Entries' title containing իմ : 2260 Results

Նորոգիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to be renewed, restored, regenerated, re-established;
to revive, to come to life again.


Նուազիմ, եցայ

See full entry →

vn. ast.

to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.

NBHL (1)

Ամք ամպարշտաց նուազեսցին։ Նուազեալ էր կամ նուազեաց ջուրն յերեսաց երկրի։ Նուազեաց ջուր ի տկէ անտի։ Գետն նուազեսցէ եւ ցամաքեսցէ։ Ցամաքեցաւ գինի, նուազեաց ձէթ։ Ցամաքեցաւ որթ, նուազեաց թուզ եւ նուռն։ Կատարեալք, եւ ոչ իւիք նուազեալք։ Իցէ նուազեալ յիմաստութենէ։ Դադարեցան աղօրիք, զի նուազեցան։ Անասունք նոցա ոչ նուազեցան։ Բազմածինն նուազեաց յորդւոց։ Սուգ առցէ երկիր, եւ նուազեսցի ամենայն բնակչօք իւրովք։ Ամենեքին մեղան, եւ նուազեալ են ի փառացն աստուծոյ։ Զի դուք մի՛ նուազիցիք եւ մի՛ իւիք շնորհօք։ Գիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Ի մտանելոյ ի հանգիստ նորա գտանիցի ոք ի ձէնջ նուազեալ.եւ այլն։


Նուաղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to faint, to fail, to lose one's senses, to fall fainting, to fall into a swoon, to swoon or faint away;
to languish, to grow weak, to wear oneself out;
to diminish, to grow less, to decrease;
to become dim, obscure, to be eclipsed;
—ղեալ անկանել, to fall senseless;
—ղի սիրտ իմ, my heart grows faint within me.

NBHL (5)

Լոյս երեսաց իմոց ոչ նուաղէր. (Յոբ. ՟Ի՟Թ. 24։)

Հոգայի, եւ նուաղէր (կամ նուաղեաց) յիս հոգի իմ. (Սղ. ՟Հ՟Զ. 4։)

Նուաղեցին աչքիմ։ Նուաղեաց սիրտ իմ եւ մարմին իմ, աստուած սրտի իմոյ, բաժին իմ աստուած յաւիտեան. (անդ. ՟Կ՟Ը. 4։ ՟Հ՟Բ. 26։)

Նուաղէ սի՛րտ իմ։ Վաղվաղակի լսել հայցէ նուաղեցելումն. (Նար. երգ.։ Խոսր.։)

Նուաղէ դառնութեամբ անձին, յայտ է թէ տրտմութեամբ ըմբռնեալ։ Ոչ նուաղեցաւ յիմանալի խորշակէն. (Իսիւք.։)


Նպաստաւոր լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Նպաստեմ.


Նպաստաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Նպաստեմ.

NBHL (2)

Սաղմոսելն ի սոյն նպաստաւորի, մեծ է տէր, եւ օրհնեալ է յոյժ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Նպաստաւորէր (կամ նպաստաւոր էր) սատանայի եւ օձին իմաստութիւն. (Կիւրղ. ծն.։)


Նստիմ, տայ, նիստ

See full entry →

vn.

to sit down, to be seated;
to repose;
to lodge, to reside, to dwell;
to be settled, to be resident;
— զօրաց, to be encamped, to encamp;
շուրջ — զքաղաքաւ, to besiege, to blockade, to block up;
ի դարան —, to lie in ambush, in wait;
to plot;
— ի սեղան, to sit down to table;
— յաթոռ ի պէտս, to go to stool, to evacuate;
— յինքեան, to retire from business, to live alone;
— ի վերայ աւանդի, to neglect one's deposit.

NBHL (2)

καθίζω, -ομαι, καθήμαι, θρονίζομαι sedeo ἑγκάθημαι insideo ἑπιβαίνω ascendo եւ այլն. Ի նիստ կալ, կամ հանգչել ի վերայ զըստի. բազմիլ. ի ստոր զետեղիլ, կամ ի վայր իջանել. ցածնուլ. դադարել. հեծանել. (նմանաւոր ձայնք են եւ յայլ լեզուս. պ. նիզէսթէն, ուստի թ. նիզէսթ էթմէք ... լտ. սէտէրէ, յն. էտրա՛օմէ. եւ գա՛թիմէ ..., այսինքն ըստ կամ ի ստոր զետեղիլ).

Նստէր առ դուրս խորանի իւրոյ։ Նի՛ստ այրի ի տան հօր քոյ։ Նի՛ստ ընդ աջմէ իմմէ։ Որ նստիսդ ի քերովբէս։ Աստուած նստաւ յաթոռ սրբութեան իւրոյ։ Նստել ի վերայ (գրաստու)։ Շուրջ նստել (զքաղաքաւ, այսինքն պաշարել).եւ այլն։


Նրբիմաց

See full entry →

cf. Նրբամիտ.


Նքթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be very hungry, to exhaust, to die, to pine away with hunger, to be dying of hunger, to be starved to death, to die of starvation.


Նքողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to languish, to become faint, languid, to wear oneself out, to faint, to swoon.

NBHL (1)

κατάξηρος εἱμι aresco ἑνοχλούμαι angor, molestus sum. Նքթիլ. նուազիլ. նուազիլ. ցամաքիլ. անշքանալ. սիրտը քաշուիլ, երեսը գուն չիմնալ, ցամքիլ, ճռղիլ.


Շահատակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Շահատակեմ.


Շահաւետիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Շահիմ.

NBHL (1)

Նովիմբք (ընթերցուածովք) ծաղկեալք եւ շահաւետեալք. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)


Շահաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to do good, to help, to avail;
to profit, to derive advantage, to turn to account.


Շահիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to gain or profit by, to make a profit, to draw an emolument from;
to obtain, to win, to carry away or off;
բազումս —, to gain much, to make a great profit;
— զկեանս, to escape, to save oneself from peril;
— զմահ, to escape death, to have a narrow or hair breadth escape;
— զվիշտս եւ զվնաս, to avoid this harm and loss, not to suffer, to escape suffering;
— զոք, to edify, to set a good example;
չիք ինչ շահելոյ, there is nothing to be gained.

NBHL (3)

Առանց բանին իսկ շահեսցին. իմա՛ կր. շահեալ լինիցին, օգտեսցին։

Գոյ իմ շատ, այդ ամենայն ե՛ղբայր քեզ բարի շահեսցէ. (Եփր. ծն. որպէս ռմկ. բարով վայելես։)

Շահեա՛ զմահ։ Շահիմ յետ սակաւ միոյ զմահ. (Ճ. ՟Ա. (մահին ձեռքէն խալըսիլ)։)


Շաղախիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be splashed, soiled, dirtied;
to imbibe, to absorb, to drink in, to soak up.


Շաղաշարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be entwined, joined;
to be attached, stuck;
to conjoin, to match, to be coupled.


Շաղապատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to entwine, to twist round each other;
to be coupled.


Շաղիմ

See full entry →

vn. fig.

to be mixed, kneaded;
wrapt together, united;
to be implicated.


Շաղփաղփիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to talk nonsense, to tell idle stories, to babble, to gossip, to cackle, to tittle-tattle;
to dote, to rave.

NBHL (1)

Մերթ հայհոյեմք. մերթ շաղփաղփեմք. եւ եւ՛ս չարքան զսլառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք։ (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)


Շամանդաղիմ

See full entry →

vn.

to get muddy, dim.


Ողորմիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to take pity or compassion on, to commiserate, to be affected, moved to pity, to feel for, to sympathize with;
to do good to, to benefit;
ողորմիմ քեզ, I pity you.

NBHL (4)

Մանկունք իմ են, որովք ողորմեցաւ աստուած ծառայի քում։ Աստուած ողորմեսցի քեզ ո՛րդեակ։ Ողորմեա՛, կամ ողորմեաց ինձ աստուած։ Որբոց նոցա եւ այրեաց մի՛ ողորմեսցի։ Ողորմելով ողորմեցայց նմա, ասէ տէր։ Ողորմեցարուք ինձ, ողորմեցարուք ինձ ո՛ բարեկամք.եւ այլն։

Ողորմիմ ողորմիմ սիրելեաց ձերոց, եւ բազում անգամ ողորմիմ անձանց ձերոց. (Եղիշ. ՟Գ։)

Յորժամ մեք անձանց չողորմի ցիմք, ո՞վ է՝ որ մեզ ողորմեսցի ... ողորմես ցո՛ւք անձանց։ Յորժամ յաղօթս կայցեմք առ աստուած, ասեմք, ողորմեա՛ց մեզ տր. ասասցուք եւ յանձինս, ողորմեա՛ մեզ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)

Մի լիցի ինձ կողկողել, եւ ոչ ողորմե. Որ ի մեծէն աստուծոյ ողորմեալ՝ մեծագունիցն վկայեցաւ։ Ի քէն ողորմեալ փրկի՛չ բոլորից՝ իբրեւ զնոսին առ քեզ դիմեցից. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Ը։)


Ոսնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be stunted, emaciated, withered;
to etiolate, to dry up.


Ոսոխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be at law with, to accuse;
to rival, to strive, to compete;
զմիմեամբ —, to surpass each other.

NBHL (3)

ՈՍՈԽԵՄ ՈՍՈԽԻՄ. ἁντιδικέω contra litigo, adversor, relutor. Ոսոխ ելանել ընդդէմ այլոց. դատախազել. ոգորիլ. հակառակիլ. դիմամարտիլ. մրցիլ. ճգնել, ջանալ յաղթել.

Զմիմեամբք ելանիցեն, զմիմեամբք ոսոխիցեն։ Ձուկնն հարթնու. բազում անգամ եւ ոսոխի, ի բաց իսկ ելանէ (յուռկանէ). (Սեբեր. ՟Է. եւ ՟Գ. (որ եւ ասի անդ, վազել զգործեաւ)։)

Վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք. (Պիտ.։)


Ոստախաղաց լինիմ

See full entry →

sv.

to leap from branch to branch.


Ոստակոտոր լինիմ

See full entry →

sv.

to have the branches broken.

NBHL (1)

Ես խոնարհիմ (ասէ թզենին), զի մի՛ ոստակոտոր եղէց. (Մխ. առակ.։)


Ոստայարձակ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Ոստանամ.


Ոստանիմ, տեայ

See full entry →

vn.

to burst forth, to fly or escape from, to go out of;
ոստեան սանձք ի ձեռացն, the reins escaped from his hands.

NBHL (2)

Ի բաց ոստանելոյ ուշ առնիցես։ Թէպէտեւ ոստանիմք, եւ ի փախուստ դառնամք, նա ոչ թողու զմեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)

Ոստեալք (ի բարձանց՝) յերկիր թաւալեցան. (Կլիմաք.։)


Ոստչիմ, եայ

See full entry →

vn.

cf. Ոստնում.

NBHL (1)

Նոյն ըստ Ոստնում, ոստանիմ. եւ Հրաժարել. չառնուլ յանձն.


Որդիակցիմ

See full entry →

vn.

to have the same god-father, to be god-sons.

NBHL (1)

Խափանել արժան է յամուսնութենէ զայնոսիկ, որք ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն ընդ միմեանս որդիակցին. (Մխ. դտ.։)


Որդնաքանց լինիմ

See full entry →

sv.

to be worm-eaten.


Որդնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grow worm-eaten, rotten.


Որդնոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Որդնիմ.


Որկրամոլիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to abandon oneself to gluttony.


Մտախոհ լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Մտախոհիմ.


Մտախոհիմ

See full entry →

vn.

to think, to muse, to reflect, to ponder, to rack one's brains.


Մտակոծ լինիմ

See full entry →

vn.

to be anxious, perturbed;
to be vacillating, wavering.


Մտապահ լինիմ

See full entry →

vn.

to keep in mind, to remember;
to have spite against one, to be rancorous;
cf. Մտայոյզ.


Մտափոխ լինիմ

See full entry →

sv.

to be out of one's wits, to become deranged, to be delirious.


*Մտեհան լինիմ

See full entry →

sv.

to have escaped the memory, to be forgotten.


Մտերիմ, րմի, մաց

See full entry →

adj. s.

intimate, cordial, confident, familiar;
favourite;
— ծառայ, true or faithful servant.

Etymologies (3)

, ի-ա հլ. «հաւատարիմ, մօտիկ և ընտանի բարեկամ» Փիլիպ. դ. 3. Խոր. Յճխ. որից մտերմութիւն Բ։ կոր. ը. 8. մտերմա-գոյն Ոսկ. յհ. ա. 23. մտերմական Յհ. կթ. մտերմաբար Պիտ. Սարգ. Գնձ.։

= Կազմուած է -րիմ մասնիկով, ինչպէս հաւատարիմ, ոխերիմ. յօդակապը (ե փոխա-նակ ա) ցոյց է տալիս՝ որ արմատի բունն էր -ի որով արմատը կլինի *մտի-։

Աւետիրեան, Քերակ. 1815, էջ 231 -րիմ մասնիկով միտք բառից, իբր «մէկ միտք կամ սիրտ ունեցող»։ ՆՀԲ հաւա-տարիմ մտօք։ Lag. Btrg. bktr. Lex. 48 պհլ. mat «Mithra» բառից։ Տէրվ. Նա-խալ. 99 սանս. mith, mitra «բարե-կամ», զնդ. miϑra, պրս. mihr ձևերի հետ՝ հնխ. mit «միատեղ՝ մտերիմ լի-նել» արմատից։ Հիւնք. արմատը հա. մարում է մուտ «մտնել»։ Pedersen Հայ. դր. լեզ. 225 միտ (=մի՛տք) բա-ռից։ Մարքվարթ REA 8 (1898), 218 միտք բառից -րիմ մասնիկով։

NBHL (4)

γνήσιος genuinus, germanus, sincerus. Հաւատարիմ մտօք. հարազատ. ընտանի. խորհրդապահ. սեռն եւ սերտ. սրտակից. սիրելի. բարեկամ. եւ Բարեկամական. մտերմական. միամիտ. սրտանց սիրելի ու սիրօղ.

Այո՛ աղաչեմ եւ զքեզ մտերիմ իմ եւ լծակից. յն. մտերիմ լծակից. (Փիլիպ. ՟Դ. 3։)

Ի ձեռն մտերմաց պատմէ եղբօրն զնենգութիւն։ Իբրեւ զմտերիմ քո աւելի եւս իմացուցանեմ ի ձեռն գրոյս. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 30։)

Որ մտերմացն հանդէսս յայտնէ։ Զմտերիմ սէրն ցուցանեն։ Մտերիմ սիրովն. եւ այլն. (Յճխ. ՟Ի. ստէպ։)


Մրճոտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to blacken with smoke or soot.

NBHL (1)

Մրճոտեալ աղտեղեալ գունով զազրութեան իբր զպաշտօնատար մեհենի։ Մաքրիմ, եւ այլ մրճոտիմ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Հ՟Ա։)


Մրջիմն, ջման

See full entry →

cf. Մրջիւն.

NBHL (1)

Մրջիմն, եւ աղաւնին։ Աղաւնին տերեւ ետ մրջմանն, որ ոչ խեղդէր ի ջուրն։ Եւ մրջիմն եհար զերանս որսորդին, յորմէ զերծաւ աղաւնին. (Ոսկիփոր.։)


Մրսիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Մսիմ.


Մրտիմն, տման

See full entry →

s. zool.

querquedula, teal.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Ըստ Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 495 Օշական և Աշտարակ ունին մրտիմ ձևով. (գլուխը սև, թևերը մոխրա-գոյն և սպիտակախառն, կտուցը կարճ և տափակ, ոտերը կարճ, սև և թաղանթապատ ջրասէր թռչուն)։

NBHL (1)

Հաւ ջրային ձկնակեր՝ նման բադի. որ յոմանց կոչի նեսարիմ ( ի բառս Գաղիանոսի ). եւ ըստ Լեհ. մեկնի ի լտ. bruntus, querquedula.


Մրրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to settle, to form a sediment.


Մրրկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be tempest-tost or tempest-tossed, to be driven, or whirled about, to be very agitated, rough;
մրրկէր ծուշ ընդ երկիր, curling clouds of smoke ascended to the skies.


Մրցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.

NBHL (2)

Այնպէս մրցիմ, որպէս ոչ թէ զհողմս ինչ կոծելով. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 26։)

Մրցեալ դիմօք. ընթերցի՛ր, մրեալ դիմօք։


Մօտակտուր լինիմ

See full entry →

vn.

to be cut quite short, cut off at the roots.


Մօտաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to approach.


Մօտիմ, եցայ, եա՛ց, եցի՛ր

See full entry →

vn.

to approach, to approximate, to come, go or draw near, to be near.

NBHL (2)

Ի ձեռն սիրոյ մօտիմ, եւ յուսով մերձենամ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)

Մօտեալք ի միմեանս ձիգ ասպարիզօք միջոցացն։ Հեռանալ ի նոցանէ, եւ մօտել ի մեզ. (Խոր. ՟Բ. 4։ ՟Գ. 19։)


Յագիմ, եցայ, գի՛ր, գերո՛ւք, գեցարո՛ւք

See full entry →

vn.

to be satisfied, to have one's fill;
— յանչափս or կարի իմն, to glut, cram or gorge oneself with;
չյագէր ի հայելոյ, he was never tired of looking at.


Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Աղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

saltness.

NBHL (1)

Աղ՝ եթէ աղութիւն ոչ ունիցի, ոչ իմիք է պիտանացու. (Շ. մտթ.։)


Աղունք, ունց

See full entry →

s. pl.

bitterness, grief, trouble;
crime.

NBHL (1)

Հաւակ այնքանեացն եղեալ աղունց։ Ոչ մասնաւոր ինչ գործելով աղունս։ Յիշեցէք զդորա աղունս, զվայրավատմունս ընչիցն, եւ այլն։ Զգործեցեալ ի դմանէ աղունս յանդիման կացուցանել։ Զանվայելուչն կատարելով աղունս՝ առակելով զծնողսն. (Պիտ.։)


Աղջամուղջ, մղջաւ

See full entry →

s.

darkness, obscurity.

NBHL (1)

Զիմանալի նոցա աչս ի բաց մաքրել յանգիտութեան աղջամղջէն, որ շուրջ զնոքօքն կայ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)


Աղջիկ, ջկան, ջկունք, կանց

See full entry →

s.

maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.

NBHL (1)

Ի յաղջկանէ վիմին շարժեալ. (Շար.։)


Աղտ, ի, ից

See full entry →

s.

salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.

NBHL (1)

χόριον կամ κόριον secundina, secundae Թաղանթ սաղմի կենդանեաց յարգանդի մօր, որպէս շապիկ կամ քօղք բնութեան. տղի ընկեր, տղայ. տուվագ. մէշիմէթ.


Աղտեղացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to soil, to dirty, to stain, to besmear with filth or grease, to befoul, to bedaub, to sully, to tarnish, to grease.

NBHL (2)

Լուացի զոտս իմ, զիա՞րդ աղտեղացուցից զնոսա։ Որք ոչ աղտեղացուցին զհանդերձս իւրեանց. (Երգ. ՟Ե. 3։ Յայտ. ՟Գ. 4։)

Զբերան բամբասանօք պղծեցի, եւ զլեզու իմ դատարկ բանիւք աղտեղացուցի. (Եփր. խոստ.։)


Աղտեղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աղտեղացուցանեմ.

NBHL (2)

Ոչ է իմ աղտեղեալ զանուն իմ եւ զանուն հօր իմոյ։ Եւ զպատմուճանն որ ի մարմնոյն իցէ աղտեղեալ. (Տոբ. ՟Գ. 17։ Յուդ. 23։)

Զգիրս հայհոյեցին, եւ զճշմարիտն ոչ իմացեալք՝ աղտեղեցին զգիրն. (Փիլ. սամփս.։)


Աղքատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.

NBHL (1)

Աղքատացաւ ի տկարութենէ զօրութիւն իմ. (Սղ. ՟Լ. 10։)


Աղքատանք

See full entry →

s. pl.

poverty.

NBHL (1)

Կերակրեսցիս յիմում բարին՝ յաղքատանաց եւ ի չնչին։ Ընկալարուք վեհք ի տնանկաց՝ զընծայս բանի աղքատանաց. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. հրեշտ.։)


Աղքատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

poverty, indigence, beggary, want, necessity, penury;
meanness.

NBHL (1)

Ոչ աղքատութեամբ կերիցես զհաց քո։ Ես ըստ աղքատութեան իմում պատրաստեցի։ Զաղքատութիւն եւ զնեղութիւնս մեր։ Աղքատութիւն զայր խոնարհ առնէ (կամ տնանկութիւն խոնարհեցուցանէ)։ Բեկումն ամբարշտաց, աղքատութիւն։ Զաղքատութիւն եւ զանարգանս ի բաց բառնայ խրատ. եւ այլն։


Աղօթական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

of or belonging to prayers;
that prays to God.

NBHL (1)

Զայս աղօթականս միմեանց տային. (Բրս. ՟խ. մկ.)


Աղօթանոց, աց

See full entry →

s.

chapel, house of prayer.

NBHL (1)

Տուն իմ տուն աղօթից ասէ. այս է՝ տուն հայրենի, եւ հարց աղօթանոց. (Համամ առակ.։)


Աղօթք, թից, թիւք

See full entry →

s. pl.

prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.

NBHL (3)

Աղօթք՝ ընդ Աստուծոյ խօսք, ցանկալեացն խնդիր, տեսութիւն իմանալեացն. (Ոսկ. հռ.։)

Դու Աստուած լուար աղօթից իմոց։ Տաց քեզ զաղօթս իմ օր ըստ օրէ։ Ուղիղ եղիցին աղօթք իմ։ Աղօթիւք եւ պահօք։ Յարուցեալ յաղօթիցն՝ եկն առ աշակերտսն։ Էին հանապազորդեալ միաբան յաղօթս։ Իմ կամք սրտի, եւ աղօթք առ Աստուած՝ վասն նոցա են ի փրկութիւն. եւ այլն։

Եզականս ԱՂՕԹ, է անսովոր. բայց նշմարի ուրեք ի բանս Ոսկ. եւ Յհ. իմ. եւ Սարկ. եւ ի Գանձ. ստէպ։


Աղօտաբար

See full entry →

adv.

obscurely, darkly, indistinctly, dimly.

NBHL (3)

Աղօտաբար իմն համբաւ մեզ տուաւ. (Բրս. գորդ.։)

Որ լսէն ծայրիւք լսելեաց, կարէ աղօտաբար իմն առնել զասացելոցն ընդունելութիւն. (Փիլ. ել.։)

Զաղօտաբարն նուագէին զհնչումն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Աղօտագոյն

See full entry →

adj.

more obscure or dim;
very small or feeble.

NBHL (1)

Աղօտագոյն նրբից շարժմանց ոչ հմտանան. (Շ. իմ. եղակ.։)


Աղօտաճաճանչ

See full entry →

adj.

having a very feeble light.

NBHL (1)

Ի խաւարի՝ եւ աղօտաճաճանչն է պատուեալ լոյս։ Զերկրորդն՝ որ աղօտաճաճանչն է՝ ի ներքս ածելով լոյս. (Յհ. իմ. ատ.։)


Աղօտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to obscure, to cloud, to diminish the splendour of any thing or person, to eclipse, to extinguish;
to tarnish, to sully, to take away the polish from any thing;
to slander;
to enfeeble, to debilitate, to diminish.

NBHL (1)

Ստուերք հակառակասիրութեանն աղօտացոյց զիմանալի լոյս մտաց մեր. (Լմբ. պտրգ.։)


Աճ

See full entry →

s.

growth;
cf. Աճումն.

NBHL (1)

Առաւել որպէս աճեցեալ մասն, կամ աչք բուսոց եւ տնկոց, եւ յաւելուած իրաց. բերք. ծնունդք. աճածը, աչքը. ֆիլիզ. պիթիմ. թարագգա.


Աճառապատ

See full entry →

adj.

cartilaginous.

NBHL (2)

Մօտ ի մօտ շառաւիղս իմն աճառապատս խառնեալ ունի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ.)

Նմանեցուցանէ իմն զի ձեռն փողոցն եղեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք շուրջ զիւրեաւ հնչեցեալ. (անդ. ՟Ժ.)


Աճեմ, եցի

See full entry →

vn.

to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.

NBHL (1)

Որդն յառաւել աճելն՝ թռուցեալ վերանայ ի բարձունս. (Կլիմաք.։)


Աճեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.

NBHL (1)

Աճեցուցանել զսահման. զցանկ պարտիզին. զիւղոյն եւ զալերն նուազութիւն. կամ զվաստակս արդարութեան. զհոգւոյն իմաստութիւն. (Յհ. իմ.։ Վրք. հց.։ Պիտ.։ Յճխ.։ Յհ. կթ.։)


Աճողական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Աճական.

NBHL (1)

Զզարգալին եւ զերիտասարդականն հասակ (հրեշտակաց՝ իմա՛) զմեղս աճողականին կենդանական զօրութիւնն։ Իսկ զգօտիսն՝ զաճողականացն նոցա զօրութեանց պահպանութիւնն։ Հուր՝ զանխլաբար աճողական իւր՝ առ ընդունօղսն նիւթսն յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։ յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)


Աճումն, ճման, ճմունք

See full entry →

s.

growth, augmentation, increase, enlargement, progress, extension, amplification, multiplication;
exaggeration;
augment;
vegetation.

NBHL (1)

Աճումն երկիւղին Աստուծոյ՝ սկիզբն սիրոյն է. (Կլիմաք.)


Ամայանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become desert, to be uninhabited or uninhabitable.

NBHL (1)

Ամայացեալ է եւ ոչ ոք յիմաստութենէ. (Փիլ. լիւս.։)


Ամայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

solitude;
desolation, depopulation;
abandonment.

NBHL (1)

Յարմարագոյն է առ իմաստասիրել ամայութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։)


Աման, ոյ, ով, աւ, ոց

See full entry →

s.

vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.

NBHL (2)

Նովին ամանօք։ Զհնացեալն մերժել յամանոյ անտի. (Յհ. իմ. ատ.։)

Յանդիմանելի է զարդ յոտից ամանսն. (Ոսկիփոր.։)


Ամաչեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.

NBHL (2)

Էին երկոքեան մերկ, եւ ոչ ամաչէին։ ՅԵգիպտոսէ ամաչեսցես, որպէս ամաչեցերն յԱսորեստանւոյն։ Կացին մնացին ամաչեցեալք։ Որպէս խորշիցի զօր ամաչեցեալ։ Թէպէտ եւ նախատի վատ, ոչ ամաչէ։ Ամաչեսցեն եւ յամօթ լիցին։ Ամաչեսցեն անօրէնք յունայնութեան իւրեանց։ Մի՛ ամաչեսցեն վասն իմ՝ որ համբերեն քեզ։ Դարձցին առ ժամայն ամաչեցեալ. եւ այլն։

Ամաչեսցէ սատանայ ի գործս չարեաց։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Ամաչեցելոց դիմաց. (Նար.։)


Ամաչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make ashamed.

NBHL (1)

Զաղտեղի խորհրդոցն արուեստսն ամաչեցուցանել. (Կլիմաք.։)


Ամառնային, այնոյ, ոց

See full entry →

adj.

of or belonging to summer.

NBHL (1)

Յամառնային պտուղսն. (Կլիմաք.։)


Ամարայնի, այնոյ, այնւոյ

See full entry →

s. adv.

summer-time;
in summer-time, during summer.

NBHL (1)

Ամարայնի՝ ես յիս հրկէզ լինիմ. (Շիր.։)


Ամբառնամ, բարձի

See full entry →

va.

to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.

NBHL (2)

Ընդ ամբառնալն՝ եւ այսրէն բերիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)


Ամբառնամ, բարձայ

See full entry →

vn.

to rise, to get up, to go up, to ascend.

NBHL (2)

Ընդ ամբառնալն՝ եւ այսրէն բերիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Զի մի՛ յորժամ լսիցեմք՝ պատկեր Աստուծոյ, ամբառնայցեմք, եւ անկանիցիմք ի վայր ամբառնալովն՝ ի վիհս կորստեան. (Յճխ.։)


Ամբաստանեմ, եցի

See full entry →

va.

to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.

NBHL (4)

Ամբաստան լինել. դատախազել. յանդիմանել կամ բողոքել յատենի. չարախօսել. մեզ դնել. վնասակար առնել. շիքեայէթ էթմէք. գօվլամագ. կէչմէք. այըբլամագ. զամզէթմէք.. κατηγορέω, ἑγκαλέω, καταμαρτυρέω accuso, incuso, contra testor.

Ամենայնի հասու լինել՝ զորոց մեքս ամբաստանեմք զդմանէ։ Կամեցայ գիտել զվնասն՝ վասն որոյ ամբաստանէինն զդմանէ. Զոր գտի ամբաստանեալ վասն խնդրոյ իրիք իւրեանց օրինաց։ Մինչեւ ամբաստանեալն յանդիման ունիցի զդատախազսն։ Վասն որոյ յուսոյ ամբաստանիմ արքայ ի հրէիցդ։ Չտաս ինչ պատասխանի՝ զի՛նչ դոքա ամբաստանեն զքէն, կամ տե՛ս քանի՛ ամբաստանեն զքէն. (յն. հակառակ վկայեն) եւ այլն։

Մի՛ իբր ստգտեալ իմն ամբաստաներ. (Նար.)

Ամբաստանեցաք զառաջին նախնեացն մերոց զանիմաստասէր բարուց ախորժակս։ Վասն անառակ ինչ վարուց, զոր նոքա ամբաստանեն. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Գ. 64։)


Ամբաստանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

accusation, complaint, information, action;
imputation.

NBHL (2)

Որդեակս ունիցի հաւատացեալս, եւ ոչ յանդիմանութիւն անառակութեան։ Ամբաստանեալն տեղի պատասխանւոյ առնուցու վասն ամբաստանութեանն։ Վասն ամենայն ամբաստանութեան հրէից զինէն. եւ այլն։

Զի մեծապէս յամբաստանութիւն ինքեան զփափաքելին մատուցանիցէ երկիր։ Յամենայն կողմանց հաւաքելով զամբաստանութեանցն բան։ Էառ զինքեամբ զյանդիմանական ամբաստանութեան պարսաւանս. (Պիտ.։)


Ամբար, ոյ, ոց

See full entry →

s.

provision;
cf. Համբար.

NBHL (1)

ԱՄԲԱՐ որ եւ ՀԱՄԲԱՐ. (թ. արաբ. պ. անպար. եմպար. իմպար. որոց եզականն է. նիպր). մախզէն. խազինէ. ἁποθήκη horreum, repositorium Համբարանոց. շտեմարան. մթերանոց պարենից.


Ամբարհաւաճեմ, եցի

See full entry →

vn.

to grow proud, to grow arrogant, to be presumptuous.


Ամբարհաւաճեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make proud, to render arrogant, to cause to be presumptuous.

NBHL (1)

Զխորհուրդն ամբարհաւաճեցուցանեն (դեւք). (Կլիմաք.։)


Ամբարհաւաճութիւն, ութեան

See full entry →

s.

presumptuous, ness, haughtiness, pride, arrogance.

NBHL (1)

Կամիմ ասել զամբարհաւաճութիւն մերոյ ազգիս. (Խոր. ՟Բ. 89։)


Ամբարտակ, աց

See full entry →

s.

bank, dam, dike, mound;
beach, strand, bank of a river;
mole, pier;
tower.

NBHL (1)

Զամբարտակ գետոյն մեծամեծ վիմօք շինել՝ անբաւ լայնութեամբ եւ բարձրութեամբ։ Ընդ բազում ասպարէզս անցուցեալ զամբարտակս. (Խոր. ՟Ա. 15։)


Ամբիոն

See full entry →

s.

cf. Ամբոն.


Ամբծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cleanliness, purity, integrity, honesty, probity.

NBHL (1)

Ըստ ամբծութեան (կամ անբծութեան) իմում՝ որ յիս. (Սղ. ՟Է. 9. որպէս եւ ՟Ի՟Ե. 1. 11։ ՟Լ՟Զ. 37։ ՟Խ. 13։ ՟Ձ՟Գ. 13։ ՟Ճ. 3։)


Ամբոխ, ի, ոյ, ից

See full entry →

s. adj.

mob, riotous assembly, bear-garden;
crowd, multitude;
rabble, populace, the vulgar;
riot, tumult;
tumultuous.

NBHL (1)

Շփոթ իմն ամբոխից լեալ. (Խոր.։)


Ամբողջական, ի, աց

See full entry →

adj.

integral.

NBHL (1)

Ի միմեանց երկիւղէ հնարին մնալ ամբողջական. (Մագ. ՟Ծ։)


Ամեհաբար

See full entry →

adv.

furiously, audaciously, intrepidly.

NBHL (1)

Ամենեւին սանձակոտորք եղաք, եւ ամեհաբար յերկիր շրջիմք. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)


Ամենաբաւական, ի, աց

See full entry →

adj.

all-sufficient, omnipotent.

NBHL (1)

Ամենաբաւական աջ, ձեռն, կամ ձեռք Աստուծոյ։ Ամենաբաւական ողորմութիւն, կամ ողորմութեան Շ. կամ զօրութեան ամենաբաւականի. (Պիտ.։ Խոսր.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. ստիպ.։ Շար.։ Ժմ.։) (Համամ առակ.։)


Ամենագէտ

See full entry →

adj.

omniscient, most wise, all-wise.

NBHL (3)

Ամենագիտին հայեցեալ ի դարձս իմ. (Փարպ.։)

Խոստովանիմ ամենագիտիդ. (Նար.։)

Զմարդոյ ասի՝ իբր իմաստուն ամենայնիւ. բազմահմուտ. ալիմ.


Ամենագութ

See full entry →

adj.

cf. Ամենագթած.

NBHL (1)

Ի փրկութիւն իմ, եւ ի փառս քո՝ ամենագութ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)


Ամենազօր

See full entry →

adj.

omnipotent, all-sufficient;
most powerful, very strong.


Ամենաթշուառ

See full entry →

adj.

very unfortunate, most miserable, most calamitous.

NBHL (1)

Ամենաթշուառ շիրիմ, կամ ախտաւորութիւն, կամ տարակուսանք. (Նար.։)


Ամենաժողով

See full entry →

adj.

of general assembly.

NBHL (1)

Ամենաժողով բարեկենդանութիւն մահն իմ լինելոց է հաւատացելոց. (Երզն. մտթ.։)