնի կամ համբերութեամբ տանել. համբերել. տոկալ. քաշել.
Զայսպիսի չարչարանս կրեցին։ Այդպիսի անցս կրեցին։ Վասն որոյ եւ զայս չարչարանս կրեմ։ Որ այդպիսի համբերութիւն ի մեղաւորաց հակառակութենէ անտի կրեաց.եւ այլն։
Զամենայն ինչ ամենայնիւ վասն մեր կերաց. (Ածազգ. ՟Բ։)
Կրեաց զամենայն կիրս մարմնոյ եւ հոգւոյ՝ բաց ի մեղաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Որ կամաւոր վասն մարդկան՝ կրեցեր մարմնով զայս ամենայն. (Շար.։)
Իսկ Կրել վիշտ, զանարգութիւն, արհամարհութիւն, զպատիժ. եւ այլն. անխտիր հայի ի ՟ա. եւ ՟բ. նշ։
Ուստի ըստ քերականաց եւ ըստ փիլիսոփայից, Կրել ասի, Ներքոյ անկանիլն ներգործութեան այլոյ. դիմաբաժանեալ ընդ Ներգործել կամ Առնել.
Յաղագս առնելոյ եւ կրելոյ։ Ընդունի առնելդ եւ կրելդ ներհակութիւն զյաւէտն եւ զնուազն. (Արիստ. ստորոգ.։)
իր ուրեմն էին եւ ներգործեալքն ի նմանէ, եւ կրիցեալքն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ԿՐԵԼ. ἕχω habeo. Ունել առ իւր. առնուլ, գտանիլ. եւ ԿՐԻ որպէս Կայ. գոյ, լինի, գտանի.
Իշխել կրել նշան շգեղ ըստ նշանի թագաւորաց. (՟Ա. Մակ. 58։)
Զի մի՛ տրտմութիւն ի վերայ տրտմութեան կրիցեմ. (Փիլիպ. ՟Բ. 27։)
Եկեղեցի իսկ քրիստոսի զնա միայն կրէ (զթարգմ. եօթան). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ զայս համառօտիւք յարտաքնոցն գրոց կրեալ պատմեցաք. (անդ։)
Գիտէր՝ զի՞նչ կրէր ի մարդն. յն. էր, կամ կայր. (Յհ. ՟Բ. 25։)
Որ առ իս կրին սխալմունք։ Առ քեզ ոչ կրին նենգութիւնք։ Որ յիս կրին չար սովորութիւնք. (Նար.։)
Այլ աստ յոմանց հակառակութիւնք կրի. (Խոսր.։)
Իբրեւ կրեսցին ի նմա կատարեալ միտք եւ խորհուրդք. այսինքն եթէ իցեն ի նմա. (Կանոն.։)
Որ ի մէջ հեբրայեցւոց գիրք կրին։ Եւ ի մէջ եբրայեցւոց բազում ինչ չմիաբանութիւն կրի։ Որ ի շամրտացւոց եբրայական գիրքն կրին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
lime-burner.
exercising, that exercises.
Բանից եւ գործոց կրթակք եւ վարժիչք (յն. մի բառ) եղեալք՝ զկեանս վարուցն իւրեանց զարդարեցն. (Փիլ. իմաստն.։)
ἁσκητής exercitator, athleta quicse exercet. կրթօղ, եւ կրթեալ. կիրթ. որ տայ զանձն ի կրթութիւն. Ճգնօղ.
instructive, adapted to exercise.
ἁσκητικός, ἁσκητός studiosus, exercitationi vacans եւ այլն. Ուր գոյ կրթութիւն եւ փոյթ յո՛ր եւ է կարգի. Ճգնողական. մրցական. ուսումնասիրական. փութաջան.
կրթական եղեալ ծառայեսցէ հօրն երկնաւորի. (Ճ. ՟Ա.։)
կրթական վարժիչ թէոնականաց։ Կրթական ջանիւ։ Որ արտաքոյ է բոլոր կրթական քաջողջութեան։ Զկրթական արշաւանս հինիցն. (Յհ. կթ.։)
ԿՐԹԱԿԱՆՆ գ. Կրթութիւն. վարդապետութիւն. եւ Արուեստ ըմբշաց, եւ այլն. ջ Աւետարանին հետազոտեալ կրթականին՝ մի՛ բազմել յառաջին բազմականին. (Արծր. ՟ա. 14։)
Բայց միայն ի սակաւուց արուեստից կոչեցելոցն դիպողականացն, բժշկականին, կրթականի եւ ղեկաւարականի. (Նիւս. բն.։)
cf. Կրթութիւն.
ἅσκησις studium, institutio. Վարժութիւն. Հմտութիւն. փոյթ. ուսումն. ճարտարութիւն.
Ընթերցասէր կրթականութեամբ. (Պիտ.։)
Բժշկական կրթականութեան, եւ այլն. (Նար.։)
exercises;
— մարմնոյ, the -.
gymnasium.
ἁσκητήριον, γυμνάσιον locus exercitationis, studii, gymnasium. Տեղի կրթանաց. վարժարան. ուսումնարան. մրցարան. ճգնարան. եւ Կրթանք. հանդէս.
Այս է նախադուռն կրթարանիս։ Զայս առադրելով գաղափար կրթարանիս. (Պիտ. վերջ։)
Առ ոտս սրբոյն մաշտոցի՝ նորին հրահանգեալ կրթարանի ուսումնասիրութեանն վարժիւք. (Արծր. ՟Դ. 8։)
Քաջացան ի մրցմունս կրթարանի ընդդէմ անօրինաց. (Շ. բարձր.։)
Եւ իբր Պատճառ կրթութեան. կրթօղ.
Ամփոփիչ խորհրդոց, կրթարան կամաց. (Նար. ղ։)
Նա որդւոց իւրոց կրթարան բարեաց. (Արծր. ՟Է. 22։)
to exercise, to train up, to inure, to form;
to instruct, to discipline, to accustom, to civilize;
to educate, to polish;
— զմիտս, to inform the mind;
ի զարմանս or յապուշ —, to astonish, to surprize.
γυμνάζω exerceo, polio, erudio ἁσκέω colo, studeo μελετάω curo. Կիրթ առնել. վարժել. մարզել. հրահանգել. յորդօրել. վարել. կր. Ճգնիլ. գուն գործել. ուսանել. կիրթ լինել կամ զհետ լինել.
Կրթեա՛ զանձն քո յաստուածապաշտութիւն։ Նովաւ կրթելոցն (կամ կրթեցելոցն). (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 7։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Կրթել զգործոնեայսն յուսումն. զզօրութիւն (անձին, կամ զզօրս) ի նահատակութիւնս։ Գործով կրթել զեղխ հմտութիւն արհեստին։ Զինուորն իմաստութեամբ զգինու որական իրին արհեստս կրթէ։ Անդադար երկով կրթէ զկենդանիս եւ զժամանակս։ Կրթիլ ի հանդէս շահից, կամ ի գիտութիւն։ Կրթել ընդ կենցաղօգուտն անցանելով վարժումն։ Միշտ կրթեալ քաջութեամբ։ Ի վայելուչ վարժողաց զօգտակարագոյսն կրթեալ խրատս. (Պիտ.։)
Ի համբերութիւն կրթէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
կրթեալ յերկիւղ տեառն։ (Օձն) դիմէ ընդ տեղի ինչ նեղածերպ վիմաց, եւ ընդ կրթելն կեղեւէ զապականեալ զմորթն. (Ագաթ.։)
Որ զայս մաշումն կրթի տալ սրտին. (Լմբ. սղ.։)
կրթի ի քակտումն խռովութեամբն. (Առ որս. ՟Գ։)
ԿՐԹԵԼ, իլ. Ձգել, արկանել. քարշել. ձգիլ. բերիլ. քաշքշել, քաշել, վրան ձգել եւ ինկնալ, ձանձընել, եւ անձն առնուլ, հավէս ընել, յօժարիլ.
Զի մի՛ տկարք կամ չարք ի մարդկանէ ի մինն միայն կրթեսցեն զբանն. (Իգն.։)
Ըստ օրինացն ոչ խնդրեաց վրէժս, այլ ի հանդերձեալսն կրթեաց. (Շ. մտթ.։)
Ի զարմանս կրթեաց զբովանդակ զօր պարսից. (Արծր. ՟Ա. 5։)
Ոչ ընթացաւ յուտելն, այլ յանտոն կրթեաց զիշխանութիւնն. (ՃՃ.։)
Ինքն իսկ յանձն իւր կրթէր զաւեր աշխարհին հայոց։ Ամենայն ամբաստանութիւնն ի սուրբ ուխտ եկեղեցւոցն կրթեալ էր. (Եղիշ. ՟Ը. եւ ՟Գ։)
Վնասակարութիւն սպառմանն ի քահանայն կրթի. (Կանոն.։)
Ի ծուլութեան եւ յարմարութիւն պատուիրանին աստուծոյ կրթի. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Բարի նախանձ կրթեալք՝ ջանացին լաւանալ. (Փարպ.։)
Զի մի՛ կրկնաբանութիւնս ի շատախօսութիւն կրթեսցի. (Նար. լ։)
կրթելոցն ի մարմնասիրութիւն. (Լմբ. առ ոսկան.։)
Յորժամ մին միայն կրթացաւ ի պատիւն, ապա դժուարին. (Երզն. մտթ.։)
ԶՀԵՏ ԿՐԹԵԼ. Պնդիլ զկնի. դիմել. զհետ լինել փախստէից, եւ այլոց իրաց. ետեւէ ինկնալ.
Շապհոյ զհետ նոցա կրթեալ։ Հրամայէ զհետ կրթեալ հասին։ Եւ ինքն զհետ թշնամեացն կրթէր. (Խոր. ՟Գ. 17. 25։ Յհ. կթ.։)
զկենցաղասէր եւ զհետ մարմնոյ կրթեալ զմարդկային բնութիւնս. (Անան. եկեղ։)
to exercise oneself, to improve, to be formed, to acquire instruction or knowledge, to instruct oneself, to improve one's mind;
to become civilised;
to conduce, to lead to, to tend, to incline to;
to give oneself up to, to apply oneself;
to be attributed, imputed;
— յոք, to trust or abandon oneself to, to confide in;
զհետ —, to run or follow after, to pursue, to persecute;
յապուշ —, to be surprized, astonished, to fall from the clouds, to be thunderstruck, to marvel, to wonder;
— ընդ ծերպս վիմաց, to trail through a hole, to crawl on the belly;
ազատութիւնն յապերասանութիւն կրթէր, the liberty tended to licence;
զհետ մարմնոյ կրթեալ, given to pleasure, sensual, voluptuous.
instructive.
exercise, practice discipline, instruction;
հոգեւոր —, spiritual exercises;
— մարմնոյ, gymnastics.
γυμνασία, μελέτη, ἅσκησις exercitatio, exercitium, cura, industria, studium. Կրթելն. կրթանք. մարզք. հրահանգ, մրցանք. ճիգն. փոյթ. հոգ. վարժութիւն, որպէս հմտութիւն, ուսումն, եւ սովորութիւն, ընտրութիւն.
Մարմնոյ կրթութիւն առ սակաւ ինչ օգտակար է։ Ի կրթութեան խօսից նոր հանճար. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 8։ Իմ. ՟Ը. 18։)
Ի հրահանգս կրթութեան վարժեցին զնոսա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բազում կրթութեամբքն յաղթեսցէ թշնամւոյն սատանայի։ Վասն բազում կրթութեանն որոգինեսի յուսումն յունաց. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։ ՟Զ. 19։)
Ի ձեռն հանապազորդ կրթութեանցն միայնամարտութեամբն։ Արիստոտէլի կրթութեամբքն հրահանգեալ։ Բանական կրթութեանց։ Ի տղայականն տիս կրթութեամբ վարեցեալ՝ զբանական ստանայ շնորհ. (Պիտ.։)
Կրթութեան յոյժ պէտք են գրոց սրբոց. (Խոսր.։)
Մահացու կրթութիւնք (ջանք դիւին)։ Կործանական կրթութիւն, մոլորապատիր վարժութիւն։ Անընտիր գտեալ կրթութեան վայելման լուսոյ. (Նար.։)
cf. Կրայ.
cf. ԿՐԱՅ։ (Վրք. հց. ՟Է։)
trough, drawer of a birdcage.
weak, subject to the passions
ենթակայ կրից. կրօղ.
Մի՛ լիցուք հաղորդ մեղաց հրէից, եւ կրիչ նզովից. (Շիր. զատիկ.։)
Մարդ ես (ո՛վ թագաւոր), որպէս մեք ամենեքեան, կրիչ ամենայն չարչարանաց եւ աշխատութեանցն. (Պիտառ.։)
անկաւ ի փառացն, եւ եղեւ կրիչ ամենայն ցաւոց եւ չարեաց եւ մեղաց եւ մահու եւ ապականութեան. (Լծ. կոչ.։)
censor, critic.
Բառ յն. գռիդի՛ս. κριτής . յորմէ լտ. criticus. այսինքն Դատաւոր. դատիչ. քննիչ. խուզարկու.
Պարտ է մեզ հայել նախ յետոյ ի խուրձ մեր, եւ ոչ լինել կրիտիս այլում. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
penitent;
bigot;
beating the breast.
Բախօղ կամ բախելով զկուրծս.
Կրծաբախ հառաչմամբ։ Ի կրծաբախ ճակատահար ճայթմանց. (Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
bodice, body.
consumption;
consumptive.
thoracic.
pectoral, breast-plate;
— քահանայապետին, —, — of the high-priest;
— կանանց, stays.
περιστήθιον pectorale λογεῖον rationale. ռմկ. կրծեալ, կրծքկալ. թ. ... Պահպանակ կրծոց. լանջապանակ. եւ Տախտակն դատաստանաց ի լանջս քահանայապետին. որ եւ կոչի բանակ.
Ի տախտակն դատաստանաց ի լանջս քահանայապետին որ եւ կոչի ԲԱՆԱԿ.
Ի տախտակն դատաստանի, որ է կրծանոց. (Նախ. ել.։)
Եւ որ առ լանջօքն, զոր կրծանոց անուանեաց։ Վերագոյն՝ յորում տեղւոջ ակունքն, որ կոչի կրծանոց, արկնի նմանութիւն ունի. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. քհ.։)
pain in the breast.
Ցաւ կրծոց. կուրծքի ցաւ.
Հիւանդութիւն, ջերմ, եւ ծաղիկ, եւ կրծացաւութիւն. (Շիր.։)
half a line.
Կէսն իրիք կարգի, եւ տողի.
Ոսկեգիր կարգովն եւ կարգակիսովն. (Փարպ.։)
of the same religion or order;
comrade, colleague, companion, fellow.
Որէ՛ ի նմին կարգէ. կրօնակից. պաշտօնակից. դասակից.
Միոյն (ի կրօնաւորաց) անկարգութեամբ ամենայն կարգակիցք նորա անգոսնեսցին յաշխարականաց. (Շ. ընդհ.։)
Եպիսկոպոսին ձերում, եւ քահանայից ձերոց, եւ սարկաւագաց՝ կարգակցաց իմոց։ Ամաչեսցէ ի քահանայից իբրեւ ի խորհրդակցաց աստուծոյ, եւ ի կարգակցաց առաքելոցն. (Ածազգ. ՟Ա. եւ ՟Խ.) յն. ծառայակից, կամ կապակից։ Հրեշտակական քահանայութեանն կարգակից. (Երզն. լս.։)
chief, founder or general of an order;
Grand-Master.
ταξίαρχος caput ordinis, ordinator. Պետ եւ գլուխ կարգի եւ դասու.
Եկեղեցի մի, եւ ժողովուրդ մի, որք ամենքին լինին ընդ միով կարգապետաւն. (Նիւս. երգ.։)
Երանի թէ ոչ էր լեալ սատանայ, այլ էր մնացեալ ի կարգին՝ յորում ի սկզբանն կարգեցաւ ի կարգապետէն. (Բրս. չար.։)
hierarchy;
supreme or highest order;
generalship.
ταξιαρχία primordialis ordo, ordinatio, hierarchia. Դասապետութիւն. դասակարգութիւն. անտեսութիւն սրբազան. քահանայապետութիւն.
Այս օրէն սահմանի առ ի յամենեցունց դերագունէն էութեամբ կարգապետութենէ։ Այս իսկ է բոլորովիմբ աստուածայնոցն կարգապետութեանց աստուածավայելչաբար օրինադրեալն. (Դիոն. երկն.։)
Իմացականացն կարգապետութիւնս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Աստուած փառաւորեալ ի վերնայնոց կարգապետութեանց. (Մաշտ.։)
Փառաւորիս յերկնային խմբաւորութեանց, եւ ի ստորայնոցս կարգապետութեանց. (Ճշ. ձ։)
Կարգի ամենայն բարեզարդութեան երեւելի եւ աներեւութի կարգապետութիւն. (Նչ. եզեկ.։)
Ի տասն որոշեալ կարգապետութիւն դասուց. (Վրդն. երգ.։)
succession.
Յաջորդութիւն կարգաւ. փոխանակութիւն.
Որպէս եղելութիւն լուսոյն՝ կարգառութեամբ տուընջեան եւ գիշերւոյ՝ ի բաւանդակութեան աւուրն. (Արշ.։)
inspector.
well ordered, regular, methodical;
ecclesiastic, clergyman.
τεταγμένος, εὕτακτος ordinatus, moderatus ἁκόλουθος, -ων, -ον consequens, consentaneus, conveniens. Ուր գոյ կարգ. կարգաւորեալ. բարեկարգ. բարեվայելուչ. պատշաճաւոր. յանկաւոր. դիպող.
Հաստատուն եւ կարգաւոր շարժութեամբք վարելով. (Արիստ. առաք.։)
Որք կարգաւորքն են ի վարս իւրեանց, սոքա երանեսցին. (Յճխ. ՟Ժ։)
Զամենեսեան կարգաւորս առնէ խաղաղութիւն եւ սրբութիւն. (Ոսկ. եբր.։)
Կարգաւոր բան, կամ օրէնք, ճանապարհ, մահ, քննութիւն, շարադրութիւն. (Լմբ. սղ. ժղ. պտրգ։ Տօնակ.։ Պիտ.։ Երզն. մտթ.։)
Զայս ամենայն յայսպիսիս պահել կարգաւո՛ր կարծեմ։ Կարգաւոր վարկայ երկրորդել։ Զոր կարգաւոր համարեցայ ըստ կարի խուզողութեամբ եւս փեռեկել. (Բրս. հց.։ Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Կարգաւոր ուրեմն (է) եւ ըստ մտացն գօրծակցութեան զհրամայեալս լսել. այսինքն ի դէպ է ըստ կարգի. յն. մնայ. (Բրս. հայեաց.։)
Ի տեղիս տեղիս աւազանս կարգաւոր ոչ ունին. (Կանոն.։)
ԿԱՐԳԱՒՈՐ. գ. Ունող զկարգ եկեղեցական. քահանայ.
Որք են կարգաւորք ի չարախօսաացն, ըստ կանոնաց լուծցին ի կարգաց. (Ճ. ՟Ա.։)
Կարգաւորք եւ քարոզք (բանին)։ Աշխարհական ժողովուրդք, կամ կարգաւորք։ Երզն. (մտթ.։)
Որ չվայելէ քրիստոնէի, թո՛ղ թէ գիտուն կարգաւորի. (Ոսկիփոր.։)
orderly, regularly, suitably, methodically.
ԿԱՐԳԱՒՈՐԱԲԱՐ ԿԱՐԳԱՒՈՐԱՊԷՍ. τακτικῶς ordinate ἁκολούθως consequenter, convenienter. Կարգաւ. ըստ կարգի. ըստ օրինի. օրինօք. եւ Հետեւաբար.
Կարգաւորաբար անդադար շարժութիւն ունի։ Շփոթեալ եւ ոչ կարգաւորաբար։ Ոչ կարգաւորաբար յարդարէր զկարգ աշխարհիս. (Արծր. ՟Ա. 3. 15։)
Կամարաձեւ էած զերկինս կարգաւորաբար հանդերձ զարդուն իւրով։ Կարգաւորաբար կայցէ ի բանս բարեձեւ. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
Կարգաւորաբար ծանոյցն զամենայն. (Սկեւռ. ես.։)
Հոգիդ քաջողջութեամբ առ ի յիւրն մեծութիւն բարձրացեալ, կարգաւորաբար մարմնոյս ունակութիւնք թառամին. (Բրս. հայեաց. յն. այնուհետեւ մնայ, կամ հետեւաբար։)
Կարգաւորապէս յետ հոգեկան պատհմանցն յիշէ եւ զմարմնոյս կենաց. (Լմբ. ժղ.։)
Կարգաւորապէս ապա եւ ի շօշափելիսն իրաւացի է անցանել բանիւ. (Գր. հր.։)
Կարգաւորապէս սպասաւորել, կամ ուսանել, բերել (զկարգ բանին). (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Կարգաւորաբար.
ԿԱՐԳԱՒՈՐԱԲԱՐ ԿԱՐԳԱՒՈՐԱՊԷՍ. τακτικῶς ordinate ἁκολούθως consequenter, convenienter. Կարգաւ. ըստ կարգի. ըստ օրինի. օրինօք. եւ Հետեւաբար.
Կարգաւորաբար անդադար շարժութիւն ունի։ Շփոթեալ եւ ոչ կարգաւորաբար։ Ոչ կարգաւորաբար յարդարէր զկարգ աշխարհիս. (Արծր. ՟Ա. 3. 15։)
Կամարաձեւ էած զերկինս կարգաւորաբար հանդերձ զարդուն իւրով։ Կարգաւորաբար կայցէ ի բանս բարեձեւ. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
Կարգաւորաբար ծանոյցն զամենայն. (Սկեւռ. ես.։)
Հոգիդ քաջողջութեամբ առ ի յիւրն մեծութիւն բարձրացեալ, կարգաւորաբար մարմնոյս ունակութիւնք թառամին. (Բրս. հայեաց. յն. այնուհետեւ մնայ, կամ հետեւաբար։)
Կարգաւորապէս յետ հոգեկան պատհմանցն յիշէ եւ զմարմնոյս կենաց. (Լմբ. ժղ.։)
Կարգաւորապէս ապա եւ ի շօշափելիսն իրաւացի է անցանել բանիւ. (Գր. հր.։)
Կարգաւորապէս սպասաւորել, կամ ուսանել, բերել (զկարգ բանին). (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to order, to set in order or to rights, to regulate, to arrange, to array, to dispose.
συντάσσω, -ττω ordino, compono διοικέω rego, administro եւ այլն. Ի կարգի դնել. բարեկարգել. ուղղել. տնտեսել. վարել. յարդարել.
Կարգաւորել ուղղափառութեամբ, կամ բարեպաշտութեամբ. կամ ըստ բախտի. կամ անարժանութեամբ. (Շար.։ Շ. վիպ.։ Ոսկ. յհ.։)
Զիա՛րդ պարտ էկարգաւորիլ քաղաքի. (Սահմ. ՟Ի։)
Կարգաւորել զդասս զօրաց, կամ զանձինս մեր, կամ կնոջ զայր իւր. (Խոսր.։ Ոսկ. յհ.։)
Վասն է՞ր կարգաւորեաց սողովմոն զմրջիւնն. իմա՛, եդ կամ յիշեաց ի կարգի բանիցն։
regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.
εὕθυνσις, διοίκησις directio, administratio ἁκολουθία ministerium, ordo, officium. Կարգաւորելն, եւ Կարգաւոր գոլն. կարգ. օրէնք. տնտեսութիւն, կարգադրութիւն. եւ Պաշտօն քաղաքական եւ եկեղեցական.
Կարգաւորութիւն տան, քաղաքի նախարարութեանց։ Կարգաւորութիւն բնական, ամուսնական, յարմարական, ուղիղ. (Սահմ. Խոր. ՟Բ. 65. Պիտ.։)
Ընտրեսցէ՝ եթէ ճահաւո՞ր է կարգաւորութիւն բանիս, եթէ ոչ. (Պղատ. տիմ.։)
Հրեշտակացն կարգաւորացն կարգաւորութիւն է յարքայից արքայէն. յորդորէ եւ զմարդիկ ի հրեշտակային կարգաւորութիւնս։ Հրեշտակային կամ հրեշտակական կարգաւորութիւն (եկեղեցւոյ, եւ կրօնաւորաց). (Ագաթ.։ ժմ։ Խոսր.։)
Բարեզարդ կարգաւորութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
Կարգաւորութիւն հասարակաց աղոթից։ Զբուանդակ կարգաւորութիւնս պաշտաման ժամուց։ Կարգաւորութիւն եւ հրահանգ տէրունական տօնից։ Այս ամենայն կարգաւորութիւն արտաքոյ եկեղեցւոյն կատարի։ Զողորմեայն փառս տալով չաւարտեն, որպէս կարգաւորութիւն է. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Տօնացույց։ Մաշտ.։ Խոսր.։)
Տեսանեմք բացեալ մեզ զդրունսն, այլ մտցուք ամենայն կարգաւորութեամբ. յն. բարեկարգութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
τάσσω, τάττω ordino, constituo, colloco, pono συντάσσω coordino եւ այլն. παρατάσσω aciem instruo. Դնել ի կարգի կամ զկարգ. ի կարգ ինչ վերածել, դասաւորել. ուղղել. յօրինել. սահմանել. որոշել. օրենսդրել. դնել. առնել. կացուցանել.
Զամենայն չափով եւ թուով եւ կշռով կարգեցեր։ Կարգեցին առ փիղ փիղ հազար այր։ Կարգեաց կամ կարգեցաւ ընդդեմ ասօրւոց։ Որպես հիացումն կարգեալ։ Խաղային յառաջ առ հասարակ կարգեալք եւ կազմեալք։ Կարգեաց ձեզ զկերակուրդ ձեր եւ զըմպելի։ Կարգեաց նոցա թագաւորն ռոճիկս։ Կարգեցեր զինեւ պահ։ Կարգեցի դատաւորս ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Կարգեաց զնա դաւիթ ի վերայ համբարաց իւրոց։ Կարգեցեր զծառայ քո ընդ այնոսիկ՝ որ ուտեն զսեղան արքայի.եւ այլն։
Ստէպ ի նախդրիւ տր.
Ի պաշտօն սրբոցն կարգեցին զանձինս։ որք էին կարգեալ ի կեանսն յաւիտենականս։ Կարգեցին զնա ի լուալիս.եւ այլն։
Կարգեա՛ զսա ի թիւ սրբոց. (Շար.։)
Որպէս եւ յուղղականն.
Կարգեցի զաւազ՝ սահման ծովու։ Կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն՝ տօն տարեկանաց, կամ օր հանգստեան, կամ ցնծութեան. (եւայն։)
Զհողն՝ բանաւոր կենդանի կարգեցեր. (Իսիւք.։)
Սպարապետ զնա ի վերայ զօրաց իւրոց կարգեաց. (Խոր. ՟Ա. 11.)
Նմանօղք լինել սիրելեացն քրիստոսի, որք հրեշտակակրօն զանձինս կարգեցին. (Եղիշ. միանձն.։)
Լուսաճեմ բնակարան կարգեաց՝ խորան դասուց հրեշտակաց. (Շար.։)
Կամելով հաւատարիմ կարգել զվկայութիւն. (Ոսկ. յհ.։)
ԿԱՐԳԵԼ. իբր Գրել ի մատենի, ճառել, վիպագրել. եւ Խօսել կարգաբանութեամբ.
Այնպէս կարգէ զաշխարհէ եւ զարածացոց, որպէս օրէնքն ասեն. (Եզնիկ.։)
Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս։ Կարգելոցն առ ի նմանէ. (Փարպ.։)
Կարգեցին եդին բանս գեղեցկայարմարս։ Բանիբուն համառօտութեամբ կարգեցին առաջի բռնաւորին բանս յաստուածաշունչ գրոց. (Արծր. ՟Գ. 5։)
ԿԱՐԳԵԼ. ռմկ. ոճով, որպես Մուծանել ի կարգ աշխարհի. ամուսնացուցանել կամ տալ առն զդուստր. (Մխ. դտ.։)
corpse, dead body;
պաճուճել գեղովք զ—, to embalm;
առնել — անթուելի, to make great carnage;
դիակունք կռոց, destruction of idols.
Իբր ա. Դիակնացեալ.
ասի զանկենդան չաստուածոց ի գիրս Մծբ. եւ Եփր.
νεκρός, τεθνικῶς mortuus, κώλα corpora Դի. շաղիղ. մեռեալ. մարմին մարդոյ վախճանելոյ. արձան կործանեալ կամ փշրեալ. մեռել. լեշ. Տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 46։ ՟Լ՟Ա. 8։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Տոբ. ՟Ա. 21։)
Արկից զդիս ձեր զդիակամբք կռոց ձերոց. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 30։)
Արար դիակն անթուելի. (Շ. եդես.։)
Զդիակն բելայ պաճուճեալ իմն դեղովք։ Դիակամբք թշնամեաց լցին զդաշտն ամենայն. (Խոր. ՟Ա. 10։ ՟Գ. 37։)
Ողորմելի տեսլեամբ անկեալ դիակունս ի վերայ դիականց. (Ղեւոնդ.։)
Ի մերձենալ խաչին իսկ եւ իսկ ի դիակն՝ յարեաւ ի մեռելոց. (Ճ. ՟Ժ.։)
to become a corpse, to die.
Լինել կամ անկանիլ որպէս զդիակն.
Տապաստ անկեալ դիակնացան. (Փարպ.։)
Որ յոգի եւ ի մարմին առ հասարակ դիակնանայ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Եւ անդ դիակնացեալք շուրջ զքաղաքաւն. (Լմբ.։)
cf. Դիակապուտ.
Դիակապուտ, եւ առաւել Գերեզմանակրկիտ. մեռելը թալլօղ հանուեցընօղ.
Դիակողոպուտ երիտասարդ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
heap of corpses.
ԴԻԱԿՈՅՏ ԴԻԱԿՈՒՏԵԱԼ. Դիակնացեալ եւ կուտեալ դի ի վերայ դիոց.
Գէշ եղեալ եւ դիակոյտ ապականութեամբ. (Վրդն. ծն.։)
Ի դիակուտեալ մարմինս նոցա գթելով։ Ի փախստենէ սրոյն ի դիակուտեալ մարմինսն գլորելով. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
burial, funeral procession, obsequies.
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Եթէ որ ի դիահանացն գայցէ, պիղծ է, ո՞րչափ եւս առաւել որ ի պատերազմէն. (Ոսկ. տիտ.։)
cf. Դիահանութիւն.
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Եթէ որ ի դիահանացն գայցէ, պիղծ է, ո՞րչափ եւս առաւել որ ի պատերազմէն. (Ոսկ. տիտ.։)
cf. Դիեմ
Ի կուսական ստեանցն որպէս տղայ դիանայ ... դիանայր. (Ճ. ՟Գ.։)
Դիանայր, եւ ստնդիեցաց աղբիւրս կաթին բղխէր. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
Ի գիրկ մօր զգուեալ, եւ ի ստեանց դիացեալ. (Գանձ.։)
Դիանայր ի ստեանց նորա ընդ մանկունս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
idolatry.
Ոչ ունի խնդութիւն կռամոլ դիապաշտութիւնն, այլ տխրութեամբ լցեալ է. (Եփր. աւետար.։)
to be nourished with a mothers milk, to suck milk from the breast.
Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իննամսեայ յորովայնի բնակէ, եւ դիասուն լինի. (Նանայ.։)
cf. Դիասնունդ՞՞՞լինիմ.
Քարոզիւր դիասնունդ լինել. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իննամսեայ յորովայնի բնակէ, եւ դիասուն լինի. (Նանայ.։)
cf. Դիեցիկ.
Որթն դիացիկ. (Եփր. թագ.։)
to suck, to suck milk from the breast.
θηλάζω lacteo, sugo Ծծել զկաթն ի ստեանց մօր կամ դայեկի. դիանալ, իրօք կամ նմանութեամբ. ծիծ ուտել.
Ընդէ՞ր դիեցի ես զստինս մօր իմոյ. (Յոբ. ՟Գ. 12։ Երգ. ՟Ը. 1։)
Դիեսցես զկաթն հեթանոսաց։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան նորա. (Ես. ՟Կ. 16. ՟Կ՟Զ. 11։)
Դիեսցո՛ւք սիրով զկաթն բանի. (Խոսր.։)
Երկիր դիեալ անձրեւօք. (Լմբ. առակ.։)
Դան դիէ զբարութիւն. (Եփր. օրին.։)
Տղայք զկոտորեալ մարամբքն փարէին, եւ դիէին զարիւն ստեանց նոցա որպէս զկաթն. (Կաղանկտ.։)
Մերթ որպէս Դիեցուցանել.
Երանելի ես դու ի կանայս զորոյ զստինդ դիեցաւ՝ որ կերակրէ զամենայն. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
Ծնաւ ի կուսէ, եւ խնամածութեամբ պահպանեալ՝ դիեցաւ կաթամբ ի նմանէ. (Մխ. ապար.։)
suckling, that sucks.
θηλάζων lactens, lac sugens որ եւ ԴԻԱՑԻԿ. Ստնդիաց. ծծօղ զկաթն ի ստեանց մօր կամ դայեկի իւրոյ. կաթնկեր. մակդիր տղայոյ, եւ ձագու անասնոց. կաթ ուտօղ, ծիծ ուտօղ.
Գառն մի դիեցիկ։ Որթս դիեցիկս. (՟Ա. Թագ. ՟Է. 9։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 29։ Ամովս. ՟Զ. 4։)
act of sucking.
Ոչ գոյր նոցա դիեցումն ի մարց. (Յհ. կթ.։)
Այծին դիեցումն մանկանն ընդ հովանեաւ արծուոյն. (Խոր. ՟Բ. 67։)
to suckle, to nourish with milk, to give suck.
որ եւ Դիացուցանել. Տալ դիել կամ ծծել. սնուցանել կաթամբ ստեանց. իրօք կամ նմանութեամբ. ծիծ տալ, կաթ տալ.
Յարեայ ընդ առաւօտն դիեցուցանել զորդին իմ. (՟Գ. Թագ. ՟Գ. 21։)
Երանի՛ ... ստեանցն՝ որ դիեցուցին զքեզ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 28։)
Դիեցոյց մեղր ի վիմէ։ Զմեծութիւն ծովու դիեցուսցէ քեզ. (Օր. ՟Լ՟Բ. 13։ ՟Լ՟Գ. 19։)
Դիեցուցեր կաթնասուն։ Դիեցուցանելով զկուսական քո սուրբ զկաթն. (Շար.։)
Կաթնասուն ստեամբքն դիեցոյց։ Մայրենի կաթամբ ջամբեալ դիեցուցեր։ Նար.։
Դիեցուցան զմանուկն ի խաշանց. (Վրք. հց.)
Զհոգեւոր կաթն դիեցուցանել մանկանցն եկեղեցւոյ. (Խոր. ՟Գ. 66։)
much heaped up, in a heap.
Դիզադեզ յեղյեղուկ փրփրացեալ. (Ագաթ.։)
Որոտմունք ստիպաւ դիզադէզ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
piled, raised.
Անստոյգ բառ, իբր Դիզացեալ, բարձրացեալ. կամ բայ, որպէս Դիզեցան, դիզացան.
Պատառիչ ջուրցըն մածեալ, դիզան ալեացըն թանձրութեան. (Մագ. ոտ. խչ.։)
to amass, to gather, to heap up, to pile, to accumulate, to sheaf;
to pile up;
to raise, to make straight.
ԴԻԶԱՆԵՄ որ եւ ԴԻԶԵԼ. Կուտել. բարդել. դնել ի վերայ միմեանց. շեղջել. դիզել.
Եդէզ զշերտսն ի վերայ սեղանոյն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 33։)
Փուշս վարուց դիզի։ Դիզի, բարդեցի. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ Նար. յիշ.։)
cf. Դիզանամ.
Դիզել, եւ դիզանալ. կուտակիլ. բարձրանալ. եւ Բազմանալ ի վերայ միմեանց. խռնիլ.
Ծուխ խնկոյն ելանէր դիզանէր իբրեւ զամպ։ Ծուխն՝ որ դիզանէր, նշան լինէր գործոյն. (Եզեկ. ՟Ը. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 20։)
Եւ ի դիզանել ի վերայ նորա ժողովրդոցն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Զմիմեամբք դիզանէր ի միմեանց վերայ (ամբոխն). (Ագաթ.։)
Ամպք ի վերայ ամպոց դիզանին. (Շիր.։)
Ալիք զալեօք դիզանէին. (Վեցօր. ՟Գ։)
Մեղք նոցա մեծամեծք ի կշիռս դիզան։ Դիզան մեղք ի մեղաց վերայ. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. հռ.։)
cf. Դիզանեմ.
Բարդեա՛ եւ դիզեա՛ անձինդ մեղապարտի բամբասանս յոքունս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Կոհակս լեռնաձեւս յարուցանէ՝ դիզելով ի վերայ միմեանց. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Ի վերայ անձանց ձերոց զայդչափ բազում մահապարտութիւնն դիզեալ կուտեցէք. (Փարպ.։)
Խոտ ի վերայ խոտոյ դիզու. (Իսիւք.։ եւ Վանակ. յոբ.։)
Զցանկութիւնսն բորբոքեալ դիզու. (Փիլ. լին.։)
Իբր կր. Դիզանիլ.
Ինքն ամպն բրդի, դնի, դիզու ի բարձրաւանդակ վայրսն. զոր եւ ձիւն անուանեմք. ( Շիր.։)
cf. Դիզեմ.
Բարդեա՛ եւ դիզեա՛ անձինդ մեղապարտի բամբասանս յոքունս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Կոհակս լեռնաձեւս յարուցանէ՝ դիզելով ի վերայ միմեանց. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Ի վերայ անձանց ձերոց զայդչափ բազում մահապարտութիւնն դիզեալ կուտեցէք. (Փարպ.։)
Խոտ ի վերայ խոտոյ դիզու. (Իսիւք.։ եւ Վանակ. յոբ.։)
Զցանկութիւնսն բորբոքեալ դիզու. (Փիլ. լին.։)
Իբր կր. Դիզանիլ.
Ինքն ամպն բրդի, դնի, դիզու ի բարձրաւանդակ վայրսն. զոր եւ ձիւն անուանեմք. (Շիր.։)
cf. Դիաթաւալ.
Զօրութեամբն քրիստոսի զնա եւս դիթաւալ յերկիր ընկենոյր. (Պտմ. վր.։)
omentum.
ԴԻԿԼԻԿՈՆ լաւ եւս՝ ԴԻԿԼԻԴՈՆ. յն. տի՛գլիտօն. ի ձայնէս. δικλίς, δίκλιδος իբր Երկփակ. երկբացիկ, եւ այլն. ... պէսպէս առմամբ. եւ առանձինն՝ Թաղանթ որ պատէ ի ներքուստ իբրեւ պարկ զախոնդանս.
Զախոնդանսն, եւ որ շուրջ զնովաւ պատի դիկլիկոն. (Պիտ.։)
Նախայարաշեշտոլոր անուն է ... որպիսի (առ յոյնս), դի՛կլիկոն. (Թր. քեր.։)
cf. Ընդդիմաբանեմ.
Երբեմն նզովես, երբեմն դիմաբանես. (Նեղոս.։)
Իսկ նա դիմաբանէր, եթէ ոչ արարեալ է իմ զայդ։ Ոչ դիմաբանել աւագացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
Խրատեսցէ առաջնորդն զայնոսիկ, որք առաջի մարդկան դիմաբանեն կամ վիճին ընդ նմա. (Կլիմաք.։)
cf. Ընդդիմաբանութիւն.
Զմարտս բանիւք առնելով ի ձեռն դիմաբանութեան. (Պղատ. տիմ.։)
Զոր ինչ տացէ ոք, առանց դիմաբանութեան առցես. (Վրք. հց. ՟Է։)
Այս տարակուսանս ոչ իրաւացի մեզ կարասցէ առնուլ դիմաբանութիւն. (Մագ. ՟Ծ։)
cf. Ընդդիմաբանեմ.
Դիմախօսել նմա կամիցի։ Ոչ կարէին դիմախօսել։ Ո՛չ եղեւ անհաւատ ասացելոցն, եւ ոչ դիմախօսեցաւ. (Ոսկ. յհ.։)
to oppose, to resist, to abide by.
ԴԻՄԱԿԱԼ կամ ԴԻՄԱԿԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԴԻՄԱԿԱՅԻԼ. ἁνθίστημι, ὐπόστημι resisto, adversor, sustineo Զդէմ ունել. ընդդէմ կալ. տոկալ. որ եւ ԴԻՄԱԿԱՑ ԼԻՆԵԼ. դէմ դնել, կայնիլ.
Մեք ոչ կարեմք լինել դիմակալ նմա։ Դիմակալ եղեւ թշնամեաց ազգի նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 40։ ՟Ժ՟Դ. 29։)
Աննահանջ արութեամբ դիմակայեալ. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
cf. Ընդդիմանամ.
Բայց ոչ դատեաց ըստ օրինին, ո՛չ դիմացաւ չար ոսոխին. (Յիսուս որդի.։)
Եօթն անգամ նեղեալ ի խորհրդոյն՝ կամէր գնալ եւ ննջել. եւ դիմացաւ, եւ ոչ գնաց. (Վրք. հց. ձ։)
Ոչ ոք կարէր դիմանալ նմա, կամ աստուծոյ, կամ պատկերին աստուծոյ։ Դիմացաւ, եւ փշրեցաւ. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. ել.։)
Ոչ ոք դիմասցի չարեաց նոցա. (Ուռհ.։)
Դիմացողացն տալ հրաժեշտ. (Տօնակ.։)
ԴԻՄԱՑԵԱԼ. իբր Դիմաւոր, անձնաւոր.
Երրեակ դիմացեալ, անձամբ որոշեալ. (Գանձրն.։)
Գտեալ օգնութիւն ի կայսերէ՝ դիմացաւ պարսից. (Պտմ. վր.։)
of prosopopoeia, that partakes of prosopopoeia;
allegorical, metaphorical.
որ եւ Դիմառնական. Ուր իցէ զդէմս առնուլ ուրուք ի խօսել.
Զբան եւ ըզգործ համանգամայն առ իս փոխեալ դիմառական. (Յիսուս որդի.։)
prosopopoeia.
προσωποποιΐα prosopopoeja, personae confictio Որպէս թէ դիմառնելութիւն. Ձեւացուցանելն զդէմս այլոց. ձեւ խօսելոյ ի դիմաց անխօսից.
Եւ դիմառնութիւն, ուրանօր զբարսն՝ միանգամայն զդէմսն ստեղծանեմք, որպիսի. զի՞նչ արդեօք ասիցէ բանս ծով՝ ծովակալ եղելոց լակեդմոնացւոց. (Պիտ.։)
Օր աւուր բղխէ զբան. ո՛չ բանիւ, եւ խօսս արձակելով, այլ դիմառնութեամբ եւ ի յիմացուածս մեր. (Վրդն. սղ.։)
metaphor, allegory.
Որպէս թէ Առնուլն զդէմս այլոյ. փոխաբերութիւն. հայեցուած բանի. խորհուրդ.
Իբրեւ յաստուած հաւատացին, իբրեւ զբժիշկ ճարտար առ հիւանդս կոչէին. յղեաց առ նոսա բան միջնորդի. յերկուց կողմանց դիմառութիւն ցուցանէ. (Մամբր.։)
Մառնամուտ, որ եւ այս միւռոն ... որ եւ սոյն կոչումն դիմառութեան չէ՛ օտարացեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
ὀρμάω, ἁναπηδάω եւ այլն. peto, proficiscor, irruo, impetum facuio Դէմ եդեալ գնալ. յառաջ խաղալ. ընթանալ. յարձակիլ.
Անց ընդ գետն, եւ դիմեաց ի լեառն։ Դիմեաց ջուրն ի տեղի իւր։ Դիմեսցեն ի հեռաստանէ։ Դիմեցին ի վերայ գորգեայ։ Դիմեցին առ հասարակ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ զարծուի դիմեսցէ։ Դիմեաց ջորեակ։ Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով.եւ այլն։
Դիմեաց յօգնականութիւն արտաւանայ։ Անցեալ ընդ փիւնիկէ՝ ի սամոս դիմէ. (Խոր. ՟Բ. 68։ ՟Գ. 53։)
Ի կարգն երկրորդ դիմեցից։ Դիմելով ի յաղն բուժիչ։ Ի խնդիր իմաստից դիմեալ. (Նար.։)
Զբազմականօքն դիմելով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Առ քեզ դիմեցից, կամ դիմելոյս առ քեզ։ Յոտս քո դիմեցեալ։ Ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Առ մարգարէիցն գունդ ոչ էր դիմել. (Նար.։)
Առ քեզ դիմեն յուսով։ Դիմեալ առ զօրութիւն քո։ Հաւատով դիմեցելոցն. (Շ. բարձր.։)
Թէ իրաւամբք չկարեմք ապրիլ, յողորմութիւն դիմեմք. (Վրդն. սղ.։)
Բա՛ց է դուռն արքայութեան նորա. եթէ ոք կամի դիմել, դիմեսցի՛. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոմանք առ այդոսիկ դիմեցան ոչ հեռագոյն յեկեղեցական աւանդէ. (Բրս. թղթ.։)
tendency, decline;
ejaculation;
recourse.
Դիմումն. բերումն. յարձակումն. ընթացք.
Դիմեցումն բնութեանս, կամ մահու, վիշապին, դիւաց։ Դիմեցմունք մարտողին, կամ ճակատելոցն։ Ի կոյսս չորս դիմեցմամբ. (Նար.։)
Տեսանէ զյօժարութիւնն եւ զդիմեցումն։ Զամենեցունց յօժարութեամբ դիմեցումն ի բարիսն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
to make run or to rush on.
Խաղացուցանել. ընթացուցանել. վարել. վազցընել, քշել.
Ձեռն կառավարին բաւական է յամենայն կողմանս դիմեցուցանել. (Եզնիկ.։)
Զուռուցիկ տիկսն (ի վերայ գետոց) ... ընդ պարիսպն դիմեցուցանէին. (Կաղանկտ.։)
cf. Դիմեցումն.
Իբր Դիմեցմունք.
Դիմումն երագման ընթացից. (Նար. խչ.։)
Դիմումն ի կերակուրս. (Մխ. դտ.։)
Զդիմմունսն էր արգելեալ (ամբոխին)։ Անիրաւագոյնս առնէր զհակառակսն նորա դիմմունսն. (Սոկր. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 13։)
furnished or dressed in brocade.
Որոյ զգեստն է ի դիպակէ. եւ Գործեալ ի դիպակէ.
Դիպակազգեստս հանդերձիւք. կամ Դիպակազգեստ հանդերձիւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
embroidered on a stuff;
furnished with embroidered stuff.
Որ ունի զկիտուած դիպակի.
Ի պատուական հիւթ պայծառ պաստառաց՝ եգիպտացի դիպակակիտուած. (Նար. խչ.։)
the art of drawing the bow.
Դիպաձգութեամբ նետից կորովի. (Խոր. ՟Ա. 11։)
that shoots very well with a bow.
Առ հասարակ դիպաղեղունք. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Կորովազէնք եւ դիպաղեղունք. (Արծր. ՟Ա. 11։)
suitable, proper, decent, fit;
— պատահեմ, ելանեմ, to brave, to attack, to touch.
ἑπιτήδιος Դիպօղ. պատշաճ. յարմար. եւ Նման.
Ի դիպան տեղւոջ։ Ի դիպան վայր ի նշանաւոր տեղւոջ. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 46։ ՟Ժ՟Ա. 37։)
Ոչ զայս ասես, եւ դիպան այսմ, այլ ե՛ւս առաւել քան զայս ի վայր. (Սեբեր. ՟Ժ։)
ԴԻՊԱՆ ՊԱՏԱՀԵԼ կամ ԵԼԱՆԵԼ. Պատահել պատերազմաւ. ի դէպ բախիլ. դպչիլ, դէմ ելլալ.
Յառաջ խաղալ, առ դիպան պատահել զօրացն պարսից։ Պատեհ է դիպան ելանել զօրացն յունաց. (Բուզ. ՟Դ. 22։ ՟Ե. 4։)
to cause to touch or strike.
ἀρμόσσω apto եւ այլն. Ի դէպ եւ յարմար բերել. ուղղել. եւ Յարմարել, զարկուցանել ի նպատակն. եւ Տալ հանդիպիլ. դպցընել, հանդիպցնել.
Դիպեցուցանէ զերեքթեւեանն կրծից տախտակին։ Դիպեցուցանէ աղեղամբ ընդ մէջ թիկանցն։ Որ զդաւթեան պարսաքարն դիպեցուցեր ճակատու այլազգւոյ. (Խոր. ՟Ա. 10։ ՟Բ. 81։ ՟Գ. 9։)
Յոր դիպեցուցեալ զհայեցած։ Ի նետաձգութեանն դիպեցուցողք. (Փարպ.։)
Զագուցեալ գլխանոցն երկաթի վաղերբ դիպեցուցեալ. (Յհ. կթ.։)
Ի ձեռն մահու քո ... կեանս յամենեսին դիպեցուցեր. (Եփր. համաբ.։)
Յայս միտս դիպեցոյց տէրն ի քառասներորդին զվերանալն. (Տօնակ.։)
Ողորմութեան դիպեցուսցէ. (Վանակ. յոբ.։)
Ոչ դիպեցոյց զռուբէն անդ ի ժամանակի՝ իբրեւ վաճառէին զյովսէփ. (Եփր. օրին.։)
Դիպեցոյց զանձն իւր կուրի միոյ, որ յորովայնէ մօր իւրոյ կոյր էր։ Ի ժամ մահուան ղազարու ոչ դիպեցոյց տէր մեր զանձն իւր ի գեօղ անդր. (Եփր. համաբ.։)
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
Դիպեսցիս պարու մարգարէից։ Ոգւոյ բարւոյ դիպեցայ։ Դիպեսցի մեզ պատերազմ։ Գուժկան գուժկանի դիպեսցի։ Կին ատելի եթէ դիպեսցի առն բարւոյ։ Փորձութեամբք՝ որ դիպեցան ինձ ի նենգութեանց հրէից։ Դիպեսցին նմա սնոտիք։ Լոյսն քո քեզ խաւար դիպեցաւ։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Եւ այն դիպեսցի ինձ ի փրկութիւն.եւ այլն։
Այսպիսի ինչ անանիայ եւ կնոջ իւրում սափիրայ դիպեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ողորմութեան դիպիմք բազումքս։ Խոնարհեալ դիպէաք առ միմեանս։ Դիպել երեւելի փառաց։ Դժուար ինչ ի թագաւորէն դիպի արանց։ Դիպեալ գիւտի։ Դիպեսցի մեզ թողուլ զաշխարհ. (Փարպ.։)
Ոչ համագունդ ի միոջ վայրի դիպեցան։ Ի տեղւոջն անդր պատրաստական դիպեցաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Եւ ոչ ի կոտորման նոցա դիպաւ (կամ դիպեցաւ). (Խոր. ՟Գ. 33։)
Որ դիպի ի գլուխ ելեալ յերկրորդ ամին դարեհի։ Պինդարոս ընդ այն ժամանակս դիպէր։ Եւ այն այնպէս նոցա դիպէր ի կանանց գերեաց. (Եւս. քր.։)
Իբրեւ ելին, դիպեցան՝ զի կային անդ իշխանքն նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ա 12։)
Եթէ դիպեսցիմ ումեք. (Վրք. հց. ՟Ե. այսինքն դիպիցիմ, դիպեցայց։)
ԴԻՊԻԼ. որպէս ռմկ. դպչիլ, այսինքն Ընդհարկանիլ.
Նետի ուրուք դիպեալ փորոտեացն. (Խոր. ՟Բ. 33։)
Հրամայեաց գաւազանօք հարկանել զնա, եւ իբրեւ զպրտու կակղագոյն դիպէր ի նա. (Հ. կիլիկ.։)
Իբրեւ մերձեցայ ի դուռն այրին, դիպեցաւ ինձ հոտ չար. (Վրք. հց. ՟Զ։)
cf. Դիպան.
καίριος, εὕθετος opportunus, aptus, idoneus Դիպան. դէպ. պատշաճ. յարմար տեղւոյն եւ ժամանակին.
Ի դիպող աւուր. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Սպասեաց դիպող աւուր. (Խոր. ՟Բ. 88։)
Բանք ինչ ոչ յարմարք եւ դիպողք։ Առակս դիպողս. (Փարպ.։)
Դիպող պատասխանի. (Յիսուս որդի.։)
Չեն ինչ դիպող կարգիս, որ առաջի կայ։ Դիպող է ասել. (Եւս. քր.։)
opportunity.
Յարմարութիւն. պատշաճողութիւն. եւ Աջողակութիւն.
Հաւան բանիւք, եւ որ միանգամ աղբիւր ունի դիպողութեան. (Փիլ. լին.։)
Զքաջութիւն սրտի. զդիպողութիւն պատշաճ յամենայն իրս։ Յանվրէպ դիպողութիւն առնն (ի նետաձգութեան) վստահեալ. (Փարպ.։)
chance, accession, accident, adventure, event, incident, luck, hazard, lot;
contingency.
συνάντημα, τύχη casus, eventus Դէպք. անցք. պատահումն. պատահար.
Մի դիպուած է յամենեսեան ի նոսա։ Որպէս դիպուած (կամ պատահար) է անմտին, եւ ինձ դիպեսցի. (Ժող. ՟Բ. 14. 15։)
Այլ այսոքիկ ոչ դիպուած առաւել քան թէ նախախնամութիւն աստուծոյ. (Սարկ. լս.։)
Ըստ հին դիպուածոյն։ Զապադայիցն դիպուածս. (Նար.։)
Իրն ոչ ի դիպուած եղեւ, այլ աստուած կամեցաւ. (Երզն. մտթ.։)
Մերթ որպէս ռմկ. դպչիլը, դպած տեղը.
Զկտեալ դիպուածս այս փայտի զարկման. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
accident, occurrence, chance;
meeting, rencounter;
collision.
Ըստ դիպմանց իմն ի ճանապարհի. (Յհ. կթ.։)
Դիպումն փորձութեանց նախանձորդին իւրոյ ըղձանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Բ։)
Զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս։ Հայեա՛ց յառաջիկայ դիպմունս. (Յհ. կթ.։)
Ըստ դիպման ասացեալ. (Բրսղ. մրկ.։)
ԴԻՊՈՒՄՆ. որպէս ռմկ. դպչիլը. այսինքն Ընդհարումն. բախումն.
Դարձո՛ զբեկեալս յողջութիւն, որ ի դիպմանց ոչ խորտակի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Իբրեւ զվէմ անշարժելի, որ յարակոծ ալեացն դիպմանց միշտ հարկանիցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
watch-tower;
scuttle of a mast;
mark at which one aims in shooting;
summit or top of plants, flowers;
observer, guard;
aspect, sight, face;
writing;
telescope;
binocle, double opera-glass;
— տեղիք, box (at a theatre).
σκοπός scopus եւ այլն. Երեւելի նպատակ աչաց ի բարձր վայրին՝ դիտեալ կամ դիտելի. որպէս ծառ՝ մանաւանդ պտուղ նորա. եւ լեառն, աշտարակ, դիտանոց. եւ Դէմք. եւ Աչք, կամ կերպարանք. պ. տիյտար, տիյտէ։
Իբրեւ զդիտակ ի թզենւոջ վաղահասուկ։ Իբրեւ զդիտակ թզոյ. (Ովս. ՟Թ. 10։ Նաւ. ՟Գ. 12։)
Ի դիտակ ոստոցն։ Ծառք ամբարձուղէշք, երկնընթաց դիտակք ընտրութեան։ Արփիական լուսոյն դիտակք։ Ծագմանն դիտակ։ Տեսարան գլխոյն դիտակի։ Ի տիպ դիտակի։ Դիմաց դիտակի սրբութեան սեղանոյ. (Նար.։)
Լեառն դիտակ եւ բնակարան վկայիցն. (Շար.։)
Տեսակ դիտակին։ Դիտակ երեսաց. (Յհ. կթ.։)
Մերթ՝ որպէս Դէտ.
Դիտակս թողոյր ի վերայ բլրոց բարձրաւանդակաց. (Արծր. ՟Բ. 5։)
Իսկ Վրք. հց. ՟Ը. Դիտակ գրի, որպէս Պիտակ, նամակ.
Գրեալ զայն ի դիտակս յայս։
cf. Դիտակագործ.
that has a fine face, elegant, charming.
Վայելուչ դիտակաւ. գեղեցկադիտակ. տեսքով, շնորքով.
Զդիտակավայելուչսն տրոհեալ ի բաց. (Յհ. կթ.։)
observatory;
watch-tower;
height, elevated place.
պ. տիտէկէահ. σκοπιά, -ιή specula Տեղի դիտելոյ ի բարձանց. աշտարակ դիտաց. եւ Բարձր վայրք. ... տե՛ս (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 14։ ՟Լ՟Գ. 52։ Դտ. ՟Թ. 37։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի. 24։ Ես. ՟Ի՟Ա. 8։ Ովս. ՟Ե. 1։)
Ի վերուստ յարփւոյն իբր ի բարձր դիտանոցէ։ Իբրեւ ի դիտանոցէ տեսեալ ի հեռաստանէ. (Փիլ.։)
Կանգնեաց յաղեքսանդրիայ դիտանոցին բարձր աշտարակ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Նմանութեամբ Դիտանոց ասի Խաչն քրիստոսի։ (Նար. խչ.։ եւ Ամպիոնն։ Շ. բարձր.։)
ԴԻՏԱՆՈՑ ա. Դիտելի. բարձր.
Դիտանոց տեղի. (Վրդն. դան.։)