Definitions containing the research ինքն : 5288 results

Անամօթիմ, եցայ

vn.

cf. Անամօթանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նոյն ինքն վեհագոյն բնութիւնն անամօթեցար զհայհոյութեանդ քո ձգել բան։ Պախարակել զմեզ անամօթին. (Յհ. իմ. երեւ. եւ պաւլ։)


Անայլայլակ

adj.

invariable, unalterable, immutable.

· Calfa

NBHL (1)

Անայլայլակ նոյնութեամբ։ Անայլայլակ խորհրդով։ Օրինակ ուղղութեան անայլայլակ վրիպութեան (այս ինքն յերեսաց վրիպութեան). (Նար.։)


Անայր

adj.

unmarried (woman).

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր անհարսնացեալ. անփորձ յառնէ. միշտ կոյս. որ եւ ասի ԱՆԱՐԱՆՑ, այս ինքն անմերձ յամենայն արանց.


Անանձն

adj.

inanimate, lifeless;
impersonal.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմին անանձն եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Յորժամ եղեւ մարդ միածինն, ո՛չ անանձն եւ անմիտ մարմին առեալ, այլ շնչաւոր յաւէտ։ Ընդ անձնաւոր մարմնոյ, եւ ո՛չ անանձին զինքն անճառաբար միացուցեալ։ Որք Ապողինարի կարծեօքն պատրեալք, ասելով անանձն եւ անմիտ գոլ զմիաւորեալն ընդ բանին մարմինն. (Պրպմ. ստէպ։)


Անանձնաւոր

adj.

cf. Անանձն.

· Calfa

NBHL (1)

Չունօղ զանձն, այս ինքն զդէմ առանձին. (ա՛յլ է եւ ԱՆԱՆՁՆ).


Անանուն

adj.

anonymous;
ignoble.

· Calfa


Անապական, ի, աց

adj.

incorruptible;
pure, chaste, inviolate.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ոք տանջեալ՝ անապական. հակառակք ուրեմն ոչ են անապականք։ Էութիւն՝ որ ոչ տանջի, անապական է բնութեամբ ... Անապական բարին՝ ոչ ինքն ապականէ զոք, եւ ոչ ցանկայ ընդ ապականութեան ուրուք. (Անյաղթ եւ Շ. յամենայն չար.։)


Անապատ, աց, ից

s. adj. desert, hermitage, solitude;
solitary, uninhabited lonely, unfrequented.

· Calfa

NBHL (1)

(պրսչ նասպատ այս ինքն անշէն. յն. ա՛վադօս, այսինքն անկոխ, անգնալի). ἅβατος, invius. իսսիզ, վիրան.


Անառակ, աց

adj.

dissolute, debauched, libertine, licentious, wanton, lewd;
prodigal, profuse.

· Calfa

NBHL (2)

Անառակ է (այս ինքն պատճառ անառակութեան) գինի. (Առակ. Ի. 1։)

Անառակ կեանք կոչեցան, այս ինքն ոչ ողջախոհ. (Սահմ. ՟Ը։)


Անասնական, ի, աց

cf. Անասնախառն.

· Calfa

NBHL (1)

Վաճառէին զանասնական մեծութիւնն (այս ինքն զանասունս). (Արշ.։)


Անասնամոլ

cf. Անասնագէտ.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն անասնամոլաց։ Անասնամոլացն պղծութիւնք։ Զայնպիսի մոլեգնութիւնսն՝ զոր (այս ինքն որով) անասնամոլքն պղծին. (Մանդ. ԺԹ։)


Անասուն, սնոյ, սնոց

adj. s.

irrational;
animal, brute.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԱՍՈՒՆ. Անբան. որ չէ ասուն. ոյր չիք բան, այս ինքն բանականութիւն, ասք եւ խօսք. ἅλογος, irrationalis, brutus, զայրի նադըգ.


Անաստուած, ից

adj.

atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.

· Calfa

NBHL (1)

Որք անանաստուածք են, հոգւով մեռան։ Անաստուած ոմն ես։ Առ անաստուածիւդ (այս ինքն անաստուած գոլով՝) ե՛ւ աւերես զերդումն։ Անաստուածի կարծիք են ոչն կարծել զաստուածային ակնն զամենայն տեսանել. (Փիլ.։)


Անատակ

adj.

impotent, imbecile, feeble.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ համարել զինքն անզօր եւ անատակ առ ի պահել զսրբութիւնն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Անարատաբար

adv.

holily, inviolably.

· Calfa

NBHL (1)

Զինքն ուղղակի վարէ, այս ինքն անարատաբար կեայ. (Պրպմ. ԼԲ։)


Անարար, աց

adj.

increate.

· Calfa

NBHL (4)

ἅκτιστος. increatus. Ոչ արարեալ. անստեղծ. անեղ. ինքնագոյ. չստեղծուած, չեղած. եարատըլմամըշ, օլմամըշ, զայրի մախլուգ.

Երկուց անարարաց ի միասին չէ մարթ լինել։ Ուստի լեալ իսկ երեւի (այս ինքն տեսանի) հիւղն, եւ ոչ անարար. (Եզնիկ.։)

Անարարն գոյանայ (այս ինքն անեղն եղանի). (Զքր. Ծն.։)

Ոչ կարէ ներգործութեամբ գոլ մարմին նախ քան ընդունել զտեսակն, զի նիւթ է անարար (այս ինքն անորակ), եւ ոչ մարմին։ Ըստ այսոցիկ որակութեանց եւ ջուրն անարար ( ի լս. անորակ) ասի. (Նիւս. բն. ՟Բ. եւ ՟Թ։)


Անարգու

cf. Անարգիչ.

· Calfa

NBHL (1)

Այնու՝ որով անարգէին զնա, ոչ էր անարգու. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12.) յն. նա ոչ անարգիւր։ Այլ գուցէ թարգմանն իմացեալ է, ոչ անարգէր զայլս. վասն որոյ եւ եդեալ, ոչ էր անարգու, այս ինքն անարգիչ։


Անարգութիւն, ութեան

s.

offence, slight, refusal, reprobation;
humiliation;
vileness, meanness, worthlessness;
յ— իջանել, to demean, to degrade one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Եգիտ ի նմա իրս անարգութեան (այս ինքն խայտառակութեան)։ Անարգութիւն լիցի եղբօրն քում առաջի քո. այս ինքն խայտառակումն։


Անարդ, ոյ

adj.

uneven, unpolished.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ չկայցէ արդ, այս ինքն զարդ կամ յօրինուած. անյարդար. անշուք. անհարթ. անհեթեթ. անձեւ. տձեւ. անզարդ, տգեղ, անշնորհք. ուսլուպսուզ, չիրքին, նասազ. ἁσχήμων, figura carens, deformis, turpis


Անարժան, ի, ից, աց

adj.

unworthy, unfit, improper;
condemnable, blamable, illegal, dishonest;
— համարել, to disdain.

· Calfa

NBHL (1)

Անարժան գոռոզացեալ (այս ինքն իշխօղ). (Փարպ.։)


Անարմատ

adj.

without roots, rooted

· Calfa

NBHL (1)

Նա ինքն միայն արմատ առեալ, եւ զանարմատսն արմատացուցեալ. (Ոսկ. լս.։)


Անարուեստ, ից

adj.

of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.

· Calfa


Արկանելի, լւոյ, լեաց

s. adj. clothing, dress, apparel;
cloak;
that throws, that puts, that pours.

· Calfa

NBHL (1)

Ճրագաբերանացն արկանելեաց, եւ ի հանելեաց զճաշակսն ոսկիս. (Զաք. ՟Դ 12.) իմա՛ ի վերայ արկողաց. յն. հեղչաց, այսինքն լցողաց զիւղն։


Արկանեմ, արկի

va.

to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.

· Calfa

NBHL (2)

ՅԻՆՔՆ կամ ՅԻՆՔԵԱՆՍ, ՅԻՒՐԵԱՆՍ ԱՐԿԱՆԵԼ, է Յանկուցանել. յինքն ձգել. իրեն քաշել. այարթմագ.

Բազում նենգութեամբ զանմեղ մարդիկ հրապուրէր եւ յինքն արկանէր։ Զոմանս ոմանս յինքեանս արկին։ Արկ յինքն եւ զսեպուհս ոմանս. (Եղիշ. ՟Գ։)


Արհամարհ

adj.

despicable, contemptible, vile, abject, low, poor, sorry.

· Calfa

NBHL (1)

Կրթութիւն խոնարհութեան՝ յարհամարհ իրս խոկումն (այսինքն դեգերումն). (Բրս. հց.։)


Արհաւիրք, աւրաց

s.

fright, terrour, great and sudden fear, dread, consternation, shock.

· Calfa

NBHL (1)

ἕστασις, φοβισμός, φόβητρον , δεῖμα, τὰ φρίητα եւ այլն. extasis, terror, terriculamentum, horror, formido. Ահ աւիր (այսինքն վայրապար, ավարէ) կամ ահաւոր իրք. երկիւղ մեծ սաստկացեալ յերեւակայութենէ. սոսկումն. զարհուրանք. երկիւղալի իրք եւ ցնորք, խրտուիլ եւ տեսիլ ուրուական. գօրգու, գօրգուլուգ, հիւրիտ. Տե՛ս (Իմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Սղ. ՟Ձ՟Է. 18։ Երեմ. ՟Ե. 30. ՟Ժ՟Ը. 13։ ՟Ի՟Գ. 14։ ՟Ծ՟Ա. 39։ Ովս. ՟Զ. 10։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 16։ Ղկ. ՟Ի՟Ա. 11։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Ժ՟Ե. 15։ ՟Ժ՟Է. 40։ ՟Ի. 29։)


Արձագանգ, աց

s.

echo;
resound, repercussion;
— տալ, to echo.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՁԱԳԱՆԳ մանաւանդ ԱՐՁԱԳԱՆԳՔ. ἡχώ echo, vox repercussus գրի եւ ԱՐՁԱԳԱՆՔ, եւ ԱՐՁԱԳԱՆԳ (իբր յոքն). գրի նաեւ որպէս ռմկ. ԱՐԾԱԳԱՆՔ. Գանդիւն արձանաց կամ գանչիւն յարձանաց. այսինքն Հնչիւն փոխադարձեալ ի սեանց, ի վիմաց, ի լերանց, ի քարանձաւաց, եւ այլն.


Արձակ, աց

adj.

free, loose, untied;
open, unsealed;
vast, spacious;
ample;
licentious, rash, dissolute, debauched, unbridled;
prosaic;
— բան, prose;
— համարձակ, boldly, frankly;
— —, freely.

· Calfa

NBHL (3)

Գինքն՝ ազատ ինչ, որի մեզ է, եւ արձակ՝ ոչ թողու։ Ազատականօք եւ արձակ յարձակ յարձակմամբք արագ արագ յարուցեալ փոխէր զբնակութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Զ. եւ Փիլ. իմաստն.։)

Զոր երբեմն թոյլ տուեալ, եւ յարձակս կախեալ, եւ երբեմն անդրէն կորզելով, եւ յինքն ձգելով. (Փիլ. իմաստն.։)

Այր ամենայն զօրացն հայոց ինքնակամք իւրաքանչիւր արձակ արձակ խաղային. (Բուզ. ՟Դ 20։)


Արձակաքաղաք

s.

opentry town;
without fortification.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է որպէս քաղաք արձակ, այսինքն անպարիսպ. (յն. ըստ եբր. փերեզացի, կամ փարազուն).


Արձակում, ձակի, ձակ

va.

cf. Արձակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսեալ՝ թէ ոչ արձակու, յարուցեալ փախեան գաղտ։ Արձա՛կ զիս (այսինքն թողացո՛), զի մեռանիմ. (Վրք. հց. ձ։)


Արձակումն, ման

s.

deliverance;
shoot;
disbanding troops;
dismission;
—ի մեղաց, absolution;
— հրացանի, discharge;
— կնոջ, divorce.

· Calfa

NBHL (3)

արձակումն շնչոյ (այսինքն հոգւոյ). (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)

արձակմունք շնչոց այսինքն գոլորշեաց). (Նար. խ.։)

Որ արձակէ զկին իւր, տացէ նմա զարձակմանն. այսինքն զգիր ապահարզանի. (Մտթ. ՟Ե 31։)


Արձանանամ, ացայ

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանազեալ կայր ասէ, այսինքն է թէ կանգնեալ ցեալկայր ասէ, այսինքն է թէ կանգնեալ կայր իբրեւ զարձանս. (Կիւրղ. դտ.։)


Արմատ, ոց

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

· Calfa

NBHL (2)

Ձիաւորեալ ոչ միայն ի վերայ բուսաբեր արմատոյն (այսինքն փայտի խաչին). (Շար ։)

Յաղագս արմատոյն հանուրց մարդկութեանս (այսինքն ադամայ). (Խոր. ՟Ա 3։)


Արմաւ, ոյ, ու, ոց, ուց

s.

date;
date-tree;
phenix.

· Calfa


Արշաւեմ, եցի

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)

Ընդ ամենայն երկիւղ վաղվաղակի արշաւեցին. (որ եւ Վազել Զերկիւղիւ, այսինքն անցանել. Վրք. հց. ՟Դ։)


Արուարձային

cf. Արուարձական.

· Calfa

NBHL (1)

Յարաբացւոցն՝ որ նոցին արուարձայինք էին, այսինքն խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Ոսկ. ես.։)


Արուեստական, ի, աց

adj. s. technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

· Calfa

NBHL (1)

ՁԱՅՆ ԱՐՈՒԵՍՏԱԿԱՆԱՑ. որպէս յն. արմօնի՛ա. այսինքն Յարմարութիւն. որ եւ ՆԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. ἀρμονία. concertus. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 42։)


Արուեստակեմ, եցի

va.

to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.

· Calfa


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն արուեստաւոր զիւր արուեստն ինքն գիտէ, եւ օգտեալ է յարուեստէն. (Փարպ.։)


Արուեստաւորեմ, եցի

va.

to make with art;
to invent, to find.

· Calfa

NBHL (2)

Շինօղ ինքն է, եւ արուեստաւորէ զտունն.

Շինօղ ինքն է, եւ արուեստաւորէ զտունն. (Նիւս. երգ.։)


Արութիւն, ութեան

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս Այրութիւն, այսինքն այրական կամ արուական եւ կամ արական բնութիւն.


Արտ, ոց

s.

field, piece of arable land, soil.

· Calfa

NBHL (2)

Այնոքիկ են, արտ՛ որոց լինելութիւնքն։ Յարտունողաց։ Յարտանուանէ։ Յարտ անորոշելի անուանէ։ Յարտաբայէ։ Նարտաբայէ։ Յարտասայց։ Արտա՛կայց։ Արտա՛ստորագրիցելոց. Այսինքն յորոց յունողաց, յանուանէ, ի բայէ, ի սայց այսինքն յայսցանէ. ի կայից կամ յառաջիկայից, ի ստորագրեցելոց։ Իսկ ի յաջորդ բարդութիւնս կամ ի բաղադրութիւնս է որպէս Բաց, տար, ապ, ի դուրս, արտաքս, յայտ, եւ այլն;
cf. ԱՐՏԱՁԱՅՆԵԼ, cf. ՅԱՐՏՈՒՄԵՔԷ. Իբր Յիմեքէ, յիմեմնէ. cf. ԱՐՏ՛, cf. ԱՐՏԱ՛.

ἁγρός ager որ եւ եբր. արաբ. պ. էռէձ, արզ, այսինքն Երկիր, գետին. հող. անդ, անդաստան. ագարակ.


Արտաբերեմ, եցի

va.

to utter, to pronounce.

· Calfa

NBHL (1)

Զմեկնութիւն այսպիսեաց իւրոց տանջանաց ինքն ի պատասխանիսն արտաբերէ. (Սարկ. լուս.։)


Արտադրութիւն, ութեան

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

· Calfa

NBHL (2)

Նախ առաջին սուղ ինչ բամբասանս ասել իրացն ասողին, եւ ապա զնոյն ինքն դնել զիրացն արտադրութիւն. (Պիտ.։)

ἕκθεσις expositio, πόνος elaboratio Բացադրութիւն, եւ բացատրութիւն. այսինքն առաջի դնելն զբան ինչ, եւ մեկնել. արտաճառութիւն. ճառ աշխատասիրութիւն բանի. բացայայտութիւն. վարդապետութիւն, յայտարաութիւն մտաց եւ կամաց.


Արտաշիկագոյն

adj.

very or more ardent, much inflamed.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաշիկագոյն, այսինքն յոյժ հրացեալ. (Շ. անդ։)


Արտաշնչանամ

vn.

to expire, to die.

· Calfa

NBHL (1)

Որ սերմանես զարտաշնչացեալ (այսինքն զմեռեալ կամ զանշունչ) մարմինս յերկրի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)


Արտաշնչեմ, եցի

va.

to expire, to die;
to exhale;
to exude, to perspire, to transpire.

· Calfa

NBHL (1)

Ղօղակք արտաշնչեն ի ջուրսն, որպէս ցամաքայինքն յօդսն. (Զքր. կթ.։)


Արտասահմանեմ, եցի

va.

cf. Աքսորեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Սապէս եւ ինքնակալն արտասահմանեաց ի մետաղս։ Բացէ ի բաց արտասահմանել զնա հրամայէ։ Հեղեղաւ զամբարշտութիւն արտասահմանելով. (Խոր. ՟Բ. 87։ ՟Գ. 29. 68։)

Արտասահմանիցիք ոչ ի տնկախիտ դրախտէն, այլ ի նոյն ինքն յէական բարւոյն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)


Արտաքին, աքնոց

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

· Calfa

NBHL (5)

Մինչեւ ի սրահն արտաքին։ Կամարք ի յարտաքնում սրահին։ Առ դրամբք արտաքնով։ Եւ յարտաքին գաւիթն։ Մուտ թագաւորին (այսինքն ճանապարհ մտից նորա ի տաճարն) արտաքին։ Զյատակ տանն զներքնոյն եւ զարտաքնոյն։ Հայելիս ի ներքսագոյնն եւ յարտաքինն։ Առ եզերբ արտաքնոյ փեղկին։ Ոչ գտցի անուն նորա առ երեսօք արտաքնովք։ Ի ներքոյ կողմանն մինչեւ յարտաքին։ Ի խաւարն արտաքին։ Սրբէք զարտաքին զբաժակին։ Եղիցի եւ արտաքինն նորա սուրբ. եւ այլն։

արտաքին թշնամի։ Յարտաքնոցն հրոսակաց։ Ի վերայ արտաքնոցն, այսինքն ընչից։ Արտաքնոցն իրաց. (Եղիշ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Սահմ. ՟Ը։) (Պիտ.։)

Նոցա՝ որ արտաքինքն են, ամենայն ինչ առակօք լինի։ Իմաստութեամբ գնասջիք առ արտաքինսն։ Զի՞ կայ իմ եւ զարտաքինսն դատելոյ. եւ այլն։

Ասէին արտաքինքն զաթենայէ, եթէ ի գլխոյն արամազդայ ծնաւ. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)

Հետեւելով իմ ընդ արտաքնոց եւս ժամանակագրութիւնս։ Զանուանս հարցն արտաքինքն տարորոչս ի մէնջ տան։ Որ եւ արտաքնոցն իմաստնագունից յոյժ հաճոյ թուեցաւ. (Յհ. կթ.։)


Արտաքնոց

s.

privy, necessary.

· Calfa

NBHL (1)

Տեղի արտաքս ելանելոյ եւ նստելոյ ուրոյն ի պէտս հարկի բնութեան. դուրս ելլալու տեղ, ոտից ճամբայ. ... (ի յն. կի՛նօն այսինքն հասարակ)