Entries' title containing ո : 10000 results

Նիւթացուցանեմ, ուցի

va.

to give a material form or existence, to create, to produce.

· Calfa

NBHL (2)

Տարրացուցանել իբրեւ զնիւթ. գոյաւորել զգալապէս.

զաննիւթն նիւթացոյց աստհուած։ Նիւթ անմարմին, զոր նիւթացոյց եւ տեսակացոյց. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)


Նիւթաւոր

adj. fig.

material;
liquid, fluid;
worldly-minded.

· Calfa

NBHL (10)

Նիւթաւորք գոն, որպէս փայտ, քար, եւ այլք ամենայն ի տեսանելեաց։ Ոչ գոյ կարողութիւն նիւթաւո՛ր իմանալ զհոգի։ Ուսումնականն նիւթաւոր է որպէս բնաբանականն, եւ աննիւթ որպէս աստուածաբանականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)

Այլ է նիւթաւորն քան զնիւթն, քանզի հաղորդ նիւթոյ ասի նիւթաւոր. (Նիւս. բն.։)

Բանայ զբերան շօշափելի, եւ շարժէ զլեզու նիւթաւոր. (ՃՃ.։)

Զի՞նչ այլ աստեղացն պարք, անկենդանք են եւ նիւթաւորք. (Մաշկ.։)

ՆԻՒԹԱՒՈՐ. Հիւթաւոր. ջրի. լոյծ.

Ձէթ կամ ջուր կամ գինի, եւ կամ զինչ եւ իցէ ի նիւթաւոր իրաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)

ՆԻՒԹԱՒՈՐ. Սիրօղ նիւթոց. յարեալ ի նիւթ. եւ Ունայնասէր.

Ներսէս հրեշտակ էր երկնաւոր, գոլով մարմին ոչ նիւթաւոր. (Լմբ. ի շ.։)

Դիւաց բազմութիւն նիւթաւոր գոլով. (Դիոն. ածայ.։)

ὐλικός, ἕνυλος, πρόσυλος materialis, e materia concretus, affixus materiae. Ունակ նիւթոյ. նիւթական. նիւթեղէն.


Նիւթաւորիմ, եցայ

vn.

to be formed, to be composed of matter, to exist, to be.

· Calfa

NBHL (2)

Ի նիւթոյ կազմիլ, նիւթիլ.

Ի կաւոյ՝ խեցի եւ աղիւս նիւթաւորի. (Ճ. ՟Գ.։)


Նիւթեղինութիւն, ութեան

s.

materiality;
sensuality.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ թոյլ տալ նիւթեղինութեանս մերոյ՝ ի վատթարս պատկերս մնացեալ հանգչել. (Դիոն. երկն.։)

Նիւթականութիւն. եւ Յարումն ի նիւթս եւ ի նիւթեղէնս. τὸ πρόσυλον materialismus, carnalitas.


Նիւթծուն

cf. Թրծուն.

· Calfa

NBHL (1)

Զկէս պարսպացն ի նիւթծուն աղիւսոյ, եւ ի նաւթէ շինէր. (Եւս. քր. ՟Ա.)


Նիւթութիւն, ութեան

s.

materiality.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրեղէն են նիւթութիւնքն (սառին), եւ քարեղէն են զօրութիւնքն. (Կոչ. ՟Թ։)

Իբր Գոյացութիւն, կամ ենթակացութիւն. յն. ὐπόστασις.


Նիւթումն, ման

s.

machination, plot.

· Calfa

NBHL (1)

Ատելութիւն դորա, եւ բոլոր նիւթումն կորստեան՝ ոչ այլ ինչ, եթէ ոչ տրտմութիւն տեառն աստուծոյ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։)


Նխոթեմ, թի

va.

to push with force, to drive or thrust in, to fix.

· Calfa

NBHL (2)

Էառ նա ցուպ մի մեծ, եւ եհար նխոթ (կամ նըխո՛թ) զորովայն եւ զդանձակ նորա, եւ անդէն սատակեաց. (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 46։)

ՆԽՈԹԵՄ διωθέω protrudo, intrudo, transfigo. որ եւ ԸՆԽՈԹԵԼ. ռմկ. խօթել. այսինքն Խթել. առխթել. մխել. մղել. (յն. տիօթէ՛օ.).


Նկատութիւն, ութեան

s.

cf. Նկատումն.

· Calfa

NBHL (5)

ՆԿԱՏՈՒԹԻՒՆ ՆԿԱՏՈՒՄՆ. Նկատելն. նկատ. դիտողութիւն. տեսութիւն. հայեցուած աչաց եւ մտաց. դիտաւորութիւն, եւ նպատակ.

Ոչ զմարմնոյ ինչ յօդուածոց յայտ առնէ, այլ զմտաց բանիցն նկատութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)

Եթէ ախորժելով եւ նկատմամբ է։ Յաղագս նորա լինել նկատմանն, եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)

Լուա՞յք զառակս, ծանեա՞յք զնկատումն (զդէմյանդիման տեսութիւն)՜ Ամենեւին լուսաւորութիւն, եւ նկատումն փրկութեան (այսինքն ակնարկութիւն կամ նայեցաք փրկարար). (Նար. ՟Խ. ՟Հ՟Զ։)


Նկատումն, ման

s.

observation, contemplation;
regard, consideration.

· Calfa

NBHL (5)

ՆԿԱՏՈՒԹԻՒՆ ՆԿԱՏՈՒՄՆ. Նկատելն. նկատ. դիտողութիւն. տեսութիւն. հայեցուած աչաց եւ մտաց. դիտաւորութիւն, եւ նպատակ.

Ոչ զմարմնոյ ինչ յօդուածոց յայտ առնէ, այլ զմտաց բանիցն նկատութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)

Եթէ ախորժելով եւ նկատմամբ է։ Յաղագս նորա լինել նկատմանն, եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Կատարեա՛ զնկատումնս իմ, յաջողեա՛ զյօժարութիւնս իմ։ Որ եբաց զաչս իմ ի նկատումն սքանչելեաց իւրոց. (Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)

Լուա՞յք զառակս, ծանեա՞յք զնկատումն (զդէմյանդիման տեսութիւն)՜ Ամենեւին լուսաւորութիւն, եւ նկատումն փրկութեան (այսինքն ակնարկութիւն կամ նայեցաք փրկարար). (Նար. ՟Խ. ՟Հ՟Զ։)


Նկարագործ

adj.

variegated.

· Calfa

NBHL (2)

Նկարէն գործեալ. գունագոյն յօրինեալ.

Զարդարեաց ի զարդ ոսկէթել նկարագործ անկուածոց. (Ասող. ՟Գ. 30։)


Նկարագրութիւն, ութեան

s. rhet.

painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.

· Calfa

NBHL (10)

γραφή, διαγραφή, διαγραφία , σκιογραφία pictura, descriptio, adumbratio եւ այլն. Նկար պատկերի. նկարագրականութիւն. պատկերահանութիւն. եւ Նկարագիր. պատկեր. քաշուածք, կերպարանք.

Ըստ նկարագրութեանն արուեստաւորեալ յարմարութեանց։ Ի հաստատուն եւ ճշմարիտ տեսութենէ նկարագրութեանցն, զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս. (Պիտ.։)

Ի նկարագրութիւնսն ո՛չ որ զպայծառութիւն դեղոցն ունի, այլ որ զչափաբերութիւն յօդաչափութեանն, նա է գովելի. (Արշ.։)

Զնկարագրութիւնն ձկանն այն աշդահակ կոչեցեալ (այսինքն վիշապ ձկանն՝) ի դիսն նկարագրեալ. (Մագ. ՟Ժ։)

Համբաւ նորա ելից զքաղաքն յաղագս առաքինութեանն, այլեւ մարմնոյն նկարագրութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Ստուերագրութիւն. գծագրութիւն. ստորագրութիւն.

Նկարագրութիւն իմն, եւ նախագիծ աներեւութիցն եցոյց զերեւելիսս. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)

Զամենեսեան (զնախնի հարս) իբրեւ կենդանիս, կամ եթէ զնկարագրութիւնս նոցա ի մտածութեան մերում տեսանել. (Մագ. ՟Ա.։)

Որովք ցուցայց տպաւորութիւն նկարագրութեան անեղծին շնորհի՝ անձամբ ինձէն յոգի մահացեալ. (Նար. ՟Ի՟Ա։)

Ընթեռնուն զպատմութիւնն. (յորում եւ նկարագրութիւնք խնամոցն աստուծոյ. Արշ.։)


Նկարադրոշմ, ից

s.

character, letter.

· Calfa

NBHL (2)

Բարբառեալ նոյնպէս, բայց գրեն այլափոխ նկարադրոշմիւք։ Հասարակ եւ նոքա նկարադրոշմս նշանաց ունէին զառաջինն։ Նովին նշանագրօք եւ նկարադրոշմիւք զատուցեալս է տեսանել. (Նախ. ՟ա. թագ. ըստ ձեռ։)

χαρακτήρ character. Իբրեւ նկար դրոշմեալ գիր. նշանագիր, տառ.


Նկարակերտութիւն, ութեան

s.

painting;
embroidery.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՞վ ետ կանանց իմաստութիւն ոստայնանկութեան, կամ հանճար նկարակերտութեան։ Որ ճարտարապետէր զոստայնանկութիւն, եւ զասղնագործութիւն, եւ զնկարակերտութիւն ի կապուտակէ եւ ի ծիրանւոյ. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 36։ Ել. ՟Լ՟Ը. 23։)

Յայտ արարեալ զմովսիսականն ի խորանի նկարակերտութիւն. (Կաղանկտ.։)

Ամենայն ձեւ քառակուսի, որ ի նկարակերտութիւնս, կամ յայլ նիւթս աշխարհի. (Շ. թղթ.։)

Զնկարակերտութիւն պատկերի իմոյ դու յօրինեցեր. (Ճ. ՟Բ.։)

ποικιλτικόν, ποικιλτόν variegatum, opus phrygium. իտ. ricamo, ricamatura. որ է ըստ եբր. ռաքամ. Արհեստ եւ գործ նկարակերտաց. անկուած. կիտուած. ասղնեգործութիւն. եւ Նկար. գոյնզգոյն բանուածք, քաշուածք.


Նկարապաճոյճ

adj.

painted, adorned with paintings;
— տախտակ, picture, painting.

· Calfa

NBHL (4)

Պաճուճեալ կամ պաճուճօղ նկարուք. բազմագունի. գունագոյն. նախշուն, գոյնզգոյն.

Սխրացեալ ընդ սքանչելատեսիկն տեսիլ՝ ի նկարապաճոյճ ի տախտակսն յօրինէին. (Ագաթ.։)

Մինչ ի տախտակի տպաւորեալ նկարապաճոյճ դեղով զձեզ տեսանեմք. (Յհ. կթ.։)

Զսրբութիւն սրբութեանցն հրաշալիս իմն յօրինէ նկարապաճոյճ դեղովք. (Արծր. ՟Ե. 8։)


Նկարացոյց, ուցի

adj.

representing a picture or image.

· Calfa

NBHL (2)

Ցուցանօղ կամ ցուցանելի ի ձեռն նկարու.

Ողբալով յանձինս իւրեանց վասն նկարացոյց հրամանին առ ի նկարել զպատկերս նոցա՝ պիղծ եւ անօրէն թագաւորին. (Ագաթ.։)


Նկարուն

cf. Նկարէն.

· Calfa

NBHL (2)

Նկարէն. գունագոյն. ասղնագործ. կիտկիտեալ.

Վէտս ի վերայ սգոյ մի՛ առնիցէք. զոր առնեն արիւնաներկս՝ ասղամբ ծեծելով՝ կերպարանս նկարունս. (Վրդն. ղեւտ.։)


Նկարչութիւն, ութեան

s.

painting;
— իւղաթուրմ, oil-painting;
— ջրազանգ, water-colour painting.

· Calfa

NBHL (2)

Պատկերք, եւ դրօշեալք, եւ միանգամայն կուռք. (որոց գրական նկարչութիւն եւ ստեղծական՝ վնասակար արարիչք են. Փիլ. ՟ժ. բան.։)

γραφική pictura, pingendi peritia. Արհեստ նկարչաց. պատկերահանութիւն. գծագրութիւն. եւ Անդրիագործութիւն. փորագրութիւն. քանդակ. դրուագ.


Նկնախոհ

adj.

mean-spirited, low-minded.

· Calfa

NBHL (2)

Նկուն խորհրդով. յետսամիտ.

Մի՛ ոք նկնախոհ ի վայր գացի քան զթռչնոցդ երամս. (Պիտ.։)


Նկնութիւն, ութեան

s.

meanness, baseness, lowness, smallness, shabbiness.

· Calfa

NBHL (2)

Նկունն գոլ. նուաստութիւն. յետնութիւն.

Մարդ զքար քանդակեալ՝ առ աստուածացոյց. եւ յանչափ մեծութենէ յայսչափ նկնութիւն իջուցեալ պաշտէ. (Կոչ. ՟Զ։)


Նկուղ, ից

s.

hollow, ditch, cave, cavern, grotto.

· Calfa

NBHL (3)

Եդից զնինուէ յապականութիւն. ոզնիք ի յարկս նորա բնակեսցեն. եւ գազանք գոչեսցեն ի նկուղս նորա. (Սոփոն. ՟Բ. 14։) (Իսկ Հին բռ.)

Նկուղ, խանուկն, կամ գանձանակ)։

ՆԿՈՒՂ διόρυμμα fossa, profundum. որ եւ ՆՂՄՈՒՆՔ. պ. նուղուլ. Խորք. գետնափոր վայրք. խորափիաք. դարափոս. ... եւ Իջեվան կարաւանի. քէրվան գօնաղը, խան.


Նկուն

adj.

vanquished, conquered, humbled, lowered, abased, depressed;
base, abject, vile, low, contemptible, mean, poor, little, ignoble;
— առնել, to conquer, to subdue, to bear or break down, to humble, to depress, to abase, to weaken, to harass, to mortify, to humiliate;
— լինել, to be conquered, overcome, humbled, abased, worsted, to succumb, to yield to.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

«նուաստ, ստորին, ցած, նուաճ. ուած. ընկճուած» ՍԳր. Մծբ. Կոչ. 22. Եփր. հռ. 28. ա. Կոր. 72. որից նկնութիւն Կոչ. 97. նկնատեսակ «փոքր երևցող» Վեցօր. 129 (որ սխալ ձև է ըստ Նորայր, Բառաքնն. և Վարդանեան ՀԱ 1922, 653. աւելի ճիշտ կլի-նէր ասել ձևափոխեալ և նորամոյծ). նկնա-խոհ, նկնահասակ, նկնաձև Պիտ. աննկուն (նոր բառ)։

= Պհլ. ❇ nikūn «հակառակ, խոտոռնաև գլխիվայր» բառից, որ է պրս. [arabic word] nigun «ներհակ, խոտորնակ. 2. դարձած, շրջուած, կոր». որից պհլ. ❇ nīkunsār, մանիք, պհլ. [hebrew word] nigūnsār (ЗAH 8, 94)= պրս. [arabic word] nigūnsar կամ [arabic word] sarni-gūn «գլխիկոր», պհլ. nikūn, Nvberg Hilfsb 2, 159 իրանեան բառը մեկնում է ni «դէպի վայր» +kav «կորանալ, ծռիլ». հմմտ. պհլ. fra-kavān «կամար», զնդ. kava «սապատ», frakava «որ առջևից կուզ ունի», apakava «որ ետևից կուզ ունի»։-Հիւբշ. 205։

Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, յետոյ ՆՀԲ, Muller SWAW 42, 250, Lag. Beitr. bktr. Lex. II, Հիւբշ. KZ 23, 403։-Meillet MSL 9, 54 նի մասնիկով, ինչ-պես զ-կնի զ մասնիկով։ Հիւնք. -ուն մասնիկով՝ ընկ-ենուլ բայից։

ԳՒՌ (dialectal) Ախք. նկուն։

NBHL (12)

Նկուն առնել. (տե՛ս Հռութ. ՟Ա. 21։ ՟Գ. Թագ. ՟Ը. 16։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 10։ ՟Բ. Մնաց. ՟Զ. 26։ ՟Ի՟Ը. 19։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 21։)

Նկուն լինել. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 18։ Ժղ. ՟Ժ՟Բ. 4։ Ես. ՟Ծ՟Է. 9։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 4։ Մաղ. ՟Բ. 12։)

Մի՛ նկուն համարիր (այս ինքն՝ մի՛ արհամարհիր) զայր ի տեսիլ նորա. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 2։)

Նկուն (են) մեղքն ի մէջ արդարոց։ Գտցէ զոք նկուն քան զինքն, զի կլանել մարթասցէ։ Յայլ ինչ չեղէ ձեռնհաս, եւ նկուն գտայ։ Նկուն եղեալ գտաւ ի ներքոյ քան զսովորական բնութիւն. (Յճխ. է։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Փարպ.։ Եղիշ. ՟Ե։)

Թախծեալ դիմօք, եւ նկուն կորացեալ հասակաւ. (Պիտ.։)

Առ նկունս, եւ առ արիս։ Իբր զտկար ոք նկուն ի զօրութենէ մեծէ հերքեալ պարտեսցի։ Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն. (Նար. ՟Գ. ՟Լ՟Է. ՟Կ՟Ը։)

Զհպարտացեալ ամբարտաւանութիւն նկուն կացուցին. (Ածաբ. խչ.։)

Մի՛ զյաւիտենից փառսն մատներ վասն նկուն գովեստից. (Վրք. հց. ՟Թ։)

Յայնչափ մեծութենէ յայսչափ նկուն նմանութիւն իջուցեալ. (Կոչ. ՟Զ։)

Զի զնոսա ի նկուն խոնարհութենէ անտի (խորհրդոց) ի վեր կանգնել մարթասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)

Ի նկուն անդր իջեալ խոնարհեցարուք դուք, զի յայս ամենայն բամբասանս եկիք դուք դորա. (Եփր. ՟ա. կոր.։)

պ. նիկիուն. ταπεινός humilis, vilis. եւ բայիւ ταπεινόω, -οῦμαι humilio, dejicio, -or;
vilesco βδελύζω sperno. Կոր. կորացեալ. նուաճեալ. ճնշեալ. ստորին. նուաստ. ցած. չնչին.


Նկրտումն, ման

s.

advancement, progress;
effort, study, diligence.

· Calfa

NBHL (2)

Նկրտիլն. ձկտումն. բերումն. փոյթ. յառաջադիմութիւն.

Զառ ի յաստուածայինսն նկրտումն. (Լաստ. ՟Ժ։)


Նմանաբանութիւն, ութեան

s.

imitating a person's voice or speech, mimicry.

· Calfa

NBHL (2)

Նմանութիւն կամ հետեւողութիւն բանի եւ ձայնի բուն խօսողաց։

Յենթադատութենէն զզօրութիւնն, այսինքն զնմանաբանութիւն ի ճահ ասելով (ի վերծանութեան)։ Բարուց բարկացողին կամ ողոքողին յառաջ բերել զնմանաբանութիւն ձայնիւ եւ ձեւով. (Երզն. քեր.։)


Նմանաբոյժ

s. adj. homoeopathist;
— բժիշկ, homoeopathic doctor.

· Calfa


Նմանաբուժական, ի, աց

adj.

homoeopathic;
— դեղ, — medicine.

· Calfa


Նմանաբուժութիւն, ութեան

s.

homoeopathy.

· Calfa


Նմանագոյն

adj. adv. cf. Նման.

· Calfa

NBHL (13)

Բերի ամենայն ոք միշտ ըստ բնութեան առ նմանագոյնն իւր. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Նմանագոյն ձայնիւ եւ երջանիկն Պօղոս վկայէ։ Անկանել երկրորդ անգամ ընդ նմանագոյն թշուառութեամբք։ Օրինակս ինչ նմանագոյնս առաջի դնէ. (Պիտ.։ Նիւս. կուս.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։)

Որովք նմանագոյն արդեօք եբրայեցւոցն պատմագրաց ի վերուստ ի քեզ իջուցանել անսխալ. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Գիտեմ եւ ես ասէ նմանագոյնս ձեզ խորհել. (Իսիւք.։)

Նմանագոյն իսկ ասաց կենարարն։ Նմանագոյնս աստուածեղէն գիրք զվիշտսն բաժակ անուանեն. (Սեբեր. ՟Գ. ՟Թ։)

Նմանագոյնս եւ մեք զնոյնս ի կիր արկցուք։ Ի նոյն յարեալ զժամանակսն այլազգեաց ի վերայ յառնելոյ. եւ նմանագոյն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Նմանագոյն իմն զյաղթութիւն նուագեալ՝ օրհնութիւնս մատուցանէր աստուծոյ. (Ոսկ. ես.։)

Նմանագոյնս յարգէ զանձն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

Նմանագոյն է ասել. (Շ. բարձր.։)

Որում եւ մեք նոյն նմանագոյն՝ երկրպագեմք անմուտ արեւուն. (Գանձ.։)

Բոլորատեսակ զսա ճախարակեաց, ամենեցուն կատարելագոյն եւ նմանագոյն սորա ձեւ յօրինեալ. (Պղատ. տիմ.։)

ὀμοιώτερος, ὀμοιώτατος similior, simillimus. Նման յոյժ. համանման. նոյնպիսի. յարմարագոյն.

ՆՄԱՆԱԳՈՅՆ. մ.նխ. ὀμοίως similiter εἱκότως jure, merito, aeque, ut par est vel erat եւ այլն. հանգէտ. հանգոյն. պէս. եւ Դիպողագոյնս. կարի ի դէպ. կարի քաջ. վայելչապէս. ճահողակի. իրաւամբք.


Նմանագործ

adj. s.

counterfeited;
counterfeiter.

· Calfa

NBHL (2)

Յար եւ նման գործեալ. անվրէպ օրինակեալ.

Կենդանագրութիւնս այնքան ճշգրտահանս եւ նմանագործս բոլորի, մինչ զի որպէս թէ զկենդանական արձակել բարբառս. (Պիտ.։)


Նմանագործեմ, եցի

va.

to counterfeit.

· Calfa


Նմանագործութիւն, ութեան

s.

counterfeiting;
forgery.

· Calfa


Նմանագրութիւն, ութեան

s.

facsimile.

· Calfa

NBHL (2)

Գծագրութիւն նմանութեան. նկարագրութիւն.

Ոչ այսուեւեթ նմանագրութեամբ կշռի տարացոյց տարժանեցելոյս. (Նար. ՟Խ՟Ե։)


Նմանակերպութիւն, ութեան

s.

similarity, conformity, uniformity, resemblance, analogy.

· Calfa

NBHL (2)

Նմանութիւն. կերպարանակցութիւն.

Ըստ նմանակերպութեան պատկերի իւրոյ։ Աստուածպետականին պատկերի նմանակերպութեամբ։ Ծանիցէ զնոսա, զորս ծանեաւ մաքուր ընդունարանս իւրոյ նմանակերպութեան. (Արծր. ՟Ա. 1։ Շ. հրեշտ. Տօնակ.։)


Նմանակցութիւն, ութեան

s.

conformity;
imitation.

· Calfa


Նմանահանութիւն, ութեան

s.

tracing, counterdrawing.

· Calfa

NBHL (2)

Պատկերահանութիւն. եւ Անվրէպ նմանեցուցանելն.

Ձեռն տայ նկարագրել զքարինս ճշգրտագործ նմանահանութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 8։)


Նմանաձոյլ, ձուլոյ

adj. s.

stereotyped;
stereotype;
stereotype-plate.

· Calfa


Նմանաձուլեմ

va.

to stereotype.

· Calfa


Նմանաձուլիչ

s.

stereotyper.

· Calfa


Նմանաձուլումն, ման

s.

stereotyping.

· Calfa


Նմանայանգութիւն, ութեան

s.

consonance, harmony, concord.

· Calfa


Նմանատառութիւն, ութեան

s.

alliteration.

· Calfa


Նմանեցուցանեմ, ուցի

va.

to render like, to assimilate, to conform, to equalize, to liken;
to imitate, to counterfeit.

· Calfa

NBHL (7)

Ու՞մ նմանեցուցից զազգս զայս։ Ու՞մ նմանեցուսցուք զարքայութիւն աստուծոյ։ Նմանեցոյց զնա պատկերի մարդոյ.եւ այլն։

Անմօրն միակի նմանեցուցանեն (զեօթն՝ զկոյս թիւն). (Փիլ. այլաբ.։)

Բազէի գեղեցկութեան եւ քաջութեան եւ թեթեւութեան նմանեցուցանէ զերագահաս եւ զամենատես աստուածութիւն։ Ահեղութեան եւ քաջութեան արծուի նմանեցուցանէ զահեղ աստուածութեան զօրութիւն Քրիստոսի. (Նար. յովէդ.։)

Նմանեցուցեալ ինքեանց եւ զորդիս արշաւրայ. (Փարպ.։)

(Ի շարժիլ ամպոց) զլերինս բարձունս ի հեռաստանէ՝ շարժունս նմանեցուցանեմք. (Շիր.։)

Նմանական ազգն՝ որով սնեալ է, զայնոսիկ նմանեցուցանէ դիւրաւ եւ քաջապէս. (Պղատ. տիմ.։)

Կամ որպէս μιμέομαι imitor. որ եւ ասի ՆՄԱՆԵՄ. Յանձին բերել զնմանութիւն այլոյ՝ որպէս միմոս.


Նմանող

s.

cf. Նմանողակից.

· Calfa


Նմանողակից

s.

imitator;
— լինել, to imitate, to follow, to endeavour to resemble;
to copy, to ape, to mimic.

· Calfa

NBHL (1)

Նմանողակի՛ց ինձ եղերուք. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)


Նմանողութիւն, ութեան

s.

imitation;
mimicry.

· Calfa


Նմանորդ, աց

cf. Նմանող.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհութիւն եւ հեզութիւն՝ հրեշտակաց նմանորդս առնեն զմեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)


Նմանութիւն, ութեան

s.

similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.

· Calfa

NBHL (12)

Ըստ պատկերի մերում, եւ ըստ նմանութեան։ Ըստ ազգի եւ ըստ նմանութեան։ Շինել տաճար ի նմանութիւն սրբոյ խորանին։ Իբրեւ նմանութիւն փայտեղէն սեղանոյ։ Ըստ նմանութեան սիդոնացւոցն։ Սրամտութիւն նոցա ըստ նմանութեան օձին.եւ այլն։

Մի՛ արասցես դու քեզ կուռս ըստ ամենայն նմանութեան։ Նմանութիւն ինչ ոչ տեսէք։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւն ի գեղեցկութիւն։ Նմանութիւն հաստատութեան ի վերայ գլխոյ գազանացն. եւ այլն։

Ի նմանութենէն ապաքէն լինի ճշմարտութիւն խնդրելի։ Նմանութիւնք երեւեալ՝ առժամայնք արդարոցն՝ գուշակք ճշմարտութեան յաւիտենականի, որ գալոցն էր, լինէին. (Ագաթ.։)

Աստուածանալն է՝ առ աստուած նմանութիւնն։ Պատկերք միշտ առ սկզբնատիպն ունին զնմանութիւն. (Դիոն. եկեղ.։ Կիւրղ. գանձ.։)

Այսոքիկ ամենեքին՝ նմանութիւնք եւ երեւո՞յթք թուիցին քեզ եղեալք ի Քրիստոսէ, թէ ճշմարտութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Նոյնութիւն առաւել՝ քան եթէ նմանութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)

Ըստ նմին նմանութեան կամիմք չարչարանօք եւ արեամբ նորոգել զանձինս մեր. (Եղիշ. ՟Գ։)

Ըստ նմանութեան ժամանակին, որպէս ասացին նմա մոգքն. (յն. ըստ ժամանակին). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)

Երանի թէ եւ դուք ըստ բժշկական արուեստին բերէիք զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Բերել զնմանութիւն երկնային հրեշտակացն՝ փառաբանիչս տեառն աստուծոյ ամենեցուն եւ մեզ լինել. (Ժմ.։)

Զոսկեհանացն բերել զնմանութիւն. (Շ. թղթ.։)

ὀμοίωσις, ὀμοίωμα, ὀμοιότης , μίμημα similitudo, assimilatio, imitatio եւ այլն. Նման գոլն կամ գտանիլն. նմանելն. հետեւողութիւն. եւ Նմանեալն իւիք՝ պատկեր, կերպարան, ձեւ, երեւոյթ. առակ. օրինակ. սարաս. տարազ.


Նմանունակ

cf. Նմանօրէն.

· Calfa

NBHL (8)

ՆՄԱՆՈՒՆԱԿ ՆՄԱՆՑՕՐԷՆ ՆՄԱՆՕՐԷՆ. Նմանապէս. նոյնպէս. նմանակի. նոյնպիսի.

Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Դէմ եւ անձն եւ երեսք, եւ որ այլ ինչ նմանունակ. (Խոսրովիկ.։)

Յերանգաներկութենէ, եւ յիւղեփեցութենէ, եւ ի նմանցօրէն հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Ոչ եւս ստուգել ճշմարտապէսն նմանօրէն, եւ այլն. (Փիլ. իմաստն.։)

Կարիցէ նմանօրէն սրբել եւ կենսացուցանել. (Լմբ. հանգ.։)

Եւ ոչ նմանօրէն սմա զծոմականսն դատարկացուցանել եւ փափկացուցանել զաւուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)

Սերմանել ի մեզ (տեառն) զբանն հաւատոյ, եւ նմանօրէն կրօնիցն խաչակցութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Ննջեցուցանեմ, ուցի

va.

to lull, to put to sleep, to lay down, to put to bed;
— զկին ոք ի լանջս ուրուք, to marry, to join in wedlock;
— զկոյս, to deflower;
— զոք ի քուն յաւիտենից, to slay, to kill.

· Calfa

NBHL (9)

Առ զմանուկն իմ, եւ ննջեցոյց զնա ի ծոց իւրում. եւ զորդին իւր զմեռեալ ննջեցոյց ի ծոց իմում։ Ննջեցոյց զնա ի մէջ ծնգաց իւրոց։ Զմերկս բազումս ննջեցուցին առանց հանդերձից. եւ այլն։

Հսկօղքն՝ որ ի քնէածիցն հայհոյէին, զնոսա ննջեցուցին ի քուն յաւիտենից. (Ճ. ՟Գ.։ Կամ Եփր. քն. եւ Եփր. արթն.։)

ՆՆՋԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Դադարեցուցանել. խափանել. հանդարտել.

Զաչաց տեսութիւն ննջեցուցին յարատ հայեցուածոյ. (Նիւս. երգ.։)

Այն՝ որ ննջեացն, եւ զարթեաւ եւ ննջեցոյց զծովն. (Եփր. համաբ.։)

Զկանայս տեառն քո ննջեցուցի ի լանջս քո. (Եփր. ՟բ. թագ.։)

Ննջեցուցանէին զկանայս ուխտաւորս առ դրան խորանին վկայութեան. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 22։) Բայց եւ աստ ոմանք ընդ սրբոյն Եփրեմի մեկնեն, լոկ տալ ննջել կանանց խոնջութեամբ առ ետեղ, ոչ հոգալով ի ցերեկի ընդունել զնուէրս նոցա, եւ արձակել զնոսա ի տեղիս իւրեանց։

ՆՆՋԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ ի կնութիւն, եւ բռնաբարել զկին. συγκοιμάω concubere facio, vel concumbo.

κοιμάω, κοιμίζω cubare, vel dormire facio. Տալ ննջել. հանգուցանել իբրեւ ի քուն. պառկեցնել.


Ննջումն, ման

s.

sleep, repose, dormancy;
decease, death, exit, transit;
coition, copulation;
ի — խոնարհիլ, cf. Նիրհեմ.

· Calfa

NBHL (10)

Ի գիշերի ննջիւն նորա տրտում եւ տխուր. (Մանդ. ՟Զ։)

Ո՞ գիտէ, թէ այլ ոչ յառնեմ յանկողնոյս, այլ փոխիցիցմ ի ննջմանէս ի ննջումն մահու. (Ի գիրս խոսր.։)

Որպէս՝ obdormitio, obitus. Վախճան կենաց. ելք յաստեացս. փոխումն.

Ննջումն սրբոյ կուսին։ Ննջումն Յովհաննու աւետարանչի. (ՃՃ.։)

ԶՂազարոսի զննջումն. (Ժմ.։)

Ի յօր կուսի մօր քոյ ննջման. (Շար.։)

Սրբազանիցն ննջումն ուրախութեամբ եւ անշարժ յուսով։ Ըստ ննջման սրբազանից արանց. (Դիոն. եկեղ.։)

Որպէս coitus. Զուգաւորութիւն. մուտ առ կին.

Ոչ եւս մայր եւ երկունս, ոչ ննջմունք եւ ոչ մերձաւորութիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)

ՆՆՋԻՒՆ ՆՆՋՈՒՄՆ. ὔπνος, κοίμησις somnus, dormitio. Նինջ. ննջելն. ի քուն լինելն. քուն.


Definitions containing the research ո : 10000 results

Անարօրադիր

adj.

cf. Անարօր.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԱՆԱՐՕՐ. եւ ինքնաբոյս.

Ունի անարօրադիր բոյսս բիւրաստեղունս. (Նար. մծբ.։)


Անաւագ, աց

adj.

feeble, poor, low, humble, petty;
minor.

· Calfa

NBHL (5)

Կռփէք զանաւագն։ Դատեցայց ի մէջ հարուստ եւ անաւագ ոչխարաց։ Տեսջի՛ք զժողովուրդն՝ որ նստի ի նմա, եթէ զօրաւորագոյն իցէ, թէ անաւագ. (Ես. ԾԸ. 4։ Եզեկ. ԼԴ. 20։ Թուոց. ԺԳ. 19։)

Զանաւագն հարուստ արար, եւ զհարուստն անաւագ. (Ոսկ. ես.։)

Որ բռնաբար յանաւագէն հանիցէ, չարութիւն գործէ. (Եզնիկ.։)

Մատաղ մանկտւոյ, եւ ծերոց անաւագից. (Յհ. կթ.։)

ταπεινός, ἁσθενής. humilis, imbecillis. Որ չէ աւագ ոք, այլ կրտսեր եւ խոնարհ. անզօր. տկար. խեղճ. ֆագըր, հագիր, գուտրէթսիզ.


Անաւարտ

adj.

infinite, interminable, endless, continual, perpetual;
not finished.

· Calfa

NBHL (6)

ἅπειρος. infinitus, sine termino. Ոյր չիք ծայր եւ աւարտ. անսահման, անհուն, անվախճան. անզրաւ. ծար ճոթ չունեցօղ. նիհայէթսիզ.

Աստուած զամենայն աւարտէ (այս ինքն բովանդակէ), եւ ոչ ինչ է յէակացս անաւարտ. (Արիստ. աշխ.։)

Ի սահման անաւարտ եւ անստուեր յաւիտենին. (Նար. խչ.։)

Ոչ աւարտեալ. անկատար. թերի. որ ոչն եզրակացուցանէ տիրապէս. պակասաւոր. գուսուր. քէմալսըզ.

Որ աւարտուն, եւ որ անաւարտ։ Աւարտնոց եւ անաւարտից։ Աւարտեալն եւ անաւարտն՝ ստորոգականացն միայն գոյ հաւաքաբանութեանց։ Այսոքիկ ամենեքեան անաւարտք են հաւաքաբանութիւնք. (Անյաղթ ի ԺԴ. գլ. Արիստ.։ Իսկ անդ.)

Կոչեցին անաւարտունք. իմա՛ անաւարտք, ոչ աւարտունք։


Անբաժ

adj.

without portion, destitute, unprovided for;
indivisible, inseparable.

· Calfa

NBHL (14)

Անմասն եւ անբաժ է սա ի բարւոյն բնութենէ։ Երկնայինն ի հողեղէն գոյացութենէն անբաժ է։ Անբաժ ի բարի յուսոյ։ Անապակ ահք՝ բարի յուսոյն անբաժք։ Ձայնի անբաժ է յօդաւորի անասունդ. (Փիլ.։)

Մոլորեալք ոմանք՝ ի ճշմարիտ իմաստութենէն անբաժք. (Կիւրղ. գանձ.։)

Թով անբաժ ի վիմաց։ Անբաժ ի բուրաստանաց, կամ ի հակառակին հաղորդութենէ, կամ յիմաստութեան մասնէ, կամ ի զգալոյ։ Ոչ անբաժս ի քննող հասմանէ. (Պիտ.։)

Անբաժ ի պտղոյն, կամ ի պտղոցն արգասաւորութենէ. (Սարգ.։)

Զի եւ նոքա յայսպիսեաց աստի անբաժ ոչ են. (Իգն.։)

Անբաժ բարւոյ. (Պիտ.։)

Անբաժ զօրութեան, տարակուսանաց, ախտի. (Անյաղթ յ Արիստ.։)

Անբաժք բբաց, եւ աչացուք. (Մագ. լ։)

իբր անբաժան. անանջատ. անզատելի. չբաժնըւած. այրըլմազ, նամէֆրուգ.

Զպարզն եւ զանբաժն։ Ըստ միոյ պարզ եւ անբաժ հաւատոյ. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)

Անբաժ եւ անորիշ գոլով ի մարմնոյն Աստուածութիւնն ... Հուրն անքակ եւ անբաժ մնայ յոսկին եւ յարծաթն. (Զքր. թղմ.։)

Խոնարհեալ ի ստորինս, որ էին իսկ ի բնէ անբաժ ի ներքնոցս. (Նար. ԼԴ։)

Ոգւով բեւեռեալ ընդ սրբութեան սիրոյդ անբաժ հիւսմամբ. (Տաղ.։)

ἁμέτοχος, ἅμοιρος. non particeps, expers, carens. Չունօղ զմասն եւ զբաժին. անմասն. անկցորդ. անունակ. հեռի. օտար. զուրկ, հեռու, առանց. լագասըզ. պէրի. մահրում. պինասիպ.


Անբաժան

adj.

undivided, inseparable.

· Calfa

NBHL (3)

Անբաժան Սուրբ Երրորդութիւն. (Փարպ.։)

Մեռեալ լինի մասն՝ ինքնակամ շնչոյն անբաժան եղեալ. (Նիւս. կազմ. ԼԲ։)

Անսովոր է վարել իբր անմասն. զուրկ. ըստ յն. ἅμοιρος եւ ἁμοιρέω


Անբաժանելի, լւոյ

adj.

cf. Անբաժան.

· Calfa

NBHL (9)

Յաղագս անբաժանելի եւ Սուրբ Երրորդութեանն։ Բնութիւնն մշտնջենաւոր եւ անբաժանելի։ Բաժանելով զանբաժանելին՝ ուրացան, եթէ Բանն մարմին եղեւ։ Անբաժանելի է մարմինն ի Բանէն։ Հոգի է Աստուած, նոյն ինքն անբաժանելի, ոչ ունելով տեղի՝ ուր ոչ է. (Աթ.։)

Անբաժանելի եւ միասնական Սուրբ Երրորդութիւն. (Նար. եւ Ժմ.։)

Աստուածութեամբն անբաժանելեաւ։ Անբաժանելի բղխումն. (Նար. ԽԸ. ՀԵ։)

Վասն այնր թագաւորութեան, որ կայ եւ մնայ յաւիտեան, եւ անբաժանելի է յառողէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)

Բազում եւ անբաժանելի էր լեալ սուգն. (Ոսկ. ի մելիտ.։)

Ելուզմունք բարունակացն ընդ գերակայ ծայրս ծառոցն շարամանեալք, ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն. (Պիտ.։)

Սեռն որպէս սեռ՝ անբաժանելի գոլով, ոչ ունի զանազանութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)

Ի քեզ միանալ անբաժանելի։ ՅԱստուծոյ միացեալք անբաժանելի. (Նար. ԻԴ. ՁԱ։)

ἁδιαίρετος, ἁχώριστος. indivisibilis, inseparabilis. Որ չէ՛ բաժանելի. անանջատ. անմեկնելի. անզատելի. անհատանելի ի մասունս. այրըլմազ, թագսիմ օլունմազ, լա իւնֆէք.


Անբաժանաբար

adv.

indivisibly.

· Calfa

NBHL (7)

ἁμερίστως. indivisibiliter, sine divisione. Առանց բաժանման. անանջատաբար. առանց բաժնելու, կամ բաժնըւելու. այըրմայարագ, այրըլմատան.

Հայր ճառագայթեաց յինքենէ զՈրդի անբաժանաբար եւ անմեկնելի ... անբաժանաբար եւ անմեկուսաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)

Բաժանի անբաժանաբար, եւ միաւորի որոշմամբ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Անորիշ եւ անբաժանաբար սահման ունելով. (Զքր. Ծն.։)

Անբաժանաբար միացեալ յարժանիսն։ Բեւեռել ընդ բանս Աստուծոյ անբաժանաբար. (Անան. նին. եւ Անան. ի պետր.։)

Եւ առանց որոշելոյ. անխտիր.

Վասն որոյ այլուր անբաժանաբար դնէ զանուանսն. (Իգնատ.։)


Անբաժին

cf. Անբաժ.

· Calfa

NBHL (17)

Առանց բաժնի մնացեալ. որ չառնու ինքեան բաժին կամ ժառանգութիւն. միրաստան քեսիլմիշ.

Ելանէ դուստր ի տան է, անբաժին եւս է ... Լիցի անբաժին առնուլ (զկոյս բռնաբարեալ). (Մխ. դտ.։)

Տարագիր առնէ (զորդի յանցաւոր), եւ անբաժին հանէ զնա. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)

Կամ անբաժ. անմասն. զուրկ. լագասըզ, պինասիպ.

Ոչ կամեցան զժողովեալսն անբաժին ի ժողովրդենէն առնել։ Անբաժին գնալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Անքակ անբաժին ինքնութիւն. (Ագաթ.։ Նար. ԻԸ։)

Սուրբ Երրորդութիւնն եւ երանելի միասնականութիւնն՝ անբաժին եւ միաւորեալ է յինքեան։ Անբաժին է, եւ ի նմին ինքեան. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)

Զանբաժին բնութիւնն, եւ զանքակ թագաւորութիւնն. (Սեբեր. ՟Է։)

Թէպէտեւ յերկուց իրաց երեւի (այս ինքն իմանի), այլ ի միութիւն յանբաժին միացեալ. (Պրպմ. ԽԵ։)

Աստուածային բնութիւնն՝ անբաժին մնացեալ առ մարմինն եւ առ հոգին. (Զքր. թղմ.։)

Ծածկեալ յարգանդ սրբուհւոյ Կուսին, եւ ի ծոցոյ Հօր անբաժին. (Շ. խոստ.։)

Յառաջագոյն սահմանեցաւ յանբաժին նորա եւ հօր նորին խորհրդոց. (Աթ. ՟Ը։)

Որպէս զեղբարս հարազատ անբաժինս։ Անքակ սէր արասցուք ընդ Արշակայ, զի մինչեւ յաւիտեան անբաժին լիցի նա ի մէնջ. (Բուզ. ՟Դ. 16. 20։)

Անբաժին գանձ. (այս ինքն անշորթելի, անկապուտ). (ՃՃ.։)

Այսպէս եւ ի Հօրէ Աստուածութիւնն՝ անհոս եւ անբաժին հանդիպի. (Աթ. ՟Զ։)

Կամ միաձոյլ. անհատ եւ անբաժին էին մարմինքն զառաջինն։

իբր անբաժան. անբաժանելի. անքակ. անմեկնելի. ἁδιαίρετος, ἁμέριστος, ἁδιάζευκτος. թագսիմ օլունմազ, այրըլմազ.


Անբախտ

adj.

unfortunate, unhappy.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ոչ բախի. անդրդուելի. անվանելի.

Զհիմունս նորա անբախս եւ անշարժելի եւ հաստատուն պահեա՛. (Մաշտ.։)

Անբախտի Եւտիքոսի արշիմանարիտին. (Ոսկիփոր.։)

Որ ի բարեբախտութեանն անբախտելի. (Ոսկ. սղ. ԼԸ.) յն. անբերելի ἁφόρητος.


Անբախտելի

cf. Անբախտ.

· Calfa

NBHL (2)

Անբախտի Եւտիքոսի արշիմանարիտին. (Ոսկիփոր.։)

Որ ի բարեբախտութեանն անբախտելի. (Ոսկ. սղ. ԼԸ.) յն. անբերելի ἁφόρητος.


Անբաղադրելի, լւոյ, լեաց

adj.

simple, uncompounded.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բաղադրելի, իբր պարզ, կամ անզուգական.


Անբաղայ

adj. adv.

irreproachable, irreprehensible;
frank, sincere;
irreproachably;
frankly, openly.

· Calfa

NBHL (5)

Բացատրոհէ ի միմեանց զանբաղայսն եւ զբաղադրեալսն. (Տօնակ.։)

Որ ոչ ի մեզ է, անբաղայ է։ Անշնորհակալութիւնս անբաղայս նախախնամութեան մատուցանել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 68։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Անբաղայ ազատութեամբ ի բաց զհոգս ընկենլով աշխարհականս։ Իրաւունքդ ոչ տան թոյլ (գողոյն) աստուստ անբաղայս անցանել գնալ։ Զի երթեալ անբաղայ զիւր ինքեան մահու տարցի վճիռ. (Պիտ.։)

Եւ որպէս ոչ բաղադրեալ. պարզ.

ԱՆԲԱՂԱՅ որ եւ ԱՆԲԱՂԲԱՂԱՅ. Ուր չկայցեն պատճառանք կցկցելիք. անպատճառ, եւ անմեղադրելի. անստգիւտ. անպարտ. որպէս յն. ἁνυπαίτιος. սէպէպսիզ, մահանասըզ.


Անբաղդատ

adj.

incomparable, matchless;
incongruous, disproportionate.

· Calfa

NBHL (4)

Յոյժ անբաղդատ լինելով առ այլսն մարմինս. (Նիւս. թէոդոր.։)

Ծընար մարմնով կոյս անախտ, ըզՄիածին անբաղդատ. (Գանձ.։)

Անբաղդատ շարադրութեամբ. (Երզն. քեր.։)

Անհամեմատ՝ ի գովութեան մասին. անբաղդատելի. աննման. անզուգական. ἁσύγκριτος. incomparandus. պինազիր, պիմիսալ.


Անբամբաս

adj.

that does not calumniate, that does not detract;
irreproachable, irreprehensible.

· Calfa

NBHL (8)

Հարցուփորձեալ լինի, եթէ անբամբաս է. (Փիլ.։)

Եղիցի վերակացուն անբամբաս յամենայնի. (Յճխ.։)

Երեւեսցի տէրութիւնն անբամբաս. (Եղիշ. ՟Բ։)

Անբամբասն առաւել է քան զանբիծն. (Ոսկ. կողոս.։)

Պէն՝ պատուիրէ կալ անբամբաս ի յայս չարեաց՝ յորում թէ կաս. (Շ. այբուբ.։)

Եւ որ ոչն բամբասէ զայլս.

Լինել անոխակալ, անբամբաս. (Սկեւռ. աղ.։)

ἁκατηγόρητος, ἁνεπίληπτος. accusationi non obnoxius, irreprehensus. Որ ոչն բամբասի. ազատ ի բամբասելի իրաց. անպարսաւ. անմեղադրելի. անստգիւտ. այպ օլունմազ, այըպսըզ, զայրի մու աթէպ.


Անբան, ից

adj. s. irrational;
dumb;
animal;
blockhead.

· Calfa

NBHL (31)

Որոյ չիք բան, այս ինքն բանականութիւն, եւ խօսք. անասուն. հայվան, զայրի նադըգ. ἅλογος. irrationalis, carens ratione etverbo.

Կենդանիք՝ ոմանք բանականք, եւ ոմանք անբանք գոն։ Ասելովն բանական՝ որոշեաց յանբանիցն։ Կենդանի բանաւոր, եւ կենդանի անբան։ Զանբանիցն եւ զբանաւորաց զբնութիւնս։ Ոչ երբէք բանականն յանբանումն տեսանի, եւ ոչ անբանն ի բանականումն. (Սահմ.։)

Անբանիւն զմտաւորս զգաստացուցանես։ Անբանից գազանաց դասուք. (Նար. ԿԳ. ՀԴ։)

Ճարակել անբանիւքն զանգւոցն բարութիւն։ Զայս եւ յանբան կենդանիսդ գոյ իմանալ. (Պիտ.։)

Եթէ էր երբեմն՝ որ ոչ ունէր բան, նա ուրեմն յայնժամ անբան էր. (Մագ. ՟Ե։)

Նախախնամութիւն՝ անբա՞ն է, եթէ բանական. բանական. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ոչ ոք ասիցէ յողջախոհից՝ անբան գոլ երբէք զմիտսն. քանզի ոչ երբէք եղիցի միտք, թէ ոչ ունիցի բան. (Կիւրղ. գանձ.։)

Որպէս անբանական. օտար ի բանէ. անպատճառ. անխորհուրդ. անմտական. անկարգ. անիրաւ. տգէտ. անխելք. ագըլսըզ.

Սրտմտութիւն անբան. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)

Անլուր ճշմարտութեանն սիրէ լինել անբան յամառութիւն. (Յհ. իմ. ատ։)

Անբան եւ անիրաւ փափագումն. (Շ. ամենայն չար.։)

Բանիւն առաջնորդելով՝ մի՛ ինչ անբանս գործեսցեն. (ՃՃ.։)

Յաղագս անբանից արանց. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Եւ որպէս բնական, զգայական, նիւթական, արտաքին, առանց բանաւոր մտադրութեան եղեալ.

Անբան մասունքն հակառակին կործանիլ ի մեղսն, եւ բանականն ընդդէմ դարձեալ՝ ոչ տայ թոյլ. (Լմբ. սղ.։)

Անբան առաքինութիւնք ... անբանք կոչին վասն ոչ գիտելոյ զպատճառն, թէ զիա՛րդ պարտ է ողջախոհ լինել. զի եւ յանբան կենդանիսն բնաւորեցաւ այսպիսի առաքինութիւն տեսանիլ։ Անբան արհեստք, եւ այլն. (Սահմ.։)

Ի հովուական ցպոյ եւ ի մաճակալութեան գործոյ, եւ յայլոց անբան արհեստից. (Լմբ. պտրգ.։)

Անբան կրթութեամբ վարին. (Պիտ.։)

Առանց խորհրդոյ գործ առաքինութեան անբան եւ անպտուղ անուանի։ Մարմինն աղաղակէ զանբան աղօթս. (Լմբ. սղ.։)

որպէս անխօս. անբարբառ. անշունչ. անձայն.

Անբանն (տաճար) ի բանաւորէն կառուցեալ. (Նար. ՀԴ։)

Մարդն տաճար է Աստուծոյ, եւ բանական աշխարհ ի մէջ անբան աշխարհի. (Ոսկիփոր.։)

Ի բարբառ ձայնի անբան բերանոյ. (Նար. խչ.։)

Անբան եւ անլեզու ոմն ... Ոչ անբան ոք, այլ՝ հռետոր եւ բանաւոր յոյժ էր նա. (Վրք. հց. ԺԵ։)

Զնոսա (զփարիսեցիս) անբանս արար. (Իգն.։)

Ետես զդեւսն, զի կային տխուրս եւ անբանս. (Վրք. հց. ԺԹ։)

Զլեզուն հատանել, անձայնս ի բաց տանել եւ անբանս. (Ածաբ. կիպր.։)

Կամ որ ինչ լինի առանց խօսից.

Ինքն մեռաւ անբան, եւ ոչ ասաց ինչ. (Վրք. հց. Ի։)

Զանազանութիւն բանական պաշտամանն, եւ անբանի. (Բրս. հց.։)

Գոյ եւ անբան պաշտօն. որպէս եւ է սէրն, եւ ողորմութիւնն, հեզութիւնն. այս ամենայն եւ սոյնպիսիքն անբան պաշտօն կոչին. (Ի գիրս խոսր.։)


Անբանաբար

adv.

cf. Անբանս.

· Calfa

NBHL (9)

Ոչ եթէ անբանաբար, այլ իմաստութեամբ նախախնամէ. (Սահմ. ՟Ա։)

Ոչ վայրապար կամ անբանաբար՝ առանց գիտելոյ զորպէսն. (Գր. տղ. թղթ.։)

Ոչ ուղղապէս, այլ եւ ոչ ամենեւին անբանաբար. (Ածաբ. կիպր.։)

Անբանաբար աղօթելով իբրեւ զանշունչս. (Խոսր.։)

Ոչ անբանաբար ի սոյնս շարժիմ. (Լմբ. պտրգ.։)

Են՝ որք ապաշխարել ոչ կամին, եւ զմահն անբանաբար խնդրեն. (Կլիմաք.։)

Եւ անբարբառ կալով, առանց խօսելոյ.

Նախախնամականօք յառաջ ճանապարհօք բազմապատկացեալ՝ մնալ անբանաբար մի. (Մաքս. ի Դիոն.) իմա՛, առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, կամ անճառաբար։

ἁλόγως, ἁλογίστως. sine ratione, inconsulte. Իբրեւ զանբան. անխորհրդաբար. անպատճառ. հայվան կիպի, թէվէքելլի.


Անբանական, ի, աց

adj.

like a dumb animal, stupid;
irrational.

· Calfa

NBHL (5)

Անբանական բռնութիւն. (Շար.։)

Անբանական բարոյից է՝ թմբրութեամբ մտաց ի յարօտս մահու ճարակել։ Անբանական վրնջողութիւն. (Նար. կ. եւ Նար. խչ.։)

ἅλογος. irrationalis Սեպհական անբանից կամ անբանութեան. զգայական.

Ա՛յլ օրէնք են անբանականին (մասին՝) հակառակ զինել մտաց. (Մաքս. ի Դիոն.։)

Մարմին եղեալքս՝ եւ անմարմին, անբանականք՝ հանդերձ բանին. (Յիսուս որդի.։)


Անբանանամ, ացայ

va.

to brutify.

· Calfa

NBHL (3)

Ի գիճութեան եւ յապականութեան անբանացեալ կենդանին բանաւոր. (Սարկ. լս.։)

Ի տուեցելոյն նոցա պատուիրանէ անբանացեալք՝ լինէին ապստամբ յԱստուծոյ. (Պրպմ. ԼԸ։)

Իբրեւ անբան լինել. արտաքոյ ելանել բանի. անմտանալ ἁλογούμαι. ratione destituor. իսկ ἁλογέω, յոչինչ գրել. արհամարհել.


Անբառաչ

adj.

without bellowing, — roaring, — bleating.

· Calfa

NBHL (4)

Անբան, անբանական. անպատեհ. սնոտի.

Զանբառ խօսս մերժեա՛ ի քեն. զայն միայն խօսեա, որ քեզ օգուտ բերէ եւ ընկերին. Զի վայրապար խօսք՝ պոռնկութիւն է շրթանց. (Վրք. հց. ձ։)

Որ ոչ բառաչէ. անմռունչ. ձան չի հանօղ, մունջ կեցած.

Անբառաչ գառամբն, որ զվրէժ անձին իւրոյ ոչ կարէր խնդրել. (Եփր. ել.։)


Անբասիր

adj.

innocent, irreproachable;
— առնել, to exculpate.

· Calfa

NBHL (5)

Ի միտս անբասիրս սովաւ զձեզ հրաւիրեալ. (Յհ. կթ.։)

Անբասիր սրբութեամբ. (Վրք. հց. ԺԴ։)

Անբասիր կրօնաւորութեամբք։ Արդար է Տէր ի բանս իւր, եւ անբասիր ի յաղթութեան իւրում. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. հանգ.։)

Առանց բասրանաց. ամբծութեամբ. անբաղայապէս.

Տո՛ւր ինձ, զճանապարհս իմ որ առ քեզ՝ անբասիր վճարել. (Էր ընդ եղբ.։)


Անբարբառ

adj.

dumb, speechless, mute, silent.

· Calfa

NBHL (7)

ἅφθογγος, ἅφθεγκτος. voe carens, mutus. Որոյ, կամ ուր չիք բարբառ կամ ձայն յօդական, ի բնէ կամ իւիք օրինակաւ. լեզու չունեցօղ, մունջ. տիլսիզ, սէսսիզ.

Անմռունչ անբարբառ՝ պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 29։)

Նոցուն ձկանց զանբարբառ բանսն ուսեալ լինէր սննդակիցն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Զանբարբառ բոլորակ լուսնին։ Առ պատասխանիս բանից անբարբառ։ (Մեռեալն) պատկեր անբարբառ. (Նար.։)

Անբարբառ մեռելութեամբն. (Ագաթ.։)

Մարտիրոսք՝ անբարբառ բարեխօսք են չարչարանօքն. (Շ. բարձր.։)

Առանց բարբառելոյ.


Անբարդ

adj.

simple, uncompounded.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆԲԱՐԴ որ եւ ԱՆԲԱՐԴԵԼԻ. Որ չէ բարդեալ, կամ չէ բարդելի. անամփոփելի. ցիր եւ ցան, եւ անպարփակելի.

Որթն՝ անբարդ զօրէն սեղխենւոյ զերեսօք երկրի տարածեալ ի կոխումն. (Պիտ.։)

Թուականութիւնս՝ մտաց անբարդելիս. (Նար. ԻԷ։)


Անբարդելի

cf. Անբարդ.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆԲԱՐԴ որ եւ ԱՆԲԱՐԴԵԼԻ. Որ չէ բարդեալ, կամ չէ բարդելի. անամփոփելի. ցիր եւ ցան, եւ անպարփակելի.

Որթն՝ անբարդ զօրէն սեղխենւոյ զերեսօք երկրի տարածեալ ի կոխումն. (Պիտ.։)

Թուականութիւնս՝ մտաց անբարդելիս. (Նար. ԻԷ։)


Անբարեկամ

adj.

without friends.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր չիք բարեկամ. բարեկամ չունեցօղ. տօսթու օլմայան.

Վասն որոյ եւ անբարեկամ եւ անսիրելի են յաշխարհի. (Պիտ.։)


Անբարեսէր

adj.

malevolent, evil-minded.

· Calfa

NBHL (2)

Անբարեսէր մարդիկ, կամ մարմին, միտք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։ ՃՃ.։)

ἁφιλάγαθος. minime amans bonorum vel boni. Ոչ սիրօղ բարւոյ. ատեցօղ բարեաց. չարասէր.


Անբարի, րւոյ, րեաց

adj.

bad, wicked.

· Calfa

NBHL (6)

οὕκ կամ μὴ ἁγαθός, μὴ τ’αγαθόν, οὑ καλός, -ον, non bonus, -um. Ոչ բարի. որ չէ բարի. անբաժ ի բարւոյ. որ աղէկ չէ, աղէկ մը չէ. էյի օլմայան, էյի սայըլմազ.

Տանի զնոսա ի ճանապարհս անբարիս։ Ետու նոցա հրամանս անբարիս։ Յիշեսջիք զգնացս ձեր զանբարիս. (Առակ. ԺԶ. 29։ Եզեկ. Ի. 25։ ԼԶ. 31։)

Ո՛չ է հրոյ ցրտացուցանելն, եւ ո՛չ բարւոյ ինչ անբարի ածել յառաջ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)

Անբարի բարերարութիւն, կամ արուեստ. (Խոր.։)

Բարուց անբարեաց. (Նար.։)

Զչար իշխեցողաց եւ զանբարեաց զկամս. (Շ. ատ.։)


Անբաց

adj.

shut, closed, covered.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ բացեալ. անբանալի. չբացուած, գոց.

Մտանէր որպէս ի վերնատունն դրամբք անբացիւք. (Կիր. պտմ.։)

Աննշոյլ անբաց (յն. մի բառ) խաւարաւն պատեցան. (Իմաստ. ԺԹ. 16։)

Եւ անփարատելի, կամ անլոյս. աննշոյլ. ἁχανής (որ պէսպէս մեկնի).


Անբաւ, ից

adj.

infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.

· Calfa

NBHL (35)

Յերկիւղէն մեծէ, եւ յամօթոյն անբաւէ. (Խոսր.։)

Յանապատին՝ յանբաւ եւ յանկոխ երկրին. (Երեմ. ՟Բ. 6։)

Որոյ անհուն եւ անբաւ է բազմութիւնն։ Անչափից եւ անբաւից բազմութիւն. (Փիլ.։)

Անբաւ ամբարշտութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Չարն անբաւ եւ անտանելի. (Առ որս. ՟Ա։)

Անչափ է, անբաւ է, անհաս է (յն. մի բառ, անըմբռնելի). (Կոչ. ԺԴ։)

Երից անբաւիցն՝ անբաւ բնակցութիւն. (Ածաբ. մկրտ.։) Գրի յոմանց եւ ԱՄԲԱՒ։

Ի վերայ անբաւ մարդկան։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք. (Յոբ. ԼԶ. 28։ ՟Ը. 7։)

Զանճառ պարգեւսն յայտ առնէր, եւ զանբաւ զազդողութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)

Ի նախագրեալ կրկին առմունս յունականս անխտիր բերին եւ հայկաբան վկայութիւնք. զոր օրինակ զԱստուծոյ ասի.

Ամենեցուն կեանք է եւ կեցուցիչ, եւ յամենայնէ անբաւ. (Յճխ.։)

Այն՝ որ անբաւն էր եւ անհաս. (Ագաթ.։)

Մնաս յայսոսիկ անբաւ եւ անհետազօտելի. (Նար.։)

Երից անբաւից ի միում տէրութեանն. (Սարգ.։) Եւ զայլոց իրաց.

Հեղմունս արեան առնելով անբաւս։ Սովք անբաւք. (Խոր.։)

Անբաւ աղէտք, կամ դարմանք։ Անբաւք յերէոցն. (Պիտ.։)

Սաստիկ եւ անբաւ շփոթմանց։ Զանբաւ վարուցն. (Փարպ.։)

Սողնոց անբաւից. (Արշ.։)

(ի Բա. բայ, բառ, բան). ἁμύθητος, ἅφατος, ineffabilis, inenarrabilis. անպատում. անճառ. անասելի եւ անթուելի, անհամար. վասֆ օլունմազ, տիլէ վասֆէ կէչմէզ, թապիր օլունմազ, հիսապսըզ.

Նուազք յանբաւից։ Ի յաճախութիւն անբաւիցն։ Անբաւից ծննդոց մարդկան։ Անբաւից հրաշից։ Բարեաց անբաւից. (Նար.։)

Ժամանակօք անբաւիւք. (Խոր.։)

Անբաւ թանձրութիւն, կամ խորութիւն. (Նար.։)

Անբաւ հեռաւորութեամբ. (Սարգ.։)

իբր անբաւական. այս ինքն անհնարին, որ եւ ԱՆՀԱՍ ասի. անարուեստ, կամ անհմուտ, իբր ոչ վերահասու.

Անբաւ է մարդոյ տեսանել զԱստուած գոյիւ իւրով. (Ագաթ.։)

Անբաւ յարմարութիւն (առ արուեստս). (Առ որս. ՟Է։)

Զանբաւն ի ձեռն երեւելեացն ուշի՝ նպատակի արուեստին հանդիպեցուցանել. (Նիւս. կազմ. ԼԲ։)

Յոյժ. շատ. եւ անսահմանաբար.

Անբաւ ի սրտմտութիւն շարժեցաւ. (ՃՃ.։)

Հեռի՛ (է) յիշաչարութիւն անբա՛ւ ի հաստատութենէ սիրոյն. (Կլիմաք.։)

Անբաւս մեղայ։ Փառաւորեալ յանբաւս. (Նար. ԻԷ. Ղ։)

Եզր վերջին, ընդ որ ոչ գոյ այլ անցանել. կատար. կատարած. որ եւ ԱՄԲՈՎԿ, կամ ԱՆԲՈՎԿ. ԱՄԲՈԿ. նիհայէթ, էնճամ.

Իբրեւ ոչինչ ժամանեալ յանբաւ գործոյ պատերազմին. (Փարպ.։)

Աճապարել յանբաւ գործոյն։ Հասանել ժամանել յանբաւ գործոյն. (Յհ. կթ.։)

( ի բառէս բաւ. հասումն, հուն, չափ). ἅπειρος, ἁπέραντος. infinitus, termino carens, ἅμετρος, immensus եւ այլն. Անհուն. անանցանելի. անհաս. անսահման. անեզր. անչափ. հատտէն դաշրա, հատսըզ, նիհայէթսիզ, եօլչիւսիւզ.


Անբաւազօր

adj.

whose power is infinite.

· Calfa

NBHL (4)

Ամենայնի պատճառ գոլով, եւ որպէս անբաւազօր՝ ոչ միայն զամենայն զօրութիւն յառաջ ածելոյ, եւ այլն։ Օրհնաբանել զանբաւազօր բարերարութիւն։ Անբաւազօրս Աստուծոյ բաշխումն յամենայն էսս տարեալ լինի. (Դիոն.։)

Հակառակ անբաւազօր կարողութեանն Աստուծոյ կանգնէին զամբարտաւանութեան ամբարտակն. (Վահր. յայտն.։)

Չկարեմք ըստ արժանւոյն վճարել զանբաւազօր խնամսն Աստուծոյ. (Տօնակ.։)

Անբաւ կամ անբաւելի զօրութեամբ. ամենազօր. յամենայնի կարօղ. ἁπειροδύναμος. infinitae virtutis vel potentiae.


Անբաւածաւալ

adj.

immense, unlimited.

· Calfa

NBHL (2)

Անբաւածաւալ ծով. (Սկեւռ. աղ.։)

Յանբաւածաւալ ճառագայթից արեգականն արդարութեան. (Ուռպ.։)


Անբաւական, ի, աց

adj.

insufficient, incapable.

· Calfa

NBHL (10)

(գտանի գրեալ եւ ԱՆԲՈՎԱԿԱՆ). Որ չէ բաւական անձամբ անձին. անձեռնհաս. անկարօղ. գուտրէթսիզ.

Անբաւականքն այլովք խնամիցին. (Մխ. դտ.։)

Եւ որ ինչ չէ բաւական. որ հերիք չէ. եէթմէզ.

Անբաւական (համարի) զժամանակն առ ի կարգի պատմելոյ։ Գուցէ անբաւական եղանի (ձէթն) երկաքանչիւրոցս. (Զքր. Մտթ.։)

Ոչ շատացեալ. անյագ. տժգոհ, չիկշտացօղ. տօյմազ, գանաաթ պիլմէզ.

Անբաւական ագահութեամբ արծաթոյ եւ փառաց. (Լմբ. պտրգ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)

Վասն անբաւական սիրոյն՝ որ սիրեաց զմարդիկ. (Ագաթ.։)

Բնակեցաւ յարգանդի քում անբաւական բանն։ Մասնաւոր տեսութիւն շնորհաց աչաց նոցա զիւրոց փառացն անբաւական անեղին. (ՃՃ.։)

Կամ անամփոփելի.

Դաշտ անբաւական ի տեսութիւն աչաց. (Արծր. ՟Ա։)


Անբաւանամ, ացայ

vn.

to grow or increase excessively, to be immense.

· Calfa

NBHL (3)

Չլինել բաւական. ոչ բաւել, չզօրել, անկարանալ.

Իբր անբաւ բազմութեամբ լի լինել. անհամար գտանիլ.

Անբաւանան դաշտք սորայս վրիժագործ աղիտիւք. Հանդերձ անբաւացեալ զօրու. (Պիտ.։)


Անբաւելի, լւոյ

adj.

incomprehensible, immeasurable, infinite.

· Calfa

NBHL (4)

Անչափ. անբովանդակելի. անպարագրելի. եւ անճառելի. ἅρρητος.

Յաղագս անբաւելի՝ ինքեան եւ Հօր իւրոյ՝ մարդասիրութեանն. (Աթ. ՟Ը։)

Անբաւելի բնութիւն։ Անբաւելին երկնի եւ երկրի. (Շար.։)

Իսկութիւն անբաւելի։ Անբաւելի քաղցրութիւն։ Անբաւելի արեան վտակ. (Նար.։)


Անբեկանելի, լւոյ

adj.

infrangible.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԱՆԲԵԿԵԼԻ. Անխորտակելի. անփշրելի. անեղծ.

Ոչ կարաց լուծանել զանբեկանելի կնիքն տէրունական. (Եղիշ. ննջ.։)


Անբերան

adj.

mouthless, speechless.

· Calfa

NBHL (2)

Որ չունի զբերան խօսելոյ. անխօս. անբարբառ.

Մանկունքն լռեալ վասն Քրիստոսի վկայեցան, քանզի ոչ էին անբերան քան զՄկրտիչն. (Եփր. երաշտ.։)


Անբերելի, լւոյ, լեաց

adj.

intolerable, insupportable.

· Calfa

NBHL (6)

Զոր չէ մարթ բերել՝ կրել՝ տանել յինքեան. անտանելի. անբաւելի.

Բա՛րձ յինէն ողորմած զանբերելի ծանրութիւնս։ ԶԵրրորդութիւնն անզննելի զգայութեանց, անբերելի եղելոց. (Նար. ՀԵ։)

Մանաւանդ՝ անտանելի, որպէս անհանդուրժելի. անըմբերելի. սաստիկ յոյժ. չքաշուելու, չդիմանալու. չէքիլմէզ.

Անբերելի աղէտք. (Խոսր.։)

Անբերելի ցանկութիւն. (Իգն.։)

Անբերելի բողոքս աղաղակի։ Անբերելեացն տոյժ։ Զանբերելիսն յիշատակել. (Նար. ԻԱ. ԻԳ. ԽԹ։)


Անբթելի, լւոյ, լեաց

adj.

that cannot be blunted, unblunted, sharp.

· Calfa

NBHL (5)

Որ ոչ բթի. որ չէ՛ բութ. հատու. սո՛ւր. ազդո՛յ. որ չի գուլնար, չիգըլնալու, կտրուկ. քեսկին.

Անբթելի սուր ի ձեռին կալեալ. (Նանայ.։)

Զքառաթեւ զանբթելի զսրեալ արեամբ Որդւոյն Աստուծոյ զնշանն։ Անեղին արեամբն սրեալ անբթելի. (Զքր. կթ. խչ.։)

Զէն անբթելի միշտ ընդդէմ դիւաց գնդին. (Ի գիրս խոսր.։ եւ Գանձ.։)

Իբր ամբողջ. անարատ.


Անբժշկական, ի, աց

adj.

cf. Անբժշկելի.

· Calfa

NBHL (8)

Յանբժշկական ցաւս սրտից։ Հանգոյն փայտի անբժշկականի. (Երեմ. ՟Ը. 18։ Յոբ. ԻԴ. 2։)

Ցաւովք եւ ծանրութեամբք անբժշկականօք. (Փիլ. իմաստն.։)

Ողբալ զանբժշկական ցաւս ախտացելոց ... Զանբժշկական ախտն ջերանէին. (Ոսկ. ես. եւ Մտթ.։)

Զբովանդակ թոյնս անբժշկականս իժից եւ քարբից եհեղ ի վերայ քրիստոնէից. (Արծր. ՟Ա. 14։)

Անբժշկական վէրս յոգիս եւ ի մարմինս տեսանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)

Անբժշկականս հարուածոց. (Պիտ.։)

Խոցեալս անբժշկական։ Տոչորման անբժշկականի։ Մեղանաց անբժշկականաց։ Որ ինձ անբժշկականն է, քեզ անվտանգելի է. (Նար. ԻԲ. ԽԸ. ԾԱ. ԾԷ։)

ἁνίατος. insanabilis, irremediabilis Անբոյժ. անբժշկելի. անդարմանելի. չըռընտնալու, ճար չըլլալու. չարէսիզ, իլաճսըզ, նէճիս.


Անբժշկելի, լւոյ, լեաց

adj.

incurable.

· Calfa

NBHL (6)

Անբժշկելի հիւանդութիւն, կամ չարութիւն. (Ոսկ. յհ.։ Փիլ.։)

Անբժշկելի չարիք, կամ հեղգութիւն. (Պիտ.։)

Մեղօք վտարանդի լինել անբժշկելւովն։ Ծանուցեալք զանբժշկելի միտս հեթանոսացն. (Յհ. կթ.։)

Որպէս զանբժշկելի մանրեցեալ։ Կրճումնն ատամանցն անբժշկելի. (Նար. Ի. ՀԹ։)

Զի՛նչ տապար. անբժշկելի անձին ի բաց հատումն. (Ածաբ. յայտն.։)

Ախտանալն ոչ այնքան չար է, որքան անբժշկելին մնալ. (Ոսկ. ես.։)


Անբիծ

adj.

cf. Ամբիծ.

· Calfa

NBHL (3)

Անբիծ է, այս ինքն անարատ. (Խոսր.։)

Անբիծ բնութեամբ։ Անբիծ յանմաքուր շաղախմանէ. (Պիտ.։)

Անբծաց ընտրութեան։ Ի նպատակն վարուցն անբծաց։ Զանբիծ հաւատս։ Անբիծ դաւանութիւն։ Անմեղս եւ անբիծս ընդ հովանեաւ սորին բազմեցո՛. (Նար.։)


Անբնաբար

adv.

supernaturally.

· Calfa

NBHL (3)

Գաւազանն Ահարոնի՝ վասն պատկեր գոլոյ կուսին՝ անբնաբար ծաղկեցաւ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)

Զառ ի Յեսսեայ գաւազանն այնպէս անբնաբար զշառաւեղեալն փառաւորեսցուք. (ՃՃ.։)

παρὰ φύσιν. praeter naturam. Արտաքոյ բնութեան. ի վեր քան զբնութիւն.


Անբնակ

adj.

houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.

· Calfa

NBHL (8)

Ուր չկայցէ բնակիչ. անմարդի. անշէն. ամայի. զայրի մամուր, զայրի մեսքուն.

Հնգամասանց երկուս հաշիւ ընկալան մարդիկ, եւ անբնակք մնացին երեքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Զբազում անբնակ երկիր ելից բնակչօք։ Չափեցին զծով եւ զանբնակ. (Խոր. ՟Ա. 13. 24։)

Անբնակաց տայ արեգակն զլոյս. (Շիր.։)

Անմաքուր այսն ոչ ներէ անտուն լինել եւ անբնակ։ Օտար առաջի անկեալ՝ անտուն, անբնակ, ընկա՛լ յաղագս այնորիկ՝ որ վասն քո օտարացաւ. (Ածաբ. մկրտ.։)

Անբնակն վաչկատուն զօրութիւնք. (Բուզ. ՟Գ. 7։)

Յումմէ՞ լուան զանբնակ գործոյդ լուր. (Թէոդոր. Մայրագ.։)

Որ չունի զբնակարան. անյարկ. անտուն. նժդեհ. տարաբնակ. զարիպ, զուրպեթտէ օլան. ἁνέστιος, παρεπίδημος, tecto carens, peregrinus.


Անբնական, ի, աց

adj.

artificial, unnatural.

· Calfa

NBHL (9)

Օտար ի բնութենէ. հակառակ բնութեան. անվայել. անտեղի. բնութենէ դուրս, բնութենէ դէմ. դապիաթատէն խարիճ, ատէթտէն դաշրա.

Անբնական յինքն ունելով զվայելչութիւն։ Զանբնական իրս՝ բնականս կացուցանէ։ Յանբնական իրաց է՝ ցամաքայինց ընդ ծով ճանապարհորդել. (Պիտ.։)

Ես զբնականացն ասեմ, դու զանբնականսն ի ներքս մղես. (Յհ. իմ. երեւ։)

Անբնական մահ հոգւոյ (մեղքն)։ Յանբնականացն ախտից բժշկել. (Շ. ամենայն չար. եւ Շ. ընդհ.։)

Ամենայն բնական եւ անբնական մեղօք լցեալ. (Խոսր. պտրգ.։)

Ի մարմնական հեշտութիւնս՝ որ բնական եւ անբնական՝ շաղախեալ էր. (Կլիմաք.։)

Անբնական հեշտախտութիւն. (Լմբ. անառակ.։)

Խոտորեցան յանբնականս ( ի պաշտամունս կռոց), եւ յանբնական խառնակութիւնս. (Սկեւռ. ես.։)

Յանբնականացն զմեզ ծառայեցուցչաց. (Լմբ. հանգ.։)


Անձնավաճառ

adj.

that sells himself.

· Calfa

NBHL (1)

Վաճառօղ անձին իւրոյ. ինք զինքը ծախօղ.


Անձնատէր

cf. Անձնիշխան.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչինչ զմեզ անձնատէր տեսանել, այլ հասարակաց զարարածս ծառա՛յս գոլ քո. (Պիսիդ.։)

ԱՆՁՆԱՏԷՐ կամ ԱՆՁՆՏԷՐ. αὑτοδέσποτος, κυρία ἐαυτῆς. sui juris, arbitrii. sui potestatem habens. Տէր անձինն. ինքնիշխան. ինքնագլուխ.


Անձնդիւր

adj.

given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՁՆԴԻՒՐ որ եւ ԱՆՁՆԱԴԻՒՐ. Խնդրող զանձին դիւրութիւն. փափկակեաց. բարեկեցիկ. դատարկասէր. թուլամորթ. քէնտի րահաթընա պագան.

Փափուկն եւ անձնդեւրն չէ՛ արժանի (կերակրոյ). (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։) յն. եթէ ոք թողու կամ ընդարձակէ զանձն իւր։

Անձնդիւրն եւ անհոգն ի կարօտութեան եղիցի. (Առակ. ՟Ծ՟Դ. 23։) յն. անոյշ կամ հեշտ. ἰδύς, suavis, jucundus.


Անձնեայ

adj.

personable, of good appearance, tall, well made, fine limbed.

· Calfa

NBHL (3)

Զայր սէգ եւ անձնեայ. (Խոր. ՟Ա. 9. 11։)

Մարգարիտն ոչ եթէ անձնեղ ինչ մարմին իցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)

ԱՆՁՆԵԱՅ ԱՆՁՆԵՂ. εὑμεγέθης. permagnus, procerus, ὅγκος, mole insignis. Երեւելի անձամբ. հարստամարմին. թիկնաւէտ. մեծ. մենծ, խոշոր. պէօրքլիւ, կէօվտէլի, արգալը, պօյլու պօսլու, իրի փարչէ.


Անձնիշխան, աց

adj.

free, that has freewill, independent.

· Calfa

NBHL (11)

Անձնիշխանք են (հրեշտակք), ունակութեամբ ստացեալ զառաքինութիւնսն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Մարդն անձնիշխան է, եւ թագաւոր կամաց իւրոց. (Կիւրղ. ղկ.։)

Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի։ Թոյլ ետ անձնիշխանին ընդ անձնիշխանին ոգորել. (Եզնիկ.։)

Անձնիշխան բարուք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Եւ ինքնագլուխ. իշխանաբար գործօղ. յանդուգն ձեռներէց. ինքնայօժար.

Ո՞չ մեծ թագաւորդ անձնիշխան է ինքն. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 28.) յն. իշխանութեամբն իւրով։

Յաղագս անձնիշխան գործոյ. յն. ինքնագործութեան. (Դիոն. թղթ. ՟Է։)

Հրամանաւ եւ կոչմամբ, եւ մի՛ անձնիշխան կամօք յառաջ եկեսցեն ի հաղորդութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)

իբր անձնիշխանութիւն. անձնիշխան կամք.

Անձնիշխանին սիրել զարդարութիւն. (Լմբ. իմ.։)

αὑτεξούσιος. liber, sui juris, suae potestatis. Ինքնիշխան. տէր կամաց իւրոց. բանական. ազատ ի բնէ. եւ անձնիշխանական, կամաւոր.


Անձրեւաբախ

adj.

beaten by the rain.

· Calfa

NBHL (1)

Յանձրեւոյ բախեալ, հարեալ, կամ բախումն անձրեւաց.


Անձրեւաբեր

adj.

that brings rain, rainy.

· Calfa

NBHL (1)

Գարնանային անձրեւաբեր հոսմանց։ Յանձրեւաբեր խոնաւէ ցամաք պահիցէ. (ՃՃ.։)