cf. Չբնաւոր.
· Calfa
Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
ՉԲՆԱԿԱՒՈՐ ՉԲՆԱՒՈՐ. τὸ παρὰ կամ ὐπὲρ φύσην quod est praeter naturam, vix naturalis, supernaturalis. Որ ոչն է բնական, անբուն. անբնական. գերաբնական.
dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.
· Calfa
Բաւարաբնակ եւ չարասէրն սատանայ. (Ոսկ. գծ.։)
Խաւարաբնակացն պատիրք։ Զլեգէոնն խաւարաբնակ. (Նար. ՟Կ՟Ե։ Զքր. կթ.։)
Մու՛տի խաւար (ո՛վ բանսարկու), փոխանակ խաւարաբնակ առնելոյզադամ. (Տօնակ.։)
Լուսաւորեացզխաւարաբնակեալ հեթանոսս. (ՃՃ.։)
Կամ Ուր Խաւարնբնակէ. Խաւարային. դժոխական.
Լուսաւորեաց զնստեալսն ի խաւարաբնակ տեղւոջ. (Թէոփիլ. պհ.։)
Յաղագս խաւարաբնակ արգելանի. (Շ. մտթ.։)
Մարմնովն ի գերեզմանի, եւ հոգւովն ի խաւարաբնակ արգեալս դժոխոց. (Գր. հր.։)
Խաւարաբնակ աղտեղութեանց աղտեղի տիղմ. (Խոր. վրդվռ.։)
foreign, stranger.
· Calfa
ἕποικος advena, inquilinus. Որ չէ՛ բուն բնակ, այլ՝ եկ. օտարական եկեալ եւ բնակեալ.
Վարձս վարձաւորաց, ծառայից՝ հատուցանել, եւ մակաբնակաց. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
inhabited by angels.
· Calfa
Շինեաց հրեշտակաբնակ վանքն։ Ի հրեշտակաբնակ ուխտէ յսկեւռայ. (Սամ. երէց.։ Յիշատ.։)
Ուր հրեշտակք կամ հրեշտակակրօն անձինք բնակին.
Զաստուածեղէն յարկս հրեշտակաբնակ տաճարացն. (Անան. եկեղ։)
inhabiting the north, northern, northerly, boreal, septentrional, hyperborean.
· Calfa
Հիւսիսաբնակ ազգ հայաստանեայց. (Ճ. ՟Ը.։)
Հիւսիսաբնակ ազինք, կամ աշխարհ. (Շար.։ Երզն.։)
living far off, remote, distant.
· Calfa
Որ բնակէ ի հեռաւոր վայրի.
Ի հեռաբնակ սուրբս անջրելի քինապահութեամբք գրգռեալ. (Պիտ.։)
Վրիպեալք ի բնական հայրենի լեզուէն յաղագս հեռաբնակն լինելոյ. (Արծր. ՟Բ. 7։)
ՀԵՌԱԲՆԱԿ. Հեռի բնակութեամբ (վայր). հեռաւոր. բացագոյն.
Ձկտել յաշխարհս հեռաբնակս. (Ագաթ.։)
Ճանապարհորդել գնալ ի հեռաբնակ աշխարհն հոնաց. (Կաղանկտ.։)
Հետեւեցայ անառակին՝ ի հեռաբնակ տար աշխարհին. (Յիսուս որդի.։)
Ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. առաք.։)
Ի հեռաբնակ տեղեաց ժողովեցան. (Իգն.։)
neighbouring, living or dwelling near.
· Calfa
Մօտ բնակեալ. մօտակայ.
Ստինս անուանէ զնոսա զմօտաբնակսն ի սիրտն. (Նար. երգ.։)
dwelling antecedently.
· Calfa
Կանխիւ բնակեալն ուրեք.
Խրատեալ ի նախաբնակ ճգնաւորացն ի վարս կրօնաւորութեան. (Վրք. հց. ձ։)
dwelling under a roof;
— ծածուկ, roofed, covered by a roof;
under cover or shelter;
buried in ruins.
· Calfa
Որոյ բնակութիւն է ընդ յարկաւ ի տան.
Լեռնականաց եւ դաշտականաց, յարկաբնակաց, եւ բացօթեգաց. (Կաղանկտ.։)
inhabited by man.
· Calfa
Ուր իցէ բնակութիւն մարդկան.
Մարդաբնակ աշխարհն՝ թափուր ի բնակչաց։ Մարդաբնակ տեղիքն փախուցեալ՝ ի քաղաքն անի ժողովեցան. (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Է։)
Յայնկոյս մարդաբնակ՝ զկինոբայ աշխարհն. (Մխ. այրիվ.։)
Արտաքոյ վայրաց մարդաբնակ աշխարհիս. (Պիտառ.։)
ՄԱՐԴԱԲՆԱԿ. որպէս Նա՝ յորում մարդաբնակ ոք բնակեալ իցէ. որում անմարթ է լինել.
Ապա մարդաբնակք եղաք, եւ ոչ աստուածաբնակք ... մարդն ի մեզ ոչ կարէ բնակել. (Սանահն.։)
dwelling in light, celestial.
· Calfa
Լուսաբնակ օրհնաբան էից խմբակցութեանց։ Եթերաճեմ եւ լուսաբնակ եւ աստուածառերձ հոգեղինացն. (Նար. մծբ. եւ Նար. յովէդ.։)
արծուին բարձրաթռի թողլով զուղղորդ սովորական թռիչսն լուսաբնակ. (ՃՃ.։)
nomad, wandering.
· Calfa
Բնակեալն ի վրանս. վրանաբնակիչ.
Խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Գէ. ես.։)
Խորանաբնակ եւ բացօթեայ հովիւքն։ Տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. (Եփր. ծն.։)
cf. Բնակակից.
· Calfa
Անասնոցն, եւ մանաւանդ սննդակցաց եւ համաբնակացն մարդկան։ Աղաւնի ձեռնընդել եւ համաբնակ մարդոյ։ Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ. (Փիլ. յորմէ եւ Պիտ.։)
Համաբնակք լինէին միմեանց. (Ճ. ՟Ա.։)
Զկինդ ետու քեզ համաբնակ երբէք լինել. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Է։)
cf. Բնակից.
· Calfa
Զհամաբնակիցն հօր եւ ամենսուրբ հոգւոյն. յն. օմոու՛սիօս Շար. (։)
Կենդանարար հոգւոյդ տիրական՝ համաբնակից անսկզբնական. (Գանձ.։)
Այլ յոյժ սիրեցեալ մտերիմ որդի է համաբնակից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 55։)
Համաբնակից է այնր տնկոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
Երկնային քաղաքին քաղաքակիցքն, եւ համաբնակիցքն հրեշտակաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Ամենագով վկայք, հրեշտակացն համաբնակից եղեայք. (Ժմ. յն.։)
Դրացիք են մեր համաբնակից՝ դեւքն. զի նոքա յածին ի ներքոյ երկնից, եւ մեք պանդխտիմք ի յերկրի. (Լմբ. սղ.։)
Զերծեալ ի մշտատեսիլ համաբնակից ծերոց. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)
Եւ աստեղք պայծառք համաբնակիցք մարդկան. (Գանձ.։)
Եւ որպէս Համաբնակ. բնակակից. յարկակից. σύνοικος cohabitator, contubernalis
thinly inhabited;
unpeopled.
· Calfa
Ի սակաւուց բնակեալ. ուր սակաւ իցեն բնակիչք.
Զի մի՛ թափուր, եւ կամ սակաւաբնակ մնասցէ ի մարդկանէ. (Լծ. նար.։)
cf. Սրովբէագաւիթ.
· Calfa
Ուր իցէ բնակութիւն սրովբէից.
Հրաշակառոյց խորանացն սրովբէաբնակն (կամ քրովբէաբնակ) յարկաց. (Նար. խչ.։)
dwelling, living in tents, nomad, bedouin;
ազգ —աց, wandering tribe.
· Calfa
Ել գեդէոն ընդ ճանապարհս վրանաբնակչացն. (Դտ. ՟Ը. 1։)
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
· Calfa
Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)
Օգնեա, որքան կարողութիւն է, բնութեանն. զսկզբնական ազատութիւնն պատուեա. (Ածաբ. աղք.։)
Սոքա չորից տարերք մասունք ըսկզբնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)
Մովսէս՝ զսկզբնականն ամենայնի կամէր առնուլ եւ եւ ընդունել (աստուածատեսութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)
coetaneous, co-eval, equal in age or antiquity.
· Calfa
Որք ոչ լինին ժամանակակից եւ սկզբնակից իշխանին. (Հին քեր.։)
living upon the earth.
· Calfa
Վայրաբնակ. ստորնային. ստորին.
Կարօտեալ քան զբնաւ կենդանիս ստորաբնակս կենցաղում. (Պիտ.։)
Փառաբանիչս ընդ վերնական զուարթնոցն զստորաբնակ հողանիւթն հաստատեցեր. (Մաշտ.։)
living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.
· Calfa
Կարօղ է կերակրել օտարս. (այս) զգաւառականսդ, եւ զքաղաքացիսդ՝ վայրաբնակս. (Ածաբ. ծն.։)
Աղաւնին ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ. (Պիտ.։)
Ո՞չ ապաքէն վայրաբնակ ես, եւ գազանաց խօսակից. (Ճ. ՟Ա.։)
Աղքատ եւ վայրաբնակ. մանաւանդ եթէ տարաշխարհիկ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Զմեծիմաստութեամբն աստուծոյ զանց արարին ամենայն վայրաբնակք, ընթացեալ զկնի յաւիտենիս այսորիկ. (Համամ առակ.։)
Կային անդ աւազակութեամբ՝ վայրաբնակք, եւ յոյժ աղքատք. (Մաղաք. աբեղ.։)
Որ վայրաբնակի ուրուք (այսինքն իմիք) մրգաց հանդիպի՝ ճաշակելով. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Յայնցանէ՝ որ վարաբնակ անուանին. (անուանին. անդ։)
Եւ Անբնակ. ամայի. անապատ. եւ Բարբարոսական.
Ի վայրաբնակ տեղիս կռապաշտիլն կորուստ է անձին։ Այր խուժագուժ ի վայրաբնակ երկրէն եգիպտացւոց. (Երզն. լուս.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Լ՟Ա.։)
Ի ՎԱՅՐԱԲՆԱԿՍ ԼԻՆԵԼ. Վրանաբնակ լինել. ի բացի բնակել ընդ հովանեաւ վրանի.
Էի խորանաւ ի վայրաբնակս. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 5 (յն. ի հովանւոջ)։)
ἁγρικός rusticus եւ այլն. Բնակեալն ի վայրի ի բացի, ի ստորին եւ յանշուք տեղիս. գիւղաբնակ. հիւղաբնակ. անտուն. լեռնասուն. անապատասուն. շինական. վարագ.
to live in wild or desert scenes.
· Calfa
ՎԱՅՐԱԲՆԱԿԻԼ ՎԱՅՐԱԲՆԱԿԻՉ. Վայրաբնակ գտանել, եւ գտեալ.
Եւ եղեւ վայրաբնակիլ մայրաքաղաքն Երուսաղէմ. (Շար.։)
Յանապատ ելան՝ վայրաբնակեցան, ի ծերպըս մտան. (Գանձ.։)
Յանապատի վայրաբնակիչ (կամ վայրաբնակեալ), անմարմնական վարուք մաքրեալ (կամ ճգնեալ). (Շ. տաղ.։)
living in the wilds, savage.
· Calfa
Վարաբնակ. վայրագ.
Իբրեւ զվայրենաբնակս ոմանս գոչեն ի մէջ դաշտի զկնի այնոցիկ՝ զորս հալածեն. (Վրք. ոսկ.։)
Իբրեւ զվարենաբնակ երկուցեալ։ Հովիւ եւ վայրենաբնակ այր. (Ճ. ՟Ա.։)
belonging to a smith;
—ն, smithcraft.
· Calfa
Ոմանք յարուեստից գործականք են. հիւսնական, դարբնական. (Փիլ. այլաբ.։)
Դարբնական փուք. (Շ. թղթ.։)
Դարբնական իմն գոլ, եւ առանց ազատութեան, եւ ոչ արժանացեալ ամենեւին կոչիլ խրատ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
that dwells in hell.
· Calfa
Տրտմեցան դժոխաբնակքն. (Ճ. ՟Գ.։)
Ընդ գերեցեալ դժոխաբնակաց վտարանդելոցն հոգւոց արգելեալ կան ի վտանգի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Դժոխաբնակ մարդկան. (Թէոդոր. խչ.։)
Վազելով շնչովն առ դժոխաբնակ մարդկան շունչսն, եւ մարմնով առ մարմնածածուկ ներքսագոյն դժոխս (գերեզմանի). (Նիւս. խոստով.։)
townsman, inhabitant of a town, citizen, cit, burgess;
— լինել, live in a town.
· Calfa
translocated, foreign.
· Calfa
Փոխաբնակ՝ գնելով զանհաս միրգն՝ մրգաքաղիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Նոյնս իսկ եւ յաղագս փոխաբնակացն լիցի.. . մանկանցն փոխաբնակաց. (անդ։)
μέτοικος inqulinus. Օտարական. եկ՝ որպէս բնակ եղեալ. դրսեցի.
to translocate, to change residence or place.
· Calfa
Զբնաւ ճետ որդւոցն իսրայէլի հանեալ փոխաբնակեցուցանէ ի խոստացելումն երկրին պարգեւաց. (Սարկ. լս.։)
Խլեսցէ զքսզ, եւ փոխաբնակեցուսցէ ի խորանէ. (Եփր. աւետար.։)
μετοικίζω transfero incolas, migrare jubeo. Այլուր փոխադրել եւ բնակեցուցանել.
to emigrate, to remove.
· Calfa
Ենոք փոխաբնակեցաւ՝ անթլփատ գոլով. (Աթ. ՟Թ։)
Փոխաբնակելոյն ընծայ ինչ հատուցանել ոչ է պարտ՝ բայց յողջախոհ. ելոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
μετοικίζομαι transferor, transmigro. Փոխիլ այլուր ի բնակել. վերափոխիլ. եւ Տեղափոխիլ.
emigration.
· Calfa
Հասանել այնմ՝ որ կամեսցի ի փոխաբնակութիւն.. . Մանկանցն փոխաբնակացն շինօղք ելով, եւ լինել ամաց հնգետասանից փոխաբնակւթեանն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Փոխաբնակութիւն յերկիր աւետեացն յետիպտական տղմոյն. (Նիւս. երգ.։)
μετοίκησις, μετοικία migratio. Փոխաբնակն լինել. գալ բնակել յայլ երկիր.
living abroad, expatriated;
excluded.
· Calfa
Հիասցին սակս սիրական կառուցման քո առ իս, տարաբնակ կարծելով եւ անարգ. (Մագ. ՟Լ։)
Տարաբնակացս եղեւ տեղի ապաւինի. (Տաղ.։)
Ոչ տարաբնակք գոլով. սակայն թշուառականք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
ՏԱՐԱԲՆԱԿ ԼԻՆԵԼ. Գնալ ի տար աշխարհ. տարաբնակիլ.
Կարօտէի տարաբնակ լինել ի բնակութենէ աստի. (Յհ. կթ.։)
ἁπόδημος peregrinus. Օտար աշխարհաւ եւ բնակութեամբ. օտարազգի. եւ վտարանդի.
to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.
· Calfa
Սակս այսորիկ գնացեալ տարաբնակէր ի յոյնս. (Յհ. կթ.։)
Նոր երկինք նորաձեւեալ բանն աստըուած զորովայն կուսին՝ եւ ի նմա տարաբնակիլ հաճեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)
act of living at a distance, removal, pilgrimage.
· Calfa
Զտարաբնակութ Հօտարութեանն յակոբու զմտաւ ածեալ։ Զամենայն արտակացութիւն եւ արտալուծութիւն հանդերձ տարաբնակութեամբս ըստանձնեալ։ Հեռասցին տարաբնակութեամբ։ Ամպատեսիլ եւ միգապատ տարաբնակութեամբն. (Նար. խչ.։ Մագ. ՟Ե։ Կանոն.։ Անան. եկեղ։)
Իսկ խոհերքն հեռասցին ի միմեանց տարաբնակութեամբ. (Կանոն.։)
ἁποδημία peregrinatio. Բնակութիւն ի տար աշխարհի. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հեռաւորութիւն բնակութեան.
dwelling on the continent, on terra firma.
· Calfa
Ցամաքաբնակ ժողովուրդն ընդ ջուրն ճանապարհ արար. (Լմբ. իմ.։)
where God lives or dwells.
· Calfa
Բնակեալ ի տեառնէ. բնակ կամ բնակարան աստուծոյ. աստուծաբնակ.
Տիրաբնակ եւ հոգիազարդ տաղաւար (տաճար)։ Յոր յարկ տիրաբնակ եւ անձեռակերտ ... եւ երջանիկս այս պատկանեցաւ. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
living, dwelling in the dirt or mud.
· Calfa
Ի ներքսագոյնսն գայռս թաւալեցան տղմաբնակք զեռունքն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ընդ տղմաբնակ լինելոյս՝ ի յերկնային կամարացդ զերծայ (այսինքն վրիպեցայ). (Բենիկ.։)
dwelt in by the cherubim.
· Calfa
Ուր իցէ բնակութիւն քերովբէից.
Հրաշակառոյց խորանացն քրովբէաբնակն (կամ սրովբէաբնակ) յարկաց. (Նար. խչ.։)
imperial.
· Calfa
Յինքնակալաց բնակեալ. կայսերական.
Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ պաղատ զինուորէր. (Նար. խչ.։)
inhabited by serpents.
· Calfa
Բնակեալ յօծից. ուր իցէ բնակութիւն օձից.
Ընդ օձաբնակ խաւար դըբին, ուր լուսատուն էր իմ անձին։ Զեկեղեցիսն՝ որ իւրեանց օձաբնակ տեղիս ի վաղնջուց շինեալ էին. (Յիսուս որդի.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
to sojourn for a day.
· Calfa
տարի մի օրաբնակ եղեւ տապանն ի վերայ ջրոյն. (Վրդն. ծն.։)
Եւ այլ ամրաբնակ ազատորերոյն պարգեւս եւ պատիւս օրըսօրէ բաշխէր. (Արծր. ՟Դ. 4։)
Որոց միանգամ պաշտպան հանդերձին լինել, զնոսին եւ ամրաբնակ յիւրեանց պահեն հովանւոջ. (Պիտ.։)
man;
husband, spouse;
person;
youth, young man;
— երեւելի, personage;
— իւրաքանչիւր, every one, every person, every body;
— ոք, a person, some one;
— ընդ արամբ, — զարամբ, in competition;
with emulation;
— ցընկեր, one to another;
ընդ — եւ ընդ կին, the men as well as the women, both men and women;
առ —, յայր, each person, a head, a man;
առն տալ, to marry;
առն՝ արանց լինել, to get, to be married;
վատ արանց, coward;
քաջ արանց, brave, courageous;
— խաղաղութեան, peaceful man;
— գործոյ, ingenious, active man;
— զօրութեան, valorous man;
— մահու, guilty, worthy of death;
— պատերազմի, belligerous, warlike, martial;
արք արեանց, sanguinary, bloody men;
— Աստուծոյ, man of God.
· Calfa
Նստէր ի լերինն, եւ բնակեաց յայրի անդ։ Տացէ ինձ զայրն կրկին (որ էր այր ի մէջ այրի)։ Ագարակն, եւ այրն՝ որ ի նմա։ Որ է առ կրկնով այրիւն։ Ի կրկնումն այրի ագարակին։ Թաքեան ի յայրին։ Ի բերան այրին։ Գոմս ի լերինս՝ յայրս եւ յամուրս։ Թաքեաւ ժողովուրդն յայրս։ Սաւուղ յարեաւ յայրէ անտի։ Թաքուսցեն յայրս եւ ի ծերպս վիմաց։ Յայրս եւ ի քարածերպս։ Այրս ամուրս։ Նստաւ յամուրս այրիցն։ Եղիցին աւանք քո այրք յաւիտենից. եւ այլն։
visit;
visitation;
search;
inspection;
examine.
· Calfa
Եւ ի կուռս հեթանոսաց այցելութիւն եղիցի։ Եղիցի ի Սաբաւովթ Տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ եւ որոտմամբ։ Սրով եւ սովու եւ մահուամբ արարից այցելութիւն ի վերայ ազգին այնորիկ։ Ածից չարիս ի վերայ բնակչացն անաթովթայ յամի այցելութիւն նոցա։ Ածից ի վերայ նոցա չարիս յամի այցելութեան իւրեանց. եւ այլն։
unmarried (woman).
· Calfa
ԱՆԱՅՐ. Ուր չիք այր կամ որդի մարդոյ. անմարդի. անբնակ ի մարդկանէ. ինսիզ.
to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.
· Calfa
Եւ անապատաբնակ լինել. առանձնանալ.
Ի բնական նախախնամութեանց անապատացեալ էր. (ՃՃ.։)
brutal, rude, ill-mannered.
· Calfa
Անասնաբարոյ աշխարհաբնակքն. (Ագաթ.։)
unproductive, fruitless, useless;
worthless.
· Calfa
Ո՛վ երիցս երանելւոյ ոգւոյ, յորում Աստուած ո՛չ անարգի համարեցաւ բնակել շրջել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)
to throw ones self, to fall;
to dress one's self.
· Calfa
Ընդ արկանել ցօղոյն շուրջ զբնակաւն. (Ել. ՟Ժ՟Զ 16։)
free, loose, untied;
open, unsealed;
vast, spacious;
ample;
licentious, rash, dissolute, debauched, unbridled;
prosaic;
— բան, prose;
— համարձակ, boldly, frankly;
— —, freely.
· Calfa
Գինքն՝ ազատ ինչ, որի մեզ է, եւ արձակ՝ ոչ թողու։ Ազատականօք եւ արձակ յարձակ յարձակմամբք արագ արագ յարուցեալ փոխէր զբնակութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Զ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
suburbs;
outskirts (of a town).
· Calfa
Պատուար արտաքոյ քաղաքին լիցի ի բնակութիւն, եւ յարձակավայրս նորին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 15։)
column;
statue, figure, image, idol;
instrument, writing;
Հերակլեան —ք, the pillars of Hercules;
կալ — անմոռաց, to become an eternal monument.
· Calfa
Վիմօք ձգելոց արձանաց բանից զքեզ քարկոծել։ Ոչ կարծրութիւնք արձանաց։ Զկառուցեալս խորան յանշնչական արձանաց։ Ի կենդանի արձանն շինիք ի բնակութիւն Աստուծոյ. (Նար. ՟Թ. խ. ՟Հ՟Ե. եւ մծբ։)
palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.
· Calfa
to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.
· Calfa
Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)
bordering, frontier, neighbouring.
· Calfa
πλησόχωρος, πλησίος confinis, finitimus, accola որ եւ ԱՐՈՒԱՐՁԱՆԵԱՑ. Սահմանակից, մերձաւոր բնակութեամբ կամ գաւառաւ, եւ որոշեալ արձանօք յորոշումն սահմանաց.
cf. Արուարձական.
· Calfa
Յարաբացւոցն՝ որ նոցին արուարձայինք էին, այսինքն խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Ոսկ. ես.։)
to drive out, to banish, to exile.
· Calfa
Արտաքոյ ի քաղաքէն արտալածիւր։ Արտալածէր զբնակութիւն սանդարամետական դասուն. եւ այլն. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)
husbandman;
ground for tillage, arable land.
· Calfa
Յատակ ջրոյն փոխատրեցաւ ի բնակութիւն, յանտառս, եւ յարտավարս դաշտաց։ Արտավարս եւ ագարակս եւ մարդս (յն. մի բառ, ագարակք). (Նիւս. սքանչ.։)
prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.
· Calfa
Արտաքոյ բանակին, կամ քաղաքին, սահմանացն, բնակութեան, շինին, տան, ապարանից, վարագուրին, մարմնոյ իւրոյ. եւ այլն։
out, outwardly.
· Calfa
Այս անիրաւ գատաստան եւ ո՛չ ի կարի չար դատաւորացն արտաքս ելեալ հաստատի։ Գնալով ես արտաքս ընդ դուռն բնակութեանս (այսինքն ըստ դուռն, կամ քան զդուռն (161). (Պիտ.։)
Արտաքս ըստ բնակութիւնա իւրեանց ելանել։ Արտաքս զիս առ ի նմանէն կորզեաց։ Արտաքս զինքն ի հնազանդութենէն բելայ բերեալ. (Յհ. կթ.։)
sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.
· Calfa
Անմոլար աստեղքն բերին ի վերնում գօտւոջն, եւ ամենեւին ցրտութիւն, եւ միջնորդ են արեգական եւ արփւոյ, եւ զանշէջ տոչորումն արփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.։)
Իսկ վերին արփին՝ լուսեղէն երկին։ Նախ արփին վերին՝ բնակչօքն իւրային. (Գանձ.։)
where the king resides;
— քաղաք, capital.
· Calfa
Ուր արքայն նստի կամ բնակի. թագաւորական, կամ թագաւորեալ (քաղաք).
palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.
· Calfa
Քաղաք եւ արքունիս շինել։ Քան զթագաւորաբնակ արքունեօքն. (Եղիշ.։)
broom;
hair or feather broom;
brush;
coat-brush;
— ածել, to sweep;
to brush;
to dust.
· Calfa
σάρος scopae, verriculum Խուրձ Ճիւղից բուսոց ի մաքրել զփոշի զաւելորդս եւ զաղտեղութիւնս գետնոյ, կամ յատակի բնակութեանց.
ruined, desolated;
ruin, rubbish.
· Calfa
ἕρημος, ἑξερημώμενος desertus, desolatus, ἁοίκητος inhabitabilis Աւեր. աւերերալ. անշէն. անբնակ. անապատացեալ. եղծեալ. աւրած, քանդած.
that fowls with, carries or has a falcon, falconer.
· Calfa
Ասեմ եւ զհաւնունիսդ՝ բազէակիրս եւ բազէակալս՝ յաղագս ի մայրիս բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
cf. Բազմաբեղ.
· Calfa
Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)
veracity, without falsehood.
· Calfa
Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
· Calfa
Կոյրք, որք ի բնականն եւ ի գրաւորականն անտեսք էին. (Երզն. մտթ.։)
without habitation, houseless;
like a pilgrim.
· Calfa
Օտար առաջի անկեալ՝ անտուն անբնակ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Անտունք եւ անբնակք լինին։ Ոչ եղեւ անտուն, եւ ոչ արտաքս փակեալ։ Անտուն արդարեւ է ամենայն, որ ամային է ի կնոջէ. (Փիլ.։)
ἅοικος, ἁνέστιος. domo et sede propria carens. Ոյր չիք տուն եւ բնակարան առանճին. անյարկ. եւ Որոյ չգուցեն ընտանիք. տուն տեղ չունեցօղ. էվի պարգը օլմայան, մէքեանսըզ, զարիպ.
passage.
· Calfa
Զայն՝ որ եբրայեցիքն հայրենի լեզուաւն հրամայեցին անցարան կոչել։ Զենուն զացարանն՝ զբնակութիւն փոփոխեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)
s. pl. passage, journey;
pass, defile;
street, lane;
avenue;
channel, canal;
hole, opening;
gate;
accident, event;
leap;
flux;
— բնակարանաց՝ սենեկաց, gallery, corridor;
— ժամանակի, space of time, lapse of time;
— or բերան անոթոց, orifice;
անց եւ դարձ առնել, to pass, to go, cf. Երթեւեկել;
անց եւ դարձ առնել, to come and go, to traverse;
բազում — անցին ընդ իս, I have suffered much;
պատմէին իրերաց ու ինչ — ընդ իւրեանս անցեալ էին, they told each other every thing that had happened them.
· Calfa
without a city or country.
· Calfa
Ագռաւն անտուն է, անբնակ, անքաղաք. (Փիլ. լին.։)
useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.
· Calfa
Որ անօգուտ ընդ մարդկան է բնակեալ. (Ագաթ.։)
vase, vessel, pot;
box;
piece of furniture;
tool, instrument;
—ք խոհակերոցի, kitchen-range, set of pots and kettles, յ— առնուլ, խնդրել, to borrow;
յ— տալ, to lend.
· Calfa
Շնորհքն ոչ մարդկեղէն ինչ զօրութիւն առնուն յանօթ, այլ զիւրն ունի բնակաւոր. (Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Անօրինեմ.
· Calfa
Ասացի անօրինաց, թէ մի՛ անօրինիք։ Անօրինեցաւ ժողովուրդն։ Երկիր անօրինեցաւ բնակչօք իւրովք։ Անօրինիք յամենայն ժողովուրդս զայս։ Ոչ անօրինիմք յօրէնս մեր։ Վասն իւր ի քաղաք անդր անօրինելոյ։ Անօրինել ոք յաստուածեղէն օրէնսն դիւրին մի՛ համարեսցի. եւ այլն։ Չանօրինեցայ. այլ զկաթողիկէ եկեղեցւոյ օրէնքն պատուեցի. (Լմբ. առ լեւոն.։)
worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.
· Calfa
Մեծի վրթանիսի, եւ ամենայն աշխարհականաց քոց խնդալ. այսինքն բնակչաց հայոց աշխարհին. (Խոր. ՟Գ. 5։)
Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)
public square or place in a town or country.
· Calfa
Յաշխարհամէջս եւ ի ժողովրդաբնակս համարձակեցան յարձակել տեղիս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
alert, sprightly, vigilant, active, gay;
circumspect.
· Calfa
Գալ այսր համարձակութեամբ սրտիւ, եւ աչալուրջ երեսօք։ Այնպէս արժանի լիցուք կալ յաշխարհիս, զի եւ անդ եւս աչալուրջ առ միմեանս բնակիցեմք։ Աչալուրջ համարձակութեամբ տեսանել զտէրն կարասցուք. (Ոսկ. եփես. ՟Գ. ՟Ի.։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։) յորս միշտ յն. է լոկ, համարձակութեամբ կամ վստահութեամբ.
to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.
· Calfa
Մի՛ զարմանար դու ընդ առիւծս որ բնակեալ էին ընդ նմա, եւ ապականէին զնա. (Եփր. ծն.։)
corruption;
destruction, ruin;
contamination, infection;
depravity, perversion, degeneration;
putrefaction, rottenness, sourness, staleness, rancidity;
— կուսի, defloration, debauchment;
տեղի՝ դուբ ապականութեան, sepulchre, tomb;
— բարուց, corruption, depravation of morals or manners;
յ— դնել՝ դարձուցանել, կարգել, հասուցանել, cf. Ապականեմ;
յ— դառնալ, լինել, անցեալ գնալ, cf. Ապականիմ;
ձմեռն ապականութեան, the winter destroyer or spoiler.
· Calfa
Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն։ Ի սատակումն եւ յապականութիւն յերեսաց երկրին։ Զքաղաքս յուդայ եդից յապականութիւն առ ի չգոյէ բնակչաց։ Կարգել յապականութիւն եւ ի դադարս ջայլամանց։ Շինել սեղան տեառն, զի դադարեսցէ ապականութիւն ի ժողովրդենէն։ Ապականեցաւ ապականութեամբ ամենայն երկիր։ Եդից զնոսա յապականութիւն յաւիտենական. եւ այլն։