Entries' title containing բնակ : 103 results

Չբնակաւոր

cf. Չբնաւոր.

· Calfa

NBHL (2)

Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)

ՉԲՆԱԿԱՒՈՐ ՉԲՆԱՒՈՐ. τὸ παρὰ կամ ὐπὲρ φύσην quod est praeter naturam, vix naturalis, supernaturalis. Որ ոչն է բնական, անբուն. անբնական. գերաբնական.


Չբնակեալ

adj.

uninhabited.

· Calfa


Խաւարաբնակ, աց

adj. s.

dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.

· Calfa

NBHL (9)

Բաւարաբնակ եւ չարասէրն սատանայ. (Ոսկ. գծ.։)

Խաւարաբնակացն պատիրք։ Զլեգէոնն խաւարաբնակ. (Նար. ՟Կ՟Ե։ Զքր. կթ.։)

Մու՛տի խաւար (ո՛վ բանսարկու), փոխանակ խաւարաբնակ առնելոյզադամ. (Տօնակ.։)

Լուսաւորեացզխաւարաբնակեալ հեթանոսս. (ՃՃ.։)

Կամ Ուր Խաւարնբնակէ. Խաւարային. դժոխական.

Լուսաւորեաց զնստեալսն ի խաւարաբնակ տեղւոջ. (Թէոփիլ. պհ.։)

Յաղագս խաւարաբնակ արգելանի. (Շ. մտթ.։)

Մարմնովն ի գերեզմանի, եւ հոգւովն ի խաւարաբնակ արգեալս դժոխոց. (Գր. հր.։)

Խաւարաբնակ աղտեղութեանց աղտեղի տիղմ. (Խոր. վրդվռ.։)


Մակաբնակ

adj.

foreign, stranger.

· Calfa

NBHL (2)

ἕποικος advena, inquilinus. Որ չէ՛ բուն բնակ, այլ՝ եկ. օտարական եկեալ եւ բնակեալ.

Վարձս վարձաւորաց, ծառայից՝ հատուցանել, եւ մակաբնակաց. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Հրեշտակաբնակ

adj.

inhabited by angels.

· Calfa

NBHL (3)

Շինեաց հրեշտակաբնակ վանքն։ Ի հրեշտակաբնակ ուխտէ յսկեւռայ. (Սամ. երէց.։ Յիշատ.։)

Ուր հրեշտակք կամ հրեշտակակրօն անձինք բնակին.

Զաստուածեղէն յարկս հրեշտակաբնակ տաճարացն. (Անան. եկեղ։)


Հիւսիսաբնակ

adj.

inhabiting the north, northern, northerly, boreal, septentrional, hyperborean.

· Calfa

NBHL (2)

Հիւսիսաբնակ ազգ հայաստանեայց. (Ճ. ՟Ը.։)

Հիւսիսաբնակ ազինք, կամ աշխարհ. (Շար.։ Երզն.։)


Հեռաբնակ

adj.

living far off, remote, distant.

· Calfa

NBHL (9)

Որ բնակէ ի հեռաւոր վայրի.

Ի հեռաբնակ սուրբս անջրելի քինապահութեամբք գրգռեալ. (Պիտ.։)

Վրիպեալք ի բնական հայրենի լեզուէն յաղագս հեռաբնակն լինելոյ. (Արծր. ՟Բ. 7։)

ՀԵՌԱԲՆԱԿ. Հեռի բնակութեամբ (վայր). հեռաւոր. բացագոյն.

Ձկտել յաշխարհս հեռաբնակս. (Ագաթ.։)

Ճանապարհորդել գնալ ի հեռաբնակ աշխարհն հոնաց. (Կաղանկտ.։)

Հետեւեցայ անառակին՝ ի հեռաբնակ տար աշխարհին. (Յիսուս որդի.։)

Ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. առաք.։)

Ի հեռաբնակ տեղեաց ժողովեցան. (Իգն.։)


Մօտաբնակ

adj.

neighbouring, living or dwelling near.

· Calfa

NBHL (2)

Մօտ բնակեալ. մօտակայ.

Ստինս անուանէ զնոսա զմօտաբնակսն ի սիրտն. (Նար. երգ.։)


Նախաբնակ

adj.

dwelling antecedently.

· Calfa

NBHL (2)

Կանխիւ բնակեալն ուրեք.

Խրատեալ ի նախաբնակ ճգնաւորացն ի վարս կրօնաւորութեան. (Վրք. հց. ձ։)


Յարկաբնակ

adj.

dwelling under a roof;
— ծածուկ, roofed, covered by a roof;
under cover or shelter;
buried in ruins.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ բնակութիւն է ընդ յարկաւ ի տան.

Լեռնականաց եւ դաշտականաց, յարկաբնակաց, եւ բացօթեգաց. (Կաղանկտ.։)


Մենաբնակ

adj.

living alone.

· Calfa


Մարդաբնակ, աց

adj.

inhabited by man.

· Calfa

NBHL (6)

Ուր իցէ բնակութիւն մարդկան.

Մարդաբնակ աշխարհն՝ թափուր ի բնակչաց։ Մարդաբնակ տեղիքն փախուցեալ՝ ի քաղաքն անի ժողովեցան. (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Է։)

Յայնկոյս մարդաբնակ՝ զկինոբայ աշխարհն. (Մխ. այրիվ.։)

Արտաքոյ վայրաց մարդաբնակ աշխարհիս. (Պիտառ.։)

ՄԱՐԴԱԲՆԱԿ. որպէս Նա՝ յորում մարդաբնակ ոք բնակեալ իցէ. որում անմարթ է լինել.

Ապա մարդաբնակք եղաք, եւ ոչ աստուածաբնակք ... մարդն ի մեզ ոչ կարէ բնակել. (Սանահն.։)


Հայաբնակ

adj.

inhabited by Armenians.

· Calfa


Լուսաբնակ

adj.

dwelling in light, celestial.

· Calfa

NBHL (2)

Լուսաբնակ օրհնաբան էից խմբակցութեանց։ Եթերաճեմ եւ լուսաբնակ եւ աստուածառերձ հոգեղինացն. (Նար. մծբ. եւ Նար. յովէդ.։)

արծուին բարձրաթռի թողլով զուղղորդ սովորական թռիչսն լուսաբնակ. (ՃՃ.։)


Խորանաբնակ

adj.

nomad, wandering.

· Calfa

NBHL (3)

Բնակեալն ի վրանս. վրանաբնակիչ.

Խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Գէ. ես.։)

Խորանաբնակ եւ բացօթեայ հովիւքն։ Տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. (Եփր. ծն.։)


Համաբնակ

cf. Բնակակից.

· Calfa

NBHL (3)

Անասնոցն, եւ մանաւանդ սննդակցաց եւ համաբնակացն մարդկան։ Աղաւնի ձեռնընդել եւ համաբնակ մարդոյ։ Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ. (Փիլ. յորմէ եւ Պիտ.։)

Համաբնակք լինէին միմեանց. (Ճ. ՟Ա.։)

Զկինդ ետու քեզ համաբնակ երբէք լինել. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Է։)


Համաբնակից

cf. Բնակից.

· Calfa

NBHL (10)

Զհամաբնակիցն հօր եւ ամենսուրբ հոգւոյն. յն. օմոու՛սիօս Շար. (։)

Կենդանարար հոգւոյդ տիրական՝ համաբնակից անսկզբնական. (Գանձ.։)

Այլ յոյժ սիրեցեալ մտերիմ որդի է համաբնակից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 55։)

Համաբնակից է այնր տնկոյ. (Անյաղթ բարձր.։)

Երկնային քաղաքին քաղաքակիցքն, եւ համաբնակիցքն հրեշտակաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

Ամենագով վկայք, հրեշտակացն համաբնակից եղեայք. (Ժմ. յն.։)

Դրացիք են մեր համաբնակից՝ դեւքն. զի նոքա յածին ի ներքոյ երկնից, եւ մեք պանդխտիմք ի յերկրի. (Լմբ. սղ.։)

Զերծեալ ի մշտատեսիլ համաբնակից ծերոց. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)

Եւ աստեղք պայծառք համաբնակիցք մարդկան. (Գանձ.։)

Եւ որպէս Համաբնակ. բնակակից. յարկակից. σύνοικος cohabitator, contubernalis


Ռուսաբնակ, աց

adj.

dwelling in Russia.

· Calfa


Սակաւաբնակ

adj.

thinly inhabited;
unpeopled.

· Calfa

NBHL (2)

Ի սակաւուց բնակեալ. ուր սակաւ իցեն բնակիչք.

Զի մի՛ թափուր, եւ կամ սակաւաբնակ մնասցէ ի մարդկանէ. (Լծ. նար.։)


Սրովբէաբնակ

cf. Սրովբէագաւիթ.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ բնակութիւն սրովբէից.

Հրաշակառոյց խորանացն սրովբէաբնակն (կամ քրովբէաբնակ) յարկաց. (Նար. խչ.։)


Վրանաբնակ, աց

cf. Վրանաբնակիչ.

· Calfa


Վրանաբնակիչ, չի, չաց

adj.

dwelling, living in tents, nomad, bedouin;
ազգ —աց, wandering tribe.

· Calfa

NBHL (1)

Ել գեդէոն ընդ ճանապարհս վրանաբնակչացն. (Դտ. ՟Ը. 1։)


Սկզբնական, ի, աց

adj. s.

primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.

· Calfa

NBHL (5)

Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)

Օգնեա, որքան կարողութիւն է, բնութեանն. զսկզբնական ազատութիւնն պատուեա. (Ածաբ. աղք.։)

Սոքա չորից տարերք մասունք ըսկզբնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)

Մովսէս՝ զսկզբնականն ամենայնի կամէր առնուլ եւ եւ ընդունել (աստուածատեսութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)


Սկզբնակից

adj.

coetaneous, co-eval, equal in age or antiquity.

· Calfa

NBHL (1)

Որք ոչ լինին ժամանակակից եւ սկզբնակից իշխանին. (Հին քեր.։)


Ստորաբնակ

adj.

living upon the earth.

· Calfa

NBHL (3)

Վայրաբնակ. ստորնային. ստորին.

Կարօտեալ քան զբնաւ կենդանիս ստորաբնակս կենցաղում. (Պիտ.։)

Փառաբանիչս ընդ վերնական զուարթնոցն զստորաբնակ հողանիւթն հաստատեցեր. (Մաշտ.։)


Վայրաբնակ

adj.

living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.

· Calfa

NBHL (13)

Կարօղ է կերակրել օտարս. (այս) զգաւառականսդ, եւ զքաղաքացիսդ՝ վայրաբնակս. (Ածաբ. ծն.։)

Աղաւնին ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ. (Պիտ.։)

Ո՞չ ապաքէն վայրաբնակ ես, եւ գազանաց խօսակից. (Ճ. ՟Ա.։)

Աղքատ եւ վայրաբնակ. մանաւանդ եթէ տարաշխարհիկ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)

Զմեծիմաստութեամբն աստուծոյ զանց արարին ամենայն վայրաբնակք, ընթացեալ զկնի յաւիտենիս այսորիկ. (Համամ առակ.։)

Կային անդ աւազակութեամբ՝ վայրաբնակք, եւ յոյժ աղքատք. (Մաղաք. աբեղ.։)

Որ վայրաբնակի ուրուք (այսինքն իմիք) մրգաց հանդիպի՝ ճաշակելով. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Յայնցանէ՝ որ վարաբնակ անուանին. (անուանին. անդ։)

Եւ Անբնակ. ամայի. անապատ. եւ Բարբարոսական.

Ի վայրաբնակ տեղիս կռապաշտիլն կորուստ է անձին։ Այր խուժագուժ ի վայրաբնակ երկրէն եգիպտացւոց. (Երզն. լուս.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Լ՟Ա.։)

Ի ՎԱՅՐԱԲՆԱԿՍ ԼԻՆԵԼ. Վրանաբնակ լինել. ի բացի բնակել ընդ հովանեաւ վրանի.

Էի խորանաւ ի վայրաբնակս. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 5 (յն. ի հովանւոջ)։)

ἁγρικός rusticus եւ այլն. Բնակեալն ի վայրի ի բացի, ի ստորին եւ յանշուք տեղիս. գիւղաբնակ. հիւղաբնակ. անտուն. լեռնասուն. անապատասուն. շինական. վարագ.


Վայրաբնակ լինիմ

sv.

cf. Վայրաբնակիմ.

· Calfa


Վայրաբնակիմ

vn.

to live in wild or desert scenes.

· Calfa

NBHL (4)

ՎԱՅՐԱԲՆԱԿԻԼ ՎԱՅՐԱԲՆԱԿԻՉ. Վայրաբնակ գտանել, եւ գտեալ.

Եւ եղեւ վայրաբնակիլ մայրաքաղաքն Երուսաղէմ. (Շար.։)

Յանապատ ելան՝ վայրաբնակեցան, ի ծերպըս մտան. (Գանձ.։)

Յանապատի վայրաբնակիչ (կամ վայրաբնակեալ), անմարմնական վարուք մաքրեալ (կամ ճգնեալ). (Շ. տաղ.։)


Վայրենաբնակ

adj.

living in the wilds, savage.

· Calfa

NBHL (3)

Վարաբնակ. վայրագ.

Իբրեւ զվայրենաբնակս ոմանս գոչեն ի մէջ դաշտի զկնի այնոցիկ՝ զորս հալածեն. (Վրք. ոսկ.։)

Իբրեւ զվարենաբնակ երկուցեալ։ Հովիւ եւ վայրենաբնակ այր. (Ճ. ՟Ա.։)


Տաճկաբնակ

adj.

inhabited by Turks.

· Calfa


Դարբնական, ի, աց

adj.

belonging to a smith;
—ն, smithcraft.

· Calfa

NBHL (3)

Ոմանք յարուեստից գործականք են. հիւսնական, դարբնական. (Փիլ. այլաբ.։)

Դարբնական փուք. (Շ. թղթ.։)

Դարբնական իմն գոլ, եւ առանց ազատութեան, եւ ոչ արժանացեալ ամենեւին կոչիլ խրատ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Դժոխաբնակ

adj.

that dwells in hell.

· Calfa

NBHL (4)

Տրտմեցան դժոխաբնակքն. (Ճ. ՟Գ.։)

Ընդ գերեցեալ դժոխաբնակաց վտարանդելոցն հոգւոց արգելեալ կան ի վտանգի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)

Դժոխաբնակ մարդկան. (Թէոդոր. խչ.։)

Վազելով շնչովն առ դժոխաբնակ մարդկան շունչսն, եւ մարմնով առ մարմնածածուկ ներքսագոյն դժոխս (գերեզմանի). (Նիւս. խոստով.։)


Քաղաքաբնակ, աց

s.

townsman, inhabitant of a town, citizen, cit, burgess;
— լինել, live in a town.

· Calfa


Փոխաբնակ

adj.

translocated, foreign.

· Calfa

NBHL (3)

Փոխաբնակ՝ գնելով զանհաս միրգն՝ մրգաքաղիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Նոյնս իսկ եւ յաղագս փոխաբնակացն լիցի.. . մանկանցն փոխաբնակաց. (անդ։)

μέτοικος inqulinus. Օտարական. եկ՝ որպէս բնակ եղեալ. դրսեցի.


Փոխաբնակեցուցանեմ, ուցի

va.

to translocate, to change residence or place.

· Calfa

NBHL (3)

Զբնաւ ճետ որդւոցն իսրայէլի հանեալ փոխաբնակեցուցանէ ի խոստացելումն երկրին պարգեւաց. (Սարկ. լս.։)

Խլեսցէ զքսզ, եւ փոխաբնակեցուսցէ ի խորանէ. (Եփր. աւետար.։)

μετοικίζω transfero incolas, migrare jubeo. Այլուր փոխադրել եւ բնակեցուցանել.


Փոխաբնակիմ, եցայ

vn.

to emigrate, to remove.

· Calfa

NBHL (3)

Ենոք փոխաբնակեցաւ՝ անթլփատ գոլով. (Աթ. ՟Թ։)

Փոխաբնակելոյն ընծայ ինչ հատուցանել ոչ է պարտ՝ բայց յողջախոհ. ելոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

μετοικίζομαι transferor, transmigro. Փոխիլ այլուր ի բնակել. վերափոխիլ. եւ Տեղափոխիլ.


Փոխաբնակութիւն, ութեան

s.

emigration.

· Calfa

NBHL (3)

Հասանել այնմ՝ որ կամեսցի ի փոխաբնակութիւն.. . Մանկանցն փոխաբնակացն շինօղք ելով, եւ լինել ամաց հնգետասանից փոխաբնակւթեանն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

Փոխաբնակութիւն յերկիր աւետեացն յետիպտական տղմոյն. (Նիւս. երգ.։)

μετοίκησις, μετοικία migratio. Փոխաբնակն լինել. գալ բնակել յայլ երկիր.


Տարաբնակ, աց

adj.

living abroad, expatriated;
excluded.

· Calfa

NBHL (6)

Հիասցին սակս սիրական կառուցման քո առ իս, տարաբնակ կարծելով եւ անարգ. (Մագ. ՟Լ։)

Տարաբնակացս եղեւ տեղի ապաւինի. (Տաղ.։)

Ոչ տարաբնակք գոլով. սակայն թշուառականք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

ՏԱՐԱԲՆԱԿ ԼԻՆԵԼ. Գնալ ի տար աշխարհ. տարաբնակիլ.

Կարօտէի տարաբնակ լինել ի բնակութենէ աստի. (Յհ. կթ.։)

ἁπόδημος peregrinus. Օտար աշխարհաւ եւ բնակութեամբ. օտարազգի. եւ վտարանդի.


Տարաբնակ լինիմ

sv.

cf. Տարաբնակիմ.

· Calfa


Տարաբնակիմ, եցայ

vn.

to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.

· Calfa

NBHL (2)

Սակս այսորիկ գնացեալ տարաբնակէր ի յոյնս. (Յհ. կթ.։)

Նոր երկինք նորաձեւեալ բանն աստըուած զորովայն կուսին՝ եւ ի նմա տարաբնակիլ հաճեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)


Տարաբնակութիւն, ութեան

s.

act of living at a distance, removal, pilgrimage.

· Calfa

NBHL (3)

Զտարաբնակութ Հօտարութեանն յակոբու զմտաւ ածեալ։ Զամենայն արտակացութիւն եւ արտալուծութիւն հանդերձ տարաբնակութեամբս ըստանձնեալ։ Հեռասցին տարաբնակութեամբ։ Ամպատեսիլ եւ միգապատ տարաբնակութեամբն. (Նար. խչ.։ Մագ. ՟Ե։ Կանոն.։ Անան. եկեղ։)

Իսկ խոհերքն հեռասցին ի միմեանց տարաբնակութեամբ. (Կանոն.։)

ἁποδημία peregrinatio. Բնակութիւն ի տար աշխարհի. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հեռաւորութիւն բնակութեան.


Ցամաքաբնակ

adj.

dwelling on the continent, on terra firma.

· Calfa

NBHL (1)

Ցամաքաբնակ ժողովուրդն ընդ ջուրն ճանապարհ արար. (Լմբ. իմ.։)


Տիրաբնակ

adj.

where God lives or dwells.

· Calfa

NBHL (2)

Բնակեալ ի տեառնէ. բնակ կամ բնակարան աստուծոյ. աստուծաբնակ.

Տիրաբնակ եւ հոգիազարդ տաղաւար (տաճար)։ Յոր յարկ տիրաբնակ եւ անձեռակերտ ... եւ երջանիկս այս պատկանեցաւ. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)


Տղմաբնակ

adj.

living, dwelling in the dirt or mud.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ներքսագոյնսն գայռս թաւալեցան տղմաբնակք զեռունքն. (Մեկն. ղեւտ.։)

Ընդ տղմաբնակ լինելոյս՝ ի յերկնային կամարացդ զերծայ (այսինքն վրիպեցայ). (Բենիկ.։)


Քրովբէաբնակ

adj.

dwelt in by the cherubim.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ բնակութիւն քերովբէից.

Հրաշակառոյց խորանացն քրովբէաբնակն (կամ սրովբէաբնակ) յարկաց. (Նար. խչ.։)


Օգոստաբնակ

adj.

imperial.

· Calfa

NBHL (2)

Յինքնակալաց բնակեալ. կայսերական.

Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ պաղատ զինուորէր. (Նար. խչ.։)


Օձաբնակ

adj.

inhabited by serpents.

· Calfa

NBHL (2)

Բնակեալ յօծից. ուր իցէ բնակութիւն օձից.

Ընդ օձաբնակ խաւար դըբին, ուր լուսատուն էր իմ անձին։ Զեկեղեցիսն՝ որ իւրեանց օձաբնակ տեղիս ի վաղնջուց շինեալ էին. (Յիսուս որդի.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)


Օրաբնակ լինիմ

sv.

to sojourn for a day.

· Calfa

NBHL (1)

տարի մի օրաբնակ եղեւ տապանն ի վերայ ջրոյն. (Վրդն. ծն.։)


Ամրաբնակ

NBHL (2)

Եւ այլ ամրաբնակ ազատորերոյն պարգեւս եւ պատիւս օրըսօրէ բաշխէր. (Արծր. ՟Դ. 4։)

Որոց միանգամ պաշտպան հանդերձին լինել, զնոսին եւ ամրաբնակ յիւրեանց պահեն հովանւոջ. (Պիտ.։)


Definitions containing the research բնակ : 1301 results

Այր, առն, յառնէ, արամբ, արք, արանց, արամբք

s.

man;
husband, spouse;
person;
youth, young man;
— երեւելի, personage;
— իւրաքանչիւր, every one, every person, every body;
— ոք, a person, some one;
— ընդ արամբ, — զարամբ, in competition;
with emulation;
— ցընկեր, one to another;
ընդ — եւ ընդ կին, the men as well as the women, both men and women;
առ —, յայր, each person, a head, a man;
առն տալ, to marry;
առն՝ արանց լինել, to get, to be married;
վատ արանց, coward;
քաջ արանց, brave, courageous;
— խաղաղութեան, peaceful man;
— գործոյ, ingenious, active man;
— զօրութեան, valorous man;
— մահու, guilty, worthy of death;
— պատերազմի, belligerous, warlike, martial;
արք արեանց, sanguinary, bloody men;
— Աստուծոյ, man of God.

· Calfa

NBHL (1)

Նստէր ի լերինն, եւ բնակեաց յայրի անդ։ Տացէ ինձ զայրն կրկին (որ էր այր ի մէջ այրի)։ Ագարակն, եւ այրն՝ որ ի նմա։ Որ է առ կրկնով այրիւն։ Ի կրկնումն այրի ագարակին։ Թաքեան ի յայրին։ Ի բերան այրին։ Գոմս ի լերինս՝ յայրս եւ յամուրս։ Թաքեաւ ժողովուրդն յայրս։ Սաւուղ յարեաւ յայրէ անտի։ Թաքուսցեն յայրս եւ ի ծերպս վիմաց։ Յայրս եւ ի քարածերպս։ Այրս ամուրս։ Նստաւ յամուրս այրիցն։ Եղիցին աւանք քո այրք յաւիտենից. եւ այլն։


Այրենոց

s.

hospital for widows.

· Calfa


Այցելութիւն, ութեան

s.

visit;
visitation;
search;
inspection;
examine.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ի կուռս հեթանոսաց այցելութիւն եղիցի։ Եղիցի ի Սաբաւովթ Տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ եւ որոտմամբ։ Սրով եւ սովու եւ մահուամբ արարից այցելութիւն ի վերայ ազգին այնորիկ։ Ածից չարիս ի վերայ բնակչացն անաթովթայ յամի այցելութիւն նոցա։ Ածից ի վերայ նոցա չարիս յամի այցելութեան իւրեանց. եւ այլն։


Անայր

adj.

unmarried (woman).

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԱՅՐ. Ուր չիք այր կամ որդի մարդոյ. անմարդի. անբնակ ի մարդկանէ. ինսիզ.


Անապատակեաց

cf. Անապատաբնակ.

· Calfa


Անապատանամ, ացայ

vn.

to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ անապատաբնակ լինել. առանձնանալ.

Ի բնական նախախնամութեանց անապատացեալ էր. (ՃՃ.։)


Անապատասէր

adj.

loving solitude, or retired situations, retired, solitary.

· Calfa


Անասնաբարոյ, ից

adj.

brutal, rude, ill-mannered.

· Calfa

NBHL (1)

Անասնաբարոյ աշխարհաբնակքն. (Ագաթ.։)


Անարդիւն

adj.

unproductive, fruitless, useless;
worthless.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ երիցս երանելւոյ ոգւոյ, յորում Աստուած ո՛չ անարգի համարեցաւ բնակել շրջել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)


Արկանիմ, արկայ

vp.

to throw ones self, to fall;
to dress one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ արկանել ցօղոյն շուրջ զբնակաւն. (Ել. ՟Ժ՟Զ 16։)


Արձակ, աց

adj.

free, loose, untied;
open, unsealed;
vast, spacious;
ample;
licentious, rash, dissolute, debauched, unbridled;
prosaic;
— բան, prose;
— համարձակ, boldly, frankly;
— —, freely.

· Calfa

NBHL (1)

Գինքն՝ ազատ ինչ, որի մեզ է, եւ արձակ՝ ոչ թողու։ Ազատականօք եւ արձակ յարձակ յարձակմամբք արագ արագ յարուցեալ փոխէր զբնակութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Զ. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Արձակավայրք, վայրաց

s.

suburbs;
outskirts (of a town).

· Calfa

NBHL (1)

Պատուար արտաքոյ քաղաքին լիցի ի բնակութիւն, եւ յարձակավայրս նորին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 15։)


Արձան, աց

s.

column;
statue, figure, image, idol;
instrument, writing;
Հերակլեան —ք, the pillars of Hercules;
կալ — անմոռաց, to become an eternal monument.

· Calfa

NBHL (1)

Վիմօք ձգելոց արձանաց բանից զքեզ քարկոծել։ Ոչ կարծրութիւնք արձանաց։ Զկառուցեալս խորան յանշնչական արձանաց։ Ի կենդանի արձանն շինիք ի բնակութիւն Աստուծոյ. (Նար. ՟Թ. խ. ՟Հ՟Ե. եւ մծբ։)


Արմաւենի, ենեաց

s.

palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.

· Calfa


Արշաւեմ, եցի

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)


Արուարձական, ի, աց

adj.

bordering, frontier, neighbouring.

· Calfa

NBHL (1)

πλησόχωρος, πλησίος confinis, finitimus, accola որ եւ ԱՐՈՒԱՐՁԱՆԵԱՑ. Սահմանակից, մերձաւոր բնակութեամբ կամ գաւառաւ, եւ որոշեալ արձանօք յորոշումն սահմանաց.


Արուարձային

cf. Արուարձական.

· Calfa

NBHL (1)

Յարաբացւոցն՝ որ նոցին արուարձայինք էին, այսինքն խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Ոսկ. ես.։)


Արտալածեմ, եցի

va.

to drive out, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ ի քաղաքէն արտալածիւր։ Արտալածէր զբնակութիւն սանդարամետական դասուն. եւ այլն. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)


Արտասուեմ, եցի

vn.

to weep, to shed tears;
to lament, to groan, to complain;
to deplore.

· Calfa


Արտավար, աց

s.

husbandman;
ground for tillage, arable land.

· Calfa

NBHL (1)

Յատակ ջրոյն փոխատրեցաւ ի բնակութիւն, յանտառս, եւ յարտավարս դաշտաց։ Արտավարս եւ ագարակս եւ մարդս (յն. մի բառ, ագարակք). (Նիւս. սքանչ.։)


Արտաքոյ

prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ բանակին, կամ քաղաքին, սահմանացն, բնակութեան, շինին, տան, ապարանից, վարագուրին, մարմնոյ իւրոյ. եւ այլն։


Արտաքս

adv.

out, outwardly.

· Calfa

NBHL (2)

Այս անիրաւ գատաստան եւ ո՛չ ի կարի չար դատաւորացն արտաքս ելեալ հաստատի։ Գնալով ես արտաքս ընդ դուռն բնակութեանս (այսինքն ըստ դուռն, կամ քան զդուռն (161). (Պիտ.։)

Արտաքս ըստ բնակութիւնա իւրեանց ելանել։ Արտաքս զիս առ ի նմանէն կորզեաց։ Արտաքս զինքն ի հնազանդութենէն բելայ բերեալ. (Յհ. կթ.։)


Արփի, փւոյ, փեաց

s.

sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.

· Calfa

NBHL (2)

Անմոլար աստեղքն բերին ի վերնում գօտւոջն, եւ ամենեւին ցրտութիւն, եւ միջնորդ են արեգական եւ արփւոյ, եւ զանշէջ տոչորումն արփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.։)

Իսկ վերին արփին՝ լուսեղէն երկին։ Նախ արփին վերին՝ բնակչօքն իւրային. (Գանձ.։)


Արքայանիստ

adj. s.

where the king resides;
— քաղաք, capital.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր արքայն նստի կամ բնակի. թագաւորական, կամ թագաւորեալ (քաղաք).


Արքայարան

s.

palace or city of the king.

· Calfa


Արքունիք, նեաց

s.

palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղաք եւ արքունիս շինել։ Քան զթագաւորաբնակ արքունեօքն. (Եղիշ.։)


Աւազականոց, աց

s.

receptacle for thieves.

· Calfa


Աւել, ի, աց

s.

broom;
hair or feather broom;
brush;
coat-brush;
— ածել, to sweep;
to brush;
to dust.

· Calfa

NBHL (1)

σάρος scopae, verriculum Խուրձ Ճիւղից բուսոց ի մաքրել զփոշի զաւելորդս եւ զաղտեղութիւնս գետնոյ, կամ յատակի բնակութեանց.


Աւերակ, աց

adj. s.

ruined, desolated;
ruin, rubbish.

· Calfa

NBHL (1)

ἕρημος, ἑξερημώμενος desertus, desolatus, ἁοίκητος inhabitabilis Աւեր. աւերերալ. անշէն. անբնակ. անապատացեալ. եղծեալ. աւրած, քանդած.


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

cf. Բաբելական.

· Calfa


Բազէակալ

adj.

that fowls with, carries or has a falcon, falconer.

· Calfa

NBHL (1)

Ասեմ եւ զհաւնունիսդ՝ բազէակիրս եւ բազէակալս՝ յաղագս ի մայրիս բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Բազմաբեղուն

cf. Բազմաբեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)


Անստութիւն, ութեան

s.

veracity, without falsehood.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)


Անվայելուչ

cf. Անվայել.

· Calfa


Անտես, ից

adj.

invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.

· Calfa

NBHL (1)

Կոյրք, որք ի բնականն եւ ի գրաւորականն անտեսք էին. (Երզն. մտթ.։)


Անտուն

adj. adv.

without habitation, houseless;
like a pilgrim.

· Calfa

NBHL (3)

Օտար առաջի անկեալ՝ անտուն անբնակ. (Ածաբ. մկրտ.։)

Անտունք եւ անբնակք լինին։ Ոչ եղեւ անտուն, եւ ոչ արտաքս փակեալ։ Անտուն արդարեւ է ամենայն, որ ամային է ի կնոջէ. (Փիլ.։)

ἅοικος, ἁνέστιος. domo et sede propria carens. Ոյր չիք տուն եւ բնակարան առանճին. անյարկ. եւ Որոյ չգուցեն ընտանիք. տուն տեղ չունեցօղ. էվի պարգը օլմայան, մէքեանսըզ, զարիպ.


Անցարան

s.

passage.

· Calfa

NBHL (1)

Զայն՝ որ եբրայեցիքն հայրենի լեզուաւն հրամայեցին անցարան կոչել։ Զենուն զացարանն՝ զբնակութիւն փոփոխեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)


Անցք, ից

s. pl. passage, journey;
pass, defile;
street, lane;
avenue;
channel, canal;
hole, opening;
gate;
accident, event;
leap;
flux;
— բնակարանաց՝ սենեկաց, gallery, corridor;
— ժամանակի, space of time, lapse of time;
— or բերան անոթոց, orifice;
անց եւ դարձ առնել, to pass, to go, cf. Երթեւեկել;
անց եւ դարձ առնել, to come and go, to traverse;
բազում — անցին ընդ իս, I have suffered much;
պատմէին իրերաց ու ինչ — ընդ իւրեանս անցեալ էին, they told each other every thing that had happened them.

· Calfa


Անքաղաք

adj.

without a city or country.

· Calfa

NBHL (1)

Ագռաւն անտուն է, անբնակ, անքաղաք. (Փիլ. լին.։)


Անօգուտ

adj. adv.

useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.

· Calfa

NBHL (1)

Որ անօգուտ ընդ մարդկան է բնակեալ. (Ագաթ.։)


Անօթ, ոց, ից

s.

vase, vessel, pot;
box;
piece of furniture;
tool, instrument;
—ք խոհակերոցի, kitchen-range, set of pots and kettles, յ— առնուլ, խնդրել, to borrow;
յ— տալ, to lend.

· Calfa

NBHL (1)

Շնորհքն ոչ մարդկեղէն ինչ զօրութիւն առնուն յանօթ, այլ զիւրն ունի բնակաւոր. (Սեբեր. ՟Դ։)


Անօրինիմ, եցայ

vn.

cf. Անօրինեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ասացի անօրինաց, թէ մի՛ անօրինիք։ Անօրինեցաւ ժողովուրդն։ Երկիր անօրինեցաւ բնակչօք իւրովք։ Անօրինիք յամենայն ժողովուրդս զայս։ Ոչ անօրինիմք յօրէնս մեր։ Վասն իւր ի քաղաք անդր անօրինելոյ։ Անօրինել ոք յաստուածեղէն օրէնսն դիւրին մի՛ համարեսցի. եւ այլն։ Չանօրինեցայ. այլ զկաթողիկէ եկեղեցւոյ օրէնքն պատուեցի. (Լմբ. առ լեւոն.։)


Աշխարհագրութիւն, ութեան

s.

geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.

· Calfa


Աշխարհական, ի, աց

adj. s.

worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.

· Calfa

NBHL (2)

Մեծի վրթանիսի, եւ ամենայն աշխարհականաց քոց խնդալ. այսինքն բնակչաց հայոց աշխարհին. (Խոր. ՟Գ. 5։)

Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)


Աշխարհամէջ, միջի

s.

public square or place in a town or country.

· Calfa

NBHL (1)

Յաշխարհամէջս եւ ի ժողովրդաբնակս համարձակեցան յարձակել տեղիս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Աշխարհային

adj.

worldly, profane;
secular, lay, temporal.

· Calfa


Աշխարհաքաղաքացի, ցւոյ, ցեաց

s.

cosmopolite.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղաքացի աշխարհիս. բնակեալ յաշխարհի.


Աչալուրջ

adj.

alert, sprightly, vigilant, active, gay;
circumspect.

· Calfa

NBHL (1)

Գալ այսր համարձակութեամբ սրտիւ, եւ աչալուրջ երեսօք։ Այնպէս արժանի լիցուք կալ յաշխարհիս, զի եւ անդ եւս աչալուրջ առ միմեանս բնակիցեմք։ Աչալուրջ համարձակութեամբ տեսանել զտէրն կարասցուք. (Ոսկ. եփես. ՟Գ. ՟Ի.։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։) յորս միշտ յն. է լոկ, համարձակութեամբ կամ վստահութեամբ.


Ապականեմ, եցի

va.

to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ զարմանար դու ընդ առիւծս որ բնակեալ էին ընդ նմա, եւ ապականէին զնա. (Եփր. ծն.։)


Ապականութիւն, ութեան

s.

corruption;
destruction, ruin;
contamination, infection;
depravity, perversion, degeneration;
putrefaction, rottenness, sourness, staleness, rancidity;
— կուսի, defloration, debauchment;
տեղի՝ դուբ ապականութեան, sepulchre, tomb;
— բարուց, corruption, depravation of morals or manners;
յ— դնել՝ դարձուցանել, կարգել, հասուցանել, cf. Ապականեմ;
յ— դառնալ, լինել, անցեալ գնալ, cf. Ապականիմ;
ձմեռն ապականութեան, the winter destroyer or spoiler.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն։ Ի սատակումն եւ յապականութիւն յերեսաց երկրին։ Զքաղաքս յուդայ եդից յապականութիւն առ ի չգոյէ բնակչաց։ Կարգել յապականութիւն եւ ի դադարս ջայլամանց։ Շինել սեղան տեառն, զի դադարեսցէ ապականութիւն ի ժողովրդենէն։ Ապականեցաւ ապականութեամբ ամենայն երկիր։ Եդից զնոսա յապականութիւն յաւիտենական. եւ այլն։