Entries' title containing եմ : 4433 Results

Պնդացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to strengthen, to affirm, to consolidate, to harden, to stiffen;
— զորովայն, to bind, to constipate.


Պնդեմ, եցի

See full entry →

va.

to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.


Պնչատեմ, եցի

See full entry →

vn.

to cut off the nose.


Պշնեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Պշնեմ.


Պշուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to look at fixedly or attentively, to cause to rivet one's gaze on.


Համարեմ, եցի

See full entry →

va.

to count, to number, to calculate;
to esteem, to reckon, to consider.


Համարձակեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Համարձակեցուցանեմ.


Համարձակեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to embolden, to make bold or courageous, to reassure;
to permit, to allow;
to render impertinent.


Համբարեմ, եցի

See full entry →

va.

to warehouse;
to provide, to furnish food, to victual, to revictual, to lay in a stock of, to store;
to lay by, to hold in reserve, to amass, to gather, to treasure up.


Համբաւակոծ առնեմ

See full entry →

sv.

cf. Համբաւեմ.


Համբաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to celebrate, to sing the praises of, to praise;
to make public, to divulge, to let out, to noise or rumour abroad, to publish, to make known every where.


Համբերեմ, բերի, բեր, բերեցի, բերեա

See full entry →

vn.

to have patience, to be patient, to endure, to suffer, to support, to bear, to undergo, to sustain;
to persevere, to remain firm and constant, to persist;
to wait;
— յամուսնութէնէ, to live single;
to live continently, chastely;
որ համբերեսցէ ի սպառ՝ նա կեցցէ, he that shall endure unto the end, the same shall be saved.

NBHL (2)

Նեղութեան համբերեցէ՛ք։ Վասն քո համբերի նախատանաց։ Չարեացս ոչ համբերիցեմք։ Բարկութեան տեառն համբերից (կամ համբերեցից)։ Որպիսի հալածանաց համբերի։ Երանեալ է այր՝ որ համբերիցէ փորձանաց։ Համբերեցէք աւուրս եւս հինգ։ Ես համբերես ձեզ։ Եւ ես քեզ համբերի զօրհանապազ։ Համբե՛ր տեառն, եւ քաջալերեա՛ց։ Համբերելով համբերի տեառն։ Համբեր անձն իմ բանի քում։ Համբերից անուան քում։ Վասն անուան քո տէր համբերի։ Որ համբերեսցէ կամ համբերեացն ի սպառ, նա կեցցէ.եւ այլն։

Դիւրաւ համբերեմք մեծի նեղութեանս առ սէր այնր յուսոյ՝ զոր տեսանեմք. (Եղիշ. ՟Ը։)


Համբուրեմ, եցի

See full entry →

va.

to kiss, to embrace;
*to buss;
— զմիմեանս, to kiss or embrace each other;
— ակամայ, to kiss unwillingly;
ստէպ —, to be always kissing;
— ձեռս, զաջ ուրուք, to kiss the hands;
համբուրեաց ընդ նմա, he kissed him.

NBHL (1)

Երկրպագեմք նորոգողիդ, համբուրեմք սիրով զպարգեւս. (Տաղ.։)


Համբուրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to familiarize, to domesticate.


Համեղացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to render savoury, to sweeten, to season.


Համեմ, ոց, աց

See full entry →

s.

amomum;
spice;
cf. Համեմանք.

Etymologies (3)

, ի-ա, ո հլ. «կծու համ ունեցող սամիթ և լտ. amomum կոչուած բոյսը» Գա-ղիան. Բժշ. «կերակուրի հանդերձանք» Փիլ. քհամադամ, ընտիր կերակուրներ» Մանդ. Երզն. ժ. Խոր. «վարպետ խոհարար» Յճխ. որից համեմել «որևէ համեմով ուտելիքը հա-մեղացնել» ՍԳր. համեմունք Ոսկ. մ. գ. 12 համեմական «քաղցրալուր, անուշ (լեզու)» Վրդն. պտմ. համեմիչ Մանդ. հացհամեմ «արջնդեղ, anethum կամ հու պան, trigo-nella foenum-graecum L» (տե՛ս Տիրա-ցուեան, Contributo § 228) Վստկ. Բժշ. յետ-նաբար գրուած է նաև համիմ Գաղիան. համ-համ Բժշ. (շփոթելով համամայ բառի հետ)։

ՆՀԲ իրարից տարբերելով երկու նշա-նակութիւնները՝ «համադամ» իմաստով դնում է համ բառից, իսկ երկրորդ «հա-մեմեղէն» իմաստով կցում է յն. ἂμωμον լտ. amomum բառերի հետ։ Հիւնք. հյ. համ և յն. ἀμωμον։ Canini, Et. étym. 31 համ և համեմ=սանս. hima «փոքր կարդամոմ» և յն. ἂμωμον։ (Վերջին յն. բառը Boisacq 59 կցում է եբր. *hamom ենթադրեալ ձևին, որ հանում է սեմա-կան hmm (արաբ. [arabic word] hamm) «տա-քանալ» արմատից, իբր «տաքացուցիչ դեղօրայք»։ Այս դէպքում հյ. բառը իր նախաձայնով աւելի համապատասխան պիտի լինէր սեմական ձևին)։ Հիւբշ. (առ. Jensen, Hitt. u. Arm. 97) ռնում է հյ. համ բառից՝ -եմ մասնիկով. հմմտ. խոհեմ, վաղեմի։ (Բայց այս երկուսն էլ ածական են, մինչդեռ համեմ գոյա-ևան է)։

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. ճամեմ, Ախց. Երև. Կր. համէմ բռինձ», Ղրդ. հա՛մէմ «շաքար», Տփ. համիմ. Սվեդ. հmմիմ «պղպեղ» (բայց յատկապէս «կարմիր պղպեղ»), Հմշ. հօմիմ. Սլմ. Վն. խամեմ, Մկ. Ոզմ. խամիմ.-այս բառից է Մշ. առվահամեմ «մի տեսակ հոտաւէտ բոյս, որ ապրի մէջ են դնում»։


Համեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Համեմեմ.

Etymologies (3)

, ի-ա, ո հլ. «կծու համ ունեցող սամիթ և լտ. amomum կոչուած բոյսը» Գա-ղիան. Բժշ. «կերակուրի հանդերձանք» Փիլ. քհամադամ, ընտիր կերակուրներ» Մանդ. Երզն. ժ. Խոր. «վարպետ խոհարար» Յճխ. որից համեմել «որևէ համեմով ուտելիքը հա-մեղացնել» ՍԳր. համեմունք Ոսկ. մ. գ. 12 համեմական «քաղցրալուր, անուշ (լեզու)» Վրդն. պտմ. համեմիչ Մանդ. հացհամեմ «արջնդեղ, anethum կամ հու պան, trigo-nella foenum-graecum L» (տե՛ս Տիրա-ցուեան, Contributo § 228) Վստկ. Բժշ. յետ-նաբար գրուած է նաև համիմ Գաղիան. համ-համ Բժշ. (շփոթելով համամայ բառի հետ)։

ՆՀԲ իրարից տարբերելով երկու նշա-նակութիւնները՝ «համադամ» իմաստով դնում է համ բառից, իսկ երկրորդ «հա-մեմեղէն» իմաստով կցում է յն. ἂμωμον լտ. amomum բառերի հետ։ Հիւնք. հյ. համ և յն. ἀμωμον։ Canini, Et. étym. 31 համ և համեմ=սանս. hima «փոքր կարդամոմ» և յն. ἂμωμον։ (Վերջին յն. բառը Boisacq 59 կցում է եբր. *hamom ենթադրեալ ձևին, որ հանում է սեմա-կան hmm (արաբ. [arabic word] hamm) «տա-քանալ» արմատից, իբր «տաքացուցիչ դեղօրայք»։ Այս դէպքում հյ. բառը իր նախաձայնով աւելի համապատասխան պիտի լինէր սեմական ձևին)։ Հիւբշ. (առ. Jensen, Hitt. u. Arm. 97) ռնում է հյ. համ բառից՝ -եմ մասնիկով. հմմտ. խոհեմ, վաղեմի։ (Բայց այս երկուսն էլ ածական են, մինչդեռ համեմ գոյա-ևան է)։

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. ճամեմ, Ախց. Երև. Կր. համէմ բռինձ», Ղրդ. հա՛մէմ «շաքար», Տփ. համիմ. Սվեդ. հmմիմ «պղպեղ» (բայց յատկապէս «կարմիր պղպեղ»), Հմշ. հօմիմ. Սլմ. Վն. խամեմ, Մկ. Ոզմ. խամիմ.-այս բառից է Մշ. առվահամեմ «մի տեսակ հոտաւէտ բոյս, որ ապրի մէջ են դնում»։

NBHL (6)

Համեմել. համեղացուցանել.

Աղ անուանեցեր, զմարդիկ համեմեցեր, անուշացուցեր. (Գանձ.։)

Համեմոցն ամոքանօք. (Փիլ. տեսական.։)

Որպէս զհամեմացն է գիտել առ զանազան խորտիկսն անուշել. (Յճխ. Է։)

Որ համեմօքն փափկանայցէ. (Մանդ. ԺԹ։)

Գինի, եւ միրգք, եւ համեմք, եւ խորտկարարութիւնք. (Երզն. ժ. խորան.։)


Համեմանք, նաց

See full entry →

s.

aromatics, spice;
sauce, seasoning, stew, ragout, high seasoned sauce;
dressing of meat, condiment.

NBHL (1)

Զազգի ազգի համեմանսն ընդ միմեանս խառնեալ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։ (Գուցէ լինի եւ Համեմունք։))


Համեմանօթ, ոյ

See full entry →

s.

sauce-boat.


Համեմատ, ից

See full entry →

adj. adv.

proportionate, equal, conformable, corresponding, analogous, regular, symmetrical, adequate;
— գործել, to proportion;
դնել —, to compare;
եթէ իցեն ի քեզ առաքինութիունք —ք վեհ ճակատագրիդ, if your virtues correspond with your high destiny;
"ըստ համեմատի համեմատաբար, cf. Համեմատութեամբ."

Etymologies (2)

, ի հլ. «համաձայն, յարմար, զուգապատշաճ, նման» Յուդթ. ժա. 19. Յոբ. խբ. 15. որից համեմատել Ա. կոր. բ. 13. Իմ. է. 29. համեմատութիւն Իմ. է. 8. ժգ. 5. Եւս. քր. անհամեմատ Ազաթ. անհամեմա-տական Ոսկ. ես. ևն։

ՆՀԲ «որպէս թէ համայն ի մի ած-եալ, եկեալ կամ բաղդատեալ»։ Հիւնք. պրս. hamāmad «համընթաց, ընթացա-կից»։ Meillet MSL 8, 154 համ մաս-նիկով *մատ բառից. այս վերջինը իբր ռնեև հալ կցելով լտ. modus «չափ» ռառին, որով համեմատ թարգմանւում է բուն «համաչափ»։ Հիւբշ. 463 լիշում է այս մեկնութիւնը (աւելացնելով լտ. բառի վրայ նաև յն. μέδιμνος «գը-րիւ», գոթ. mitan «չափել», mitaϑs «չափ»), բայց ամբողջը համարում է անստոյգ, որովհետև արմատը ընդու-նելով *մատ, բառը պիտի ունենար *հա-մամատ կամ համմատ ձևը։ Թիրեա-քեան, Արիահայ բռ. 219 համ+ պհլ. mat «միտք»։

NBHL (8)

Երեւմունք աստուածայինք եղեն ի ձեռն տեսողացն համեմատից ինչ տեսութեանց ձեւակերպութեանց. (Դիոն. երկն.։)

Եւ ոչ միայն չեմ աւելին, այլ ի նուազ համեմատին. այսինքն յանհամեմատ կարգի. (Յիսուս որդի.։)

Ոչ գտանի կին գեղեցիկ համեմատ սմա (յն. ըստ) դստերացն յովբայ ազնուագոյնք. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ա. 19։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 15։)

Համեմատ ընդ նմա. (Յհ. կթ.։)

Զինքն համեմատ փրկչին ասաց. (Արծր. ՟Բ։)

Չի՛ք ինչ համեմատ ի կենցաղումս գործոց առաքինութեան. (Խոսր.։)

Ոչ գտի զոք համեմատ ինձ պարտաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)

Չգտանի համեմատ այնր պատուոյ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Համեմատական, ի, աց

See full entry →

adj.

proportional, analogical;
comparative.

NBHL (3)

ἁναλογικός amalogicus. Ուր կայցէ համեմատութիւն ինչ.

Բաղդատական կոչէ զհամեմատականն ... մի առ մի. (Նչ. քեր.։)

Ի ձեռն սորա համեմատականիս գիտութեան՝ յամենեցունց պատճառն, որպէս կարող եմք, համբարձցուք. (Դիոն. ածայ.։)


Համեմատելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

comparable.


Համեմատեմ, եցի

See full entry →

va.

to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.

NBHL (12)

Ընդ լուսոյ համեմատեալ՝ առաւել գտանի. (Իմ. ՟Է. 29։)

Ընդ հոգեւորս զհոգեւորս համեմատեմք. (՟Ա. Կոր. ՟Բ. 13։)

Ընդ քաջին հերակլեայ նահատակութեանցն զնա համեմատեալ. (Յհ. կթ.։)

Առ տկարութիւն կռոցն համեմատէ. (Մխ. երեմ.։)

Համեմատեալ զմեծութիւն կենացն յաւիտենից առ սուտ վայելս կենացս այսոցիկ. (Խոսր.։)

Ընդ օրինակաց իւիք ոչ համեմատի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Համեմատեալ զանեղն ընդ եղականքս. (Լմբ. իմ.։)

Համեմատեցաւ ընդ անասունս. այսինքն հաւասարեցաւ. (Նիւս. կազմ.։)

ՀԱՄԵՄԱՏԵՄ. չ. իբր Համեմատիմ. համեմա՛տ եմ, գտանիմ.

Եւ ոչ արեգական լոյս կենդանի լուսոյ փառացն համեմատէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

Ոչ ... զուգեալ համեմատեն յոյն թուոյ առարկութեանցս. (Խոսր. ՟Ա. 3։)

Համեմատէր երագութեան թռչնոց ընթացք անտոնի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Համեմատութիւն, ութեան

See full entry →

s. math. adv.

comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.

NBHL (5)

σύγκρισις, ἁναλογία comparatio, proportio, analogia. Համեմատելն, իլն. բաղդատութիւն. զուգակշռութիւն. զուգաչափութիւն. եւ Ձայնակցութիւն. յարմարութիւն.

Զմեծութիւն ոչինչ համարեցայ նորա համեմատութեամբ։ Ի գեղեցկութենէ արարծոցն ըստ նմին համեմատութեան եւ արարչագործն նոցա երեւի. (Իմ. ՟Է. 8։ ՟Ժ՟Գ. 5։)

Համեմատութիւն իբրեւ փոքու ընդ մեծի։ Ծառայից առ տեարս համեմատութիւն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)

Տեսանե՞ս զհամեմատութիւն մարգարէական եւ առաքելական եւ աւետարանական պատգամացն. (Խոսր.։)

Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Համեմաւոր, աց

See full entry →

adj.

seasoned, flavoured;
aromatic, spicy, fragrant.

NBHL (1)

Զհամեմաւոր անոյշ արմատ ոք ծամեսցէ, եւ զհամ անուշութեան բուրեսցէ. (Ոսկ. խչ.) (յն. միւռոն, կամ իւղ անուշութեան։)


Համեմեմ, եցի

See full entry →

va.

to season, to flavour;
to scent, to aromatize, to spice, to powder;
— աղիւ, to sprinkle with salt, to salt.

NBHL (7)

ἁρτύω condio, apparo. Համ տալ. ախորժահամ առնել. համեմիւք անուշել, իրօք կամ նմանութեամբ.

Եթէ աղն անհամեսցի, ի՞ւ համեմեսցի. (Մրկ. ՟Թ. 49։ Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 34։)

Բանն ձեր յամենայն ժամ լի շնորհօք տեառն իբրեւ աղիւ համեմեալ լիցի. (Կող. ՟Թ. 49։)

Համեմել աղիւ կամ զօրութեամբ աղի։ Աղն զկերակուրս կամ զանհամութիւն կերակրոց համեմէ. (եւ այլն. Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Ղ՟Զ։ Իգն.։ Շ. մտթ. եւ այլն։)

Զանհամութիւնս իմոյ անձին՝ համեմեսցես բանիւ քոյին. (Յիսուս որդի.։)

Պա՛րտ է զինքն համեմել աղիւ ժուժկալութեան. (Բրսղ. մրկ.։)

Կերակուրք աղիւ համեմին։ Կամք մտաց եւ մարմնոյ կատարեալ պահովք համեմին ի շնորհաց հոգւոյն. (Յճխ. ՟Թ։)


Համեմիչ

See full entry →

s.

seasoner.

NBHL (2)

Որ համեմէ. իբրեւ մակդիր աղի. համ տուօղ.

Աղ համեմիչ. (Մանդ. ՟Գ։ Շար.։ Սարգ. յկ. ՟Գ։ Շ. ընդհ.։)


Համեմուկ

See full entry →

s. bot.

vanilla.


Համեստացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make modest or moderate.

NBHL (1)

Զայս ասէր կանխաւ՝ կամելով համեստացուցանել. (Մխ. երեմ.։)


Համետեմ, եցի

See full entry →

va.

to saddle, to harness;
հոյակապ —եալ, in superb trappings.


Համոզեմ, եցի

See full entry →

va.

to persuade, to induce, to gain or bring over;
to impel, to urge;
to calm, to appease, to reconcile.


*Համտեսեմ

See full entry →

va.

to taste, to savour.


Համրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

vn.

to make or strike dumb.


Հայեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to see, to view;
to incline, to dispose to wards;
to apply;
յինքն — զոք, to attract, to draw another's eye on oneself.


Հայթայթամտեմ, եցի

See full entry →

vn.

to set one's wits to work, to tax one's ingenuity, to contrive.


Հայթայթեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to invent, to find the means or a way to do any thing, to contrive, to devise;
to provide, to provision, to procure;
to solace, to assuage;
to pretend.

NBHL (1)

Տխրատեսակ մրով զերկրորդն նմանութիւն առեալ հայթայթեմ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Հայհոյեմ, եցի

See full entry →

va.

to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.


Հայցեմ, եցի

See full entry →

va.

to request, to ask;
to entreat, to beg earnestly, to beseech, to implore, to solicit, to pray;
to seek, to search;
— օգնութիւն, to implore aid or succour;
շնորհ —, to entreat a favour.

NBHL (2)

Առնումք զհայցուածսն՝ զոր հայցեմք առ ի նմանէ. (՟Ա. Յհ. ՟Ե. 15։)

Հայցեմ զողորմութիւն, կամ հայցեմք մաղթանօք։ Ի քէն հայցեմք հա՛յր գթութեանց։ Հայցեա՛ ի տեառնէ զթողութիւն. (Նար.։ Շար.։)


Հանապազորդեմ, եցի

See full entry →

vn.

to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.


Հանգանակեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.

NBHL (1)

եւ չ. իսկ կր. իբր ձ. ի συμβάλλω sortem vel portionem do, convenio. սկ Հանգանակող συμβολοσκόπων comessationibus vacans. Մասն դնել ի հանգանակս, իրօք կամ նմանութեամբ. մասնաւորել. եւ Ընկերանալ. դաշնաւորիլ, միաբանել, զուգել, լծել, իլ. ժողովել, իլ. եւ Զուգակշռել, համեմատել, իլ.


Հանգուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.


Հանգրիճեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to tuck, turn or truss up;
to take in, to tighten;
— զհանդերձս, to tuck up one's clothes or gown;
— զբազուկս, to turn up the sleeves;
— զմիտս, to retire within oneself, to collect one's thoughts.

NBHL (2)

Որպէս ոք հանգրիճեալ անչափ զհանդերձ՝ ծաղր լինի. (Մխ. երեմ.։)

Գօտեմարտի ընդ ըմբշամարտին հանգրիճեալ, եւ ամենեւին զսպեալ։ Յառաջ եւ յետոյ հանգրիճեալ եւ զսպեալ. եւ իբրեւ զսուրհանդակ թեթեւընթաց արշաւէր. (Ոսկիփոր.։)


Հանդարտեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.

NBHL (1)

Զօրութեան բանից քոց ո՞ հանդարտեսցէ։ Երկիս ոչ կարէ հանդարտել ամենայն բանից նորա։ Կամ հանդարտիցե՞ն երիվարք ի մէջ մատակաց։ Չորրորդին ոչ կարէ հանդարտել։ Ոչ կարէր հանդարտել քաղաքն ընդդէմ յուդայ։ Ոչ հանդարտէին հրամանին։ Ոչ հանդարտեսցեն բարկութեան, կամ առաջի բարկութեան նորա։ Ոչ հանդարտեաց իւրում ամբարտաւանութեանն։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Ոչ կարեմ միայն հանդարտել ձեզ.եւ այլն։


Հանդարտեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Հանդարտեմ.


Հանդերձեմ, եցի

See full entry →

va.

to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.

NBHL (1)

Հանդերձեալ եմ ի խաչ ելանել վասն ձեր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Հանդիպեմ, եցի

See full entry →

vn.

to meet, to fall in with, to arrive, to come;
to find, to gain, to obtain, to attain;
to happen, to chance, to occur, to befall, to offer, to coincide, to tally, to jump together, to agree;
— միմեանց to meet each other, to encounter;
to attack each other in front, to clash, to meet face to face;
չարեօք —, to happen unluckily;
մեծամեծաց — շնորհաց, to receive great favours.


Հանդիպեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to succeed or happen;
to apply, to adapt, to suit.


Հանդիսացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to solemnize, celebrate with pomp or display;
to signalize;
to count, to enumerate;
թատերախաղ —, to play, to act, to perform;
անպարտելի —, to render invincible.


Հանդիսեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

exercise, to prove oneself.


Հանդուրժեմ, եցի

See full entry →

vn.

to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.


Definitions containing the research եմ : 6134 Results

Դիւրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.

NBHL (1)

Տե՛ս թէ զիա՛րդ դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)


Դողդոջամ

See full entry →

vn.

to vacillate, to totter, to waver;
to shudder.


Ադամանդեայ, դէի, դեայց

See full entry →

adj.

adamantine;
hard;
magnetic.

NBHL (2)

Գրչաւ երկաթեաւ, ադամանդեայ (կամ անդամանդեայ) եղեգամբ. (Երեմ. ՟Ժ՟Է. 1։)

Եւ եթէ անդամանտեայ էին, կակղեալ պարտ էր. (Մխ. երեմ.։)


Ազատորեար, երոյ

See full entry →

s. pl.

the nobility, the peers.

NBHL (1)

զազատորեարսն արձակեմ. որպէս լինի եւ զմարդիկ, զմարդիկս։


Ազգաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

genealogy.

NBHL (1)

Զյայտարարութիւն մերոյ ազգաբանութեանս։ Ըստ ազգաբանութեանն սեմայ։ Որդի դստեր համածին եղբօր նորա ըստ հաւաստի ազգաբանութեան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Յհ. կթ.։ Նար. խչ.։)


Ազգախառն

See full entry →

adj.

relation, consanguineous.

NBHL (1)

Որք եւ ազգախառն եւ արիւն ձեր եմք. (Փարպ.։)


Ազգախառնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

relationship, consanguinity.

NBHL (1)

Ոչ միայն աշակերտք (Գրիգորի), այլեւ ազգախառնութեամբ եմք հաղորդեալք. (Փարպ.։)


Ազգակից, կցի, կցաց

See full entry →

s. adj.

parent, compatriot;
national, of the same nation;
allied to, near, like, similar, analogous.

NBHL (1)

Համանման. համեմատ. նման. յարմար. ույզուն, ույար


Ազգակցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to make alliance by marriage.


Ազգակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.

NBHL (1)

Կցորդութիւն. մերձաւորութիւն. ընտանութիւն. համանմանութիւն. համեմատութիւն.


Ազգատոհմ, ից

See full entry →

s.

family, house, generation, progeny.

NBHL (1)

Զազգատոհմ եւ զոչխար եւ զարջառ թողին յերկրին ի գեսեմ։


Ազդումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.

NBHL (1)

Յազդմանէ հոգւոյն զլինելոցս նախատեսեալ։ Յազդմանէ սատանայի։ Արկածք վնասուց յազդմանէ չարին։ Ազդումն ինչ, եւ ոչ էութիւն անձնաւոր։ Ոչ գիտեմ ասել՝ յորպիսի՛ ազդմանէ զմիմեանս կոտորեալ։ Ազդումն եղեւ հոգւոյս իմոյ։ Ի նմանէ նախ զազդումն ընկալցի։ Խափանումն ազդմանցն (աստեղաց). (Յհ. իմ. ատ.։ Վրք. հց.։ Յճխ.։ Խոր.։ Եղիշ.։ Լմբ.։ Բրս. ծն.։)


Աթոռ, ոց

See full entry →

s.

chair, seat;
stool;
throne;
bench;
նստուցանել յաթոռ, to make one sit on a throne or chair;
to throne;
նստել յաթոռ, to sit on a chair or throne;
աթոռս արկանել, to give seats or chairs;
ելանել յաթոռոյ, to rise up, to get up.

NBHL (1)

Եթէ աթոռք, եթէ տէրութիւն եւ այլն. (Կող. ՟Ա. 16. Երբեմն եւս յետ եւ յառաջ դնին։)


Աթոռակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

company on the same throne.

NBHL (1)

Առնես անուսմանցն բանաւորացն յոլով աթոռակցութիւնս։ Արանց բարետոհմից աթոռակցութիւն։ Ընդգրկեմ զնոյն որպէս զՔրիստոսի աթոռակցութիւն։ Ընդ Պետրոսեան աթոռակցութեանցն վերապատուիլ. (Առ որս. ՟Ա. ՟Ը։ Լմբ. առ լեւոն.։ Մաշտ.։)


Ալեւոյթ, ութի

See full entry →

s.

cf. Ալեւորութիւն.

NBHL (1)

γήρα senectus Ալեւորութիւն. աւագոյթ ծերութեան. հալւորութիւն. գօճալըգ. փիրլիք. քեմալիյէթ.


Ալեւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow gray-haired, to grow old.

NBHL (1)

Յոլովակի, որպէս վաթսնամենին ալեւորել. իսկ սակաւաւոր, որպէս ումեմն վաթսնամենի ո՛չ ալեւորել. (Պորփ. եւ Նիւս. բն.։)


Ալեւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

old age, the state of being gray-haired.

NBHL (1)

Նմանութեամբ Կատարելութիւն. քեմալիյոթ.


Ալէծուփ, Ալէկոծ

See full entry →

adj.

subject to tempests, tempest-beaten, floating, agitated, troubled;
— առնեմ cf. Ալէկոծեմ;
— լինիմ, cf. Ալէկոծիմ.


Ալի, լւոյ, լոյ

See full entry →

s.

axle;
millstone;
pulley;
phantom.

NBHL (1)

Յեզերս՝ սպիտակացեալ ալի ցուցանել։ Զծովու զահադին ալի։ Ես եզէց ալի;
եւ հեղձուցանեմ զնա։ Վերանայր ալի առ ալի։ Գնաց լուանալ ի ծովն, եւ հարեալ ալոյն՝ առ զսկին ի ձեռանէ ծառային.
(Պիտ։ Մագ. Ե։ Եփր. յհ. մկր։ Ճ. Ա։ Վրք հց։)


Ալիք, ալեաց

See full entry →

s. pl.

wave, billow, surge, swell of the sea;
gray hairs, old age;
ծաղկիլ ալեաց, խոնարհիլ յալիս, to grow gray-haired, to get old;
ալիս յարուցանել, to agitate the waves;
հերձանել՝ պատառել գալիս, to cleave the waves.

NBHL (1)

Որ խռովեմ զծով, եւ գոչեցուցանեմ զալիս նորա։ Ընդ ամեհի ալի կամիցի ճանապարհորդել։ Անսաստ ալիք ծովու։ Իբրեւ զծով ալեօք կուտակեալ։ Այդրէն ի քեզ խորտակեսցին ալիք քո։ Այն ինչ կամէր ի վերայ ալեաց ծովու սաստել. եւ այլն։


Ախոյան, ի, ից, աց

See full entry →

s.

antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.

NBHL (1)

Զօրականն փախուցեալ, ախոյեանն գերի վարեալ։ Աւադիկ ախոյեան ելանեմ քեզ ի մերոց աստի։ Դաւիթ զինեալ ընդդէմ այլազգոյն գնայր ախոյեան։ Զախոյեանն ընկէց։ Այր զախոյեան իւր հարուածեալ յերկիր կործանէր։ Յաշխարհօրէն պատերազմին ախոյեանն եկեղեցւոյ. (Բրս. ՟խ. մկ.։ Ագաթ.։ Պիտ.։ Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։ Շար.։)


Ախորժահամ

See full entry →

adj.

pleasing to the taste, savoury, sweet;
good to eat, savoury.

NBHL (1)

Հայցեմք ի ճաշակողացդ յայսմ սեղանոյ՝ յոքնօրէն եւ ախորժահամ հանդերձելոյ. (Նար. յիշ.։)


Ախորժանք, նաց

See full entry →

s. pl.

appetite;
desire, pleasure;
ախորժանօք, with appetite;
with pleasure.

NBHL (1)

Ախորժանք կերակրոցն երեւեցուցանեն, եթէ որովայնապարարք եմք. (Ճ. ՟Ժ.։)


Ախտաբար

See full entry →

adv.

viciously, passionately.

NBHL (1)

Ախտաբար՝ ի՛մն Աստուած ոչ ծնաւ. աստուածավայելչապէս ասեմ զծնունդն։ Կերակրոց եւ ըմպելեաց ախտաբար հոսմանց. (Նիւս. թէոդոր.։ Շ. թղթ.։)


Ախտալից

See full entry →

adj.

full of diseases, ill;
vicious, bad, passionate.

NBHL (1)

Զկտաւս ախտալից զգեցեալ եմք։ Յերկիր օտար, այսինքն յախտալից արարեածս. (Կլիմաք.։)


Ախտակիր, կրի, րաց

See full entry →

adj.

subject to diseases or passions.

NBHL (1)

Ախտակիր մեր մարմին՝ առաւելութեամբ եւ պակասութեամբ վշտանայ։ Սոքօք եւ զայլսն զախտակիրս խրատէ։ Աղաղակեմ ընդ ախտակրին. (Բրս. հց.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Յիսուս որդի.։)


Ախտակրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

illness, sickness, distemper;
suffering.

NBHL (1)

Սիրեմ բնաւորապէս, եւ մոլիմ յախտակրութիւն։ Ձայնից քաղցրութիւն ի բազում ախտակրութիւնս ցնդեաց. (Լմբ. սղ.։ Վրք. հց. ՟Դ։)


Ախտակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

compassion, pity;
vice, passion.

NBHL (1)

Ախտակցութեանն յուզումն ... Մարդ՝ առ ի նմանապէս ախտակցութեանց։ Զանմարդութիւնն իբրեւ զազատութիւն ողջունեմք, իսկ զախտակցութիւնն իբրեւ զգարշելի ինչ անպատուեմք։ Սէրն շարժի ի յախտակցութիւն միմեանց։ (Աթ. ՟Դ։ Ածաբ. աղքատ.։ Շ. մտթ.։)


Ախտամոլ, ից

See full entry →

adj.

vicious;
lascivious.

NBHL (1)

Սեղան ամօթոյ արարեալ էր ախտամոլաց ի պատրանս, որպէս թէ շնորհօղ տռփանաց իցէ. (Մխ. երեմ.։)


Ախտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be sick or ill;
to have bad habits, to be vicious.

NBHL (2)

Որք խոստանային հալածել յանձնէ ախտացելոց, նոքա զծաղրալից երկիւղն ախտանային։ Մարմինք նորա ախտացան։ Ախտացան ասայի ոտք։ Տաց ախտս, եւ ախտասցին ի նմին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 22։ ՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 12։ Երեմ. ՟Զ. 21։)

Ախտացան արմատք Եփրեմայ. (Ովս. ՟Թ. 16։)


Ախտաւոր, աց

See full entry →

adj.

vicious, passionate;
ill, infirm;
morbid.

NBHL (1)

Որքան ի բնութիւնս եմք ախտաւոր։ Ոչ ըստ մարդկան ծննդեան ախտաւոր եւ հոսանուտ. (Շ. թղթ.։)


Ածանցական, ի, աց

See full entry →

adj.

derivative.

NBHL (2)

Ածանցական է, որ յէէն (այս ինքն ի նախեղակ բառէ) ունի զգոյութիւնն. որպէս ի մարդոյ՝ մարդկայինն, ի ծովէ՝ ծովայինն. Երզն. քեր.։ Իսկ ի բայս՝ ըստ յն. եւ լտ. չի՛ք անցողական, որպէս ի հյ. եւ ի տճկ. փախչիմ, փախուցանեմ, եւ այլն. այլ կայ ածանցական, այս ինքն բայ՝ որ կազմի միջանկեալ թարմատար մասնկամբ իւիք բաղդատութեան, որ ոչ այնչափ փոխէ զնշանակութիւնն, որչափ պճնազարդէ.

Նախագաղափարէ, ո՛րդոն՝ ոռոգեմ եւ ածանցական է՝ ոռոգանեմ։ (ἅρδω, ἁρδεύω rigo, irrigo ) (Թր. քեր.։)


Ածելի, լւոյ, լեաւ, լւով

See full entry →

s.

razor.

NBHL (1)

Ածելեաւ կամ ածելւով լինել, cf. Ածելեմ.


Ածու, ոյ

See full entry →

s.

nation, people;
bed of a garden;
parterre.

NBHL (1)

Թէպէտեւ եմք ածու փոքր, եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Ակաղձեալ

See full entry →

adj.

filled, full;
— պտղովք ծառք, trees loaded with fruit.

NBHL (1)

Ի խաղաղ նաւահանգիստն հասանիցեմք բազում բեռամբք ակաղձելովք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23. (յն. լոկ, բեռամբք)։)


Ակաղձուն

See full entry →

adj.

cf. Ակաղձեալ.

NBHL (1)

Ի խաղաղ նաւահանգիստն հասանիցեմք բազում բեռամբք ակաղձելովք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23. (յն. լոկ, բեռամբք)։)


Ակամայ

See full entry →

adv.

involuntarily;
by force, with regret, reluctantly;
եթէ կամաւ, եթէ ակամայ, willing or unwilling.

NBHL (1)

Հարկանիցէ կամ մեղիցէ ակամայ։ Թէ ակամայ ինչ յանցեայ։ Եթէ կամաւ զայն առնեմ, եւ եթէ ակամայ. եւ այլն։


Ակամայ, ից, այց

See full entry →

adj.

involuntary;
forced, constrained.

NBHL (1)

Հարկանիցէ կամ մեղիցէ ակամայ։ Թէ ակամայ ինչ յանցեայ։ Եթէ կամաւ զայն առնեմ, եւ եթէ ակամայ. եւ այլն։


Ակն, ական, կանք

See full entry →

s.

precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.

NBHL (4)

Մինչեւ ի գերեզմանին յուղարկեմք ակն. (Պիտ.։)

Աղաչեմ զամենեսեան՝ որ զգիրսդ յակն արկանիցէք. (Բ. Մակ. Զ. 12։)

Ա՛ռ զդա, եւ ա՛կն ած ի վերայ դորա ... Ե՛կ, եւ ածից ի վերայ քո ակն. (Երեմ. ԼԹ. 12։ Խ. 4։)

Զագահս չկամիմ ասել, գուցէ ընդ ոմանց՝ որ աստ իսկ կայցեն՝ ընդ ակն խոցիցեմք. (Ոսկ. եփես.։)


Ակն, ական, կունք

See full entry →

s.

source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.

NBHL (4)

Մինչեւ ի գերեզմանին յուղարկեմք ակն. (Պիտ.։)

Աղաչեմ զամենեսեան՝ որ զգիրսդ յակն արկանիցէք. (Բ. Մակ. Զ. 12։)

Ա՛ռ զդա, եւ ա՛կն ած ի վերայ դորա ... Ե՛կ, եւ ածից ի վերայ քո ակն. (Երեմ. ԼԹ. 12։ Խ. 4։)

Զագահս չկամիմ ասել, գուցէ ընդ ոմանց՝ որ աստ իսկ կայցեն՝ ընդ ակն խոցիցեմք. (Ոսկ. եփես.։)


Ակնածու, ի

See full entry →

adj.

respectful;
careful.

NBHL (1)

Նմանի ի վերայ ակնածուացն իշխանութեան առ ղակեդեմոնացիս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ակնկալիք, լեաց

See full entry →

s.

cf. Ակնկալութիւն.


Ակնկալու

See full entry →

adj.

hoper, expecter.

NBHL (1)

Ակնկալուք կատարման ուրախարարն խորհրդոյ։ Յարեւելից ակնկալու եմք գալստեան երկնաւորն արքայի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Ակնկորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be confounded or ashamed.


Ակօս, ից, աց

See full entry →

s.

furrow;
— ձգել, to make a furrow, to plough.

NBHL (1)

Հերկեմք զանդաստան մտաց՝ սրբութեան ակօսիւ։ Ի նոսա յեցեալ՝ զշաւիղ ակօսի աղօթիցս կատարէ. (Լմբ. սղ.։)


Ակօսաբեկ

See full entry →

adj.

furrowed.

NBHL (1)

Ո՛չ մաճ ի ձեռն առնում, եւ ակօսաբեկ առնեմ. (Ոսկ. խչ.։)


Ահաբեկ

See full entry →

adj.

terrified, dismayed, thunderstruck;
— առնել, to terrify, to frighten, to dismay;
— լինել, to be frightened or dismayed.


Ահագնալուր

See full entry →

adj.

frightful, terrible to hear.

NBHL (1)

Ձայն ահագնալուր, ոչ գիտեմ զձեզ։ Ահագնալուր սպառնալիք, կամ հրաման. (Ոսկիփոր.։ Շ. ընդհ.։ Ոսկ. լս.։)


Ահաւադիկ

See full entry →

adv.

behold here, there or yonder.

NBHL (1)

Ահաւասիկ ե՛ս. (այս ինքն ահա ես պատրաստ կամ)։ Ահաւասիկ կամ. որ եւ ասի, Աւասիկ եմ. եւ այլն. հրամէ՛, ի՛նչ կհրամես. պույուր. իյնէկեմ.


Ահաւանիկ

See full entry →

cf. Ահաւադիկ.

NBHL (1)

Ահաւասիկ ե՛ս. (այս ինքն ահա ես պատրաստ կամ)։ Ահաւասիկ կամ. որ եւ ասի, Աւասիկ եմ. եւ այլն. հրամէ՛, ի՛նչ կհրամես. պույուր. իյնէկեմ.