cf. Բազմաբեղուն.
πολύκαρπος, εὕφορος ferax, fertilis. Բազմաբեղուն. բերրի. առատ արդեամբք. յուռթի. յորդ. բազմապատիկ.
Յոգնաբեղուն դարաստան, կամ պարարտ երկիր, կամ պտուղք. (Անան. եկեղ.։ Գր. հր.։ Շ. թղթ.։)
Յոքնաբեղուն զարմ, կամ հանդէս, կամ լապտերք, կամ կերակուրք. (Մագ. թղթ.։)
Յոգնաբեղուն տրոհմամբք եւ յեղանակօք. (Մագ. քեր.։)
Յոգնաբեղունք լինել. (Լծ. ածաբ.։)
Յոգնաբեղուն եւ արգասաւոր անուամբ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Զաւելորդս չարեացն, եւ յոգնաբեղունս չարութեան՝ զանբերս առաքինութեան զուղէշսն յապաւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
very abundant, heaped up, superabundant.
exterminating.
Տեսեալ իսկ եղեւ մեզ յերեսաց հարաւոյ յոգնածախող տանջանարանք. (Յհ. կթ.։)
smoky, fuliginous, sooty.
Բազմաբիծ. աղտեղի. մրոտ. փիծ.
Յոլովամեղծ ծուխ, շոգի ցնդելի. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
lazy, slothful, sluggish;
inquisitive.
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
περιεργάζομαι, περιέρχομαι curiositate utor. curiose perquiro, circumeo. Յողն կալ. յողնիլ. թիկնայեց յանհոգս նստիլ. յուլանալ եւ հանգչել, առաւել ի խնդիր լինելով վնասակար հետաքրքրութեան. յառիլ. անկղիտանալ. թարթափիլ եւ դեգերիլ յումպէտս.
Չէ՛ պարտ վայրապար յողալ եւ պշնուլ աւելի։ Ընդ օտար գեղ կնոջ պշուցեալ յողայցես։ Արծաթասէրն իբրեւ զդժոխս՝ զբոլորս կլանէ, հասարակաց թշնամի է, սահեալ յողայ զամենայն ազգաւ մարդկան։ Քանդակս ի նկար կօշկացն հանդերձեալ յողայցէ։ Անմտաց եւ իգացեալ ոգւոյ են իրքն. յողալեաց եւ զրաջանից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 3. 24։)
Զորովք ամենեքումբք (զգայարանօք) յողալով իմաստունն, յանկարծօրէն սպաս արարեալ՝ անկաւ ի վերայ։ Ո՛չ, որպէս ոմանք, զյաջողական բարեօքն յողայր։ Այն՝ որ առ դրօքն յողայ՝ մահ։ Յողայցէ մինդ (ի զգայութեանց) միւսոյն. փոխանակ արբանեակք եղեալք միմեանց։ (Փիլ.։)
Լկտի խեղկատակութեամբ յողացաւ գերել զմիտս կնոջն։ Անագորոյն բարուք յապականութիւն համատոհմիցս յողացաւ։ Աղաւնիք հանդերձ ծննդովք յանդիման ստացողին յողան։ Դարանակալ քինու ինձ սպասելով յողայր աւերել (կամ յողանայր աւարել) զգեղեցկայարմար յօրինուածս. (Պիտ.։)
to grow proud;
cf. Յողամ.
to render negligent;
to make proud.
not firm, weak, tottering, unstable, unsteady;
inconstant, mutable, vacillating, wavering, versatile, fickle, volatile.
• , ի-ա հլ. (գրուած նաև յողդյողդ՝ «տկար, խախուտ, անհաստատ, ուսման մէջ թոյլ»՝ Բ. պետ. բ. 14, գ. 15. Ոսկ. ա. տիմ, Եփր. աղ. որից յողդողդել Նաւ. գ. 10. Եփր. բ. կոր. Ոսկ. մ. բ. 9, 11 և հռ. յաղդողդե-ցուցանել Եփր. բ. թես. յողդողդուն Վեցօր. Չ6. անլողդողդ Յհ. իմ. ևն։
• = Կրկնուած է *յողդ պարզ արմատից, որ առանձին չէ գործածուած։
• Այսպէս է դնում նաև Հիւնք. և յողդ համարում է նոյն ընդ խախուտ։
ՅՈՂԴՈՂԴ կամ ՅՈՂԴՅՈՂԴ. ἁστήρικτος, σαθρός instabilis, infirmus, fragilis. Անհաստատ. անկայուն. դողդոջուն. խախուտ. խարխուլ. դիւրաշարժ. զաղփաղփուն. տկար.
Պատրեն զանձինս յողդողդաց։ Անուսմունքն եւ յողդողդքն. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 14։ ՟Գ. 15։)
Վերաձգին (թռիչք լուսոյ) որպէս փայլակն, զոր անուսք եւ յողդողդք աստեղաձիգ կոչեն. (Պիտառ.։)
Որ ըստ հոգւոյն հիւանդքն են, եւ կամ ըստ մարմնոյ յողդողդք. (Բրս. հց.։)
Ամենայն առանց հաստատութեան է, յողդողդ եւ դիւրափոխ. (Իսիւք.։)
Մի՛ տալ թոյլ մեղանչել յողդողդ եւ թոյլ մտաց իմոց. (Եփր. աղ.։)
Մեծութեամբ ընչից եւ դիպուածով բաստից՝ երկուց աստուածոց յողդողդաց՝ փռնկացեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
Զի այնպէս իմն յողդողդ է ազգ կանանց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Վասն իւրեանց անհաստատ եւ յողդողդ մտաց. (Արծր. ՟Գ. 6։ Յողդողդքն կազդուրեսցին. Սկեւռ. ի լմբ.։)
Բեկմամբ բնրձիցն եւ յօդուածին՝ զիմըս պնդեա՛ յողդողդ մարմին. (Յիսուս որդի.։)
fickle-minded.
Յողդողդ մտօք. անհաստատ սրտիւ.
Յողդողդամիտ եւ առասպելակոծ մրցանօք յածիք այսր անդր. (Կաղանկտ.։)
cf. Յողդողդեցուցանեմ.
Եհան ի մտաց զահն եւ զկասկածն։ Որ յողդողդէր զմիտս լսողացն։ Յողդողդել զքարոզութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 11։ եւ Ոսկ. հռ.։)
Զանմեղս յողդողդեն. կատարելոց ինչ օգուտ ոչ լինին (ոյք ի լեզուս եւեթ խօսին). (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Եթէ գթասցի եւ ողորմեսցի, միթէ անիրաւութի՞ւնն յողդողդեաց զնա. (Եփր. համաբ.։)
Ոչ կարաց յողդողդել զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ յողդողդեալ գերի գնայցէ. (Նաւ. ՟Գ. 10։)
Ոչ շարժեցաւ կամ յողդողդեցաւ՝ թիւրեալ ի հաւատոց անտի. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Զյողդողդեալսն վերստին հաստատէր. (Խոսր.։)
Նախ հաստատեսցին, եւ ապա յողդողդեսցին. (Երզն. մտթ.։)
to shake, to cause to totter, to waver, to be irresolute, to vacillate;
to stir, to agitate, to trouble.
Յողդողդեցուսցէ եւ կասեցուսցէ զսպասիչս գալստեան ի ճշմարիտ գալստենէ անտի, որում սպասէին. (Եփր. ՟բ. թես.։)
cf. Յողդողդումն.
inconstancy, instability, levity, versatility, unsteadiness.
σάλος (լծ. թ. սալընթը ). agitatio. Յողդողդիլն. խախտումն. տատանումն. ծփումն. յուզումն.
Պինդ կացէք (ասելն՝) զյողդողդումն նոցա յայտ առնէ. (Ոսկ. գաղ.։)
Ի սոցա անհարթ յողդողդմանէ. (այսինքն ի յեղափոխութենէ օդոց)։ Յողդողդմամբ խորհրդոց։ Յողդողդմամբ խառնակութեան սրտին խորհրդոց. (Փիլ.։)
Զի մի՛ երկիցէ ժողովուրդն վասն յողդողդմանն. (Եփր. յես.։)
Աստի եւ անտի յողդողդումն ալեացն ամբոխեալ շարժէր. (Պիտ.։)
cf. Յողդողդ.
Մեծաբերձ բարձրութիւնն յարմատոց խլեսցէ զտակսն յողդողդունս. (Վեցօր. ՟Ե։)
to bend, to incline.
Յողն կոյս յենուլ. cf. ՅՈՂԱԼ, եւ cf. ԸՆԴՈՂՆԻՄ.
Ի լանջաց ի վերկոյս յետկոյս յողնեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 24։)
flowing abundantly, copious, abundant.
Յորդաբուղխ աղբիւր. (Փարպ.։ Արշ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Աղբերք արեանց յորդաբուղխք. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
Չոռոգանիմք ի նորա յորդաբուղխ վտակացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Արիւնն իբրեւ զյորդաբուղխ առու հոսէր։ Խնդրէին յորդաբուղխ արտասուօք. (Ճ. ՟Բ.։)
Ել ջուր յորդաբուղխ, եւ առատ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զյորդաբուղխ զքարոզութիւն սուրբ առաքելոցն՝ գետոց նմանեցոյց. (Ոսկ. ամբակ.։)
Բազմացոյց զյորդաբուղխ արդիւնսն ի շտեմարանս արքայութեան. (Բուզ. ՟Գ. 4։)
Յորդաբուղխ բանիւ շնորհաց լուսատու եղեն մանկանց. (Շար.։)
Ո՞ր աղբիւրք այնպէս յորդաբուղխ բղխեցին, որպէս նորա աչքն զարտասուսն. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Իմաստութեանն բան է, որ համեստութեամբ յորդաբուղխ ուրախացուցանէ զլսօղսն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
cf. Յորդագնաց.
Որ խաղացեալ հոսի յորդութեամբ. յորդագնաց. յորդեգնաց. յորդահոս. յորդաբուղխ.
Անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ի յորդախաղաց ջուրն՝ որ իջանէ ի լերանցն։ Բղխեցոյց աղբիւր յորդախաղաց ուղխիւք. (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ի՟Բ։)
Յորդախաղաց գետոցն հրեղինաց։ Յորդախաղաց հրոյն տոչորման։ Յորդախաղաց վտակաց ոգէ շնորհ վարդապետութեան։ Զյորդախաղաց վտակսն Յորդանանու. (Սարկ. աղ.։ Սկեւռ. աղ. եւ ի լմբ։ Ճշ.։)
falling in abundance;
overflowing.
Յորդ իբրեւ զհեղեղ. յորդահոս.
Ըստ նմանութեան ամպոցն իբրեւ զյորդահեղեղ ինչ անձրեւաց սաստկութիւն զվարդապետութիւնն ի վերայ հոսէին. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
transport, expedition;
— երթալ, լինել, to accompany, to attend, to escort, to convoy.
ՅՈՒՂԱՐԿ ԵՐԹԱԼ, կամ ԼԻՆԵԼ. Յուղարկաւոր լինել. յուղարկել. ճամբա դնել.
Առաքէ ի վերայ նոցա Արտաշէս զՍմբատ ամենայն զօրօքն հայոց, ինքն արքայ յուղարկ (մի ձ. յուղարկաւոր) երթալով աւուրս եօթն. (Խոր. ՟Բ. 50։)
Դու ընդէ՞ր երթիցես, եւ լինիցիս նոցա յուղարկ ի դժոխս. (Եփր. թագ.։)
accompanying, escorting;
—ք, attendants, train, retinue, suit;
— ճառ, funeral oration.
παραπέμπων, παραπομπός comes, deductor ἑκφόρων efferens in funus, exportator in funeratione. Որ յուղարկ լինի. յուղարկօղ. ուղեկցելով յուղի դնօղ զճանապարհորդս, մանաւանդ զվախճանեալս. ճամբօղ. կէօնտէրիճի.
Խնդրել ի թագաւորէն հետեւակս եւ հեծեալս յուղարկաւորս ընդ մեզ. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 52։)
Ողորմութիւն շնորհեա՛ յուղարկաւորացս, եւ զհետ եկեալ ժողովրդոցս։ Յուղարկաւոր լինել ինձ աղօթիւք։ Մեռելոցն յուղարկաւո՛ր լեր. (Մաշտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. կան. բենեդ.։)
Կիսախողխող յերիվարաց ի վայր կործանէր (զնոսա ի գետ), յուղարկաւոր նոցա զջուրն տալով. (Ասող. ՟Գ. 3։)
Գերեզմանական եւ յուղարկաւոր ճառիւք մեծարել. (Վրդն. յանթառամն.։)
funeral, funeral train or procession;
obsequies, burial.
ἑκφορά elatio funeris, funus παραπομπή comitatus. որ եւ ՅՈՒՂԱՐԿՈՒԹԻՒՆ. Հանդէս թաղման՝ ուղեկցութեամբ ընդ դագաղաց մինչեւ ի գերեզման.
Արարին նմա յուղարկաւորութիւն (կամ յուղարկութիւն) մեծ յոյժ։ Եւ ոչ արար նմա ժողովուրդն յուղարկաւորութիւն իբրեւ զյուղարկաւորութիւն հարցն նորա. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Ի՟Ա. 19։)
Զհողս հողոյ տո՛ւք աղօթից յուղարկաւորութեամբ. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.
Աբրահամ երթայր ընդ նոսա՝ յուղարկելով զնոսա։ Յուղարկեսցին նոքա խաղաղութեամբ յերկիրն Հրէաստանի։ Յուղարկեցին զնա ի նաւ անդր։ Յուղարկեալ զմեզ ամենեցուն հանդերձ կանամբք եւ որդւովք մինչեւ արտաքոյ քաղաքին.եւ այլն։
προπέμπω, ἑκπέμπω, συμπροπέμπω praemitto, deduco, emitto, concomitor եւ այլն. որ եւ ՅՂԱՐԿԵԼ. Յուղի արկանել հանդիսիւ. յղել պատուով եւ ընկերելով. ի ճանապարհ դնել. առաքել ուղեկցութեամբ առ փոքր մի, ճամբել, ուղարկել, խրկել, խաւրել, ղաւորել.
Լաւագոյն է քան զյղելն՝ յուղարկելն. հասարակագոյն եւ միաբանութեան բարս ցուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 20։)
Շուրջ խայտայ դլփին, եւ յուղարկէ զնաւորդսն հանդերձ խնդամտութեամբ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Զայլն վասն սորա ի տեսութեանց ի հրաւիրեալն մեր յուղարկեսցուք տեղի։ Յուղարկէր զքոյր իւր (ի հարսնութիւն) իբր օրինօք թագաւորաց. (Խոր. ՟Ա. 3. 27։)
Բարեմտութեամբ յուղարկեալք յաշխարհէ (ի Պարսս). (Եղիշ. ՟Ա։)
ՅՈՒՂԱՐԿԵԼ՝ ասի եւ զմեռելոց, եւ զմերձ ի մահ եղելոց. παραπέμπω prosequor եւ այլն.
Առատապէս սրտացաւութեամբ հանդերձեցին զնոսա (կարեւոր իրօք ի թաղումն), եւ յուղարկեցին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 49։)
Զդուստրիկն իմ յուղարկեցի ի գերեզման, եւ զքեզ թե՛կղ յուղարկեմ՝ տալ գազանաց կերակուր. (Ճ. ՟Գ.։)
Ի յառագաստ սուրբ հարսանեաց զիս տօնելով յուղարկեցէ՛ք. (Շ. տաղ.։)
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Ի մահուան որդւոցն՝ ոչ յուղարկեաց որպէս սովորութիւն է յուղարկել ի հարց՝ ի բարեկամաց եւ յազգականաց։ Պատառէին զպատմուճանս իբրեւ ի վերայ մեռելոյ, եւ յուղարկեցելոյ իբրեւ ի գերեզման։ Զիարդ յարգանդէ ի գերեզման յուղարկիւր. (Իսիւք.։)
Հոգիքն յուղարկին առ Աստուած, որ ետ զնա։ Եւ այսոքիւք յուղարկել զհրաժարեալսն ի յոյս կենացն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Աւասիկ յուղարկիմք մեք ի ձէնջ առ Աստուած։ Ածցէ զձեզ ի գաւառն, ուր զմեզ յուղարկեցէք. (Փարպ.։)
Յանգիւտ կորուստն յուղարկի ի մահուանն իւրում. (Եղիշ. ՟Բ։)
Որպէս ճանապարհն յուղարկէ զուղեւորն, նոյնպէս եւ կենցաղս զկենցաղավարն. (Տօնակ.։)
to be accompanied;
— յորովայն մահու, to be buried.
sender;
forwarding agent, transmitter.
παραπομπός transmissor. Որ յուղարկէ ո՛ր եւ է օրինակաւ. փոխանցօղ.
Այլոց թողուցումք զմեծութիւնն, եւ նոքա դարձեալ այլոց, եւ նոցա յետինք՝ իւրեանց յետնոց. իբրեւ յուղարկիչք ընչիցն մերոց եւ ստացուածոցն մերոց եմք, եւ ոչ տեարք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
cf. Յուղարկումն.
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Արքայն երկնաւոր ամենայն զօրագլխօք եւ զօրօք իւրովք ժամանէր արագապէս ի յուղարկութիւն մօրն իւրոյ անարատի. (Ճ. ՟Ժ.։)
Աշակերտին յուղարկման սպասաւորք։ Բարձեալ տարաւ զնա արժանի յուղարկմամբ. (Խոր. ՟Բ. 88։ ՟Գ. 67։)
cf. Յուղարկաւորութիւն;
sending, expedition.
Օրհնութեամբ յուղարկեն զգնացեալն. յուղարկութիւն կոչեն, եւ ոչ դիահանութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Արքայն երկնաւոր ամենայն զօրագլխօք եւ զօրօք իւրովք ժամանէր արագապէս ի յուղարկութիւն մօրն իւրոյ անարատի. (Ճ. ՟Ժ.։)
Աշակերտին յուղարկման սպասաւորք։ Բարձեալ տարաւ զնա արժանի յուղարկմամբ. (Խոր. ՟Բ. 88։ ՟Գ. 67։)
cf. Յուլացուցանեմ.
ՅՈՒՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ ՅՈՒՂԵԼ ՅՈՒՂՕՂ. Յուլացուցանել. յօրացուցանել. թուլացուցանել. մեղմել. մեղկել. ամոքել.
Բարութիւնք միշտ սովոր են յուղացուցանել զվայելուչսն, եւ ի ստահակութիւն ածել. (Ոսկ. ես.։)
Որ զնախճամէջ պարն յուղացուցեալ մաճկացուցանէ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Բանս խօսին յուղօղս ախտից. (Նեղոս. (այլ ձ. յուզօղս. բայց յն. մեղկացուցիչս)։)
cf. Յուսող.
hoping, full of hope.
to dislocate, to put out of joint, to lux, to luxate.
Զբազուկս նորա յօդախաղաց առնէին. (Ճ. ՟Ա.։)
ՅՕԴԱԽԱՂԱՑ ԱՌՆԵԼ. Տալ խաղալ յօդից. յօդաթափ առնել.
to form, to fashion, to arrange, to set in order.
ՅՕՂԵԼ. Իբր օղ ընդ օղ յարել. Յարմարել կամ յօդել օրինօք. հաստել. յօրինել. յն. διαπλάσσω formo.
Կարգի իմն աղագաւ յարեաց զնոսա յառակն, եւ յօղելոյ վասն զկերպարանսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
heavy-browed, beetlebrowed.
Էր սուրբն Մարկոս անձամբն միջակ, երկայնաքիթ, յօնեղ (կամ յունեղ). (Ճ. ՟Բ.։ Հ. ապր. ՟Ի՟Ե.։)
fitter;
composer.
to contemn, to despise.
Ըստ եբր. եւ ասոր. նապէլ. յորմէ անուն Նաբաղու. Անարգել մերժել որպէս զնաբաղ ժանտ եւ անզգամ.
Նաբաղեմ ես զքեզ, այսինքն եթէ անարգեմ ես զքեզ. (Եփր. թագ.։)
affected creature.
spring up or produced before.
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
πρωτότυπος, ἁρχέτυπος primitivus, originalis πρωτότυπον exemplar, primigenium vel primitivum, vel authenticum, originale, prototypum. Նախկին գաղափար. բուն եւ առաջին օրինակ. նախատիպ. սկզբնատիպ.
Բան աստուծոյ, առաջին սկիզբն. նախագաղափար տեսակ՝ յառաջաչափն ամենեցուն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 4։)
Արտաքոյ սա նախագաղափարին իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
Պատկերին՝ զնախագաղափարին գեղեցկութեան ձեւ բերելով. (Լմբ. պտրգ.։)
Որք ըստ նմանութեան ուրուք տպանան, զնախագաղափարիցն ճշմարտութենէ բուռն հարկանեն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Երեկոյ մարդոյ է օր մահու, իսկ առաւօտ է աներեկոյ օր ընդհանուր յարութեան. զոր նախագաղափարաւ (նախ յանձին) եցոյց քրիստոս. (Մխ. ապար.։)
Տեսակք են երկու. նախագաղափար, եւ ածանցական. եւ է նախագաղափարն, որ ըստ առաջին գաղափարին կոչեցաւ. հիբար՝ երկիր. եւ ածանցական, որ յայլմէ զսեռութիւն (այսինքն զծնունդ) ընակալաւ. որպիսի, երկրային։ Նախագաղափար. ո՛րգոն, ոռոգեմ. եւ ածանցական է, ոռոգանեմ. (զի ի յն. չիք անցողական)։ Դէմք նախագաղափարացն, ես, դու, նա. եւ ածանցացն, իմ, քո, նորա (իբր՝ իմային, քոյին, նորայն)։ Սեռք կամ թիւք կամ հոլովք նախագաղափարացն եւ այլն. (Թր. քեր.։)
first father or mother;
—ք, forefathers, ancestors.
Եհան արձակեաց զնախածնողսն մեր ի դրախտէն փափկութեան. (Վրդն. յանթառամն.։)
Զնախածնողսն բեսելիէլի ի տանէն փարիսի. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)
Դնել զազգն, եւ զնոյն բաժանել ի գաւառս, եւ ի նախածնողս եւ ի հարս։ Նախածնող սորին լինելութեան։ Բարւոք նախածնողին (այսինքն արարչին). (Պիտ.։)
colon, the great gut;
rectum.
ἁπέφθισμα . Առաջին աղիքն մեծ՝ սկսեալ ի ստորէ. ՈՒղղաձիգ ծայր աղեաց ի վայր կոյս. կէօտէն, պումպար.
Կոչեցեալն ի բժշկաց նախաղի՝ ուղղակի նոյն ժամայն անկանէր ընդ տեղի նստոյն. (Սոկր.։)
first sinning (Eve).
Առաջին մեղուցեալն (եւայ).
Որք ցնծալի ձայնիւ մատուցին՝ զլուր աւետեաց մօր նախամեղին. (Գանձ.։)
fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.
ՆԱԽԱՇԱՒԻՂ կամ ՆԱԽԱՇԱՒԵՂ. πρόοδος progressus, -ssio προοίμιον prooemium, praeludium. Նախկին շաւիղ. ելք ի ճանապարհ. նախադուռն. սկզբնաւորութիւն իրաց եւ բանից. յառաջաբան.
Պասեք, յերկիր աւետեաց նախաշաւիղ, եւ ի վեր ելք։ Ծուխ բարկութեան՝ պատուհասիցն նախաշաւիղ. (Ածաբ. պասք. ՟Բ. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
Եւ թէպէտ պատերազմն չէր մերձ, այլ հուպ էր նախաշաւիղն. (Մխ. երեմ.։)
Ծաղիկք սկզբունք եւ նախաշաւեղք պտղոցն երեւման. (Վահր. հմբ.։)
Ջերմ գթով է գոհութեանս նախաշաւիղ։ Նախաշաւիղ աղօթիցս. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
Այսոքիկ բաւականասցին մեզ ի նախաշաւեղ բանս։ Եւ վասն ո՞յր արդեօք իցէ նախաշաւիղս այս բանի. (Տօնակ.։)
Ի գովելն պարտ եւ արժան է նախաշաւիղ առնել ըստ տեղւոյ պատճառին. ապա գնել զազգն։ Ի բաղդատելն պարտ է նախաշաւղաւն վառել։ Եւ գործեսցես զնա առաջին նախաշաւղաւն. (Պիտ.։)
ՆԱԽԱՇԱՒԻՂ. Նմանութեամբ. Եղեալն որպէս ուղի եւ ուղեցոյց նախկին. յառաջընթաց հորդիչ ճանապարհի. առաջնորդ. կարապետ. հեղինակ. հաւակ. ախոյեան. սկզբնապատճառ.
(Աստուած) սկզբնահայր եւ նախաշաւիղ սիրոյն ընթացից. (Նար. ՟Լ. (որպէս եւ Քրիստոս ասաց, ես եմ ճանապարհ եւ այլն)։)
Եղիազար՝ նախաշաւիղ նահատակութեան յաջողակ. (Ածաբ. մակաբ.։)
Նախաշաւիղ բարեաց ամենայն աշխարհի։ Նախաշաւիղ հետեւողաց անձուկ ճանապարհին նոր օրինացս. (Շար.։)
Ճառել զարդատայ որպէս զգործակցէ եւ զհաւասար ճգնողէ մերոյ նախաշաւիղ եւ լուսաւորութեանց նահապետի. (Խոր. ՟Բ. 89։)
ՆԱԽԱՇԱՒԻՂ. ա. իբր Նախաշաւղական. յառաջընթացական. նախկին. առաջին.
Կոչեմ եւ զնա նախաշաւիղ ճանապարհ, եւ լուսաւորութեանցն մերոց հայր երկրորդ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Յառաջագոյն անդստին ուրեմն ի տղայականն զարգացեալ ի հասակէն՝ նախաշաւիղ կրթութեամբ ընդ ամենայնս էր անցեալ թիւրութիւնս չարեաց. (Պիտ.։)
Կատարեաց զասպարէզս նախաշաւեղ օրինադրութեան քո. (Մաշտ.։)
Որք ըստ այսմ նախաշաւիղ՝ յաւիտենականին բարւոյ՝ են պատճառք. (Շ. մտթ.։)
Որք նախաշաւիղ ճանապարհորդեն ի ճշմարիտ բարիսն։ Ոտք ուղղեալ հաւատով նախաշաւիղ ճանապարհորդէ ըստ աւետարանին ի հանդերձեալսն յօթեւանս արդարոց. (Յճխ. ՟Ժ։)
Նախաշաւեղ զստ տօնեմք քան զտօն գալստեան նորա յԵրուսաղէմ. (Տօնակ.։)
first, fruit, premice.
Առաջին պտուղ. նախկին բերք. երախայրիք (իրօք կամ նմանութեամբ).
Զնախապտուղս արմտեացն. (Նախ. թուոց.։)
Տասանորդ, եւ նախապտուղ. (Բրսղ. մրկ.։)
Պարտ է ի նախապտղոցն՝ աստուծոյ զընծայսն նուիրել. (Նիւս. երգ.։)
Զկարգս նախապտղոց եւ պատարագաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Նախապտուղ աստուածածանօթութեան ցուցան ի հեթանոսաց (մոգք). (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
Այս իսկ է մեզ յուսոյ մուտք, եւ աստուծոյ շնորհին մեզ նախապտուղ. (Գէ. ես.։)
Դու աբրահամ ի ձեռն աստուածպաշտութեան եղեր նախապտուղ։ Մեղքն էառ զնախապտուղս բանաւորական բնութեանս. (Եփր. երաշտ. եւ Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
first master.
Առաջին ստացօղ. նախկին տէրն.
Առաջին ստացօղ. (նախկին տէրն.)
Նախաստացողի անդաստանին վաճառեսցի. (Մխ. դտ.։)
cf. Նախաստեղծիկ.
πρωτόπλαστος primo formatus. Առաջին կամ յառաջագոյն ստեղծեալ. նախկին ստեղծուած. եւ Առաջին մարդն ադամ, եւ եւայ.
Սատանայ հրեշտակ էր յերկինս նախաստեղծ. (Ճ. ՟Գ.։)
Ծնունդ հողածնի նախաստեղծին։ Զնախաստեղծն զհայր աշխարհի. (Իմ. ՟Է. 1։ ՟Ժ. 1։)
Ադամ նախաստեղծն։ Պատրանօք նախաստեղծին։ Որ զօրութիւն նախաստեղծիցն. (Խոր. ՟Ա. 3։ Շար.։ Նար. կուս. Նար. առաք. եւ այլն։)
created first.
Զնախաստեղծեալ նիւթս շինութեամբ յարմարեալ. (Լմբ. վերափոխ.։)
Վասն գոլոյն ի նախաստեղծեալսն բնաւորականաց կրից. (Խոսրովիկ.։)
Ուր ադամային մարմինն նախաստեղծիկ մարդոյ անկեալ կայր. (Կիւրղ. խչ.։)
already long since.
πρόπαλαι, πρῶτον dudum, jampridem, olim. Կարի վաղագոյն. ի վաղուց կանխաւ. վաղ ուրեմն.
Մակբայիցս՝ պարզք, վաղ, նախ. եւ ջոկադիրք են, վաղվաղ, նախավաղ. (Թր. քեր.։)
Զարթնլով իսկ, եւ յառնելով միշտ նախավաղ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Նախավաղ զլինելոցն հոգին սուրբ օրինակեաց. (Նանայ.։)
Իսկ նախավաղ եղեալ (ելեալքն յերկրէն) սկիւթացիքն դառնային. (Նոննոս.։)
warned, acquainted with beforehand.
foreknowledge, prescience.
ՆԱԽԱՏԵՂԵԱԿՈՒԹԻՒՆ լաւ եւս՝ ՆԱԽԱՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆ. Յառաջագոյն տեղեակ եւ գիտակ գոլն. վաղագոյն հմտութիւն.
Նախատեղեակութիւն նոցա, եւ աթոռոյն անշարժութիւն վկայէ աւանդութեանցն ճշմարտութեան. (Լմբ. ատեն.։)
first church.
Կանխագոյն շինեալ եկեղեցի. գլխաւոր տաճար.
Զնախավկայսն Քրիստոսի ... եւ զնախեկեղեցին. (այս տեղիքս սմա էին յանձն. Բուզ. ՟Գ. 14։)
register;
epitaph;
funeral sermon.
Որպէս Գերեզմանական, դամբանական, ներբողական (ճառ).
Արձանականն բարսղի (ի գր. Աստուածաբանէ). (Վանակ. հց.։)
to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.
στηλόομαι, στηλοῦμαι immotus sto ceu cippus, sto sicut statua, adfigor Նբրեւ արձան կանգնիլ. անշարժ կալյոտին. դադարել. ուրեք. զետեղիլ. հաստատուն կալ մնալ. քարի պէս տընկուիլ՝ կենալ.
Արձանազեալ կայր ասէ, այսինքն է թէ կանգնեալ ցեալկայր ասէ, այսինքն է թէ կանգնեալ կայր իբրեւ զարձանս. (Կիւրղ. դտ.։)
Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)
Իսէր նահնատակագիրն Քրիստոսի արձանացեալ։ Զամն ողջոյն արձանացեալք պահօք. (Յհ. կթ.։)
Ի բաց կալ յամենայն մեղաց, որ արձանանայ յերկարեալ սիրով, եւ կապեալ անլոյծ. (Տօնակ.։)
Եթէ անէծ, արձանացաւ (երկիրն) իբրու քար անպտուղ. (Նար. մծբ.։)
to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.
στηλόω erigo ut cippum, statuo Կանգնել հաստատութեամբ իբրեւ զարձան. հաստատել. կառուցանել. զետեղել. դնել. ամրացուցանել. յանդիման կացուցանել.
Զոսկերսն սաւուղայ եւ Յովնաթանու ... արձանացուցին անդ այլազգիքն. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Ա 12։)
Աւազան քարեղէն արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Արձանացո՛ անփոփոխ պատրաստական վստահութիւն։ Զփափագ ըղձիցն արձանացուցեր։ Արձանացուսցես զմեզ ընդ հովանեաւ թեւոց սուրբ խաչիդ։ Մի՛ արձանացուցանեէ զմեղկութեանցն. (Նար.։)
Այլոյ մեղաց լինի հաղորդ (սուտ վկայն), եւ արձանացուցանէ զնոսա՝ հաստատելով ի չարիսն, զոր մեղան. (Տօնակ.։ (որ եւ ՔԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ).)
στηλητεύω proscribo, facinora alicujus noto, triumpho Կասեցուցանել. յաղթահարել. արգելուլ. նահանջել. առկայացուցանել. դդարեցուցանել. նշանակել եւ նշաւակել. յաղթանակ կանգնել, ձաղել.
Մարտնչիս ընդ եղբարս եօթն՝ անձամբ միով կապեալս, որք եօթն յաղթութեամբ զքեզ արձանացուցանեն. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
Քրիստոս՝ որ վասն մեր ի քեզ բարձրացաւ, զբարձրացեալն օձն պղնձի արձանացոյց. (Եպիփ. խչ.։)
Սէր ընտանեցան զկինն ղովտայ արձանացոյց. (Կլիմաք.։)
stability;
representation;
establishment.
Առ այս հայի նուիրական սեղանոյն արձանումն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Արձանութիւն.
Առ այս հայի նուիրական սեղանոյն արձանումն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Վիմածին.
Ունօղ յինքեան զարձան կամ զվէմ. վիմածին.
to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.
Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)
root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.
ῤίζα radix որ եւ ԱՐՄ. Ստորոտ բուսոց եւ անկոց՝ յերեսաց երկրէ մինչեւ ցխորս հողոյ հանդերձ մանր թելիւք. կոճղ կամ ստորին բունն, եւ մազմզուկքն կամ մղեղն.
Արձակեսէ արմատս ի խոնարհ, եւ պտուղս ի վեր։ արմատ ընդարձակեալ ի վերայ ջրոց։ արմատ նոցա իբրեւ զմղեղ եղիցի։ Եթէ ծերասցի յերկրի արմատ նորա։ Խլել զնա յարմատոց իւրոց։ Ոչ եթէ դու զարմատն ի վեր ունիս, այլ արմատն զքեզ.եւ այլն։
Գիտել զայլակերպութիւնս արմատոց (ի պէտս դեղոց). (Իմ. ՟Է 20։)
Վասն բժշկութեանդ՝ որ լինին ի ձեռն քո առանց դեղոց եւ արմատոց. (Խոր. ՟Բ 29։)
Արմատք բուսոց ի պէտս օգտակարութեան դեղոց. (Փարպ.։)
Ոմն ի սրբոցն ասէ. ծառք յարմատոց աճեն, եւ փառք ի հեզութենէ (Եղիշ. յեսայ.։)
Իբր ի դառն արմատոց երկրի քաղցրաճաշակ պտուղ յայտնեցար. (Նար. կուս.։)
ԱՐՄԱՏ. նմանութեամբ, Սկիզբն սերնդոց, ցեղ, ազգ, զարմ, յաջորդութիւն. եւ Ամենայն սկզբնապատճառ կամ առիթ.
Յաղագս արմատոյն հանուրց մարդկութեանս (այսինքն ադամայ). (Խոր. ՟Ա 3։)
Աղբիւր մտաց սիրան է արմատ խորհրդոցն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Յարմատոյ երկաթոյն եղիցի ի նմա. (Դան. ՟Բ 4։)
Ի ձեւ սանդղոյ, որոյ արմատն յերկիր հաստատեալ էր, եւ գլուխն յերկիր հասանէր. (Աթ. խչ.։)
botanist.
Գիտակ եւ տեղեակ զօրութեան արմատոց բուսոց եւ տնկոց.
cf. Արմատախլեմ.
Լի՛ց զտեղի արմատախիլ անկոց. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Արմատախիլ զծառատունկս թշամւոյն կոտորեսցուք։ Խլեաց արմատախիլ. (Եղիշ. միանձն. եւ Եղիշ. խաչել.։)
Զկործանմանն կարծիսս զայս արմատախիլ առնել. եւ ի բաց հանել։ Արմատախիլ արասցուք զնա։ Սաստկութիւն հողմոց հարկանելով զնա՝ ոչ կարէ արմատախիլ առնել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 38. եւ 37։ ՟Բ 9. եւ 8։)
Փշաբերութիւնն արմատախիլ եղեւ. (ՃՃ.։)
to eradicate, to pull up, to extirpate.
որթն աւաղուկ արմատախլի յայգւոյ անտի. (Մեծբ. ՟Ժ՟Թ։)
that eats roots or herbs.
Կերօղ արմատոյ բուսոց եւ տնկոց.
to take root, to take hold, to grow.
Տնկեցեր զնոսա, եւ արմատացան։ Սիրով արմատացեալք, եւ հաստատեալք։ Արմատացեալք, եւ շինեալք ի նա. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ 2։ Եփես. ՟Գ 18։ Կող. ՟Բ 7։ Արմատացայ ի փառաւոր ժողովրդեան. Սիր. ՟Ի՟Դ 16։)
Ե՛կ ծառ սաղարթաճեմ արմատացի՛ր ի բուրաստանս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
extirpated.
Յաղագս արմատաջինջ առնելոյ. (Ճ. ՟Թ.։)
rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.
Արմատաքի խլել, կամ խլեաց, խլիցէ, խլեսցեն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ի չարչարանս.։ Բուզ. ՟Դ 51։ Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Արմատաքի ծառոցն ի վերուստ հրկէց եղելոց (ի սոգոմ). (Փիլ. իմաստն.։)
Յամենայնէ արմատաքի եղէ. (Ճ. ՟Ա.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, արմատախիլ։
Արմատաքին տակակտոր խլէ զծառն։ Արմատաքին խլեալ զամբարտաւանութիւնս ի մտաց լսողացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 1. 15։)
spot planted with palm-trees.
φοινικών palmetum Դրախհ կամ տեղի արմաւենեաց. որ եւ ՓԻՒՆԻԿԷ.
Յորդանան մեկնէ ընդ ծովակողմ արեւելից ընդ արմաւաստանն ... ի թեմանայ եւ յարմաւաստանէ. (Եզեկ. ՟Խ՟Է 18. 19։)
cf. Արմ.
cf. ԱՐՄ. (որ է ուղղագոյն).
cf. Արմուկն.
Հատան ձեռք նորա ի կրկնուած արմկացն (կան արմկանն)։ Զաջ բազուկ նորա հանդերձ արմկաւն։ Զգեցաւ մացեղէն փոքր մինչեւ յարմկունս. (ՃՃ.։)
Հազար ուռ բուսեալ, յւռն արմունկ ծընկեալ. հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)
corn, corn-crops;
production, fruit, product.
γέννημα productum, fructus Բերք ի գոյզն արմատոց ծնեալք. արդիւնք երկրի կամ բուսոց հանձելեաց, կամ հատից սերմանելեաց. որպէս ցորեան, գարի, ոսպն, եւ այլն. ունդք. ընդեղէնք.
Եղեւ նորա անասուն, եւ արմտիք բազում. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 14.) յն. երկրագործութիւն, կամ արաք։
Քանի՞ արմտեաց բարեաց եւ շինութեան արժանի եղեւ (Եւս.պտմ. ՟Ը 14։)
Մշակն լինի սերմ, եւ ստացողը՝ արմտի։ Որթն իբրեւ տնկի, ոչ եթէ յարմտիս նորա երթան բրել տեսանել եթէ գուցէ կռուեալ կցեալ իցէ. այլ առ ամին ցուցանէ վկայութիւն տերեւոյն ի ծայրս իւր. (Եփր. ասիտար։)
that runs, races;
olympic.
Արշաւօղ ի հանդիսի. ընթացօղ յասպարիզի կամ իտեսարանի.
course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.
Արշաւանք բարբարոսաց, կամ հինից, կամ ասպատակողաց. (Սահմ. ՟Թ։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Եթող ի հրահանգս ասպարիսաց քոյոց արշաւանց. յն. եթող քումդ ընթացից. (Սեբեր. ՟Է։)
Մօտ եղեն ի գետն եփրատ իբրեւ ձիոյ արշաւանօք երկու (կամ երեք). (Ագաթ.։)
to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.
τρέχω, ἑπιτίθεμαι, διώκω curro, invado, persaequor Ընթանալ. յարշաւս գնալ. արշաւանս դնել. խաղալ ի վերայ. յարձակիլ. դիմել. ասպատակել (որ է ձիով ընթանալ) պնդիլ զկնի. գրոհ տալ. վազել, վրայ վազել.
Արշաւել ի կողմանս հրէաստանի, կամ յերկիր նորա։ Արշաւեալս՝ յարձակեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Դ 35։ ՟Թ 69։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե 2։)
Արշաւեցին այլազգիք, յերկիրս։ Որո՞ւմ կողման արշաւեցեր (կամ արշաւեցէք) այսօր. (՟Ա. թգ 27։ ՟Ի՟Է 10։)
Արշաւել ի կողմանս պասից, կամ ի հռովմայեցւոց տէրութիւն, կամ զհետ երամակաց ցռուց, կամ փութանակի ի տեղին. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ 62։ ՟Գ 55։ Փարպ.։)
Ընդ ամենայն երկիւղ վաղվաղակի արշաւեցին. (որ եւ Վազել Զերկիւղիւ, այսինքն անցանել. Վրք. հց. ՟Դ։)
male.
Արու որդի։ Տղայոց. (Փարպ.։)
Մոռացան զկանացի տկարութիւնն, եւ եղեն արուք առաքինիք. (Եղիշ. ՟Ը։)
ԱՐՈՒ. նմանութեամբ ասի (առաւել ռմկ) Ճանկաւոր ճարմանդ՝ որ մտանէ յօղ անդր.
Զժանկն ի նոցանէ արու կարասօք կոկէ կորզէ եւ մաքրէ. (Թղթ. բարուք. (յն. լոկ զժանկն ի բաց սրբէր։))
Արու արմաւենեացն հովան արարեալ իգիցն՝ պտղաբեր առնեն զնոսա. (Եփր. ի մարգարիտն.։)
sodomite.
ԱՐՈՒԱԳԷՏ կամ ԱՐՒԱԳԷՏ ἁρρενοκοίτης qui cum maribus concubit Գիտացօղ արուի. արուամոլ. առնամոլի. այր որ ընդ արուի խառնակի իբրեւ ընդ իգի.
Արուագետքն մահու մեռցին. (Նախ. ղեւտ.։)
sodomy.
παιδεραστία, παιδαφθορία obscoenus puerorum amor Մեղաք սոդոմական. խառնակութիւն արուի ընդ արուի. արուամոլութիւն. մանկատռփութիւն.
male, masculine.
Իգական բնութեան եւ արուական. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
cf. Արուարձական.
cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.
suburb.
συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.
Արուարձանք քաղաքացն, զորս տայցէք ղեւտացւոցն։ Զամենայն արուարձանս ձորոյն արբովկայ։ Ամենայն արուարձանք ազգարովդայ, եւ աւանք նոցա, եւ աւանք նոցա, եւ ագարակք նոցա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե 4։ Օր. ՟Բ 37։ Յես. ՟Ժ՟Ե 46։)
Մեղքոմայ արուարձանի. (Նար. կ.։)
artistically.
Ոչ ձգեմ զսա (զուռկանս) արուեստաբար, այլ հաւատով. (Ոսկ. ղկ.։)
Զաստուած ծանեաք, եւ զգեղեցկութիւն արարածոց արուեստաբար ուսանիմք ի ձեռա նոցունց (մտաց եւ բանի). (Բրս. գոհ.։)
knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.
Վասն արուեստագիտութեան քաղդէացւոց ասաց։ Ոչ են կատարելապէս ուսեալ զարուեստագիտութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)
calligrapher;
that is skilfully written.
Արուեստիւ գրօղ, կամ գրեալ։ (Երզն. քեր.։)
cf. Ճարտարախօս
Արուեստաբան. ճարտար ի խօսս. քաջ քերական, կամ քերթող.
Նախդիրն բաղադրական առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Ճարտարախօսեմ.
Ապոզինար զհին գիրսն արուեստախօսեաց. (Վրդն. սղ.։)
technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.
Առաքեաց զմովսէս այր հմուտ արհեստական շնորհի՝ քանդել այրել զմեհեանսն. (Կաղանկտ.։)
Գովելի է նոցա իմաստասիրացն եղանակ բանից իբրեւ զօրաւորս եւ արուեստականս. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Ոմն ի դժնդակ արուեստականացն. (Բրս. թղթ.։)
Զարուեստական տաւղացն նուագարանս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ձայն սրնգացն եւ փողոց եւ ամենայն արուեստականաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.
Խորանն Մովսեսի, զոր հրամանաւն Աստուծոյ արուեստակեցին բերսէլիէլ եւ եղաբ. (Ոսկիփոր.։)
Այլ իմն արուեստակելով դարձեալ իբրու մեծ հմտութեամբ։ Նկարագրութեանցն՝ զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս։ Շինողացն բազմութիւն, որք արուեստակելով երագապէս. (Պիտ.։)
Ի բացեայ ի պարսպէսն զմարտակցութիւն արուեստակեն. (Լմբ. սղ.։)
Առ խաբէութիւն պատրանւ լսելեաց գեղեցիկ արուեստակեալ ստեղծուածս ի միասին անկեալ։ Զարական բնութիւնն հնարիւք իմն արուեստակեն յիգութիւն փոխել։ Այլ զայն առ դաւանացն պատրումն արուեստակէ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ սամփս։)
companion, associate in the same art.
Զի կարասցեն զարուեստակիցսն ի տագնապէն ապրեցուցանել։ Եթէ արուեստագէտք առ արուեստակիցսն այնչափ խնամակալութիւն ցոցանեն։ Ժողովէին մաքսաւորքն առ արուեստակիցն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 5։)
Ներկող ոմն մեռաւ, եւ եկեալ արուեստակիցքն նորա բացին զտապանն. (Լմբ. ի գր. պապ.։)
well made, well fitted.
Յարմարեալ արուեստիւ ճարտարութեան. գեղեցկայարմար.
workshop, work-room.
ԱՐՈՒԵՍՏԱՆՈՑ ἑγαστήριον officina որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱՐԱՆ. Տեղի գործելոյ զարուեստ. խանութ. գործարան.
Զարուեստանոցն, եւ զարուեստս թողեալ, կազմես զայնպիսի արուեստանոցս դիւաց (զթատրոնս)։ Այս արուեստք քան զամենայն արուեսն լաւագոյն է. սորա արուեստանոցն յերկինս շինեալ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 24։)
Զտեղի թատերցն պղծութեան, զժողովն բազմաչար, զարուեստանոցն ամենայն ախտից. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
master of arts, foreman, overseer;
chief artist.
Որպէս եւ յերգիոնն արուեստապետն ընդ մի բերան փչէ, եւ բազմութիւն փողոցն հասարակ գոչեն. (Մամբր.։)
skilfully, ingeniously, with art.
գեղեցիկ եւ արուեստապէս ունի։ Պատեն ոտիւքն արուեստապէս կարթելով. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)
industrious, who works diligently, skilful, ingenious, artful.
φιλότεχνος artis studiosus Սիրող արուեստի. փոյթ յարուեստս եւ յուսումն. ուսումնասէր.
Բաղձալի արհեստասէր համբակաց. (Պիտ.։)
Զարուեստին ծառոյ պտուղս ներադրէ յարուեստասէրն. (Յհ. կթ.։)
artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.
τεχνίτης artifiex, opifex Ուօղ եւ գործօղ ո՛ր եւ է արուեստի կամ ճարտարութեան. արուեստագէտ. ձեռագէտ. որ եւ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆ ասի, եւ ՃԱՐՏԱՐ. արհեստի տէր, վարպետ բանօղ.
εὕτεχνος, ἅριστος artificiosus, optimus Ճարտար գործօղ ո՛ր եւ է բանի. առաքինի՛ քաջ. ներհուն. ճարտարապետ. արարիչ.
Որպէս ուսուցանէ զմեզ այսմ իմաստի արուեստաւորն պօղոս. (Լմբ. սղ.։)
Արուեստաւորիդ իմս եղանութեան. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Տարայց զքեզ ի քաղաք մեծ, որոյ արուեստաւոր եւ հրաշագործօղ Աստուած է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
to make with art;
to invent, to find.
Շինօղ ինքն է, եւ արուեստաւորէ զտունն.
Շինօղ ինքն է, եւ արուեստաւորէ զտունն. (Նիւս. երգ.։)
Իբր քաղաք կենդանեացանդրդուելիարուեստաւորեաց. (Նար. խչ.։)
Տեսօղ եւ իմումս լինել աչաց՝ ըստ նկարագրութեանն արուեստաւորեալ յարմարութեանց. (Պիտ.։)
artifice.
Հա՛րկ է ամենայնիւ աստուածասէր արուեստաւորութեամբ քննող ունել զմիտս։ Արուեստաւորութեան սրբավայելուչ գործ եղիցի. (Պրպմ. լ. ՟Լ՟Ա։)
cf. Արուեստագիտութիւն.
Ոչ կեղծաւորութեամբ, եւ մարդկեղէն արուեստգիութեամբ։ Արուեստգիտութիւն բժշկութեան դիպեցաւ ամօթղեած տանջանացն (տեռատեսին) ... Երեւեցաւ թէ ո՛րչափ առաւել են հաւատք քան զարուեստգիտութիւն։ Զի ամաչիցեն կախարդքն այնոքիկ՝ որ կարծեցին կալ ընդդէմ մովսիսի արուեստգիտութեամբն իւրեանց. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
cf. Արուեստակեմ.
Չափ տաղի առեալ եղեւ (ի բանից պառաւոյ առ երիտասարդն), եւ այնպէս արհեստեցաւ ընտրութիւն տաղից. (Նոննոս.։)
Դահեկան յերկուց արհեստեալ (պետր. եւ պօղ) (Ճ. ՟Ա.։)
virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.
Վաստակ նորա իմաստութեամ եւգիտութեամբ եւ արութեամբ. (Ժղ. ՟Բ. 21։ եւս եւ ՟Դ. 4։ ՟Ե. 10։)
Խորհականութիւն եւ ողջախորհութիւն, արութիւն եւ արդարութիւն։ Եզերացեալ է խոհականութիւն առնելեօքն, իսկ արութիւնն համբերելեօքն. (Փիլ. այլաբ.։)
Արութեամբ ինչ չեմ լաւ քան զեղբարսն իմ։ Ոչ խառնեսցուք զանուն վատութեան մերոյ ընդ արութիւնս քաջութեան. (՟Ա մկ. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Թ. 10։)
Արութիւնս կատարել կամ ցուցանել. (Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։)
Ի մէջ հրեշտակացն չերեւի արութիւն եւ իգութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի զարգանալ արութեան հասակին ի հնգետասանին ամաց լրումն. (Շ. ընդհանր.։ Եւ զի՞նչ է արութիւնն այն՝ յոր ել ի տղայութենէն. Լմբ. սղ.։)
Յանդամս ծածուկս եւ յարւութիւնս նորա տանջանս անողորմս հասուցանէին։ Զծածուկ տրւութիւնս կապեալ սամտեօք. (Յհ. կթ.։)
Սրեցին երկայնագոյն եղէգն, եւ արկին ի յարութիւն իներքին անգամոցն. (Ճ. ՟Ա.։)
Եթէ արութիւնք թորեսցեն ի տէրունական սեղանն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Խաղտեալ զամանցանկութեանն՝ տայ հեղուլ ի բաց զարութիւնսն. (Եզնիկ.։)
raven, crow.
Հրաւիրի ի հարսանիս արջնագռաւ յանգեղէ. եւ նա հրաժարէր՝ թէ կրօնաւոր եմ եւ սգաւոր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Դ։)
dressed in a black or dark coat.
Արջնազգեստ արարեալ՝ յամենայն մեղս թաւալեցուցին զնա. (Մարաթ.։)
black, dark;
dull, sad, melancholy.
Ագուցին նմա արջնաթոյր ստորս չորիւք դրօշակօք. (գրեալ էր՝ արջմաթոր). (Կաղանկտ.։)