Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Անքաղաք

See full entry →

adj.

without a city or country.

NBHL (1)

Ագռաւն անտուն է, անբնակ, անքաղաք. (Փիլ. լին.։)


Անքատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be indigent, to be poor.

NBHL (3)

ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.

Մրջիւն ի բաց մերժելով զսով՝ ցորեանս եւ գարիս ընդ երկու հատանէ, զի մի՛ բուսեալք՝ անքատասցի կերակրոյ. (Փիլ. լիւս.։)

Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)


Անքատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Անքատանամ.

NBHL (3)

ԱՆՔԱՏԱՆԱՄ ԱՆՔԱՏԻՄ. ἁπορέω, δέομαι. egeo, indigeo, destitutus sum, ad angustias redigor. Ցականիլ. կարօտանալ. կարօտիլ. չքաւորիլ.

Մրջիւն ի բաց մերժելով զսով՝ ցորեանս եւ գարիս ընդ երկու հատանէ, զի մի՛ բուսեալք՝ անքատասցի կերակրոյ. (Փիլ. լիւս.։)

Սպեղանեաց եւ բժշկաց, եւ առ ի սոցանէն օգնականութեան կարօտեալ անքատին. (Փիլ. տեսական.։)


Անքէն

See full entry →

adj.

void of malice, not vindictive.

NBHL (1)

Աստուածութիւն անքէն ե, եւ առաքինասէր. (Փիլ. լին.։)


Անքնին

See full entry →

adj.

inscrutable, impenetrable, hidden, secret.

NBHL (2)

Անքննին տեղի ուրախութեան, կամ տեսիլ. (Ագաթ.։)

ՅԱՆՔՆԻՆՍ ԱՆԿԱՆԻԼ. Մատնիլ յիրս անհասանելիս. չկարել հասու լինել. միտքը շուարիլ, խելքը չհասնիլ.


Անքուն

See full entry →

adj.

awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.

NBHL (2)

Երեք նոցա՝ որ խնդրէինն՝ աւուրքն անցին, եւ գիշերք անքունք. (Փիլ. սամփս. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։))

Անքուն կատարեալ զկեանս իւր յաշխարհի արթնութեամբ. (Փիլ. լին.։)


Անօգուտ

See full entry →

adj. adv.

useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.

NBHL (2)

Մի՛ կարծեր անօգուտ ի ժամանակս ժամանակս գոլ գոռոզութիւն. քանզի եւ ոչ պատուհասն անօգուտ է. (Փիլ. նախ. ՟բ.։)

ԱՆՕԳՈՒՏ ՅԱՆՕԳՈՒՏ. ἁχρήστως, εἱς ἁνωφελῆ. inutiliter. Առանց օգտի. յումպէտ. ի զուր. նաֆիլէ, ապէս եերէ.


Անօսրագոյն

See full entry →

adj.

more or very thin, very subtile.

NBHL (1)

Ի թեթեւ նիւթոյն, եւ յանօսրագոյն օդոյ. (Փիլ. այլաբ.։)


Անօսրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to rarefy;
to become thin;
to be diminished;
to waste;
to become fine or subtile.

NBHL (2)

λεπτύνομαι, attenuor, σπανίζομαι, raresco. Անօսր եւ բարակ լինել. անգայտանալ. նրբիլ. թեթեւանալ. հիւծիլ. տկարանալ. նուազիլ. եւ Նրբամիտ գտանիլ. նօսրանալ, բարկընալ. սէյրէկլենմէք.

Անօսրանալ օդոյն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Անօսրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

subtilty, thinness.

NBHL (1)

Յանօսրութենէ, եւ ի հոծութենէ շատ ինչ յասացելոցն սովորեաց դէպ լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Անօրինաբար

See full entry →

adv.

illegally, unjustly.

NBHL (1)

Անօրինաբար սպանանել, կամ խորհել, կամ ունել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։ Աթ. ՟Բ։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Անօրինիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Անօրինեմ.

NBHL (1)

ἁνομέω, παρανομέω. transgredior legem, impie ago. Վարիլ հակառակ օրինաց եւ կանոնաց. անօրէնութիւն գործել. ամպարշտիլ. անիրաւիլ. խոտորիլ յուղղութենէ. յանցանել. զրկանս առնել.


Աշակերտեմ, եցի

See full entry →

va.

to hare in tuition, to teach, to instruct.

NBHL (1)

իբր հսրկ. ըստ յն. ոճոյ. որ եւ ասի Վարդապետիլ. վարժիլ. ուսանել. սորվիլ. էօյրէնմէք.


Աշակերտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pupillage;
apprenticeship.

NBHL (1)

παιδεία, παίδευσις. discipulatus, disciplina, institutio. Աշակերտիլն. ուսումն. հետեւողութիւն. աշկերտութիւն. շակիրտլիք. շակիրտանէ.


Աշխատաժիր

See full entry →

adj.

active, diligent.

NBHL (1)

Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) (Հ. կիլիկ.։)


Աշխատախոնջ

See full entry →

cf. Աշխատաժիր.

NBHL (1)

Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) Հ. կիլիկ.։


Աշխատասիրեմ, եցի

See full entry →

va.

to labour diligently;
to compose, to write.

NBHL (1)

ԱՇԽԱՏԱՍԻՐԵԼ Սիրով աշխատիլ. ճգնիլ յօժարութեամբ.


Աշխատասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.

NBHL (1)

ԱՇԽԱՏ ԼԻՆԵԼ. κοπιάω, κάμνω. laboro, fatigor, ἑνοχλέομαι, obturbor, κακοπαθέω, mala patior. Աշխատիլ. վաստակիլ. խոնջիլ. վշտանալ. աշխատիլ, դատիլ, յոգնիլ.


Աշխատիմ, եցայ, եաց

See full entry →

vn.

to work, to take trouble, to toil, to labour.

NBHL (3)

κοπιάω, κάμνω, πονέω. laboro, fatigor. Աշխատ լինել. վաստակիլ. խոնջիլ. տառապիլ. աշխատիլ, յոգնիլ.

Աշխատութեամբ ստանալ, եւ ստացեալ լինել. վաստըկիլ, վաստըկուիլ.

Աշխատիլ պարտ է մեզ յոյժ զգործս հոգւոց մերոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Աշխատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort;
work, business;
exeroise;
fabrication;
— մտաց, stretch of the mind, intense application;
աշխատութեամբ, with difficulty, with great trouble.

NBHL (1)

κόπος, μόχθος, πόνος , κακοπάθεια. labor, fatigatio, dolor. որ եւ ԱՇԽԱՏԱՆՔ. Աշխատութիլն. վաստակ. ջան. ճիգն. երկ. տառապանք. նեղութիւն. խոնջութիւն, վիշտ, ցաւ. աղէտք.


Աշխարեմ, եցի

See full entry →

va.

to complain of, to lament, to mourn, to deplore.

NBHL (2)

θρηνέω lamentor, plango Կոծիլ. ողբալ աշխար դնել. սգալ. լալ, լաց ընել. ազլաշմագ. հայգըրմագ.

Մի՛ զմեռեալսն, այլ զկենդանիսն աշխարեցէ՛ք։ Կոյսք զանկատար յոյսս աշխարէին, եւ պատանեակք զանտիս հասակսն. (Փիլ. յովն.։)


Աշխարհագիր

See full entry →

s.

geographer;
cosmographer;
geography;
cosmography, poll-tax;
— առնել, to take a census, cf. Աշխարհագրեմ.

NBHL (1)

ἁπογραφή. descriptio, λαογραφία, vulgi descriptio կամ բայիւ ἁπογράφω, -ομαι, describo, -or. Գրութիւն եւ Գրուած համաշխարհական ի դիւան արքունի. քննութիւն. թիւ համարոյ մարդկան անցեալ ի գիր. գայտ. թեֆթիշ, թեհրիլ, քիւթիւք, տէֆթէր.


Աշխարհագոյժ առնեմ

See full entry →

sv.

to proclame every where or with a loud voice, to divulge, to noise abroad.

NBHL (1)

Աշխարհագոյժ առնէ նախախնամութիւն զանտեսանելի տարերցն հուր յամպարշտաց դատաստանի ըմբռնեցելոց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Աշխարհագործ

See full entry →

s.

Creator of the world.

NBHL (1)

Զաշխարհագործն, զայսչափ աշխարհ տեսանելով, ոչ իմացաք. (Փիլ. յովն.։)


Աշխարհագումար

See full entry →

cf. Աշխարհախումբ.

NBHL (1)

Աշխարհագումար տօն, կամ ամբոխ, կամ ժողովք. (Պիտ.։ Մեսր. երէց.։ Հ. կիլիկ.։)


Աշխարհագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.

NBHL (1)

κοσμογραφία, γεωγραφία. cosmographia եւ geographia. Իբրու Տիեզերագրութիւն, կամ Երկրագրութիւն, որ ճառէ զգրից աշխարհի, մանաւանդ երկրի, եւ զբաժանմանէ եւ զհանգամանաց նորա. հեյեէթի տիւնեա, թախդիդի պիլատ, րէսմի էրզ.


Աշխարհադիտեմ, եցի

See full entry →

vn.

to observe or spy a country.

NBHL (1)

χωραβατέω. regionem obabulo. Դիտել շրջագայութեամբ զաշխարհ, զերկիր, զգաւառ. երկիր պտըտիլ՝ աչքէ անցընել.


Աշխարհային

See full entry →

adj.

worldly, profane;
secular, lay, temporal.

NBHL (1)

Ոչ ինչ յաշխարհային մասանց դադար առնուլ. յն. յաշխարհի մասանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Աշխարհաստեղծ, ից

See full entry →

adj.

that created the world.

NBHL (1)

Աշխարհաստեղծն՝ ինքն արդարոյ երեւի. (Փիլ. ՟գ. մանկ.։)


Աշխարհավար

See full entry →

adj.

political;
secular.

NBHL (1)

Այն ինչ իրք՝ որովք լինի քաղաքավարիլ յաշխարհի. աշխարհային. քաղաքական. աշխարհական. մարդկային.


Աշխարհավարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to live according to the rules of good policy;
to live a secular life.

NBHL (2)

ԱՇԽԱՐՀԱՎԱՐ ԼԻՆԻՄ ԱՇԽԱՐԱՎԱՐԻՄ Քաղաքավարիլ յաշխարհի օրինօք, կամ ըստ օրինաց աշխարհի. կեալ յաշխարհի, կամ մտանել ի կարգ աշխարհի.

Փոյթ յանձին եդեալ է աշխարհավար լինել ազգին, ընկալեալ զմեծաքաղաքս զայս յաշխարհ, եւ այլն. (Փիլ. ել.։)


Աշխարհավարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

policy;
secularlife.

NBHL (1)

Քաղաքավարիլն յաշխարհի. կեանք աշխարհի կամ աշխարհականի. կենցաղ բարեկեցիկ.


Աշխարհատես

See full entry →

adj.

that has seen much of the world;
known by all, notorious, public, manifest;
— ցուցանել, to publish, to make known.

NBHL (1)

Այժմ լռելեայն եկի, եւ ապա բազում աշխարհատես յայտնութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28.) յն. մի բառ, որ առ (Երզն. մտթ.) գրի. Այժմ լռելեայլն, եւ յայնժամ աշխարհատեսիլ յայտնութեամբ։


Աշխարհարար

See full entry →

cf. Աշխարհաստեղծ.

NBHL (1)

Աշխարհարարն յորժամ զկրելի էութիւնն սկսաւ կարգել։ Աշխարհարարն իրաւացոյց, եւ այլն։ Զաշխարհիս զգործս փոխանակ աշխարհարարին աստուծոյ պատուել. (Փիլ.։)


Աշխարհարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation of the world.

NBHL (2)

κοσμοποιία. mudi creatio, opificium. Արարչութիւն աշխարհի. արարչագործութիւն. ստեղծումն աշխարհի. աշխարք ստեղծելը, աշխրքիս ստեղծուիլը.

Աշխարհարարութիւնն կարգեալ յօրինեալ է (ըստ գրոցն ծննդոց)։ Զաշխարհարարութիւնն հաշուելով ասէ, այս գիր արարածոց։ Յաշխարհարարութեանն ասէ, թէ փչեաց ի դէմս նորա. եւ այլն. (Փիլ.։)


Աշխարհաքաղաքացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

s.

cosmopolite.

NBHL (1)

Կամի ցուցանել զառաքինին միանգամայն ե՛ւ աշխարհաքաղաքացի, ե՛ւ հանգիտապատիւ ամենայն աշխարհիս։ Աշխարհաքաղաքացիս մարդ, որ իբր փոքր աշխարհ ի մեծ աշխարհի եղեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 39։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Աշխարհօրէն

See full entry →

adv.

secularly;
vulgarly;
generally, universally.

NBHL (1)

Ի զգեստս մի՛ աշխարհօրէն բերիլ. (Շ. ընդհանր.։)


Աշնանային, այնոյ

See full entry →

adj.

autumnal.

NBHL (1)

Զըստ տարւոյն զուգօրութիւնս, զգարնանայինն եւ զաշնանայինն։ Զաշնանայինն՝ փոխանակ ժողովելոյ ամենայն պտղոց։ Յաշնանային հասարակօրութեան։ Աշնանայնոյն (կամ աշնայնոյն) զուգօրութիւն։ Գարնանայնոյն, եւ աշնայնոյն։ Տերեւթափ լինին եւ ցամաքին տունկք աշնայնովն եւ ձմերայնովն. (Փիլ.։)


Աշնանի, անւոյ

See full entry →

s. adj. adv.

autumn;
of or in the autumn.

NBHL (1)

Ոմանք գարնայնի, եւ ոմանք աշնայնի ըստ զուգաւորութեանցն (բերին). (Փիլ. լիւս.։)


Աշտ

See full entry →

cf. Յաշտ.

NBHL (1)

ԱՇՏ. Որպէս լծ. ընդ հյ. Ոշտ, ոստ. ոստնուլ. նստիլ. եւ թ. իւսթ այսինքն ի վերայ, ի վեր. այսինքն յոտին կալ, կամ նստեալ կալ, է արմատ յաջորդ բառից (=ԱՇՏԱՆԱԿ) ինչ. տե՛ս եւ ՈՍՏԻԿԱՆ (վերակացու)։


Աշտանակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be on horse-back, to ride, to mount a horse;
to break in a horse.

NBHL (1)

ἑφάλλομαι. insilio, ἑπιβαίνω, conscendo. Ոստնուլ եւ նստել ի վերայ. հեծանել յերիվար. հեծնիլ. պինմէք, սիւվար օլմագ, պէր նիշէսթէն.


Աչառիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Աչառեմ.

NBHL (2)

Ոչ ընծայիւքն կաշառեալ աչառեցաւ. (Պիտ.) զոր մարթ է իմանալ՝ եւ խաբիլ աչօք, զօշոտիլ. (ռմկ. աչքը առնել).

Հնար է թերեւս աչառել. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ) յն. κατασοφιασθεῖναι. sophismatis illudi. ճարտարութեամբ կամ իմաստակութեամբ պատրիլ.


Աչացաւ

See full entry →

adj. s.

that has bad eyes;
ophthalmy.

NBHL (1)

Աչացաւին դարմա՛ն տար աչացն. (Կոչ. ՟Բ.) ի յն. ասի, Ընդ սկսանիլ աչացաւութեան դարմա՛ն տար ըստ ժամանակին։


Աչացու

See full entry →

cf. Զաչացու.

NBHL (1)

Աչացու (կամ աչացաւ) լեալ՝ խաւարեցաւ լոյսն. (Հ. կիլիկ.։)


Ապաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

eulogy, praise.

NBHL (1)

Ոչ եմ պահապան եղբօր. գեղեցիկ (հեգնաբար) աղերս ապաբանութեան. Ի նոյն աղերս ապաբանութեան անգիտութեանապաստանել։ Յառաջ անցեալ յաղերս ապաբանութեանն յերկարեցեր. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ.։)


Ապագովեմ, եցի

See full entry →

va.

to dispraise, to blame.

NBHL (2)

Ոչ ապագով եւ անհաստատ ունել զաստուածային ձայնսն. (Փիլ. յովն.։)

Որ ոչ բանի եւ ոչ թուոյ արժանի եղեալ է, ամենեւին է ապագովեալ. (Փիլ. լին.։)


Ապաթարց, ի

See full entry →

s. gr.

apostrophe.

NBHL (1)

Ըստ ապաթարցի դասաւորիլ. (Շար.։)


Ապախտաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ingratitude.

NBHL (1)

Յայսչափ ապախտաւորութիւն եկին, զի ոչ միայն զշնորհակալութիւնն հատանել, այլ եւ զշնորհօղն իւրեանց ոչ գիտել. (Փիլ. յովն.։)


Ապականագործ

See full entry →

adj.

that corrupts, corrupter, destructive.

NBHL (1)

Տունկք մահաբերք ... ապականագործ ոմանք ի տնկոցն են. (Փիլ. լին. ՟Ա. 10։)


Ապականարար, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Ապականագործ.

NBHL (1)

Երոկւ զօրութիւնք, փրկականն, եւ ապականարարն ... բարեգործակք, եւ ապականարար. (Փիլ. ել.։)