most eloquent, sublime in speech.
sublime language;
praise, encomium.
Վսեմաբանութեամբ փառաւորել մաքուր սպասաւորաց՝ զօրութիւն անուանեաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
of high or illustrious lineage.
Վսեմ ըստ զարմի. վեհ. երկնային.
Տու՛ր թեւս կոճոպեալ անդամոցս՝ վերանալ ի վսեմազարմիցն երամս. (Բենիկ.։)
sublime in thought, sublime genius;
high-hearted.
ՎՍԵՄԱԽՈՀ կամ ՎՍԱՄԱԽՈՀ. Բարձրախորհուրդ. մեծախոհ. վսեմամիտ. գերիմաստ.
Տեառն իմոյ գերահռչակելոյ եւ վսեմախոհ դատաւորի բազմասցի ողջոյն։ Վստահանալով ի քո վսեմախոհ գիտութիւնիդ, տալով պատճառս՝ իմաստնոյդ, զի իմաստնագոյն եւս լիցիս. (Ճ. ՟Ա.։ Արշ.։)
extraordinary wit, great sagacity, acumen, genius.
Եթէ աղէքսանդրոս իւրով վսեմախոհութեամբ պատերազմօղ քաջ է, երթիցէ միայնակ, եւ տացէ պատերազմ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Վսեմաբան.
cf. Վսեմ.
ՎՍԵՄԱԿԱՆ կամ ՎՍԱՄԱԿԱՆ. ἰερός sacer, sacerdotalis ἰερότατος augustissimus. Վսեմ. վեհ. վեհական. բարձրապատիւ. գերագոյն. ծայրացեալ. երկնային. սրբազան, քահանայական.
Յաթոռն վսեմական զետեղումն։ Սրբոյ եկեղեցւոյ վսեմական սահմանք օրինադրեցին։ Յետ վսեմական վերծանութեան սրբոյ աւետարանին. (Մաքս. եկեղ.։)
Զաստուածայնոյն եւ զվսեմականին բնակութիւն բերելով ի վերայ մեր. (Պղատ. տիմ.։)
Եւ հիւանդութիւն՝ վսեմական գոլով բնութեան (գլխոյ՝) իրաւապէս սրբազան կոչի. (անդ։)
Իսկ դու ո՛վ վսեմական, եւ սրբազնութեանցն նախապետական։ Վսեմական վակասակիրդ։ Ի քումմէ մաքրափայլ եւ վսեմական պետութենէդ. (Մագ. ստէպ։)
Վսեմականի, աստուածասիրի, եւ հոգեւոր տեառն. (Յհ. կթ.։)
Մեծաւ բարձրութեամբ, վսեմական գովութեամբ։ Վսեմական վարուց նախընթաց եւ յառաջաշաւիղ։ Պէտք եւ գլխաւորք, նահապետք վսեմականք. (Նար.։)
Մի՛ մոռանար զընտանեկիցս քո, եւ մի՛ զվսեմական զայս փարախ։ Ի վանս վսեմական եւ փառաբնակ ուխտիս։ Վսեմական փառազարդութեամբ շնորհազարդեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ուռպ.։ Գանձ.։)
high-minded, endowed with an elevated mind, with lofty sentiments, noble, magnanimous.
Իմաստիցն խորս, որ անհետազօտելիք ասացան ի վսեմամիտ գերահրաշիցն. (Նանայ. յռջբ։)
high-mindedness, magnanimity.
to rise above, to excel, to surpass.
ՎՍԵՄԱՆԱՄ կամ ՎՍԱՄԱՆԱՄ. Վսեմ լինել. ծայրանալ.
Զհայրն իմ եւ զքահանայապետ. (զմիտսն վսեմացեալս (կամ վսամացեալս), եւ այլն. Խոր. ՟Գ. 68։)
most excellent.
head, chief, excellency, eminence.
ՎՍԵՄԱՊԵՏ կամ ՎՍԱՄԱՊԵՏ. Վսեմ պետ. վեհապետ. իշխան կամ քահանայ.
Զաշոտէ ասեմ զնազելի վսեմապետէ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
principality, chief power, highest dignity.
ἰεραρχία hierarchia. Վսեմապետութիւն. սրբազնապետութիւն. քահանայապետութիւն.
Սարկաւագունք դասակցեալք ընդ քահանայս իսկ եւ իսկ զկնի քահանայականն վսեմապետութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
sublimely, eminently, excellently.
Վսեմ օրինակաւ. եւ Վսեմական. ծայրագոյն.
Վսեմապէս խնդութեամբ զեղեալ եպիսկոպոսն երջանիկ. (Նար. խչ.։)
most eminent.
eminence.
sublimity, elevation, highness, excellence, eminence, grandeur.
to assure, to reassure, to inspire confidence, to embolden, to give hopes.
Ամաչեմ աղաչել զոր բարկացուցիդ. այլ վստահացուցանեն զիս յիշատակք խորոց անբաւելի մարդասիրութեան քո. (Սարկ. աղ.։)
cf. Վստահանամ.
cf. Վտանգեցուցանեմ.
Վտանգեմ զքեզ ի սաղմոսելն ... Եղբայր իմ վտանգէ զիս՝ ասա եւ անդր շրջելով։ Հոգք սոցին վտանգեն զիս յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ։)
to put in peril, to endanger, to expose, to venture, to hazard, to put in jeopardy, to risk;
to ill-treat, to importune, to torment;
— զառողջութիւն, to ruin the health.
to drive away, to expel, to banish, to exile, to expatriate, to cause to wander or stray;
— ի ծառայութիւն, to reduce to slavery to lead into bondage.
to revolt, to rebel, to rise up against, to mutiny.
to dislodge, to remove, to expel, to drive away, to send off, to banish, to exile;
to usurp, to seize, to assume wrongfully.
to drive from home, to cause to become fugitive, wandering, houseless, homeless.
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
cf. Վրդովեցուցանեմ.
to alarm, to rouse, to disquiet, to trouble, to disturb, to perturb, to agitate.
to make use of defensive weapons;
— զոք, to slay with a weapon.
to make mistakes in writing.
cf. Վրիպեցուցանեմ;
cf. Վրիպիմ.
Եթէ ոչ վրիպեսցիս (այսինքն խոտորեսցիս կամ ազատեսցիս) ի չարէ, ոչ աղաչեմ զտէրվասն քո. (Վրք. հց. ՟Ի։)
to cause to fail or miss, to turn aside, to mislead, to deceive, to delude, to pervert;
to deprive of, to take away;
cf. Մազ.
to brush.
to neigh;
to neigh after.
Ձիք մատակախանձք եղեն, իւրաքանչիւր ի կին ընկերի իւրոյ վրընջէին. (Երեմ. ՟Ե. 8։)
cf. Տագնապեցուցանեմ.
to put to trouble, to embarrass, to perplex, to puzzle, to torment, to grieve;
to constrain, to force, to tease, to importune;
to urge, to hasten, to solicit, to quicken;
ահիւ —, to strike with terror, to appall, to terrify.
to fatigue, to tire, to overdo, to harass, to oppress, to vex.
to stretch on the earth;
to beat down, to overthrow.
to care, to take care of, to preserve;
to nourish, to maintain, to sustain, to feed;
to cultivate;
to foment, to stir up;
— զախտս, to cherish, to flatter vices;
— զխռովութիւն, to foment disturbances;
cf. Ձու.
cf. Տակակոտոր առնեմ.
cf. Տակակոտոր առնեմ.
to root up, to pluck up by the roots, to extirpate.
to give to drink.
to daguerreotype.
to versify.
cf. Տաղաւարիմ.
to cauterize.
cf. Ժողովեմ.
to annoy, to disturb, to importune, to trouble, to molest.
to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.
Դեռ ընդ յարկաւ մարմնոյս եմք, որ ծանծանայ եւ տաղտկացուցանէ զմեզ։ Մի՛ բազմութեամբ բանիցս զլսելիսն աստուծոյ տաղտկացուցանել. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
Որ այսչափ շուրջ զմեօք մածեալ ունիմք զբազմութիւն վկայից։ Իբրեւ զմարախ մածեալ զցանգով յաւուր ցրտոյ։ Մածեալ է ի տախտակս սրտից նոցա։ Մածանէր ահն ի վերայ. (Եբր. ՟Ժ՟Բ. 1։ Նաւ. ՟Գ. 17։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 1։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 15։)
curds, curdled milk, clotted cream;
*— ծախեմ, puss in the corner;
*— ծախեմ խաղալ, to play at puss in the corner.
cf. Ըստանձնեմ.
induction, consequence.
Որ ի նուազէն զմեծն յարդարէ, մակածութիւն ասի. ո՛րգոն, վասն զի մարդ եւ ձի զներքին կլափն շարժէ, ապա ուրեմն եւ ամենայն կենդանի. որ ոչ է հարկաւոր. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.
Իբրեւ հօտք ի մէջ մակաղատեղի իւրեանց։ Ի մակաղատեղս հօտից, եւ ի հանգրուանս անդւոց։ Մակաղատեղք խաշանց, կամ հովուաց. (Միք. ՟Բ. 12։ Ես. ՟Ժ՟Է. 2։ ՟Լ՟Ե. 7։ ՟Կ՟Ե. 10։ Երեմ ՟Լ՟Գ. 12։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 14։)
surname;
title.
Արդարութեան իմն մականուն է նոյ։ Որոց եւ մականուանս եդին այլս այլք. զհուրն հեփեստոս կոչեցին, իսկ հերա զօդ, եւ զջուր պոսիդոն, զերկիր դեմետրա. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. տեսական.։)
plane, plain, flat, level;
plane, level surface.
Զմակարդակ բոլոր կենցաղականս դուզնաքեայ ըղձման իմոյ տռփելոյդ։ Ի բարձրագոյնն մակարդակ լեառն ձգեա՛ զքոյդ վեհական խոհեմութիւն. (Մագ. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Է։)
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
accessory, additional.
Անունն երկակի է, կա՛մ եղուտ, կամ մակեղուտ. եւ սա ասի մակեղուտ ամենայն պատահումն՝ որ յէութեան (այսինքն ի գոյացութեան) ունի զգոլն։ Մակեղուտն եթէ բազում բնութեան պատկանի, պատահումն լինի. իսկ եթէ միոյ բնութեան պատկանի, յատուկ լինի՝ որ էր մակեղուտ. որպէս յոժամ մարդոյ ասեմք յատուկ գոլ զծիծաղականն։ Մակեղուտ է, որպէս սեաւն, սպիտակն։ Պատուականագոյն է եղուտն քան զմակեղուտն։ Եղուտքն յեղտիցն լնանին, եւ ոչ ի մակեղտիցն. (Անյաղթ պորփ.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
Եթէ պարիսպ եցէ, շինեսցուք ի վերայ նորա մահարձանս արծաթիս (կամ մարտկոցս արծաթեղէնս)։ Կախեցէք զսա առաջի մահարձանաց պարսպաց քաղաքիս։ Անկան մահարձանք, եւ կործանեցան պարիսպք նորա. (Երգ. ՟Ը։ 9։ Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ծ. 15։ տե՛ս եւ Ես. ՟Ի՟Ա. 11։ ՟Ի՟Գ. 13։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 4։ Ողբ. ՟Բ. 8։)
Զգուշացեալք մահարձանացն՝ պահապանք պարսպացն են. եւ մահարձանք (լս. արպահ) են, որ ի գլուխ պարսպաց արձանքն, զոր մարտկոց, եւ ոմանք նետակալ կոչեն։ Բայց գտի ի գիրս ուրեմն՝ առեալ ի դէմս գերեզմանին քրիստոսի ... պահեցէ՛ք զմահարձանն, զգերեզմանն՝ որ էր փորեալ ի վիմէ. (Գէ. ես. ի Սարգսէ.։)
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
Եմ եմ եւ ես մարդ մահկանացու հանգոյն ամենեցուն։ Մահկանացուն զիա՞րդ խելամուտ լիցի ճանապարհաց իւրոց։ Բնակութիւն ամենայն մահկանացուի երկիր է։ Երկեար ի մահկանացու մարդոյ։ Մի՛ ի մարմինս մահկանացուս աստուածակերպ ճոխանալ։ Պա՛րտ է մահկանացուիս այսմիկ զգենուլ զանմահութիւն.եւ այլն։
cellular.
Երբեմն ի մաղատեսակս ի միասին հոսիլ գործեաց կակղապէս՝ իբրու օդ գոլով, եւ երբեմն հոսմանն ի վեր դառնալ ընդ մաղատեսակս (ի պէտս շնչառութեան). (անդ։)
patine;
plate, dish.
Օրհնութիւն սկհւոյ եւ մաղզմայի։ Զմաղզմայն եւ զսկիհն։ Հացն յաջոյ ձեռին մաղզմայիւ։ Դնեմք զհացն ի հիւսիս՝ մեզ ի ձախմէ՝ մաղըզմայիւն. զի խոնարհ է մաղըզմայն. (Մաշտ.։ Մխ. դտ.։ Վանակ. հց.։ Վրդն. աւետար.։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
maternal.
Տեսանեմ բազմեալ ի վերոց գրկաց մայրական, եւ ոչ բաժանեալ ի ծոցոյն հայրական։ Ի մայրական խանձարրոց։ Կապանացն կուսանաց եւ մայրականաց. (Ճ. ՟Գ. եւ Ճ. ՟Ա.։ Ածաբ. ի պասեք. ՟Բ։)
Աղաչեմք զծնօղն՝ մայրական սիրովն համբուրել զմեզ. (Նար. երգ.։)
built of cedar.
Շինեցեր տախտակամածս ի մայրից. զի զայրացար ի մայրակերտս հօր քոյ. (Երեմ. ՟Ի՟Թ. 15. յն. այլազգ։)
prostrate, prone.
Մայրամած դիմօք մաղթեմ զդասս սրբազանիցդ. (Ուռպ. յիշ.։)
native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
Մեք եմք քառասուն եպիսկոպոս ի զանազան իշխանութենէ. որ եւ եօթն՝ մայրաքաղաքացի եմք. (Վրք. ոսկ.։)
mam, mamma, dear mother.
Մա՛յրիկ, զայս թեկղ կա՛լ առ քեզ յիմ տեղւոջ։ Մայրի՛կ իմ, ծարաւի եմ։ Մայրիկ իմ, մայրիկ իմ, մնա՛ ինձ։ Քաղցրիկ մայրիկ իմ մայրիկ, մի՛ թողուր զիս. (Ճ. ՟Գ.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի.։)
cf. Մանանիխ.
ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
Ես՝ ո՛վ արք աթենացիք, համբուրելով սիրեմ զձեզ, բայց հաւանիմ աստուծոյ մանաւանդ՝ քան եթէ ձեզ. (Պղատ. օրին.։)
Եւ մանաւանդ՝ մարմնաւորք եւ երեւելիք։ Մանաւանդ զի յուսացեալ եւս վստահ իցեմք. (Եզնիկ.։)
Քան զգիրս չեմք իմաստնագոյնք, մանաւանդ իսկ քան զհոգին սուրբ. (Կիւրղ. ծն.։)
necklace, collar;
— երեւակի, Saturn's ring.
Մանեակ յերկոտասան կանգնոյ շուրջ զնովաւ (զսեամբ). (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 21։)
youngest, younger, minor, under age.
Յառաջեաց յովհաննէս, զի մանկագոյն էր, բայց ոչ եմուտ ի գերեզմանն. պատուեաց զպետրոս, զի գլխաւոր էր. (Զքր. կթ.։)
child-murdering.
Արտաքուստ մանկակատոր արասցէ սուր. (Մխ. երեմ.։)
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
Մանրամասն նկարիցն (կամ քարիցն) շարադրողն՝ պատմութեան արժանի գործեաց զճեմեալ յատակս գետնոյս. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
thin drizzle or dew.
Եւ ապա կարծեմ իբրեւ ամպ մի մանրացօղ, նոյնպէս թանձրութիւն գոլորշեացն յարտօսր լուծանի. (Բրս. գոհ.։)
to be impatient, fretful, to fidget, to lose patience, to be vexed;
to be ill-tempered, cross, angry, irritated, exasperated.
Նեղասրտեցայ յոյժ ի բազում աշխատութենէն։ Մի՛ նեղասրտիր, այժմ արձակեմ զսա, եւ խօսիմ ընդ քեզ։ Ոչ նեղասրտեցաւ, եւ խոժոռեցաւ ինչ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Զ։)
Նեղասրտեալք՝ զչարելով խօսին. (Մխ. երեմ.։)
knavish, roguish, cheating, crafty;
falsifying, forging;
stealing.
Ոչ եթէ յաղթեմք միայն, այլեւ զնենգչօքն իսկ յաղթեմք. (Ոսկ. հռ.։)
balista;
arbalet, crossbow;
catapult.
Շինեսցե՛ս շուրջ զնովաւ մարտկոցս, ածցես շուրջ զնովաւ նետակալս։ Պատնէշս եւ նետակալս շինեսցէ՝ սատակել զանձինս բազմաց։ Արկանել հող, եւ շինել նետակալս։ կանգնեցէ՛ք զնովաւ նետակալս։ Շինեցին պատուարս եւ նետակալս եւ մեքենայս բազումս. (Եզեկ. ՟Դ. 2։ ՟Ժ՟Է. 17։ ՟Ի՟Ա. 22։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 27։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 20։)
drawing a bow;
serving to launch an arrow;
cf. Նետընկէց;
— առնել, լինել, to shoot, to let fly an arrow, to draw a bow, cf. Նետահարեմ.
sister-in-law;
—ք, period or cycle of six hundred years, or months;
in, into;
within;
ի — անձինդ, in thyself;
— արհեստին, skilled in art.
Առ ամենայն պատկեր, եւ ներ գիր, եւ ներ երաժշտ ... խոհեմական գոլ դատաւոր պարտ է. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
cf. Ներանձնաւոր.
Կամելով ցուցանել, եթէ մարդ ներանձնական է, այսինքն շնչական, յընդհանրականացն զայսոսիկ ցուցանեմք. ամենայն կենդանի շնչական է։ Զզանազանութիւնս սոցա ասաց գոլ ներանձնականս, այլ ոչ մարմնականս, որ է առաքինութիւն եւ մակացութիւն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)
internal, interior, inward;
innate, natural.
Անեղն, անմահն, եւ որքան այլ ինչ են այսպիսիք՝ ըստ բնութեանն ներգոյք՝ յաստուած։ Կոչէ եւ ձեռն՝, վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ի ներգոյէն բարեփառութենէ նորա։ Ի ներգոյէդ ի ձեզ բարեփառութենէդ։ Ներգոյին ի նմա ի վերայ ամենեցունց գերակայութեանն։ Գիտեմ զներգոյիդ ի ձեզ հաւատոյ անշարժութիւն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.
Բայ, սահմանական՝ ներգործական. կոփեմ, կոփես, կոփէ. (Թր. քեր.։)
Եւ է ներգործականն՝ իշխանականն առ այլս, եւ զօրութիւն ի վերայ ուրուք, յորժամ ես ի յայլս ազդեմ։ Յորժամ լինի ձայնն կրաւորական, եւ իրքն ներգործական, որպէս տանիմ. եւ կամ յորժամ ձայնն ներգործական, եւ իրքն կրաւորական, որպէս զգենում. (Երզն. քեր.։)
activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.
Բայ է, որ ներգործութիւն կամ կիր յարկացոցէ։ Ներգործութիւն է, գտնեմ, եւ կիր, գտանիմ. իսկ միջին է, որ երբեմն ներգործութիւն, եւ երբեմն կիր յարկացոցէ. որգոն, մեռանիմ, տանիմ, խորհիմ, սփածայ, մոռացայ. (այսինքն հասարակ, եւ չէզոք) (Թր. քեր.։)
harmonically, harmoniously.
Փոքր ինչ արդեօք առասպելաւ վարիլ պարտ է, եթէ հանդերձեալ եմք ներդաշնակապէս յայտնել զայժմու ասացեալդ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
harmonious, harmonic, tuneful, cadenced, concerted.
ἕμμελος concinnus. որ եւ ՆԵՐԱՆՈՒԱԳ. Յարմարական. զուգայարմար. համեմատ.
harmony, accord;
symphony;
concert.
ἑμμέλεια apta modulatio, concinnitas. Բարեյարմար յօդաւորութիւն. չափակցութիւն. համեմատութիւն ձայնից եւ շարժմանց.
Ըստ համեմատութեան եդեալ սոցա անուն ամենեցուն՝ ներդաշնակութիւնս անուանեաց։ Կաքաւանացն՝ սպառազինական եւ խաղաղական ներդաշնակութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
made of fibres or nerves.
Այն՝ որոյ նիւթն է նեարդ, կամ ջիղ. որպէս արջառաջիլ, փոկ. յորոյ վերայ պատեալ զքեմուխտ՝ վարէին որպէս ճոպան, այսինքն չուան՝ պարան կարկամ եւ անբեկանելի.
Հանեալ յասպազինէն զներդեայ եւ քեմըխտապատ պարանն։ Ահեակ ձեռամբն ի ներդեայն աճապարեալ հսկային. (Խոր. ՟Բ. 82։) (լծ. յն. νευρώδης, νεῦρον nerveus, nervus ).
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
ներկուռ իսկ ոչ եմ լեալ այդպիսի արհեստիդ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներկուռ բանի. (Յիսուս որդի.։)
cf. Ներկուռ.
Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն (կամ ներկուռ) բանի։ Միայն ինքեանց ներհուն եղեալ որ յայն ազգէ գոլով սերեալ. (Շ. վիպ.։)
encyclopedia.
Արիստոտէլ՝ որ ի ներշրջանակսն ճեմէր, յեւրիպոսէ յաղթեալ գտանէր. (Մխ. այրիվ.։)
indulgence;
pardon, remission, mercy, pity;
ներողութեամբ, indulgently.
Յուշ առնեմք անձանց զաստուծոյ ներողութիւնն առ մեզ. (Խոսր.։)
in, within, inside;
cf. Ներքս.
Ի ներս անկեալ թշնամութիւնս։ Էած ի ներս զնոր աւանդութեանցն գիւտս։ Այն՝ որ երկրորդ կամօք աստուծոյ եմուտ ի ներս. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. ովս.։)
cf. Նեարդ.
inferior, interior.
Անջրպետեմ զջուրսն վերին եւ ներքնական. (Շ. իմ. եղակ.։)
ground-floor;
cellar.
καταγέα, κατωγέα subterraneum, interior contignatio juxta terram եւ ἁποθήκη ἑσωτέρη reconditorium, repositorium interius μυχαίτατον τῆς οἱκίας intimus aedis recessus. եւ Ներքին տուն կամ սենեակ. ստորին յարկ. եւ Շտեմարան. եւ Ներքին խորշք կամ ալք. տանը ներքեւը, վարի խաթը.
Վերնատանցն, եւ շտեմարանացն ներքնատանց (յն. (ներքնոց). ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 20։)
internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.
Դուք ի ներքուստ աստի էք, եւ ես ի վերուստ անտի եմ։ Ընդարձակութիւն լիցի տանն ի վերուստ եւ ի ներքուստ։ Ի ներքուստ մինչեւ ի վեր։ Ի ներքուստ մինչեւ ցմէջս։ Կանգունք երկուք ի ներքուստ.եւ այլն։
in, into, inside;
մտանել ի —, to go in, to enter;
ընկալաւ զնա ի —, he took him in, he received him;
եդաք ի — ի սենեակն, we placed it in the room.
Եւ եւս ի ներքս արկանիցեմք զանձինս. այսինքն միջամուխ լիցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
anathema, excommunication, malediction, curse;
imprecation, execration;
լինել ի —ս, to become anathema, to be a subject of execration;
առնել զոք ի —ս, տալ զոք ի —ս, to subject a person to execration;
ընդ —իւք կապիլ or անկանիլ, to be excommunicated or execrated;
—ս արձակել, —ս ի վերայ կարդալ, to anathematize, to curse;
—ս ի հետ արկանել or զկնի արձակել, to load with cursing, to curse, to execrate, to imprecate;
to excommunicate.
Նզովս ի հետ արկացէ։ Ատեամք, եւ նզովս զկնի արձակեմք. (Եղիշ. ՟Է։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)