Definitions containing the research մարդ : 3624 results

Չարագործութիւն, ութեան

s.

malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.

· Calfa

NBHL (1)

Տանջէր զչարագործութիւնն որ ի սատանայէ, եւ հաստատէր զմարդասիրութիւնն՝ որ յինքենէ։ Որ ինչ անցք ընդ քաղաքս անցեալ է ի չարին բանսարկութենէ ի սկզբանէ չարագործութեամբն առ մարդս. (Արշ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։


Չարախորհուրդ

adj.

ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.

· Calfa

NBHL (1)

Չարախորհուրդն հայր մարդպետ՝ որդին սատանայի. (Արծր. ՟Ա. 14։)


Չարակամ

adj.

ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.

· Calfa

NBHL (1)

Զհակառակութիւնս յարուցանէ ամենայն չարակամ։ Ամենայն չարակամ նախատ լիցի մարդկան. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 11. 13։)


Չարակն

cf. Չարակնեայ.

· Calfa


Չարակնութիւն, ութեան

s.

evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.

· Calfa

NBHL (1)

Առ սոցա չարակնութիւն եւ դառնութիւն զայն ասացից։ Բարերար եւ մարդասէր է աստուած, զչարակնութիւնն յինքենէ ի բաց հալածեալ. (Փիլ. իմաստն.։)


Չարահաւ, աց

adj.

of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.

· Calfa

NBHL (1)

Զհաց յոռի եւ չարահաւ կերիցէ մարդ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)


Չարամարտ

adj.

fighting with rabid fury;
combatting with malice.

· Calfa

NBHL (1)

Աղտտեցեր զնա յայսմ սնոտի եւ չարամարտ կենցաղոյս. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Ե. որ ի Հ=Յ. Չարամարդ։)


Չարամիտ, մտաց

adj.

evil-minded, ill-intentioned, malevolent, malignant, malicious, wicked;
cunning, crafty, cheating.

· Calfa

NBHL (1)

Չար մարդոյ ընծայն, որ չարամիտն է ... գարշելի համարեսցի աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Չարանախանձ

adj.

extremely envious;
vying in evil.

· Calfa

NBHL (2)

Յոյժ չարանախանձ է գազանն՝ առնն վարդապետի։ Յոյժ չարանախանձ է դեւն մարդոյ աղօթելոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)

Չարանախանձ գտաւ առ մարդն բանսարկուն։ Ետես զպատիւ մարդոյն չարանախանձ բանսարկուն. (Մաշկ.։)


Չարանամ, ացայ

vn.

to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ամբարհաւաճիցն եւ չարացելոց մարդկան։ Որ բարին էր, նոյն եւ չարացաւ. (Պիտ.։ Եղիշ. ՟Բ։)

Չարացաւ բանսարկուն, վասն զի ետես բազում վայելչութիւն ի միասին հեղեալ մարդոյն. (Մաշկ.։)


Չարասէր

adj.

inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.

· Calfa

NBHL (1)

Իմացեալ զախտասէր բարս նորա եւ զչարասէր։ Յիրերացն չարասէր մարդիկ յօժար են խողխողումն. (Խոր. ՟Ա. 16։ Պիտ.։)


Չարատես

s.

pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.

· Calfa

NBHL (1)

Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)


Չարատեսիլ

adj.

of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.

· Calfa

NBHL (1)

Շուն մի քոսոտ եւ սովեալ եւ վտիտ եւ չարատես։ Գրեցի՛ր թէ իցէ ոք մարդ՝ որ հուր յաչաց արկանիցէ, թուխ, չարատես։ Երեւեսցի գարշելի եւ չարատես։ Որպէս բոզքն չարատեսք (գուցէ՝ չարարուեստք. զի յն. է՝ չարաստեղծք կամ չարահնարք. κακόπλαστος ) (Ոսկ. կողոս. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)


Չարարուեստ, ից

adj.

malicious, artful, shrewd, cunning, knavish;
— հնարք, artifices, intrigues.

· Calfa

NBHL (1)

Յանձն չարարուեստ՝ իմաստութիւն ոչ մտանէ։ Ոչ մոլորեցոյց զմեզ մարդկան չարարուեստ հնարագիտութիւն. (Իմաստ. ՟Ա. 4։ ՟Ժ՟Է. 4։)


Չարիմաստ

cf. Չարամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Չարիմացն՝ հայր կոչեցեալ մարդպետ. (Արծր. ՟Ա. 10։)


Չարիմաց

cf. Չարամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Չարիմացն՝ հայր կոչեցեալ մարդպետ. (Արծր. ՟Ա. 10։)


Չարիք, րեաց

s. adv.

ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Գուցէ հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք ընդ նա։ Մի՛ յօժարեսցիս ընդ բազումս ի չարիս։ Եօթն չարիք կան ի սրտի նորա։ Վասն ամենայն չարեացն՝ զոր գործեաց հերովդէս։ Ի դառնալ ձեզ իւրաքանչիւր ի չարեաց ձերոց.եւ այլն։


Չարչարական, ի, աց

adj.

susceptible of pain, passible, passive.

· Calfa

NBHL (1)

Բերելով յաղագս մարդկան չարչարանս՝ չարչարականաւ կերպիւ որ ի մարդկանէ։ Ի չարչարելոյն չարչարականն ցուցանիւր։ Զչարչարականն զմարմին, զոր զգեցաւն յաղագս ամենայն աշխարհի փրկութեան. (Աթան. ՟Դ. ՟Զ։)


Չարչարակից, կցի, կցաց

s. adj.

fellow-sufferer;
compassionate.

· Calfa

NBHL (1)

Ուտէր իբրեւ զմարդ ճշմարիտ. զի զգեցեալ էր զչարչարակիցս մեր իբրեւ զմեզ». յն. զնմանակիրն մեր. (Կոչ. ՟Դ։)


Չարչարակցութիւն, ութեան

s.

suffering with another, participation in another's suffering;
compassion.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասուօք եւ չարչարակցութեամբ գերեկիցք մեր լինիցիք։ Վասն չարչարակցութեան լամք՝ հրաժարեալք ի գազանաբարոյ անմարդութենէ. (Ճ. ՟Բ.։ 9)


Չարչարելի, լւոյ

cf. Չարչարական.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհեցար ի չարչարանս չարչարելի բնութեամբ մարդկան. (Շար.։)


Չափ, ուց, ոց

s. mus. adj. prep. fig.

measure;
that by which any thing is measured;
extent, dimension, measurement;
quantity, dose;
measure, bounds, compass;
mediocrity;
moderation;
rule, proportion, measure;
reach, value, capacity;
boundary, limits, end;
measure, time;
cadence, metre, foot, measure, rhythm;
age of discretion, manhood;
measured, regular, moderate;
middle, moderate;
even, to, about, as, by, with;
— ինչ, some, a little;
—ով, with measure or moderation, moderately;
in verse;
—ով բան, բանք —աւ, verse, poetry;
— հասակաւ, middle-sized;
ի — հասեալ, of age, grown up, formed;
ըստ —ու, in proportion;
ձեօք —, as much as you;
արեամբ —, to blood-shed;
ի — հասանել, to arrive at or to be in the flower of manhood;
to become of age, to be grown up, adult, marriageable;
ի — աւուրց հասանել, to be getting old;
ի —ու ունել զանձն, գիտել զ— անձին, to conduct oneself with moderation, to restrain, to regulate oneself, to be master of oneself;
ի —ու ունել, to confine within due limits, to limit, to keep within bounds, to restrain, to repress;
զ— առնուլ, to measure, to prove, to weigh;
to try, to feel;
զամենայն ինչ առնել —ով եւ կշռով, to do all by weight and measure;
անդր քան զ— անցուցանել, անցանել ըստ —, to go rather too far, beyond bounds, to outstrip, to carry to excess;
— դնել, — եւ սահման դնել, to place limits to, to moderate, to restrain;
կալ ի —ու, to restrain oneself;
to keep one's temper;
ծախս առնել ըստ —ու եկամտիցն, to spend in proportion to one's income;
չկալ ի —ու, to make a bad use of, to misuse;
առնուլ զ— հանդերձի, to take the measure for a coat;
ճանաչել զ— անձին, to know one's ability;
զառն — ոչ գիտել, to know not a man;
not to know mankind, to be ignorant of human nature;
ուխտել երդմամբ —, to confirm on oath;
բրել զտեղին իբրեւ առն —, to dig a hole to a man's depth, to excavate the earth to the depth of a man's height;
ունի սա — ժամանակի առաւել քան զինն հարիւր ամաց, it has lasted for more then nine hundred years;
ունի — ժամանակի հարիւր ամաց, it is a period of a hundred years, it is a century;
հինգ հարիւրով —, about five hundred;
cf. Հինգ;
միտք նորա —ով, person of shallow intellect or weak mind;
առաւել քան զ—ն, very much, immeasurably, exceedingly, extremely, excessively;
միջովք — եւ բարձիւք —, from the loins to the thighs;
զհասարակ — գիշերաւ, about midnight;
գալով — բանին քոյոյ, when your word shall be proved true;
լրացեալ է —ն, the measure is heaped up;
the cup is full.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ անցանեն զչափով։ Ապա եթէ ելանեն ըստ չափսն, վնաս առնեն։ Ըստ աւետարանական չափուցն (այսինքն կարգի եւ կանոնի)։ Զորոց զչափ գիտէր քրիստոնէութեանն։ Ըստ չափոյ աշխատութեանն կամ զօրութեան ձերոյ։ Պահէ չափով մարդոյ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։ Կորիւն.։ Եղիշ. ՟Ը։ Շ. ընդհանր.։ Իգն.։)

Փախիցուք ի բարեկեցութենէ, եւ դարման տարցուք անձանց չափուքն։ Որ ի չափ եւ ի պայման ի տունս բնակիցէ։ Այլ այս վայել է մարդկութեանն չափուց։ Ոչ անպատուեալ զմարդկայնոցս չափուց զվայելուչն։ Ոչ չափուցն եւ ոչ կարգացն անսացելոց անխառնութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։ եւ փիլ. ՟Ժ։ Պրպմ. ՟Բ. ՟Ի՟Բ։ Մաքս. ի դիոն.։)

Եւ բնութեամբ ի չափ (յն. մինչեւ ի բնութիւն) եկն յաղագս մարդասիրութեանն, եւ ճշմարտապէս էացաւ, եւ այր եղեւ գերագոյնն աստուած. (Դիոն. ածայ.։)

Ի ՉԱՓ ՀԱՍԱՆԵԼ. ἁκμάζω floreo aetate, vigeo. Չափահաս լինել. մարդ ըլլալ.


Չափախօս

adj.

moderate in one's speech, speaking guardedly.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարդ՝ աստուծոյ գիտութիւն՝ չափախօս առնէ. (Եւագր. ՟Թ։)


Չափաւոր

adj.

of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.

· Calfa

NBHL (3)

Տեսանեմք՝ ոչ միայն ի չափաւոր մարդիկ, այլ եւ որ մեծն է քան զամենայն՝ թագաւոր եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ։)

Զայս՝ թուի թէ բազումք ի չափաւոր մարդկանէ կարեն առնել, եթէ կամին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)

Փորձութիւնք զձեզ ոչ ըմբռնեցին, բայց մարդկայինք. այսինքն փոքր, դուզնաքեայ, չափաւոր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Չգոյ, ից

s.

nothing, not any thing, nought;
առ ի —է, for want of;
ի —է ի գոյ ածել, ի —ից հաստել, to create out of nothing.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ի չգոյէ՞ աստուծոյ ի մէջ իսրայէլի։ Առ ի չգոյէ մարդկան։ Առ ի չգոյէ հիւթոյ երկրին. (՟Դ. Թագ. ՟Ա. 3։ Ես. ՟Զ. 11։ Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 3։)


Չեւ, չեւ եւս

conj.

not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ չէր երեւեալ հօրն արդարութիւն ի յերկնից, չեւ էր սկսեալ ճշմարտութիւնն ի յերկրէ. եւ թէ չէր խրախուսեալ մարդն ի յերկնայնումն, ոչ եւս էր սրբեալ. (Նար. կուս.։)


Չէզոք, աց

adj. gr.

neuter, indifferent;
neuter.

· Calfa

NBHL (1)

Որ չէ որպէս զոք ի կենդանեաց կամ ի մարդկանէ. ոչ արու, եւ ոչ էգ. անսեռ. եւ Ներքինի.


Չխոստովանութիւն, ութեան

s.

not confessing or professing.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զմարդն լոկ ասել առանց աստուածութեանն օգուտ է, եւ ոչ զմարդկութիւնն ընդ աստուածութեանն չխոստովանութիւն՝ փրկութիւն է. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Չմարթու

cf. Չմարթուն.

· Calfa

NBHL (2)

ՉՄԱՐԹՈՒ ՉՄԱՐԹՈՒՆ. Անմարթ ի լինել պիտանի. անպիտան. անճարակ, անխելք. եւ Անմարդի. անքաղաքավար. անագորոյն.

cf. Չմարդու, եւ ի բառն Մարթուն։


Չմարթուն

adj.

incapable, awkward, clumsy, bungling.

· Calfa

NBHL (2)

ՉՄԱՐԹՈՒ ՉՄԱՐԹՈՒՆ. Անմարթ ի լինել պիտանի. անպիտան. անճարակ, անխելք. եւ Անմարդի. անքաղաքավար. անագորոյն.

cf. Չմարդու, եւ ի բառն Մարթուն։


Չմարթութիւն, ութեան

s.

incapacity.

· Calfa

NBHL (1)

Անմարդութիւն. գուցէ եւ Անբաւականութիւն. անճարակութիւն.


Չնաշխարհիկ

adj. s.

celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.

· Calfa

NBHL (2)

Չնաշխարհիկ՝ մարդկան ցուցար (սուրբ յհ. մկ) կոչմամբ հոգւոյն երեւեցար. (Շ. տաղ.։)

Չնաշխարհիկ գոլով աճմամբ մարդկութեան. (Շ. տաղ.։)


Շամբշութիւն, ութեան

s. fig.

folly, fury, mania, rage;
violent passion, love, fury, transport, gallantry, love intrigue;
debauchery, lewdness.

· Calfa

NBHL (1)

Զբոլորշամբշութիւն ամեհութեան մեր եւ տմարդի վարուց ի բաց մղել. (Մագ. ՟Ձ՟Բ.)


Շամբուշ

adj. fig.

foolish, mad;
extravagant, absurd;
carried away by passion, furious, maniac, mad for, dotingly fond of, lovestricken;
lewd, libidinous.

· Calfa

NBHL (1)

Ի միում տեսակի (անասնոց կամ մարդկան) հասարակ եղեն բազումք եւ շամբուշք. (Փիլ.։)


Շանագլուխ, լխոյ, լխի

adj. s. zool. bot.

dog-headed;
doghead;
Anubis, cynocephalus;
cynocephalus, baboon, monkey;
dog's-head.

· Calfa

NBHL (1)

Գտեալ նաւավար յազգէն շանգլխաց։ քարոզեաց շանգլխաց ազգին մարդակերաց. (Ճ. ՟Բ.։ Երզն. մտթ.։ ՃՃ.։)


Շանթ, ից

cf. Շանդ.

· Calfa

NBHL (1)

Զաւազ եւ զաղ եւ զթանշս երկաթոյ դիւրին է կրել՝ քան զմարդ անմիտ. յն. ձոյլ երկաթոյ։


Շառագունեմ, եցի

vn.

cf. Շառագունիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Գէ՛թ ի մարդկանէ պարտ էր շառագունել եւ դողալ։ Նա շառագունէ ի տեսանելն զքեզ, եւ ոչ դու. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Շառագունիմ, եցայ

vn.

to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.

· Calfa

NBHL (1)

Գէ՛թ ի մարդկանէ պարտ էր շառագունել եւ դողալ։ Նա շառագունէ ի տեսանելն զքեզ, եւ ոչ դու. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Շատամարմին

adj.

corpulent, bulky.

· Calfa


Շատանամ, ացայ

vn.

to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ շատացար մարդ եղանիլ աստուած, այլ եւ խաչի համբերեալ. (Շար.։)


Շատաշուրջ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa

NBHL (1)

Շատաշրջիկ մարդ եմ ճանապարհորդ. (Հ. մարտ. ՟Զ.։)


Շատաշրջիկ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa

NBHL (1)

Շատաշրջիկ մարդ եմ ճանապարհորդ. (Հ. մարտ. ՟Զ.։)


Շատաշրջող

adj. s.

roving, rambling, wandering;
vagabond, vagrant, roamer, stroller, idler, lounger, loiterer;
— լինել, to stroll, to roam, to rove, to ramble, to wander.

· Calfa

NBHL (1)

Շատաշրջիկ մարդ եմ ճանապարհորդ. (Հ. մարտ. ՟Զ.։)


Շատութիւն, ութեան

s.

great number of, great quantity, great deal, multitude, abundance, plenty.

· Calfa

NBHL (1)

πλῆθος, ἁφθονία multitudo, abundantia, copia, ubertas եւ այլն. Շատ գոլն ո՛ր եւ է իրաց. առատութիւն. յորդութիւն. յոլովութիւն. յաճախութիւն. բազմութիւն. հոծութիւն. բազմամարդութիւն. ընդարրձակութիւն.


Շար, ից

s.

string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.

· Calfa

NBHL (2)

Ի շար արկեալ թուեն զկատարելութիւն բնութեանս մերոյ։ Զմարդկական կարիսն ի միում շարի հարեալ ընդ մի համարիցիք. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ընդ մովսէս խօսեցար, եւ նովաւ ի շար մարդկան յայտնեցար. (Գանձ.։)


Շարաբանութիւն, ութեան

s.

syllogism, sequence, chain of arguments.

· Calfa

NBHL (1)

Ապացուցականն ի շարաբանութեանց բաղկանայ. իսկ շարաբանութիւնքն ի նախադասութեանց։ Շարաբանութիւն է՝ շարադրեալ բան. մարդ կենդանի է. իսկ կենդանին գոյ. (ապա եւ այլն)։ Իսկ մասունք շարաբանութեան են նախադասութիւնք. (Անյաղթ պորփ.։)


Շարադրական, ի, աց

adj.

compound;
composed;
arranged, put in order;
prosaic.

· Calfa


Շարադրեմ, եցի

va.

to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Վերադրեալ զմարդկային յետնութիւնս, յորմէ անճառաբար պարզն յիսուս շարադրլեցաւ. (Դիոն. ածայ.։)


Շարադրութիւն, ութեան

s. gr.

combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.

· Calfa

NBHL (2)

Մի մարդ ըստ շարադրութեան ի հոգւոյ եւ ի մարմնոյ. (Պրպմ. ՟Խ։)

ՇԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Սոկորութիւն եդեալ կամ եղեալ. գրութիւն եւ կարգաւորութիւն մարդկան.


Շարակարգեմ, եցի

va.

cf. Շարադասեմ.

· Calfa

NBHL (2)

զայլսն այլոց շարակարգեալ։ Ընդ ամենայն մարդկան էապէս շարակարգեալ. (Դիոն.։)

Զմարդիկ շարակարգեալ յօրինեմ հանդիսակից գոլ վերին զուարթնոցն. (Զքր. կթ.։)