Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Նախատանք

See full entry →

s.

cf. Նախատինք.

NBHL (1)

Զնախատանս եւ զտուրժս ունելով. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Նախատեսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to foresee;
to prophesy.

NBHL (1)

Յարմարեալ ի նախատեսեալսն զաստուածաշունչ զբանսն. (Նիւս. երգ.։)


Նախատեսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

foresight, prevision;
prophecy.

NBHL (1)

Ական ունել զօրութիւն ի նախատեսութեան եւ խորհրդածութեան լինելոցն (ամենայն լինելւոցն, լեացն)։ Զփոյթն ձեր որպէս զհարկաւոր (առ) նախատեսութիւն (դիտեալ նպատակ) ընկալաք. (Բրս. հց.։)


Նախատիպ

See full entry →

cf. Նախագաղափար.

NBHL (3)

ἁρχέτυπος, -ον, πρωτότυπος, -ον, πρότυπον originalis, -le, pricipalis, -le;
exemplum, archetypus, primaevus եւ այլն։ Սկզբնատիպ. նախանկար. նախագաղափար. նախկին օրինակ. բուն օրինակը.

Ոչ պատկեր առանց նախատպի։ Յարացոյց ունել (կամ լինել) ասի նախատիպն, ըստ որում պատկերն եղեւ. (Շ. թղթ.։ Սահմ. ՟Ժ։)

Յամենայն երկրէ եպիսկոպոսունք իբրեւ զնախատիպ պատկեր տեսանէին զսրբութիւն նորա. (Ոսկ. մելիտ.։)


Նախատօն

See full entry →

cf. Նախատօնակ.

NBHL (1)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)


Նախատօնակ

See full entry →

s.

eve of a feast.

NBHL (1)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)


Նախարարազն, զին, զունք, զանց

See full entry →

adj.

of a noble or princely family.

NBHL (1)

Կուտեալ զամենայն նախարարազունսն. (Խոր. ՟Գ. 58։)


Նախարարակոյտ

See full entry →

adj.

formed of noble.

NBHL (2)

Կուտեալ ի բազմութենէ նախարարաց եւ արանց նոցա. նախարարագունդ.

Առնոյր ընդ իւր զհաւանելոցն բազմութիւն՝ նախարարակոյտ զօրուն հանդերձ։ Ժողովէր զազատախումբ բանակ նախարարակոյտ զօրացն։ Հորդան տայր զօրաց իւրոց նախարարակոյտ բազմութեամբ. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Գ. 11։ Յհ. կթ.։)


Նախարարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.

NBHL (2)

Զնոյն ինքն զբանսարկուն ցրուեաց, եւ զընդ նովաւ զնախարարութիւնս դիւաց. (Ճ. ՟Գ.։)

Մարմին մարդկան ոչ մեղաց նման է, եւ ոչ արդարութեան, այլ ներընդունակ յարարչէն հաստատեալ նախարարութեան. (Ժող. շիրակ.։)


Նախաքարոզ

See full entry →

adj. s.

first Gospel-preaching;
preceding words, admonitions or discourses.

NBHL (1)

Եթէ ոք քան զնախաքարոզն Գրիգոր (լուս) խորհեսցի լինել իմաստուն. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Նախգոյն

See full entry →

adj. adv.

first;
before, at first, formerly.

NBHL (1)

Շնորհէր նոցա թագաւոր Խոսրովանուն. քանզի նախգոյն թագաւորն հայոց Արշակ, եւ այլն։ Նախգոյն հարցեալ զհայոց տանուտեարսն՝ ասէր. (Փարպ.։)


Նախդիր, դրաց

See full entry →

s. gr.

preposition.

NBHL (1)

Նախադիրս ծննդագործ է բան, եւ զծնելոցն չափսն ներառնու։ Նախդիր ասի, զի նախ եդեալ լինի քան զանուն եւ զբայ. (Երզն. քեր.։)


Նախելուզակ

See full entry →

s.

archbrigand.

NBHL (2)

Գողապետ. քաջանուն յելուզակ. այն է Վասիլ քաջ իշխանն հայոց՝ յայլազգեաց գող Վասիլ ասացեալ.

Որոյ Վասիլ անուն ձայնեալ, նախելուզակ մականուանեալ. (Շ. վիպ.։)


Նախերգան, ի

See full entry →

s.

exordium, preamble, prologue, prolegomena.

NBHL (2)

Զնախերգանդ ընդունեցաք սքանչելապէս. զբանդ արդ մեզ ըստ կարգի կատարեա՛։ Յառաջագոյնսն էր ամենայն նախերգան օրինացն. զի ի բանի ամենայն եւ որչափ ձայն հաղորդեալ է, նախերգանք իսկ գոն։ Պարտ է ոչ անմասն առնել ի նախերգանէ. (Պղատ. օրին.։)

Ա՛րդ սկսմունք են եւ նախերգանք առ զանազանութիւն պատուհասիցն, որ կան առաջի քո. (Ճ. ՟Ա.։)


Նախըմպեմ

See full entry →

va.

to taste or try beforehand, to savour.

NBHL (1)

Ո՛վ ընկեր, դու ուժգին ես ի նախըմպելդ եւ ի կոկորդելդ։ Նախըմպելն այսպիսի ինչ է. թագաւորք ընդունէին զգինին ի մատռուակէն, եւ փոքր ինչ արբեալ անտի, ու՛մ եւ կամէին՝ շնորհէին զբաժակն. եւ կոչէր այն՝ նախըմպել. (Նոննոս.։)


Նախընթաց, ից

See full entry →

cf. Նախընթացիկ.

NBHL (1)

Նախընթաց կարապետն, մեծն ի ծնունդս կանանց. (Զքր. կթ.։)


Նախընկալ

See full entry →

adj.

received beforehand, forwarded antecedently;
— լինել, to be received first.


Նախիմաց, ից

See full entry →

adj.

knowing, acquainted with beforehand;
prescient, provident.

NBHL (2)

Նախիմա՛ց լեր զտէրունական օրինադրութիւն. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Որոց մասն իմաստուն է եւ նախիմաց, ո՞չ ահա եւ բոլորն իմաստուն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախիմացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prescience, foreknowledge;
presentiment.

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք յեղելոց կատարելոցն՝ նախ իմացութեամբ խնամոց, եւ առաքինաւոր հանճարով լինի։ Զի՞ (այսինքն զիա՞րդ) նախիմացականն առանց նախիմացութեան լինի եւ իմաստունն առանց իմաստութեան. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախկին

See full entry →

cf. Առաջին.

NBHL (1)

Դասիւ նախկինք՝ սկզբունք։ Ոսկի քան զարծաթ բնութեամբ ոչ նախկին, իսկ պատուական սովորեաց ասիլ. եւ ի զգեստս պարկեշտն քան զգեղջուկն նախկին սովորեաց ասիլ. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Նախնի, նւոյ, նեաւ

See full entry →

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

NBHL (3)

ἁρχαῖος antiquus, pristinus πρῶτος primus πάτριος patrius προγονικός avitus. Նախն. առաջինն. նախնական. նախկին, հին. հայրենի. գլխաւոր. աւագ. բուն.

ՆԱԽՆԻ. գ. Գլխաւորն. աւագն. պետ. նահապետ. գլուխ. նախահայր. սկիզբն. բունն.

Կոչին նախնիք արմտեաց ստուգապէս, վասն զի են սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց։ Շնորհակալութեան մատուցանել նախնիս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Նահանջեմ, եցի

See full entry →

va.

recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.

NBHL (2)

Նահանջեն զգնացս յանդունդն չարութենէ իւրեանց. (Շիր.։)

Այնպէս իսկ սովոր է տէրն օգտակարագունիւք վարդապետութեամբ նահանջել զմեզ առ լաւագոյնսն։ Զի առաւելագոյն նահանջիցէ զնոսա առ ժուժկալութիւն եւ համբերութիւն. (Նանայ.։)


Նահանջումն, ման

See full entry →

s.

intercalation;
solstice.

NBHL (1)

Ո՞չ տեսանէք զնահանջմունս երկիցս ի տարւոջ, եւ զուգաւորութիւնս հանգոյն նմին. (Շիր.։)


Նահապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchate;
principality;
family house.

NBHL (4)

Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։

Նահապետութիւնք մանաւազեան եւ բզնունեաց. (Խոր. ՟Ա. 11։)

(Թագաւոր) եթէ դուստր իցէ նորա, նահապետութեան տուն կարգեսցէ. հանդերձ արամբ՝ կէս եղբօր մասն առցէ. (Մխ. դտ.։)

Ընդ այնոսիկ՝ որք առաւելապէս զնահապետութիւն սինկղիտոսին հռոմայեցւոց ունէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 15։)


Նահատակ, աց

See full entry →

s.

the first to begin a combat, champion, hero, martyr.

NBHL (4)

Նախ զգունդն նահատակաց բեկանէր։ Նահատակքն յառաջագոյն խաղացեալ էին։ Սուր ի վերայ նահատակաց նոցա։ Ոչ է ձայն նահատակաց զօրութեան։ Հրամայեաց զնահատակն յառաջ կացուցանել.եւ այլն։

Մանկունք քաջ, ճշմարտութեան նահատակք. (Ածաբ. մակաբ.։)

Ո՛վ նահատակք պատերազմօղք՝ զօրաւորք զօրութեամբ, առաքինեալք զինուն արդարութեան. (Եփր. վկ. արեւ.։)

Զարեհ էր այր սէգ, եւ յորս էրէոց նահատակ. իսկ առ պատերազմունս վատ եւ տաղտուկ. (Խոր. ՟Բ. 50։)


Նահատակեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to exercise, to train, to discipline.

NBHL (1)

Նահատակեցուցանէին հարքն զմանկունս իւրեանց ի հագներգութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)


Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

NBHL (1)

Յառաջ ինքն նահատակեցաւ (անցանել ընդ հեղեղատն), հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան։ Մի ի նոցանէ նահատակեցաւ յառաջագոյն։ Ամենայն այր ինքնակամ նահատակեալ ի վերայ օրինացն։ Միով շնչով նահատակիցիք ի հաւատս աւետարանին։ Որք յաւետարանին նահատակեցան ընդ իս.եւ այլն։


Նահատակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.

NBHL (1)

Բազմադիմի է նահատակութիւնդ անուն. եւ նա բազմադիմի շնորհս բաշխէ ամենեցուն. (Եղիշ. ՟Ա։ եւ Շ. բարձր.։)


Նաճա

See full entry →

cf. Նաճայ.

NBHL (1)

Եւ նոցա երկոցունց մի փսիաթ, որ է նաճա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)


Նամէտ

See full entry →

adj.

damp, moist, humid.

NBHL (1)

Յարեցայց յապաշխարութեան զղջումն հանդերձ իմոյինս համազուգաւ, թորեցից վտակ ի նամէտ (կամ նայամէտ) բնութեան ի մեղսահայեաց վկայարանաց (աչաց)։ Ալէկոծի անհնարին ծփանօք յովկիանեանս նայամէտս (կամ նամէտս) բնութիւն առ ի յընդունումն արդարակ եւ բազմահոս արեանս. (Պիտ.։)


Նամփորտ

See full entry →

s.

cf. Նափորտ;
cloak, veil, women's long mantle.

NBHL (1)

Զնամփորտն կամի սեւացուցանել։ Ի վերայ սպիտակ սուդային զթուխ նամփորտն յօրինեսցէ։ Նամփորտունքն արձակեալք, պարեգօտք լայնեալք, գօտիքի սեթեւեթեալք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Նայեցած, ի

See full entry →

cf. Նայեցուած.

NBHL (1)

Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)


Նայեցողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նայեցուած.

NBHL (1)

Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)


Նայեցուած, ոյ

See full entry →

s.

look, sight, aspect.

NBHL (1)

Ընդդէմ ծիծաղելով ծովուն ի հիւսիսի հայեցուածով ... ընդդէմ նայեցածն ունելով զմեծ լեառնն Մասիս։ Յերկուս կողմանս բաժանեալ զնայեցած խորհրդոցն։ Համեստ ի բանս, համեստ ի նայեցուածս. (Արծր. ՟Ա. 11. 14։)


Նայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn. fig.

to look at, to cast the eyes on;
to gaze at, to stare at;
to view, to gaze on, to behold;
to mind, to take care.

NBHL (1)

νοέω, κατανοέω, βλέπω specto, aspicio, inspicio, cerno, considero προσέχω (յորմէ պռոսխոմէն), attendo. սանս. նայանա, ակն։ Հայել (որպէս թէ ընհայել, ներհայել). նկատել. դիտել. ուղղել ղաչս. ակնարկել. ակնկառոյց լինել. ուշ ունել. անսալ. զգոյշ լինել. ... (իսկ յն. նօէ՛օ, նշմարել աչօք մարմնոյ կամ մտաց).


Նանրալեզու

See full entry →

adj.

talking uselessly;
speaking unjustly, slanderous, biting, satirical.

NBHL (1)

Նանիր եւ անիրաւ լեզուաւ. զրախօս. ունայնաբան.


Նանրական, ի, աց

See full entry →

cf. Նանիր.

NBHL (1)

Նանիր. ունայն. սնոտի. եւ Անիրաւ.


Նանրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Նանրիմ.

NBHL (1)

ՆԱՆՐԱՆԱՄ կամ ՆԱՆՐԻՄ. ματαιόομαι vanus et irritus fio, evanesco. Նանիր գտանիլ. ունայնանանլ. սնոտի. ի դերեւ ելանել. եւ Անմտանալ. անիրաւիլ.


Նանրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become useless, to cease to be, to faint, dwindle or vanish away, to come to nothing;
— ի խորհուրդս, to become wise in one's own eyes, conceited, infatuated.

NBHL (1)

ՆԱՆՐԱՆԱՄ կամ ՆԱՆՐԻՄ. Նանիր գտանիլ. ունայնանանլ. սնոտի. ի դերեւ ելանել. եւ Անմտանալ. անիրաւիլ.


Նանրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vanity, futility, frivolity;
nothingness, inanity;
injustice, iniquity, wrong.

NBHL (1)

ματαιότης, ματαίον, κενόν, ἅδικον vanitas, inanitas, vanum, injutum Ունայնութիւն. ընդունայնութիւն. իրք նանիրք. սնոտիք. եւ Անիրաւ ինչ. անիրաւութիւն. Տե՛ս (Սղ. ՟Դ. 3։ ՟Լ՟Թ. 6։ ՟Ծ՟Ա. 9։ ճժը. 37։ ճխգ. 8. 11։ եւ Ես. ՟Ի՟Բ. 1։ ՟Լ՟Բ. 6։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 29։ Սղ. ՟Ի՟Գ. 4։ Ովս. ՟Ժ՟Ա. 1։ Երեմ. ՟Ի՟Ը. 15։ ՟Ի՟Թ. 31։)


Նաշ, ի

See full entry →

s.

bier, coffin;
cf. Դագաղ.

NBHL (2)

Յանդունդն յարձակեալ, ի նաշն մերձեալ. (Գանձ.։)

Չորս մարդ առնուն զնաշն, եւ ուսեն. (Ոսկիփոր.։)


Նաշիհ, շհոյ

See full entry →

s.

finest quality of wheat flour.

NBHL (2)

ՆԱՇԻՀ եւ ՆԱՇԻ. գրի եւ ՆԱՇԻԽ. ար. պ. նէշա, նիշաստա . σεμίδαλις semila, similago եւս եւ πέμμα, χονδρίτης եւ այլն. Գերմուկ ալիւր՝ ազնիւ եւ բարակ. որ եւ ՍԻՄԻՆՏՐ, ՍԻՂԻԳՆ. շարմաղուն ալուր. սիմիտ ունու, խաս ուն.

Ոմն նաշի, ոմն իւղ, ոմն գինի, ոմն խունկ գեղեցիկ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Նարդէս, դիսի

See full entry →

s. bot.

giant-fennel, ferula.

NBHL (2)

ՆԱՐԴ ՆԱՐԴԱՆ. Անուն ծաղկի. cf. ՆԱՐԴԷՍ.

Նարդոսն ծաղիկ է անուշահոտ, եւ ի տունս թագաւորաց գտանի. (Նիւս. եւ Նար. երգ.։)


Նարկա

See full entry →

cf. Նարկայ.

NBHL (2)

ՆԱՐԿԱ կամ ՆԵՐԿԷՍ. Բառ յն. նա՛րգա, կամ նա՛րգի. νάρκη, νάρκα torpedo. որ է թմրութիւն, կամ ընդարմացուցիչ. Անուն ձկան. թմբրաձուկն.

Իսկ որ ասին նարկա, զհոմանուն ախտն յորժամ կազմեսցէ այնոցիկ՝ որ ի նա հպին ձկունքն, դիւրաւ զնոսա կարթաբար որսայ. (Փիլ. լիւս.։)


Նարօտաներկ, աց

See full entry →

s.

dyer.

NBHL (1)

Գունակ գունակ ծաղկով զարդարեալ է առ հասարակ ամենայն երկիր. որոց ոչ կարեն նմանեցուցանել նարօտաներկք իւրեանց ճարտար արուեստագիտութեամբ։ Ոչ երբէք ուրեք յիմաստուն նարօտաներկաց կարաց յայնպիսի գոյնս ներկել յաշխարհի. (Վեցօր. ՟Ե։)


Նաւաբաշխ

See full entry →

s.

lake.

NBHL (1)

(իբր նայաբաշխ). λίμνη palus, stagnum, lacus. Լիճ, ակմ ծովակ, ուր կայ բաժին ինչ ջրոյ կամ ծովու, (յն. լի՛մնի. յորմէ թերեւս եւ Լիմն անապատ ի ծովն բզնունեաց).


Նաւաբեկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

shipwreck, wreck;
stranding.

NBHL (2)

Փարիսեցին ի նմին ի նաւահանգստին ընդ նաւաբեկութեամբ անկաւ։ Նաւաբեկութիւն ընդունել։ Հաստատեցաւ սիւն խաչին ի նաւ աշխարհիս, եւ աշխարհս առանց նաւաբեկութեան մնաց. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. զատիկ.։)

Նաւաբեկութեամբ խորասոյզ եղեալ կորնչի։ Եթէ հասարակաց դիպեսցի նաւաբեկութեան մահ։ Եւ՛ս չարագոյժ զնաւաբեկութեանցն ունի զտարակոյս. (Պիտ.։)


Նաւագնաց

See full entry →

cf. Նաւագնացիկ.

NBHL (1)

Կէտք արտաքոյ քան զամենայն նաւագնացս գնացից ծովուն շրջին. (Վեցօր. ՟Է։)


Նաւագնացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

navigation;
voyaging;
sea-faring.

NBHL (1)

Զնաւագնացութիւն ունէին իւրեանց հակառակաշուրջ. (Փիլ. յովն.։)


Նաւագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ship-building, naval construction;
կայարան, աւազան նաւագործութեան, navy yard;
dock, wet-dock, dock-yard.

NBHL (1)

Նաւագործութեան, եւ դարբնութեան, եւ ոստայնանկութեան։ Չստունգանէր զգործ նաւագործութեան ... նաւ գործել. (Սեբեր. է։ Եւս. քր. ՟Ա։)