Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Անհպելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Անհուպ.

NBHL (3)

որ եւ ԱՆՀՈՒՊ, ԱՆՀՊԱԿԱՆ. ἅψαυστος, ἁέπαφος. intangibilis, intactus. եւ այլն. Անմերձենալի. անմատոյց. անշօշափելի. արգելեալ կամ անհնարին ի հպիլ.

Կամ անկարօղ ի մերձենալ. որ չկարէ հպիլ.

ԱՆՀՊԵԼԻ Է. Անհնար է հպիլ. անմարթ է մերձենալ.


Անհրաման

See full entry →

adj.

without permission or licence.

NBHL (1)

Անհրաման բնութեամբ (վարեալ երկիր). (Փիլ.։)


Անձայն

See full entry →

adj.

without voice;
mute, without sound;
consonant.

NBHL (1)

Գրաւորական ձայնի տառիցն՝ ե՛ն որ ձայնաւորք են, եւ են՝ որ կիսաձայնք, եւ են՝ որ անձայնք. ձայնաւորի նմանեաց միտքն, եւ կիսաձայնի՝ զգայութիւնս, եւ անձայնի՝ մարմինս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 117։)


Անձայնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

loss of voice;
aphony.

NBHL (3)

ἁφωνία, ἁφασία. privatio vocis, silentium, loquendi impotentia, stupor. Անձայն կամ անբարբառ գոլն. պակասութիւն ձայնի. եւ անխօսութիւն. լռութիւն. պապանձումն. եւ ապշութիւն. սէսսիզլիք. սիւքիւթ, տիլսիզլիք.

Ընդհատ հատումն բայից, տի՛նա առաւել եւ անձայնութիւն կրել ամենեւին։ Պատճառս անձայնութեան լինել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)

Եւ ըստ քերականաց՝ իսպառ անձայն գտանիլն ոմանց ի բաղաձայն տառից.


Անձեռնընդել

See full entry →

adj.

untameable, savage, wild

NBHL (1)

Զօրէն շանց վայրենեաց եւ անձեռնընդելից։ Յընդելեաց եւ յանձեռնընդելից յանասնոց յանբաւ կոյտս։ Զանցուցանելով եւ զվայրենագունօքն եւ զանձեռնընդելիւքն՝ զառիւծուք եւ զկոկորդիլոսիւք։ Վայրենեացն եւ անձեռնընդելեացն. (Փիլ.։)


Անձեւ, ի, ից

See full entry →

adj.

unformed.

NBHL (2)

Անտեսիդ տեսիլ, եւ անձեւիդ կերպարան. (Շ. գանձ վրդվռ.։)

Անձեւ խայտառակութեամբ յայտնապէս պատկառեցուցանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Անձկալի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

narrow;
desirable.

NBHL (1)

Եղբարք իմ սիրելիք եւ անձկալիք. (Փիլիպ. ՟Դ. 1։)


Անձկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be narrow;
cf. Անձկամ.

NBHL (1)

Ի մեկնել նորա՝ անձկանայ առ նա։ Անձկացեալ եմ տեսանել զձեզ։ Անձկացեալ են առ ձեզ վասն առաւել շնորհացն Աստուծոյ՝ որ են ի ձեզ։ Անձկացեալ եմ առ ձեզ ամենեսին գթովքն Քրիստոսի Յիսուսի։ Ինքն իսկ յոյժ անձկացեալ է տեսանել. (Իմ. ՟Դ. 2։ Հռ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. Կոր. ՟Թ. 14։ Փիլիպ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 26։)


Անձկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to reduce to extremities, to force;
to narrow, to contract, to restringe.

NBHL (1)

Յանձին մեղացն յիշատակէ անձկացոյց (կամ անծկացոյց) զնա. (Ոսկ. փիլեմ.։)


Անձնագեղ, ոյ

See full entry →

adj.

well formed, elegant, handsome, beautiful.

NBHL (1)

Գեղեցիկ եւ վայելուչ անձամբ. աղուոր. տիլպէր.


Անձնական, ի, աց

See full entry →

adj.

personal;
hypostatical;
own.

NBHL (1)

Քահանայապետն ի սրբոցն սրբոց ոչ մտանէ պճղնաւորաւն, նուիրել զանձնական արիւնն։ Զանձնական զխուճապ Աստուծոյ յինէն ի բաց փարատեցուցեալ. (Փիլ. այլաբ.։)


Անձնապանծ

See full entry →

adj.

boastful, full of vanity;
— լինել, to be extolled.

NBHL (1)

ԱՆՁՆԱՊԱՆԾ ԼԻՆԵԼ. Պանծանալ յանձին. պարծիլ. սնափառիլ.


Անձնապուր

See full entry →

vn.

to escape, to fly, to have a narrow escape, to run away.

NBHL (1)

ԱՆՁՆԱՊՈՒՐ կամ ԱՆՁՆԱՊՈՒՐԾ ԼԻՆԵԼ կամ ԵՐԹԱԼ Ապրեցուցանել զանձն. ապրիլ. զերծանիլ. պրծանիլ. զինքը խալըսել. քենտինի գուրթարմագ.


Անձնասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

selfishness, self-love;
egotism.

NBHL (1)

Անձնասիրութեանն թշնամի իմաստունն է, սիրելով զարժանիսն սիրոյ՝ զարդարութիւն եւ զճշմարտութիւն. (Փիլ. լին.։)


Անձնաւոր, աց

See full entry →

adj.

animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.

NBHL (2)

Անանձնից եւ անձնաւորաց, անասնոցս, ասնոց. (Փիլ. այլաբ.։)

Հրամայէր որպէս անձնաւորի՝ քարին, փոխիլ ի յայլ տեղի. (Նիւս. սքանչ.։)


Անձնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to have a soul;
to be animate;
to live, to exist.

NBHL (1)

ψύχομαι. animor, ὐφίστομαι, subsisto. Հոգեւորիլ, շնչաւորիլ. զգենուլ ոգի կենդանութեան. գոյաւորիլ. առնուլ զտեսակ ինչ. գոյաւոր եւ անձնաւոր գոլ. կամ ենթակայանալ.


Անձնաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

personality;
hypostasis;
person.

NBHL (1)

Զիւր զյատուկ անձնաւորութիւնն ցուցցէ զերանելւոյն. (Փիլ. այլաբ.։)


Անձնդիւրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dissipation;
egotism, selfishness;
comfortableness;
անձնդիւրութեամբ շրջել, to live delicately.

NBHL (1)

Ըստ անձնդիւրի եւ ըստ փափկութեան շրջէին։ Անձնդիւրութեամբ շրջէին. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Անձնիշխան, աց

See full entry →

adj.

free, that has freewill, independent.

NBHL (1)

Անձնիշխան բարուք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Անձնիշխանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

freewill, choice, free agency, independence.

NBHL (1)

Կայ ի նոսա բարուցն անձնիշխանութիւն՝ յայն կոյս խոտորել, յոր իւրաքանչիւր ոք կամի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Անձուկ, ձկի, ձկոյ

See full entry →

adj. s.

narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.

NBHL (1)

Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)


Ագահեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.

NBHL (3)

πλεονεκτέω, φείδομαι Aveo, parco. Անկարգաբար յօժարիլ յինչս կամ յայլ իրս. ագահանալ.

ԱԳԱՀԵԼ ԶԱԳԱՀՈՒԹԻՒՆ Զհետ լինել, կամ զհետ պնդիլ ագահութեան. որպէս դնի ի յն. ագահութեան ետեւէ ինկնալ.

Կամիլ յափշտակել զօտարինն. զրկելով առնուլ. աչք տնկել.


Ամուր

See full entry →

adj. s.

solid, stable, durable, tough, lasting;
hard, strong, firm, fast;
compact, massive, thick;
locked, fastened. —, ամրի, րաց, րոյ, ոց, fort, fortification, fortress;
grotto, cave, cavern.

NBHL (1)

Բռնազբօսեսցի ոք ամուր (յն. ամրագոյն) զօրութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Ամոքախառն

See full entry →

adj.

cf. Ամոք.

NBHL (1)

Բարեխառն. մեղմ. կակուղ, անուշ. ի թիտալլը, միւթետիլ.


Ամոքանք, անաց

See full entry →

s. pl.

seasoning, sauce.

NBHL (1)

Կազմութեամբ պատրաստութեան, եւ համեմոցն ամոքանօք (յն. մի բառ)։ Հացք եւ աղ առանց ամոքանաց. անխմոր են հացքն, եւ աղն անխառն. (Փիլ. տեսական.։)


Ամոքեմ, եցի

See full entry →

va.

to soften, to calm, to compose;
to conciliate, to appease, to allay, to pacify, to reconcile;
to affect, to move, to touch;
to abate, to diminish;
to sooth, to caress;
to engage, to win over, to persuade.

NBHL (1)

Հաց կերակուր, եւ խորտիկ՝ աղ. որոց էր երբէք, զի եւ զոպայ համեմով ամոքեալ լինէր. (Փիլ. տեսական.։)


Ամոքումն, ման

See full entry →

s.

appeasement, assuagement, moderation, abatement;
inducement, persuasion.

NBHL (1)

Ամոքելն, եւ իլն. ամոքանք, որպէս մեղմութիւն կամ մեղկութիւն.


Ամպ, ոյ, ոց

See full entry →

s.

cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.

NBHL (1)

Ամպ խտացեալ կամ լրթագոյն, ահագնատեսիլ, կարկտաբեր, անձրեւաձիր, հրածին, լուսարփի. (Պիտ.։ Նար. եւ այլն։)


Ամպագոյն

See full entry →

adj.

having the colour or appearance of a cloud.

NBHL (1)

Արեգակն շող ամպագոյն ի վերայ ծագեաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 22։ (Իսկ իբր ամպատեսիլ՝ ըստ յն. ասի))


Ամպահարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be struck by lightning.

NBHL (1)

Հարուածիլ յամպոց. շանթահարիլ. կայծակէ զարնըւիլ.


Կամակարեմ, եցի

See full entry →

vn.

to act according to ones entire will, pleasure or caprice.

NBHL (1)

ἐκουσιάζομαι sponte ago. Ըստ կամս անձին գնալ. իշխել առնել ինչ ըստ կամի. ուժել. քեֆովը շարժիլ, կրնալ ընել.


Կամակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pleasure, contentment.

NBHL (1)

Հեշտ կանակութիւնք. հեշտալիք մարմնոյ. փափկութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 230։)


Կամամարտ

See full entry →

adj.

contentious, litigious.

NBHL (1)

Ակադիմականք, զորս կոչել սովոր է կամամարտս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 33։)


Կամարակապ

See full entry →

adj. s.

arcaded;
arcade;
atrium, porch.

NBHL (1)

Կամարակապ փողոցք կործանեցան. (Հ. կիլիկ.։)


Կամաւոր

See full entry →

adj.

spontaneous, voluntary, free.

NBHL (1)

Իսկ (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ.)


Կամաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

free-will, spontaneity.

NBHL (2)

Կամաւորութեամբ գալ ի չարչարանս, կամ ի խաչն. մեռանիլ եւ յառնել. (Շար.։ Նար.։ Աթ. ՟Ա։)

Ոչ պատրեաց զքեզ, այլ քոյին կամաւորութեամբ եկիր առաջի աստուծոյ (կրօնաւորիլ). (Մաշտ.։)


Կամենամ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Կամիմ.

NBHL (1)

Թէ զայլ ոք ընտրել կամենայք։ Որքան կամենայ ոք, եւ այլն. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ ՃՃ.։ Վրք. հց.։ Յայսմաւ.։ (Իբր կամիցիմ, ցիս, եւ այլն. կամ յօժարիլ. ուզելու ըլլալ )։)


Կամեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to bend to one's will or wishes, to persuade, to induce.

NBHL (1)

Տալ կամիլ. յօժարեցուցանել. հաւանեցուցանել. ուզեցնել.


Կամիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.

NBHL (2)

βούλομαι, θέλω , ἑθέλω volo. իսկ՝ ո՛չ կամիմ, չկամիմ, οὑ θέλω, οὑκ ἑθέλω nolo, non vis. եւ եւս δοκέω , εὑδοκέω complaceo, approbo αἰρέω eligo ἁξιόω dignor եւ այլն. որ եւ ԿԱՄԵՆԱԼ. կամիլ, կամենալ, ուզել. ... պ. քեամիտէն. Բերիլ կամաց յառարկայն, որ ըստ ինքնեան է բարին. վարել կամաց զներգործութիւն իւր. ցանկալ. յօժարիլ. ախորժել. հաճիլ. խորհել եւ ընտրել. եւ Խնդրել.

ԿԱՄԻՄ՝ ԸՆԴ. Ոճով ասի ի մեզ, որպէս Հաճիլ. յօժարիլ.


Կամշանամ

See full entry →

vn.

to be stubborn, obstinate, obdurate.

NBHL (1)

ԿԱՄՇԱՆԱԼ. Իբրու Կաշիանալ, խստանալ. կամ Պակասիլ ի լուսոյ.


Կամշոտիմ

See full entry →

vn.

cf. Կամշանամ.

NBHL (1)

Անուսմունք ոգւովն աչօք կուրացեալք եւ կամշոտեալք ... հայել ոչ կարեն առ ի տեսիլս իմանալեացն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 168։)


Կամք, մաց

See full entry →

s.

will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.

NBHL (3)

Յօրէնս տեառն են կամք նորա։ Կեանք են ի կամաց նորա։ Տէր ի կամս քո (այսինքն կամօք կամ ի կամիլդ քո) ետուր գեղոյ իմոյ զօրութիւն։ Առնել զկամս քո աստուած իմ կամեցայ։ Զկամս երկիւղածաց իւրոց առնէ տէր։ Առնէր ըստ կամաց իւրոց։ Արասցէ ըստ կամս իւր։ Զկամս շրթանց նորա ոչ արգելեր ի նմանէ։ Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեաց տէր։ Ամենայն կամօք խնդրեցին զնա։ Կամօք իմովք կամ իւրովք. (յն. կամաւորապէս։) Անձրեւ կամաց (այսինքն յօժարակամ)։ Եղիցիք դուք ինձ երկիր կամաց. այսինքն կամեցեալ, ցանկալի. եւ այլն։

Ո՛չ մեծութիւնն՝ երկնից առիթ լինի, եւ ո՛չ աղքատութիւն՝ գեհենի. այլ երկոցունց կամքն (ընտրութիւն կամ յօժարութիւնք) բարիք եւ չարք. զկա՛մս ուղղեսցուք. (Ոսկ. փիլիպ.։)

դիմազ. ԿԱՄ Է, ԷՐ, ԵՂԵՒ. ԿԱՄՔ ԵՆ, ԷԻՆ, եւ այլն. դիմազ. δοκέω, δοκεῖ, ἕδοξε, συνευδοκεῖ , βούλομαι censeo, videor, visum est, placet, volo. Հաճոյ կամ բարւոք թուի. լաւ. կամիլ. հաճիլ. Յիշեցուցանել ձեզ այսուհետեւ կա՛մ է ինձ։ Եւ նմա կամ իցէ բնակել ընդ նմա։ Կամ եղեւ եւ ինձ կարգաւ գրել քեզ։ Որոց զիա՛րդ եւ կամ եղեւ անձանց իւրեանց, բերէին նուէրս տեառն։ Եթէ կամք իցեն արքայի։ Եթէ կամք իցեն քեզ։ Գրեցէ՛ք, որպէս կամք իցեն ձեզ։ Իբրեւ կամք եղեն աստուծոյ. եւ այլն։


Կայական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

firm, solid, stable, stationary;
chant, plain-song.

NBHL (1)

Տաղից, երգոց, չափականաց, կայականաց, պարաւորաց. այսինքն երգոց որ նուագին կալով առ ետեղ առանց պարելոյ. (Փիլ. տեսական.։)


Կայանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be composed;
cf. Կամ.

NBHL (2)

ἴσταμαι sto, consisto. Կայս ունել. անշարժ առնուլ. կալ. զետեղիլ. հաստատիլ. դադարել.

Կայանան եւ զտեղի առնուն եւ մնան. (Փիլ. այլաբ.։)


Կայթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to clap the hands or stamp the feet in sign of joy, to applaud, to load with applause;
to dance, to leap, to jump, to caper, to cut capers.

NBHL (1)

κροτέω, ἑπικροτέω applaudo, complaudo, concrepito. Կայթս հարկանել. բաբախել զձեռս եւ զոտս. դոփել ոտիւք. ոստոստել ուրախութեամբ. եւ Ծափել. շաչել. չառաչել. լծ. եւ կայտռիլ. խայտալ. ցաթկել, ցաթկտել, ծափ զարնել.


Կայթիւն

See full entry →

s.

clapping of hands;
stamping;
shouting, applause, cheers, acclamations;
caper;
clattering.

NBHL (2)

Սաստիկ եղեալ լինի ի շարժմանէն կայթիւնք։ Կայթումն յամենեցունց իբրեւ ի միասին խնդութեամբ։ Իրանին կայթմանէ դէ՛պ է պատառել մասին այնմ ամպոյն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 48։)

Բագնօքն հրովն եւ աղբերբն ահագին իմն տեսիլ եւ փայլումն, եւ թնդմունս եւ կայթմունս գործէին. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)


Կայլակ, աց

See full entry →

s.

drop, globule.

NBHL (1)

θρόμβος gutta, stilla, grumus sanguinis concretae (որպէս թէ Կաթլակ) Կաթիլ. շիթ. կաթ.


Կայլականամ, ացայ

See full entry →

vn.

to drop, to flow by drops, to fall drop by drop, to trickle;
to leak, to run out;
to stream, to flow.

NBHL (1)

ԿԱՅԼԱԿԱՆԱՄ ԿԱՅԼԱԿԵՄ ԿԱՅԼԱԿՆԱՆԱՄ. σταλάω, καταστάζω stillo, destillo. Բղխել, հոսել իբրեւ զկայլակս. ծորիլ. թորթորիլ. ցայտել. յորդել. վազել՝ ցաթկել արունի, ջրի, եւ այլն.


Կայլակեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Կայլականամ.

NBHL (1)

ԿԱՅԼԱԿԱՆԱՄ ԿԱՅԼԱԿԵՄ ԿԱՅԼԱԿՆԱՆԱՄ. σταλάω, καταστάζω stillo, destillo. Բղխել, հոսել իբրեւ զկայլակս. ծորիլ. թորթորիլ. ցայտել. յորդել. վազել՝ ցաթկել արունի, ջրի, եւ այլն.


Կայծախառն

See full entry →

adj.

mixed with live coals;
smouldering.

NBHL (1)

Էր զերիս աւուրս ի կայծախառն մոխրին, եւ ոչ մեռաւ. (Հ. կիլիկ.։)