to be regenerated or born again;
to spring up anew, to revive, to come to life again.
to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.
to superintend, to oversee.
to sit upon, to take rest, to repose.
to understand, to apprehend, to catch.
to sit on, to take a seat on, to be seated or placed on;
to mount, to ride.
Վերանստել յաթոռ, կամ յաւանակի, կամ ի վիմի. (Շար.։)
cf. Վերաքարոզեմ.
to rise to the surface, to float, to swim on;
— ի ջուրց, to rise from the waves.
to appear, to shoot forth, to be born, produced.
to receive, to accept.
Վերընկա՛լ ի հաճյս քեզ (զբանս իմ)։ Որպէս խունկ ողջակիզի վերընկա՛լ զպտուղ շրթանց խոստովանութեան մերոյ. (Զքր. կթ.։)
to go, to fly on high.
to be subject to catalepsy;
cf. Լուսնոտ.
cf. Վերջոտնիմ.
to go backwards, to fall back, to recede, to retreat, to give way.
to dance, to hop, to jump, to skip about;
to put on a cuirass, to wear a coat of mail.
ՎԵՐՏԵՄ ՎԵՐՏԻՄ. Իբրեւ զվերտ շղթայագործ լինել. պարանցիկ լինել. խայտալ. եւ Վերտս իմն ագանել. զինիլ. զրահիլ. վստահիլ.
to become proud, imperious.
to make amends, to pay damages, to make compensation.
cf. Ընդվզիմ.
to suffer damage, to get spoiled;
to get out of repair.
to drudge, to toil and moil, to be in a profuse perspiration, to sweat blood.
cf. Վիճեմ.
Լսեմք ի տգիտաց, որք վիճաբանին առ միմեանս յաղագս խորհրդոյ խաչին. (Շ. թղթ.։)
Ի բազում ժամս ընդ միմեանս վիճաբանէին։ Վիճաբանէի ընդ սուրբ հարսն. (Հ=Յ. Վրք. հց.։)
to be chosen by lot, destined by fortune, to inherit.
to fall or arrive by chance, to be appointed by lot, to fall to the lot, to happen, to obtain by chance;
to inherit;
դիւրազգաց բնութեան է վիճակեալ, he has sensibility for his lot.
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
διαλέγομαι dissero, discepto, disputo συζητέω (պ. սիդիզիտէն ). mutuo quaero, altercor, litigo προβάλλω propono, repono, oppono διακρίνω dijudico φιλονεικέω rixor, contendo. Վէճ եւ խնդիր յարուցանել. ի վէգ գալ. ի պայքար մտանել. հակառակիլ բանիւ. դիմախօսել. պնդել. հակաճառիլ.
Եթէ զսա յանդիմանեսցես, միւսն եւս, եւ միւսն այլ զնոյն վիճեսցին. (Դիոն. թղթ.։)
issued from a rock.
ՎԻՄԱԲՈՒՂԽ կամ ՎԻՄԱԲՈՒԽ. Ի վիմէ բղխեալ. վիմահոս.
Վիմաբուխ ջրոյն։ Վիմաբուխ ջրովն։ Ջրովն վիմաբուղխ. (Վրդն. ծն.։ Երզն. մտթ.։ Սկեւռ. աղ.։)
lithographer;
lithography, lithograph.
cf. Վիմագրական.
lithographical;
lithographic printing-office.
the rolling of stones;
throwing stones.
Պարսաքարիւք եւ վիմագլմամբ զամենեսին դիաթաւալ կացուցանէին. (Ուռպ.։)
to lithograph.
lithography.
hidden in a rock, in a cavern, in ambush, waiting for among the rocks.
Ի գետնամուտ եւ ի վիմադարան գազանաց. (Նար. մծբ.։)
cf. Վիմախարիսխ.
Որոյ հիմն եդեալ է ի վերայ վիմի.
Անտապալելի տանն է նշանակ վիմադրական անվտանգ կամ անդղրդելի. (Նար. մծբ.։)
founded on a rock.
Խարսխեալ ի վերայ վիմի. հաստատուն իբրեւ զվէմ.
Զորմոցն վերադրութիւն (կամ վերագրութիւն) վիմախարիսխ արձանակառոյց կերպիւ առկայեաց. (Նար. խչ.։)
stony, pebbly.
producing stones;
produced by stone.
Որպէս Ծնօղ վիմի լեառն՝ ըստ տեսլեանն դանիէլի յօրինակ սուրբ աստուածածնի.
Լեառն վիմածին, աղբիւր յորդառատ։ Այսօր զաւակ յովակիմայ ետուր զլեառն վիմածին. (Շար.։)
Եւ որպէս Ծնեալ ի վիմէ. վիմաբուղխ.
Նոքա արբին ջուր վիմածին, եւ ես զարիւն վիմիդ կողին. (Յիսուս որդի.։)
Հովուէր զիսրայէլ, եւ վիմածին ջրով հանգուցանէր. (Վրդն. սղ.։)
Ոչ պարծիմք ի մանմանայ եւ ի ջուր վիմածին. (Վահր. երրորդ.։)
stony;
stone;
living in a stone.
Սեպհական վիմի. վիմեղէն. կարծր. խիստ.
Գոյութիւն լերդիս վիմական։ Մի՛ անցցուք ասէ ընդ կարկառս եւ ընդ բլուրս վիմական չարութեամբ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Վրդն. ծն.։)
Եւ Բնակեալն ի վիմի կամ ի քարանձաւի, եւ Սիւնակեաց.
Աբբայն յովհաննէս վիմական ծեր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Վիմակերտ.
Վիմով կառուցեալ. վիմակերտ. հաստակառոյց.
Դուք բա՛ց արարէք զվէմդ. վէմ վիմակառոյց ընդ վիմափոր խմբին ... վիմակառոյց, հրաման արքունոյն՝ դուք վերառէ՛ք զվէմդ. (Նար. տաղ.։)
Վիմակառոյց արձան ուղղեալ. (Թէոդոր. կուս.։)
built of stones.
Կերտեալ ի վիմէ. վիմաշէն.
Զարքունիսն տեսանէր փայլակունս՝ ոսկիայարկ ձեղուամբք, եւ վիմակերտ որմօք. (Պտմ. աղեքս.։)
as hard as stone.
Զվիմակարծր նսեմութիւն անդնդապտոյտ կենցաղոյս. (Բենիկ.։)
cut from stone;
cf. Քարահատ.
Որպէս Հատեալ ի վիմէ.
Վիմահատք եւս կոչին որդիք մարդկան. հայեցարու՛ք ի վէմն հաստատուն (յամուլն սառայ), յորմէ հատարուք. տեսանե՞ս զի վիմահատս կոչէ զծնունդս մարդկան. (Սեբեր. ՟Ը։)
stony, stone-like.
Ի ձեւ եւ ի նմանութիւն վիմի.
Գունդն հայոց խաղացին ընդդէմ նոցա վիմաձեւ՝ անքակ ի միմեանց. (Արծր. ՟Գ. 4։)
rock.
interval among rocks, cavern, cave.
Միջոց վիմաց. ծերպ. քարածերպ. անձաւ.
Եդաւ ի նմին տեղւոջ՝ ուր կատարեցաւ, ի վիմամիջի միոջ հրաշիւք. (Երզն. մտթ.։)
Դարան ի փոքր վիմամէջս ի կարկառս հովտաց։ Ի բարձրաւանդակ տեղի մի՝ ի վիմամէջս. (Արծր. ՟Ա. 10։ Ճ. ՟Բ.։)
to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.
Գետս այս պաղէր ձեամբ, մինչ յատականալ նմա եւ վիմանալ. (Պտմ. աղեքս.։)
Երբեմն վիմացեալ՝ հոսէր նոցա վտակ անոյշ ջուրցն. (Ագաթ.։)
Զոր տեսի վիմացեալ ի վիշտս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Ոչինչ յայսցէ ասաց սիմոն. զի վէմ էր ամենեւին, եւ հաւատովքն էր վիմացեալ։ Եւ այն յառաջ քան զվիմանալն, եւ յառաջ քան զհոգւոյն ունելն. (Ոսկ. ղկ.։ Սեբեր. ՟Ժ՟Դ։)
built of stone.
Շինեալ ի վեմէ, եւ կամ ի վերայ վիմի.
Առ հասարակ ամենայն քաղաքն ի վիմաշէն յարկէ շինեալ էր. (Պտմ. աղեքս.։)
Յառնեն ուխք, եւ բախեն զվիմաշէն տունն, եւ ոչ կործանի. (Վրդն. սղ.։)
entering, hiding among or under stones.
Որ սուզի ի վէմս՝ ի վիմամէջս. վիմադարան.
Վիմասոյզ սորամուտ երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Փարպ.։)
in free-stone, in polished stone;
— տառեմ, to change into stone, to petrify, to harden.
Ի վիմէ տաշեալ կոփեալ. վիմահատ. տաշածոյ. կոփածոյ. կռածոյ. վիմափոր.
Յարկս ի վիմատաշ քարանց շինեաց։ Շինեաց զվկայարանսն վիմատաշ կոփածոյ քարամբք։ Վիմատաշ կոփածու քարամբք. (Խոր. ՟Գ. 59։ Եզնիկ երէց.։ Ուռպ.։)
Եդին ի վիմատաշ նոր գերեզմանի. (Իգն.։)
cf. Վիմագիր.
Երկուց վիմատիպ՝ տասնեան տառ պատգամաց. (Սիւն. տաղ խչ.։)
shut in, enclosed or surrounded by rocks.
Արգելեալ ի մէջ վիմաց. յն. շրջափակեալ վիմով.
Եւ եղիցին վիմարգելք իբրեւ զորմարգելս. (Ես. ՟Լ՟Ա. 9։)
that has a good figure, handsome, graceful, genteel, pretty, well-made.
Չարն՝ ի ներքոյ դառն ապաժոյժ ղեղւոյն. Իսկ ի վերոյ բարեկերպ գունեալ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
good, honest, virtuous;
բարեկիր առնել, cf. Հաճեմ, cf. Բերկրեցուցանեմ, cf. Հեշտացուցանեմ.
Ոչ միայն արթնութեամբ բարեկիրս գտանեմք (կամ գտանիմք), այլ եւ ննջելով. (Փիլ. բագն.։)
Կամ συνήθης familiaris, consuetus Ընդակից՝ որ հաճէ զկամս եւ զբարս այլոյ. բարեբարոյ, ընտանի, հաւատարիմ.
Սոքա ծառայք իմ են, եւ բարեկիր զինուորք. (Ոսկ. ի նեռն.։)
of good morals, pious, virtuous, honest, religious.
Եթէ բարեկրօն (տեսանեմ), յանդիմանութեան (ակն ունիմ)։ Ժողովք բարեկրօնից. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Ա։)
very agreeable;
բարեհաճոյ լինել, cf. Բարեհաճոյանամ.
Որոց բարեհաճոյն լինել դէպ եղեւ, ապաքէն ամենայն իրօք բարեբաստիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
to be very agreeable or very amiable.
Որոց բարեհաճոյն լինել դէպ եղեւ, ապաքէն ամենայն իրօք բարեբաստիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
to celebrate, to publish with praise.
Զնորին հնազանդութիւնն բարեհամբաւէ. (Կլիմաք.։)
agreeable, amiable, graceful, polite, civil, gentle, tractable, humane, kind, courteous, complaisant, beneficent.
Շնորհեսցի՛ եւ նոցա իմովս ձայնիւ՝ շունչս բարեհամբոյրս. (Նար. ՟Գ.)
very sensible, -wise, — learned.
Առաքելոց ձեռինն աջոյ բարեհանճար հիմնարկութիւն. (Նար. ՟Հ՟Է։)
obedient, submissive.
Բարեհաւանն հօրն՝ միշտ զնորա կամացն զհաւանութիւնն փութայր կրել. (Կլիմաք.։)
cf. Բարեհամբաւեմ.
Զմերս բարեհռչակեն բարեկարգութիւն։ Որով բարեհռչակիմ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
of a good shape, well made, genteel;
graceful.
Այր բարկացօղ՝ ո՛չ է բարեձեւ. (Կլիմաք.։)
fine figure, gracefulness, decorum.
Ի վերայ բարեձեւութեան դիմացն ծաղկեալ շնորհք առաքինութեանն։ Տեսանելով զահաւոր կերպարանին նորա բարեձեւութիւն. (Պիտ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Յառողջութեան բարեձեւութենէ զհիւանդութեան տրտմութիւն նկատեաց. (Կլիմաք.։)
good fortune, happiness, participation of good;
goodness, perfection.
Ի դիմաց գեղեցկութենէ, յանդամոց բարեմասնութենէ. (Սկեւռ. ես.։)
flattery, adulation, complaisance.
Մարդահաճութիւն. մարդելուզթիւն. կեղծաւորութիւն. ըստ յն. προσωπεῖον vultus fictus, larva այն է պատրուակ. դիմակ.
sincere, ingenuous, frank, naive;
innocent, good, well disposed.
ἁθῷος innocens, εὑγνώμων proba mente praeditus, fidelis Ոյր միտք են բարի եւ անկեղծ. ողջամիտ. առողջախորհուրդ. անխարդախ. միամիտ. հաւատարիմ. բարէմիտ ու բարէսիրտ.
Բարեմիտ ունկնդիր (հնազանդ) մեռեալս յարուցանէ. (Կլիմաք.։)
Բայց դու մի՛ ակն ունիցիս ողջանդամ բարեմիտ ապրել. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 19.) իմա՛ անվնաս, իբր անմեղ։
unthankful, ungrateful.
Սիրտ բերկրեալ բարեմոռաց ոչ առնէ զանձն իմաստնոյ. (Համամ առակ.։)
ingenuously, frankly, naively.
Ծառայք հաւատարիմք զհաւատացեալն (բան) բարեմտաբար կատարելագործեն. (Մաքս. եկեղ.։)
Իսկ յասելն ի գործսն (բռնաւորին) խորամանկէր. յն. բարեմտեալ. իմա՛ կուսակից կամ անձնատուր լեալ։
of good or of great hope.
of good sign;
signalized, remarkable, famous.
Հայելով ի մանկանցն բարենշան յառաջադիմութիւն. (Արծր.։)
Բարենշան իմն յարմարութեամբ։ Զկազմած խորանացն՝ քրովբէաբնակն յարկաց՝ բարենշան կերպիւ հիմնադրեաց. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
agreeable, charming.
Թէ զամաչեցեալս յառաջ մատուսցես՝ բարեշնորհ։ Պուետիկոս ոմն բարեշնորհ։ Զիա՞րդ բարբառիմ զբարեշնորհին։ Բարեշնորհ ծաղիկդ. (Նար.։)
splendid, magnificent;
superb, graceful, pretty;
venerable;
modest, chaste, bashful;
առնուլ զիւրեաւ ծածկոյթ —, to cover one's self with a veil for modesty.
Արտաքին դիմօք բարեշուք կերպից. (Նար. ՟Թ։)
pious, religious, devout.
Եկեղեցիք բարեպաշտաց՝ տաճարք աղօթից։ Զբարեպաշտաց պղտորես զլսելիս. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
to be religious, to lead a pious life, to do good works.
Զնախապատուելին բարեպաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի միջոյ ամբարշտաց համարձակիմ բարեպաշտել առ քեզ Աստուած. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի բարեպաշտելս իմում գայթակղիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
piety, religion;
բարեպաշտութեամբ, cf. Բարեպաշտաբար.
Զաստուածեղէնսն՝ բարեպաշտութեամբ իմասցուք. (Աթ. ՟Ը։)
cf. Բարեպաշտ.
Կին իմաստուն եւ բարեպաշտօն՝ օրհնեսցի. (Առակ. ՟Լ՟Ա. 30։)
cf. Բարեպաշտ.
Բարեպարիշտ ծերունին աննա ընդ Սիմէոնի մարգարէացաւ. (Ոսկիփոր.։)
Ի մարդկանէ զքեզ տեսցեն միայն բարեպարիշտ։ Ցո՛յց քոց փափագողաց զմիոյ որովայնի քո զբարեպարիշտ զշիրիմն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. մակաբ.։)
good, virtuous, pious, religious;
benevolent, indulgent, obliging.
bounty, goodness, kindness, obligingness.
Որքան իմն յինքան զբարեսիրութեանն կարաց բերել զնախանձ. (Պիտ.։)
becoming, conformable, convenient, proper, handsome, pretty;
graceful.
Փոխանակ նոցա զբարեվայելուչսն եւ զօգտակարագոյնսն ի տեղւոջն արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
nobility;
noble birth;
grandeur;
fertility.
Նախատես զիս, վասն զի զինուոր եմ, այլ իմացեալ ծանիցես զբարետոհմութիւն ազատութեան իմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
beneficent, benefactor, friend, obliging, indulgent, favourable, kind.
Օրհնեցից զտէր զբարերարդ իմ։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ, առ Աստուած բարերար իմ։ Տէր բարերար՝ քաւիչ լեր ամենայն սրտից ուղղոց։ Բարերա՛ր է Աստուած ի վերայ համբերւղաց իւրոց։ Զի գոյ ի նմա հոգի մտաւոր, սուրբ, բարեսէր, բարերար։ Եւ զհոգի քո սուրբ զբարերար ետուր նոցա իմանալ զօրէնսն.եւ այլն։
Ի խորհրդոց իւրոց ուղղեսցի այր բարերար. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 14.) յն. բարի. որպէս ռմկ. աղէկ մարդ։ Նոյնպէս իմա՛ եւ ի սոսին.
to do good, to gratify, to favour, to oblige.
Որք զտեսեալն յինքեանց իմաստս բարերարեն ներքնոց. (Վրդն. սղ.) այսինքն բարերարապէս հաղորդեն։
benefit, bounty, good, beneficence, kindness, favour, service, pleasure, gratification, liberality.
glorious, illustrious, splendid, magnificent.
Ի քաջատոհմիկ եւ ի բարեփառ գլխոյն իմմէ զրկեալ լինիմ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Բարեփառ հաւատով երջանկացեալ ի Քրիստոս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
splendour, grandeur, magnificence, majesty.
Ինձ փառս համարիմ զբարեփառութիւն դորա. (Ոսկ.։)
Սուրբ հարքն՝ բարեփառութեան հիմնացեալ հաւատով։ Բարեփառութեան զամպարօք փայլեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
well tried, — proved.
Որովք բարեփորձն լինել սովորեցաք, նոքումբք երեւիմք թէ՝ եւ յիշատակի եմք արժանի. (Մէկն. Ղեւտ.։)
cf. Բաժանեմ.
Ասի սուրբ երրորդութիւնն բարժանիլ անբարժանաբար, եւ միաւորիլ որոշմամբ. արդ բարժանի ըստ դիմաց, եւ միաւորի ըստ բնութեան. (Խոսրովիկ.։)
to be angry, provoked, to storm, to rage.
Բարկացաւ Յակոբ, եւ կագէր ընդ լաբանու։ Իբրեւ լուաւ տէրն նորա, բարկացաւ սրտմտութեամբ։ Բարկացաւ տէր սրտմտութեամբ ի վերայ Մովսէսի։ Բարկանա՛յք, եւ մի՛ մեղանչէք։ Մի՛ բարկասցիս ծառայի քում։ Բարկացաւ տէր ողայ, կամ ի վերայ ողայ։ Զի մի՛ բարկասցի Աստուած ի բարբառ քո։ Բարկացեալ է սոցա տէր։ Միթէ գետո՞ց բարկասցիս տէր։ Ի վերայ այսր ամենայնի ո՞չ բարկանայցեմ։ Բարկացեալ էի ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Բարկացաւ սրտմտութիւն իմ ի վերայ նորա.եւ այլն։
cf. Բարկասիրտ.
Այր բարկացօղ՝ տգեղ է կերպարանօք։ Մի՛ լինիր ընկեր առն բարկացողի։ Մի՛ բարկացօղ, մի՛ թշնամանօղ։ Լաւ իցէ բնակել յանապատի, քան ընդ կնոջ լեզուանւոյ, անզգամի եւ բարկացողի։ Փրկիչ իմ ի թշնամեաց իմոց բարկացողաց.եւ այլն։
to exasperate, to irritate, to anger, to displease, to offend, to enrage.
Վա՛յ անձինս մեղաւորի, զի զարարիչն իմ բարկացուցի. (Նար. ՟Է։)
anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.
act of raising;
carriage;
subtraction;
exception;
suppression, repeal, derogation;
degradation, dissolution, extinction;
deduction, defalcation.
Անփոյթ առնել ծանունցն՝ համանգամայնցն է ի բաց բարձումն. (Յհ. իմ. ատ.։)
whose summit is very high, lofty.
Պարսպեալ իմն է բարձրագագաթն սպիտակափառ լերամբք. (Յհ. կթ.։)
seat, the chair, the highest place;
president, the most honourable;
high, elevated.
Զարթուցեալ մարգարէն (Յովնան), եւ ի վերայ նաւին ողին եղեալ ... ի վերուստ իբրու ի բարձրագահից իմն՝ չարեացն շուրջ հայեցեալ ետես զբազմութիւնն. (Փիլ. յովն.։)
higher, sublime;
supreme, grand;
—, —ս, highly, sublimely, boldly.
Բարձրագոյն իմաստ, շնորհ, բարիք, բերք, եւ այլն. (Նար. ստէպ։)
Եւ այսպէս բարձրագունին ծանուցաւ խոնարհութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բարձրագոյն իմն խորհելով. (Սահմ. ՟Ժ։)
that flies above.
Ահա վերաբերեմք առ քեզ՝ ճախրելով, իբրեւ ի բարձրաթռիչս եղեալ. (Եղիշ. ՟Ա.) իմա՛, որպէս բարձրաթռիչ (թռչուն) լինելով։
that looks above;
sublime.
Բարձրահայեաց եւ երկնապիշ լինելով երդնուն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Բարձրաբարբառ.
Եւ զայն ցուցանէր բարձրաձայն աղաղակաւ յայտ յանդիման առաջի ամենեցուն. (Ագաթ.։)
to be proud of, to be selfcon-ceited.
haughtiness, pride, arrogance.
Բարձրայօնութեամբ խօսիմք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)