unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.
· Calfa
Պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն յօդիւ խաղաղութեան։ Մինչեւ հասցուք ամենեքեան ի մի միաբանութիւն հաւատոց։ Ի միաբանութիւն չարութեան ազգացն շփոթելոց։ Երգք միաբանութեան.եւ այլն։
Ե՛ւս քան զայս անզատական է միաբանութիւն միասնական երրորդութեանն. (Մամբր.։)
Յիւր միաբանութիւնն եւ նմանութիւն կատարեալ պատկերին կոչիցէ զմեզ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զփորձ առի միաբանութեան ուխտի եկեղեցւոյն։ Միաբանութեամբ նախարարացն. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
Ի միաբանութենէ սիրոյ կիւրոսի եւ տիգրանայ։ Ի միաբանութենէ կիւրոսի եւ տիգրանայ. (Խոր. ՟Ա. 25. 26։)
Խնդրէին ստիպով ի նմանէ եւ զնորա միաբանութիւնն ընդ ինքեանս. (Փարպ.։)
Բարւոք է այն միաբանութիւն (հոգւոյ ընդ մարմնոյ). (Եղիշ. հոգ.։)
Յորս կայ փազում միաբանութիւն եւ առ այլ եւս մեր գիրս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Թագաւո՛ր երկնաւոր զմիաբանութիւնս մեր օրհնեա՛. (Շար.։)
Անցեալ կայր ժողովուրդն սրբեալ ի միաբանութեանց առ կանայս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Խորհեցան միաբանութեամբ ի միասին։ Գնայաք միաբանութեամբ ի տան աստուծոյ։ Զսրբութեանն օրէնս միաբանութեամբ ուխտէին։ Կանխեալ միաբանութեամբ ի տաճարն։ Միաբանութեամբ ի մի բերան փառաւոր առնիցէք զաստուած.եւ այլն։
ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. συνοδία communitas, societas. Միաբանական կեանք կրօնաւորաց, կամ ժողով բարեպաշտից.
ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ὀμιλία conversatio. որպէս Զուգաւորութիւն ըստ մարմնոյ.
ՄԻԱԲԱՆՈՒԹԵԱՄԲ որպէս մ. ὀμοθυμαδόν unanimiter. Միաբան. համաշունչ գոլով. իբրեւ մի սիրտ եւ ոգի. միաբանաբար.
ὀμόνοια, συμφωνία concordia, consensus, concentus ἐνότης unio ψύφησμα consultum σύμπνοια unanimitas ὀμολογία concinnitas, conventio. Միաբան գոլն. եւ միաբանիլն. ձայնակցութիւն. համախոհութիւն. միութիւն. յարմարութիւն.
of the same character or disposition.
· Calfa
Համաբարոյ. ունօղ զնոյն բարս, զբնաւորութիւն. զհանճար, եւ այլն.
Եթէ ամենեքին միաբարոյք էաք, դատարկ եւ անգործ լինէր աշխարհ. (Պտմ. աղեքս.։)
co-habitation.
· Calfa
Ասէ օր մի, զի սահմանեսցէ զչափ տուընջեան եւ գիշերոյ ի միաբնակութիւն կողմանցն երկոցունց. (Վեցօր. ՟Բ։)
Բնակակցութիւն. եւ Միաբանութիւն. զուգայարմարութիւն. τὸ συναπτόν conjunctio, adnexio.
consubstantiality.
· Calfa
Որ է միաբնութիւն եւ միակամութիւն երկրպագելի սուրբ երրորդութեանն. (Քեր. քերթ.։)
որպէս յն. ὀμοουσιότης consubstantialitas. Ունելն զմի եւ զնոյն բնութիւն. համագոյութիւն.
tresses, head of hair.
· Calfa
Բոլորն ի միասին առեալ. բոլորական. համագումար. ի մի ամփոփեալ.
Որ եօթն փունջ միաբոլոր վարսին ունէր ի վերայ գլխոյն իւրոյ. յն. եօթն խոպոպիս ունէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
born together, twin.
· Calfa
Ի միասին բուսեալ՝ ծնեալ. համածին. երկուորեակ.
Համասերմ միաբոյս զուգաշաւիղ եղբօրն յաղթեաց (յակոբ). (Նար. մծբ.։)
consubstantial;
of the same nature or essence;
natural, native;
having only one trunk or stem.
· Calfa
Որոյ բուն եւ արմատն է մի.
Թերեւս զի միաբուն էր, եւ երկճիւղ. (Կիւրղ. յես.։)
ՄԻԱԲՈՒՆ. Համաբուն. բնութենակից. համագոյ. համագոյական. միասնական.
Միաբուն ինքնութիւն, կամ տէրութիւն, կամ զօրութիւն երրորդութեան. (Ագաթ.։)
Ղօղեալ խորհուրդ՝ ասէ թաքուն, երրորդութեանըն միաբուն. (Շ. այբուբ.։)
Համափառ երրորդութիւն, եւ միաբուն աստուածութիւն. (Վրդն. պտմ.։)
ՄԻԱԲՈՒՆ. Բո՛ւն իսկ կամ ի բնէ միաւոր. իսկաբուն. իսկական. համաբնական. համակամ. միաբան կամ միակ.
Զի յայտ լիցի միաբուն խորհուրդ զօրութեան գալստեանն որդւոյ. (Ագաթ.։)
Ամենայն սաղմոսաց գրոց միայն եւ միաբուն պատճառ ինքն է սխանչելին դաւիթ. (Ոսկիփոր.։)
Միաբուն բնութեամբ (կամ բնութեան) եղականաց սիրոյ ջատագովք։ Ի միաբուն զուգափառութիւն անմահից փառաբանողաց լուսակերպից. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
ՄԻԱԲՈՒՆ. Ի մի բուն կամ յիսկութիւն աստուածային անձին միաւորեալ. անբաժանելի միացեալ.
Զհոգի եւ զմարմին եւ զմիտս անապական աստուածախառնութեամբ միաբուն գործելով՝ էմմանուէլ ի կուսէն ծնաւ. (Խոր. վրդվռ.։)
having but one substance;
unique of its kind.
· Calfa
Անկարօտ է այլում հուր, եւ ոչ խառնի յայտ տարր. վասն որոյ եւ ի տարերս միագո՛յ կոչեցին զնա։ Յաղագս աստուծոյ ի վեր քան զմիագոյսս գերագոյն միացելոյ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Նա ինքն է կենդանի, եւ միագոյ ախորժումն ծնիցելոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հաստատելով ի հրաշակերտութիւն միագոյ իրի զբազմաստեղնեան դրուագս գրութեան. (Նար. յիշատ.։)
Հոգին սուրփ մի է, միագոյ, առանց բաժանման, եւ բաժանէ զշնորհս իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ինքն մի է միագոյն, եւ բազում (ըստ զօրութեան). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։) cf. ՄԻԱԳՈՅՆ։
ՄԻԱԳՈՅ. Մի ընդ այլում յիմիք կարգի. համասեռ, ազգակից.
Ըստ անուանն միագոյք են եւ համեմատք, եւ իրօք ի գործս անհամեմատք եւ բացորոշիչք ի միմեանց. (Երզն. քեր.։)
μονοούσιος solus, sive unicus in suo genere եւ ἑνούσιος substantialis vel innatus. Միաբուն գոյութեամբ կամ գոյացութեամբ. միաձոյլ. միատարր. միակ. միական.
monochromatic;
of the same colour, uniform.
· Calfa
Խաշն համակ եւ միագոյն (կամ միագունի)։ Մայրն հասարակ միագոյնն, որ ծնաւ զնկարէն գառինսն. (Եփր. աւետար.։)
Վասն միագոյն սեւութեան սնարի բարձիցն։ Զմիագոյն զմիանշան զհամահանդերձ զարդու. (Եղիշ. ՟Ը։ Բուզ. ՟Դ. 16։)
Ի չիչին յանկերպարան միագոյն իրացն ծնանիմք, եւ ի չնչէ ի միագոյն եւ ի տկարէ կերպարանի մարդն կենդանի։ Միագոյն եւ նոյն անձրեւ ընդ ամենայն աշխարհս ցօղէ, եւ իջեալ՝ լինի սպիտակ ի շուշան ծաղիկ, եւ մատուցեալ ի վարդ՝ կարմիր երփն հարկանէ. եւ ինքն միագոյն է, եւ ոչ յայլեւայլ կերպարանս բաժանեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
ՄԻԱԳՈՅՆ. որպէս Միագոյ. համագոյ. կամ անայլայլակ՝ նոյն եւ նման.
Միանգամայն իսկ զճշմարտապէս եւ զմիագոյն եւ զմիակշիռն ասէ, թէ ես ի հայր, եւ հայր յիս. (Ագաթ.։)
ὀμόχροος ejusdem coloris, concolor μονοειδής unius et ejusdem formae vel modi. Ունօղ զմի եւ զնոյն գոյն. եւ Միատեսակ. միակերպ. միօրինակ.
fellow-labourer, cooperator, coadjutor;
working or acting together, cooperatively.
· Calfa
Համագործ. միով ոգւով գործօղ. գործակից. միաբան.
Կարծէր եւս համախորհ եւ միագործ զնիզակակիցսն իւր. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Պարք մեղուացն միագործ ճեպեալ վաստակեն համօրէն. յն. գործ ամենեցուն է մի. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ո՞վ կարիցէ հակառակ զիս հայել (կամ համարել) տեսանելով ի միագործ միակամ նմանութեան (կամ նմանութենէ). յն. զնոյնս կարացօղ ընդ հօր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
cf. Համագումար.
· Calfa
Ի մի գումարեալ. ի միասին առեալ.
Եւ ժողովեալ միագումար՝ զոչ ըսկսեալն եւ դադարեալ. (Շ. խոստ.։)
cf. Համագունդ.
· Calfa
Միագունդ գնալ, կամ անցանել, խաղալ, դիմել, երթալ, ժողովիլ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 50։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 8։ Վեցօր. ՟Է։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ե.։ Եփր. թագ.։)
Ի սկզբանն տուան նոքա միագունդ (այսինքն ամենայն իսրայէլ) ընդ իշխանութեամբ սաւուղի. (Լմբ. ովս.։)
συνεστραμμένοι, πανεθνεί եւ այլն. Համագունդ. համախումբ. միահամուռ. ամենեքին առ հասարակ. միաբան.
Պատրաստեալք միագունդ կայցեն մինչեւ ցառաւօտ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 27։)
Գալ միագունդ միահամուռ ի մարտ պատերազմի. (Եփր. յես.։)
ՄԻԱԳՈՒՆԴ. Որ իցէ ի մի եւ ի նոյն գնդէ. դասակից.
Քառասուն վկայքս միագունդ զօրականք. (Սիսիան.։)
Զի իցեն միակամեալք միագունդք ի գունդս հրեշտակացն. (Ագաթ.։)
ՄԻԱԳՈՒՆԴ. որպէս Միագունտ. միաձոյլ իբրեւ զմի գունտ կամ զգնդակ.
Միատարր եմ միագունդ՝ համանըման. (Շ. իմ. եղանակ.։)
paired, conjoined, matched, equal.
· Calfa
Ի մի զուգեալ. միակցորդ. համահաւասար. զուգապէս. միապէս.
Միաբանեսցին ընդ միմեանս. (զի գրէ եթէ միազոյգ են նոքա. Եփր. ՟ա. կոր.։)
Ըստ միազոյգ պտղոց երից ոստոցն. (Փարպ.։)
Այլեւ խորհուրդ մարմնոյ տեառն մերոյ է (մանանայն). որ շատ առնու, եւ որ սակաւ, միազոյգ միոյ կենաց հաղորդին. (Վրդն. ել.։)
Յորոց միախուռն եւ միազոյգ պնդեալ եւ հաստատեալ կայ (այսինքն բաղկացեալ) մեր մարմինս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
cf. Համագումար.
· Calfa
Ի մի վայր միաժողով են։ Միաժողով եղեն ամենայն ազգք եւ ազինք յոյժ. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 27. 38։)
Բազում վանորայս միաժողով շինէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Միաժողով անդրէն ի տեղիս դառնան։ Երամ երամ միաժողով շրջին. (Վեցօր. ՟Է. ՟Ը։)
Միաժողով եկեալ ամենեքեան. (Ագաթ.։)
Միաժողով կալեալ զնախարարսն հայոց. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Ոչ իբրեւ ի գերութենէ ցիր եւ ցան վայրավատինք. այլ յարդարեալք միաժողով. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
ἁγελικός gregalis եւ πανδημοί catervim. Ի մի ժողովեալ. համախմբեալ. համագունդ. միաբան.
speaking the same language.
· Calfa
Միատոհմ միալեզու ազգի բազմացելոյ։ Քակեցին զմիալեզու միաբանութեանն իւրեանց շինութիւն. (Ագաթ.։)
Մի հօտ ընտրեալ եւ զտեալ՝ մի սիրտ եւ միալեզու. (Անան. եկեղ։)
Միալեզու յօդակապութիւն։ Միալեզու խօսակցութիւն. (Երզն. քեր.։)
ὀμόγλωττος qui eadem lingua utitur, ejusdem linguae. Որոց լեզուն է մի. միաբարբառ.
cf. Միայար.
· Calfa
Ի մի լծեալ, կամ միայնակ ձգել զլուծ. եւ Անընդհատ. միակտուր.
Զո՛րպիսիս եւ զո՛րքանս զբօսանաց եւ զբաղմանց սաստկութիւն միալուծ ձգեալ բերեմ. (Յհ. իմ. ատ.։)
temperance.
· Calfa
Ի մի խառնութիւն. բարեխառնութիւն. ըստ յն. վերախառնութիւն.
Ե՛ւս յաճախագոյն միախառնութիւնն լինիցի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Միախորհուրդ.
· Calfa
Միախոհ լեալ ընդ նախարարացն։ Զմիախոհս միասնականին հալածէր։ Ոչ հակառակողի են այնպիսի բանք եւ գործք, այլ միաբան եւ միախոհ բնութեան. (Յհ. կթ.։ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։ Նանայ.։)
Քարկոծեցաւ, վասն զի էր միախորհ ժողովոյն նիկիոյ. (Հ=Յ. նոյ. ՟Թ.։)
Միախորհ խորհողացն կամք։ Միախորհ եւ միասիրտ ժողովք։ Միախորհ նոցա ուսուցանեն։ Բանիւք եւ գործովք ի քրիստոս հաւատոցն միախորհք. (Լաստ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Ե.։ Սիսիան.։)
Միախորհ եւ միակրօն միաբան նստէին։ Միաբան եւ միախորհք՝ կան եւ կեան առ միմեանս. (Շար.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
Ընդդէմ ժողովոյն միախորհ եդին ընդդիմակս. (Ուռհ.։)
Յորժամ միախորհ առնեն զկապակցութիւնն երկուց դիմացն ծնօղքն իւրեանց. (Մխ. դտ.։)
Զնոյն սէր յանձին ունիջիք, համաշունչք՝ միախորհուրդք. (Փիլիպ. ՟Բ. 2։)
Ոչ աստուած ոք հակառակ աստուծոյ է, այլ միաբան եւ միախորհուրդ հօր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Համաշունչ եւ միախորհուրդս զամենեսեան առնելով ի մի յոյս կոչմանն քրիստոսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այլ միաբան եւ հաւասար, միախորհուրդք ամենեքին. (Շ. եդես.։)
Ասէին վասն երկուց եղբարց միախորհրդոց. (Վրք. հց. ձ։)
Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)
Ճշմարտապէս միախորհուրդ է խուժադուժ ազգացն անզգայութիւնն. (Պտմ. աղեքս.։)
ՄԻԱԽՈՀ ՄԻԱԽՈՐՀ եւ ՄԻԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. ὀμόνους, ὀμόφρων, συμβαίνων ejusdem mentis, sententiae;
concors. Զմի եւ զնոյն խորհուրդ ունօղ, եւ ունելով. համաշունչ. համամիտ. միակամ. միաբան.
of the same opinion or way of thinking, unanimous;
unanimously.
· Calfa
Ասէին վասն երկուց եղբարց միախորհրդոց. (Վրք. հց. ձ։)
Միախոհ լեալ ընդ նախարարացն։ Զմիախոհս միասնականին հալածէր։ Ոչ հակառակողի են այնպիսի բանք եւ գործք, այլ միաբան եւ միախոհ բնութեան. (Յհ. կթ.։ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։ Նանայ.։)
Քարկոծեցաւ, վասն զի էր միախորհ ժողովոյն նիկիոյ. (Հ=Յ. նոյ. ՟Թ.։)
Միախորհ խորհողացն կամք։ Միախորհ եւ միասիրտ ժողովք։ Միախորհ նոցա ուսուցանեն։ Բանիւք եւ գործովք ի քրիստոս հաւատոցն միախորհք. (Լաստ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Ե.։ Սիսիան.։)
Միախորհ եւ միակրօն միաբան նստէին։ Միաբան եւ միախորհք՝ կան եւ կեան առ միմեանս. (Շար.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
Ընդդէմ ժողովոյն միախորհ եդին ընդդիմակս. (Ուռհ.։)
Յորժամ միախորհ առնեն զկապակցութիւնն երկուց դիմացն ծնօղքն իւրեանց. (Մխ. դտ.։)
Զնոյն սէր յանձին ունիջիք, համաշունչք՝ միախորհուրդք. (Փիլիպ. ՟Բ. 2։)
Ոչ աստուած ոք հակառակ աստուծոյ է, այլ միաբան եւ միախորհուրդ հօր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Համաշունչ եւ միախորհուրդս զամենեսեան առնելով ի մի յոյս կոչմանն քրիստոսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այլ միաբան եւ հաւասար, միախորհուրդք ամենեքին. (Շ. եդես.։)
ՄԻԱԽՈՀ ՄԻԱԽՈՐՀ եւ ՄԻԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. ὀμόνους, ὀμόφρων, συμβαίνων ejusdem mentis, sententiae;
concors. Զմի եւ զնոյն խորհուրդ ունօղ, եւ ունելով. համաշունչ. համամիտ. միակամ. միաբան.
Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)
Ճշմարտապէս միախորհուրդ է խուժադուժ ազգացն անզգայութիւնն. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Համագունդ.
· Calfa
Համախումբ. համագունդ.
Միախումբ եկեալ հասին՝ հրաւիրմամբ հոգւոյն սրբոյ. (Տաղ.։)
Ի հանդիսական տօնիս մերոց վկայից՝ միախումբ եկա՛յք եղբարք պարառեալ երգօք եւ այլն. (Տաղ.։)
Խրախոյս հանդիսիւ, միախումբ դասակցութեամբ. (Նար. խչ.։)
Եւ Միահեծան, տիրելով ըստ բոլորին։
Ի կարանայ, որ զառաջինն միախումբ կալաւ զմակեդոնացւոց հարստութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
assembled, crowded;
in crowds, together, in a mass.
· Calfa
Միախուռն կոչեցից զամենայն թագաւորութիւնս։ Բազմաց շուրջ զինեւ միախուռն ժողովելոց. (Երեմ. ՟Ա. 15. ՟Ի. 10։)
Եւ այսպէս միախուռն ժողովեալք առ միմեանս՝ լինէին իբրեւ արք ութ. (Ղեւոնդ.։)
Ոչ միախուռն ի միասին բնակեալք, այլ ցանեւցիր։ Միախուռն յանդուգն յարձակմամբ դիմեցին։ Միախուռն յորդորմամբ ի քոյդ հաւաքելով գաւիթ. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Բ. 6։ Անան. եկեղ։)
Այս ամենայն յարուցեալ կայցէ միախուռն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Միախուռն ժողովեալ ամենեքեան նստիցիմք։ Միախուռն ընթանային։ Միախուռն ընթացք ձկանցն։ Միախուռն ժողովն զսէրն աճեցուցանէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 14։ եւ Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. եբր.։)
συνεστικός compositus, conflatus συνέχων continens. եւ Միախուռն ժողով. συνουσία conventus. իսկ բայիւ συναθρείζω congrego, congero συντρέχω concurro եւ այլն. Ի մի խռնեալ, խռկեալ. խիտ. խառնիխուռն.
the being only-begotten.
· Calfa
Եղեւ մարդկութեանս իւր՝ քրիստոսի (յն. ի քրիստոս) միածնութիւնն՝ վասն միաւորելոյն ընդ նմա բանին. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
Որդիութեամբ եւ միածնութեամբ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
Միածնութեամբ ունի յանձն իւր եւ այլն. (Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
Որ միեղջերուն կոչեցաւ՝ միածնութեամբ, եւ բազում զօրութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։) Տե՛ս եւ (Աթան. ՟Ը.) ուր զմիածնութիւնն քրիստոսի չարաչար մեկնէ արիանոսն, եւ քաջիկ յաղթահարի։
μονογενές unigenitum esse. Միածինն գոլ, եւ միամօրութիւն.
cf. Համակամութիւն.
· Calfa
ὀμόνοια, ὀμοθυμία concordia, unanimitas, una voluntas vel sententia. Միակամն լինել. մի կամք. համակամութիւն. միաբան հաւանութիւն. միաբանութիւն.
Յայտ արարեալ զմիակամութիւնն իւր ընդ հօր։ Այսպիսի ձայնք ոչինչ նուազ զմիակամութիւնն ցուցանեն։ Որովն ասել՝ կրտսերութիւն ինչ ոչ ցուցանէ, այլ գործակցութիւն է, եւ միակամութիւն։ Համաբարւոյ միակամութեանն ցուցակ առ ի զնոյն բարի ներգործել. (Ագաթ.։ Ածաբ. պենտեկ.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։ Նար. ՟Խ՟Դ։)
Զմի եւ զոյգ իշխանութիւնն ցուցանելով եւ զմիակամութիւն (յն. զմի եւ զնոյն էութիւն)։ Համապատիւ միակամութիւն էր (յն. համապատուութիւն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. 24։)
Զայն ամենայն բարութիւնսն միակամութիւնն աճեցուցանէ. եւ որք այսպիսի միակամութեամբ կրօնաւորին, հրեշտակքն ցանկան նոցա պատուոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Միաբան եղբայրութեանս սէր եւ միակամութիւն. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Որէս հպարտութիւնն զատելութիւն եւ զթշնամութիւն ծնանի, այսպէս եւ խոնարհութիւնն զսէր եւ զմիակամութիւն. (Նանայ.։)
Ոչ կալ նմա յայնմհետէ ընդ իւր ի միակամութիւն սիրոյ եւ հնազանդութեան. (Յհ. կթ.։)
cf. Միայնակեցութիւն.
· Calfa
Սա սիրեաց զմիակեցութեան վարս (միձ. միայնակեցութեան) (Խոր. ՟Գ. 47։)
Գործ միակեցութեան դժուարին է. (Հ. դեկտ. ՟Ե.։)
monogamy.
· Calfa
Իբր Միականի, կամ միաչեայ գոլն.
Պակաս քո ակամբդ՝ որ ասի մի. անցուցեր զմեզ քո միակնութեամբդ, որ առաւելեալ եմք քան զքեզ բազմակնութեամբ. (Նար. երգ.։)
paralytic, palsied, crippled;
one-sided;
from one part only.
· Calfa
Կաղս, կոյրս, համերս, միակողմանիս։ Միակողմանիքն բժշկէին. (Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 30. 31։)
Երեւեցան թշուառակացն երեսքն միակողմանի սեաւք որպէս եթովպացւոց. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Գ.։)
Մարդոյ կարութիւնն երագ, եւ յարուցեալ ոչ կարէ ամենայն ջանիւ. (Լմբ. իմաստ.։)
Ո՛չ է անկ զծով ձգել ակօս. (Ուռպ.։)
Զձայնս որ ի սուրբ աւետարանսն, վարեաց միակողմանի, որպէս զեւտիքէսն, կամ որպէս զնեստոր. (Ժող. շիրակ.։)
Ձայնդ՝ հասարակաց է ջատագով հօր եւ որդւոյ. իսկ դու միակողմանի՝ սակս հօր միայն ասացեր. (Աթ. ՟Ը։)
Ամբաստանողին հանդերձ թշնամեօքն երթալ. որով միակողմանի գործ յիշմանցն առնեն։ Միակողմանի գործէին զյիշմունսն. (Սոկր. ՟Ա. 32։)
Ոչ միակողմանի ունելովվ զզէնս արդարութեան. (Շ. թղթ.։)
Ցիր եւ ցան եհան զվիճակս նոցա (ղեւեայ եւ շմաւոնի), եւ ոչ ըստ այլոցն միակողմանի. յն. միացեալ, որպէս ի միում վայրի. (ռմկ. միակտուր։)
κυλλός (լծ. հյ. խեղ, եւ կաղ). mancus, claudus, curvus μονομερής unius oartis μονομερῶς ex una tantum parte. Որոյ մի կողմն կամ մասն է ի կայի իբր ողջ, իսկ միւսն կաղ կամ խեղ. կամ խանգարեալ. պակաս, թերի. անկատար. միադիմի.
one side;
դնել, թողուլ ի —, to put aside, to leave.
· Calfa
Կողմն մի. մի կոյս. մէկ դի.
Զբաժին մասինն, զոր դնէին քահանայք ի միակողմն անդ։ Թողցուք զայս ամենայն ի միակողմն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Զ։)
professing the same religion, conformity in religion;
unanimity;
conformity, uniformity.
· Calfa
Եթէ հաւասարք իցեն ի հոգեւոր շնորհսն, բարւոք է միակրօնութիւնն. (Բրս. հց.։)
Ժառանգորդ յետ քրիստոսի է միակրօնութիւնն. (Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
Յայս զարմանալի միակրօնութիւնս ածեալ զամենեսեան փակեցին. (Լմբ. ատ.։)
συνάσκηις, συνάθλησις exercitatio communis, concertatio. Միակրօնն գոլ (ըստ ամենայն առման). միաբան ճգնիլն. եւ Մի հաւատք.
conjoined, equal, partaking of.
· Calfa
Զուգակցորդ. հաւասարակից. անբաժան.
Զսուրբ երրորդութիւնն փառաւորելով ի նոյն տէրութին միակցորդ հաւասարութեան։ Ի յոտս տանողական կրողաց երկուց միակցորդ խորհրդականաց. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Զ։)
all at once, together, altogether, quite, at once, entirely, collectively.
· Calfa
Զոր իմանալ եւ գիտել նոցա պարտ էր, միանգամ եւ միահաղոյն յոգիս իւրեանց հաստատէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Միահաղոյն ածեալ լինէր քո զարքայութիւն քո. (Ագաթ.։)
Զչորեքհարիւր ամ ոչ կարացին զտփխիս թագաւորքն վրաց սեպհականել միահաղոյն՝ մինչեւ ցդաւիթ. (Պտմ. վր.։)
Միահաղոյն զարս եւ զկանայս հանդերձ մանկամբք հրամայեաց կոտորել. (Խոր. ՟Գ. 31։)
Միահաղոյն զօրսն աշդահակայ վատնեալ՝ տիրէ մարաց եւ պարսից. (Արծր. ՟Ա. 5։)
Զի եւ ոչ կարէին իսկ մարդիկ միահաղոյն բուռն հարկանել զսքանչելի գիտութենէ նորա. (Ղեւոնդ.։)
Պարտ էր միահաղոյն միաբանութեամբ զյաղթողն աստուած կարդալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ զամենեսեան միահաղոյն տանջէ։ Միահաղոյն զմարդիկ եւ զհող եւ զջուր ապականեաց. (Գէ. ես.։ Բրսղ. մրկ.։)
Կամէր հալածանս՝ տանջանս՝ չարչարանս միահաղոյնս յարուցանել. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
ἁθρόον, ἁθρόως confertim, universim, summatim, confestim, simul totus. Միանգամայն, եւ միահամուռ. բովանդակ ի միասին. խմբովին. եւ Անընդհատ. եւ Զոյգ ընդ. նոյն ժամայն. բոլորը մէկէն, միակտուր, մէկէնիմէն.
collectively, altogether, generally, all at once;
in all;
in a crowd, in a mass;
եւ զի — ասացից, to say briefly, in short.
· Calfa
Պատասխանի ետ ժողովուրդն միահամուռ, եւ ասեն։ Կոյրն, կաղն, յղին եւ ծնեալն միահամուռ ժողովուրդ մեծ։ Ձայն թագաւորաց եւ ազանց միահամուռ ժողովելոց. (Ել. ՟Ժ՟Թ. 8։ Երեմ. ՟Լ՟Ա. 8։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 4։)
Ամենեցուն միահամուռ սրբազանիցն։ Միահամուռ լրութեամբ բովանդակիչք։ Հրեշտակք միահամուռ կատարեն զամենայն զարգս։ Միահամուռ ասել, կամ փակել, կամ ունել. (Դիոն.։)
Պարտ էր լինել արարածոց, բայց ոչ միահամուռ արար զամենայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Միահամուռ՝ ամք ՟Ի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Միահամուռ ժողովեալք։ Միահամուռ լինին ամենեքեան ՟Ռ եւ ՟Լ՟Ղ։ Ամենեքեան միահամուռ զերկնային նախանձ բերելով. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Զ. ՟Ը։)
Հանդերձ միահամուռ զօրօքն։ Միահամուռ վայելիւք։ Ամբողջ եւ միահամուռ բարեգործութեանցն վարք. (Փարպ.։ Պիտ.։)
ὀμοθυμαδόν unanimiter συλλαλών, συνελόντι summatim συμπληροτικῶς complete. Համօրէն ի միասին. հանուրն միանգամայն. համանգամայն. ընդ ամենայն. առ հասարակ. միաբան. համագումար. միախուռն. ամմէնը միատեղ.
Ժողովեալք էին ի միահամուռ հասարակ, միաբան ամենայն եպիսկոպոսք. (Բուզ. ՟Դ. 9։)
all together, in crowds, in troops.
· Calfa
Որպէս մի հոյլ եղեալ. համախումբ. միաբան.
Միահոյլ ի մի վայր ժողովել։ Միահոյլ ի չու անկեալ։ Ի միասին միահոյլ խաղան ելանեն յիւրաքանչիւր կայանից. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Ը։)
cf. Ձայնակցութիւն.
· Calfa
συμφωνία consonantia, concentus, concusus, consensus, concordia. Ձայնակցութիւն. միաբանութիւն. միակամութիւն.
Ի ձեռն այսորիկ ցուցանէր առ հայր զմիաձայնութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
Տե՛ս զմիաձայնութիւն մարգարէին առ մարգարէ։ Անմարմնոց զինուորութիւնքն ընդ հողեղինացս միաձայնութեամբ ի մի բերելով զօրհնութիւնսն. (Ճ. ՟Գ.։)
Ո՛վ պայծառ տեսութեան արդարոց անձանցն միաձայնութեան. (Սիսիան.։)
like one mass, of one piece, massive, cast, molten.
· Calfa
πῆγμα ἔν concretio una, compactum, coagmentatum. Մի ձոյլ եղեալ. ի մի ձուլեալ. միապաղաղ.
Կացին ջուրքն՝ որ իջանէին ի վերուստ, միաձոյլք. (Յես. ՟Գ. 16։)
cf. Մեկնահանդերձ.
· Calfa
Ունօղ զմի եւեթ ձորձ. միահանդերձ.
Ըստ լծորդին պակասութեան, որպէս միաձորձ. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Միաձորձք եւ բոկք շրջէին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 37։)
plain-dealing, sincerity, innocence, ingenuousness, artlessness;
fidelity, faithfulness, loyalty;
simple-mindedness, simplicity, silliness, credulity;
միամտութեամբ, cf. Միամտաբար.
· Calfa
Միամտութեամբ սրտի, կամ սրտիւ։ Ի խորհուրդս միամտութեան իւրոյ փրկեցաւ։ Երթային միամտութեամբ. եւ ոչ գիտէին ամենեւին զզրոյցսն։ Լա՛ւ է տգիտի՝ որ գնայ միամտութեամբ իւրով, քան անզգամին՝ որ շաղաւաշուրթն իցէ։ Փոխանակ արդարութեան միամտութեան, զոր պահեցին նոքա առ մել։ Ոչ հատոյց նմա ըստ միամտութեան վաստակոց նորա. եւ այլն։
Միամտութեամբ յաղթեցին խորամանկութեանն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Առցեն զմիամտութիւնն զանվնաս եւ զսուրբ աղաւնոյն։ Յամենայն զօրութենէ քումմէ ծառայեցեր ինձ միամտութեամբ։ Միամտութեամբ հաւատաց ի նա. (Ագաթ.։)
Բարւոք է խոնարհութիւն. միամտութիւնն անտի ծնանի. (Մծբ. ՟Թ։)
Արանց եւ կանանց՝ պարկեշտութեամբ եւ առողջմտութեամբ, տնաշինութեամբ եւ միամտութեամբ զինքեանս փրկել. (Փիլ. քհ.։)
Նուիրէին եւ զարդարանս իւրեաց՝ միամտութեան, որ ի կուռսն. (Լմբ. ովս.։)
ἁκεραιότης, ἁκεραιοσύνη, ἀπλότης , ἁφελότης sinceritas, simplicitas, integritas εὑγνωμοσύνη gratus animus ὀμόνοια concordia. Միամիտն գոլ (ըստ ամենայն նշ). պարզմտութիւն. անկեղծութիւն. ողջմտութիւն. աներկբայութիւն. եւ Մտերմութիւն. հաւատարմութիւն. համաշունչ եւ համամիտ գոլն. եւ Տխմարութիւն.
state of an only child, or of a destitute person.
· Calfa
Փրկեա՛ ի ձեռաց շանց զմիամօրութիւն իմ։ Ի բա՛ց արա յառիւծուց զմիամօրութիւն իմ. (Սղ. ՟Ի՟Ա. 21։ ՟Լ՟Դ. 17։)
τὸ μονογενές կամ ըստ հասարակ յն. ἠ μονογενής unica, unigena.եւ ըստ սիմաքոսի՝ μονότης solitudo. Միամօր կամ որպէս միամօր եւ անտերունչ գոլն. միակութիւն.
conjunction, concatenation, train, contiguousness, continuance, succession.
· Calfa
Իսկ որ զկնի սորին ասէ, այնպէս թուի՝ թէ առանց միայարութեան է. մեք զմիտսն քննելով՝ յայտնի լինի միայարութիւն բանին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Յօնացն միայարութեամբ յինքն ձգելով ի ձեռն կաթլոց զգիջութիւնն. եւ կաթիլն արտօսր ասի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ։)
ἁποκολουθία consequentia συνάρτησις connexio, colligatio σύμπτωσις coincidentia, concursio. Զուգայարմարութիւն. եւ Կցումն. զօդումն. շաղկապումն.
self-acting.
· Calfa
Միայնաւ գործելով, կամ գործեալ վասն իրիք բանի եւեթ.
Անդրէն ի խորհրդանոցի մտացն վասն յուշ արկանելոյ միայնագործ հոգացայ. այսինքն ոչ որպէս պատմութիւն, այլ որպէս նիւթ յիշատակի եւեթ. (Կորիւն.։)
hermitage;
cloister, monastery.
· Calfa
Երանելի հարքն մեր ոչ կոչէին զմանկունս ի սենեկի, եւ ոչ ի միայնակեցանոցս բնակել թոյլ տային. (Վրք. հց. ՟Ե։)
monastic or solitary life, monachism.
· Calfa
Ինքն քրիստոս միայնակեցութեան եղեւ մեզ ուսուցիչ, յորժամ զկնի մկրտութեան յանապատ ել։ Սոքա ամենեքեան միայնակեցութեան են օրէնք. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Զմիայնակեցութեան վարս ստացեալ. (Խոր. ՟Գ. 47։)
μονασμός solitudo, vita solitaria, vita monastica. Անապատական կեանք, եւ Կրօնաւորութիւն.
cf. Միայնարան.
· Calfa
Զվեց աւուրսն իւրաքանչիւր ոք միայնացեալք ինքեանք առ իրեարս յասիցելում ի միայնանոցացն իմաստասիրեն. (Փիլ. տեսական.։)
Գինի եւ կամ այլ ինչ զանազանեալ՝ եւ գտանի ոչ ի սուրբ միայնանոցս նոցա. (Եղիշ. միանձն.։)
Յամենայն տեղիս ասանապս միայնանոցս շինէին. (Եղիշ. ՟Գ. (որ լինի եւ ածակ)։)
Արտաքոյ քաղաքի բերեալ՝ ի միայնանոց վայրի առնեն իւր դեգերանս. (Փիլ. իմաստն.։)
μοναστήριον monasterium. որ եւ ՄԻԱՅՆԱՐԱՆ. ՄԻԱՅՆԱՍՏԱՆ. ՄԵՆԱՍՏԱՆ. Տեղի առանձնութեան հրաժարելոցն յաշխարհէ. վանք եւ խրճիթ միանձանց.
adj. s. solitary, hermit.
· Calfa
Ընթանայ զհետ միայնաւորին, կամ մտաց միայնաւորին։ Միայնաւորաց պայծառութիւն, կամ բազմազարդ առաքինութիւնք։ Ընտիր միայնաւոր մի. (Խոր. ՟Բ. 77։ Վրք. հց. ՟Բ։ Ոսկ. լս.։)
Ասող. (՟Գ. 6։ Վրք. հց. ձ։)
Միայնաւորաց՝ քրիստոսազգեաց եւ ճգնազգեաց արանց։ Ընդ այլոցն ճգնաւորական միայնաւոր անձնացելոց. (Մագ. ՟Ա. կ։)
Այր միայնաւոր, եւ անպատիւ յերկրաւոր մեծութենէ. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Թ.։)
Եւ իբրու Առանձնական. մեկուսի. զատուցեալ.
Առնէր իւր բնակութիւն ի միայնաւոր տեղիս ի գեղջէն. (Աթ. անտ.)
only, indivisible;
monastic.
· Calfa
որպէս Միայնակ. միակ. անբաժանելի.
Տե՛ս զմիաբանութիւնն զմիակամութիւնն միայնաւորական ճշմարտութեանն. (Ագաթ.։)
Եւ որպէս Միայնակեցական. կրօնաւորական.
Ամենայնիւ պսակեսցի (գր. լուս) առաքելականաւ, հայրապետականաւ եւ միայնաւորականաւ. (Կիր. պտմ.։)
that takes care of all his creatures, all-provident.
· Calfa
Ամենայն խնամով խնամօղ բոլորից. նախախնամօղ. զամմէնքը հոգացօղ, ամմէն պէտընայօղ.
Զնա ժողովրդեանն ամենախնամն Աստուած եցոյց հովիւ. (Եւս. քր. ՟Ա. յորմէ եւ Խոր. ՟Ա. 3։)
Տուաւ շնորհ հոգողութեան յամենախնամէն Աստուծոյ. (Փարպ.։)
Ամենախնա՛մ դու։ Յամենախնամ աչաց հզօրիդ. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Եւ մեզ լիցի հոգին պահապան՝ ամենախնամ շնորհօքն իւրական. (Գանձ.։)
all-consuming.
· Calfa
ԱՄԵՆԱԾԱԽ. Ամենայն ծախիւք եղեալ. անխնայ. բազմածախ. առատաբաշխ. բազմապատիկ. շատ ծախքով՝ ըստըկով եղած. չօգ հարճլը. մասրաֆլը. փահալը, պօլ. παντοδαπός կամ παντοδαπής (ի δαπανή ծախք. եւ δάπενον գետին) sumtuosus, pretiosus, omnigenus
Որ զամենայն ինչ ծախէ եւ մաշէ, կամ այրէ տոչորէ ամենայն իրօք. բոլորովին էրօղ մրկօղ, փճացնօղ, ամմէն բան հատցընօղ.
Զամենածախն յայտնատեսիլ։ Ամենածախ հրովն. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
Անօթք ամենածախք՝ ոսկեղէնք եւ արծաթեղէնք։ Տունս ստանան մեծամեծս, լցեալ զնոսա ամենածախ գանձիւք. (Բրս. հայեաց.։)
Ամենածախ գանձիւք՝ առատաձեռն պատուով. (Արծր. ՟Ա. 3։)
Վաղ ժամանեաց յամենածախ սեղանակազմութիւնսն. (Ոսկիփոր.։)
preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.
· Calfa
Գո՞յ Աստուած ամենակալ (յն. հարուստ կամ հզօր δυνάστης ) յերկինս. այո՛, գոյ տէր ամենազօր (յն. նոյնպէս) կենդանի. ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 3։
Ասի ամենակալ՝ աստուածպետութիւնն, որպէս զամենայն կալլով, եւ անխառնաբար կարգաւորացելոցն տիրելով, եւ որպէս ամենեցունց փափագելի եւ տռփելի գոլով. (Դիոն. ածայ. ՟Ժ։)
Ամենակալն այն է, որ ամենայնի իշխան է. (Կոչ. ՟Ը։)
Նոյն տէր է ամենեցունց եւ բաւական առ ամենեսին, եւ զամենայն ունի ընդ իւրով իշխանութեամբ. զի ա՛յս է ամենակալն. (Խոսր.։)
Ամենակալ է Հոգին Սուրբ, վասն զի ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ իշխէ երկնաւորացն եւ երկրաւորացս, եւ կալեալ ունի զսոսա ի ներքոյ զօրութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ամենակալ, զի զամենեսեան կալեալ եւ պնդեալ ունի յանքակտելի միութիւն եւ խաղաղութիւն. (Վահր. երրորդ.։)
Ամենակալդ ձեռօք ըմբռնեալ։ Ամփոփեա՛ ամենակալդ թեւօք. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Ձ՟Դ։)
Բարեկամքն Յոբայ եւ Եղիուս Աստուծով միայն ամենակալաւ խօսէին ընդ նմա. (Եզնիկ.։)
Իսկ ի սուրբ գիրս ՝ ուր յն. եւ հյ. է ՏԷՐ ԱՄԵՆԱԿԱԼ, ըստ եբր. է զի դնի սէպաօթ, կամ սաբաւովթ (տէր զօրութեանց), եւ է՛ զի սատտայի կամ սադդայի (բաւականն). որք զնոյն միտս ընծայեցուցանեն, որպէս յայտ է ի նախագրելոց։
Ի նոյն բերի եւ այս եւս բացատրութիւն.
Ամենակալ, այս ինքն զամենայն ունող, զգթութիւն եւ զողորմութիւն, զնախախնամութիւն, եւ զամենայն պէտս բարեգործութեան. (Խոսր.։)
Նովին ամենակալ ինքնիշխանութեամբ եւ անբաւելի զօրութեամբ ասի եւ է Աստուած.
Ամենակալ՝ ամենակարող. կամ ամենազօր. (Շար.։)
παντοκράτωρ. omnitenens (թարգմանի ըստ լտ. եւ omnipotens) Որ զամենայն իբրեւ ի բռին կալեալ ունի տիրապէս. ամենիշխան. ամենատէր. ինքնակալ ինքնակալաց, եւ թագաւոր թագաւորաց. որուն ձեռքն է ամմէն բան. հէր շէյին սահիպի. գատըրի մուդլագ.
Զօրացեալք ամենակալիդ (այս ինքն ամենակարողէդ)։ Եթէ նորոգես, ամենակալ ես. (Նար. ՟Հ. ՟Հ՟Զ։)
ԱՄԵՆԱԿԱԼ, ի, աց. Պիտակաբար դնի որպէս ինքնակալ կամ տիեզերակալ յաշխարհի. որպէս հոգեպէս իշխեցօղ տիեզերաց, եւ որպէս յինքն պարունակօղ զամենայն հաւատացեալս.
Յայդ իսկ որոշեալ զատուցայք յամենակալն ասեմ թագաւորաց. (Պիտ.։)
Եկեղեցին՝ դիտանոց է՝ բոլորից ամենակալ. (Վրդն. սղ.։)
Իսկ Վահրամ ի ճառն յարութեան, ի մեկնելն զբան.
Ատեան ամենակալաց, ընթեռնու ամենակալաց. վասն որոյ ստիպի այսպէս խօսել. (Դատ. ՟Ե. 10.)
Ի հզօր եւ ամենակալ թագաւորաց եւ բռնաւորացն յատեանս ... Յիրաւի ամենակալք ճանաչին առաքելականն խումբ ... Միտք մեր իբր ամենակալ իմն են, յամենայնի՝ զոր իմանալն կարեն, զնոսին ըմբռնեն ... Յատեանս ամենակալացն, այս է՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, երեք Անձանց՝ եւ միոյ Աստուածութեանն. վասն որոյ եւ ամենակալաց ասաց, եւ ոչ ամենակալի ... (այլ ըստ ՟Ա. նշ. յարէ) Չէ՛ հնար երեք ամենակալ լինել, կամ երկու, այլ՝ մի. զի ամենակալ է՝ որ զամենայնն ունի։
all perfect;
very perfect.
· Calfa
παντέλειος, παντελής. perfectissimus, plenus, integer, universalis Ամենեւին կատարեալ. ունակ ամենայն կատարելութեան. անթերի ամենայն իրօք. ծայրագոյն. անբաւելի. աննիազ. ապենիազ. ամմէն կերպով կատարեալ, անկարօտ. հերդարաֆընտան թէքմիլ, գուսուրսուզ. իհթիաճսըզ.
Կարի բազմածախ. մեծածախ. ամենածախ. եւ մեծահանդէս. մեծաշուք. πολυτελέστατος. sumtuosissimus
Ամենակատարիւք մաքրութեամբք նշանակեալ. (Դիոն.։)
Ըստ իւրում բնութեանն ամենակատար գոլ ասեմք զառ ի յԱստուծոյ բանն, ոչ յառաջադիմութեան կարօտ։ Որդի ամենակատարին Հօր. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ զի ինքն յաւելուած կամ փառս առցէ, որ ամենակատարն է. (Խոսր.։)
Ամենակատար խաղաղութիւն ասէ զամենակատարն Աստուած. (Մաքս. ի Դիոն.։)
Ամենակատար բնութիւն, կամ լաւութիւն, լրութիւն, փրկութիւն կամ փրկիչ, ողորմութիւն։ Ամենակատարիւքն բարերարութեամբք ... Յամենակատարիցն կամ ի մասնաւորաց նախախնամութեանց. (Յճխ.։ Պիտ.։ Նար.։ Առ որս.։ Ոսկ.։ Համամ.։) (Դիոն.։)
Որպէս լրացեալ իւրովք մասամբք. ամբողջ. կատարեալ. լի եւ բովանդակ. թամամ. թեքմիլ.
Ամենակատար եւ ամբողջ լինել քահանային հրամայէ։ Ի թուի դասեալ տասնեկին յամենակատարի։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ յանգեցելոց. (Փիլ.։)
Ամենակատար բժշկութիւն չարին, յորժամ չարն ցամաքեալ լինէր. (Փիլ.։)
Վա՛յ քեզ անձն իմ, զի ո՛չ զներքին մարդդ յամենակատար առաքինութիւն համեմեցեր. (Մաշկ.։)
Կարի յոյժ սաստիկ. անհնարին. խոր.
Խաւար իմն ամենակատար. (Շ. յուդ. ՟Է։)
Եւ զայս ամենակատարս կանգնեալ տաճարս Քրիստոսի. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
Ամենակատար կամաց հօրդ Էմմանուէլի։ Բառնաս զկարիս մեղաց ամենակատարդ բանիւ. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Խ՟Թ։)
omnipotent, all-powerful.
· Calfa
cf. ԱՄԵՆԱԿԱՐՈՂ. որ եւ cf. ԱՄԵՆԱՀՆԱՐ.
Փրկութիւնն դիւրաւ տնօրինի յամենակարէն Աստուծոյ։ Սլացեալ ամենակարն զօրութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Վասն ամենակար զօրութեանն։ Ի մէջ անցուցեալ զամենակար բժշկարանն. (Ագաթ.։)
Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ո՛րչափ զօրեսցէ առաւել բան քո ամենակար։ Ձեռն քո ամենակար. (Նար.։)
Նմանապէս եւ առ ամենակա՛րս միտս ըստ համեմատութեան է տեսանելի. (Մաքս. ի Դիոն.։)
very savoury, very high-seasoned, most delicious.
· Calfa
Որ ունի զամենայն համ կամ զհամեղութիւն. շատ համով, անուշ անուշ.
Ամենահամ կերակուր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ամենահամ առակագրութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
all-seeing.
· Calfa
Հոգի՝ ամենահայեաց. (Իմ. ՟Է. 23։)
Տեսողին զամենայն իւրովք ամենահայեաց ստուգութեամբքն. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
Ամենահայեաց տեսութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Ոչ ինչ թագնու յամենահայեաց ակն հոգւոյն. (Վահր.։)
Ըստ ամենահայեաց գիտութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
πανεπίσκοπος. omnia intuens, omniscius, perspicacissimus Որ ակնարկէ յամենեսին ամենայն յստակութեամբ. ամենատես. ամենատեսուչ.
father of all men, the Creator.
· Calfa
Ամենեցուն հայր հասարակաց՝ Աստուած. մանաւանդ Հայր Աստուած.
Մի Աստուածութիւն, ամենահայր, ամենասէր, ամենագութ։ Այնպիսի գթով խնայեա՛ յիս Աստուած իմ, ամենահա՛յր բարի. (Մանդ. ծն.։ Մարաթ.։)
Զհնազանդելն զհամագոյակցին առ ամենահայրն. (Անյաղթ բարձր.։)
Որդի է Դաւթի, եւ ամենահօրն բնութեամբ. (Իգն.։)
Բարկութիւն ամենահօրն զիջաւ. (Լմբ. համբ.։)
easiest, very light or easy.
· Calfa
Կարի հեշտին եւ հեշտալի. ախորժելի. քաղցր յոյժ. հեշտ ու թեթեւ, կակուղ, անուշ. խօշ. լադիֆ. հաֆիֆ. միշայիմ.
Հնազանդեալ ընդ ամենահեշտ լծովն, որ թեթեւ է առաքինեաց. (Յճխ.։ Ագաթ.։ ՃՃ.։)
Ամենահեշտ բարեմտութեանն կիրք. (Պիտ.։)
very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.
· Calfa
Գտակ ամենայն հնարից յամենայն դժուարութիւնս. ամենաճարտար, եւ ամենակար. ամենարուեստ. ըստ յն. քաջահնար. քաջարուեստ. εὑμήχανος, ἁριστοτέχνης. industrius, ingeniosus, artificiosus. ամմէն բանին ճարը գտնօղ, խիստ ճարտար. փէք հիւներլի. մարիֆէթլի. ուստա.
Ամենահնար ամենագէտ է։ Եւ ի փոքունսն ամենահնար ճարտարապետ է. (Ոսկ. մտթ.։)
Փառս մատուցանէին ամենահնարին. (Փարպ.։)
Ամենահնար արուեստաւորիդ. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Ամենահնար իմաստութիւն, կամ գիտութիւն, կամ զօրութիւն. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Եւ մենքենաւոր. բազմահնար. ամենապատիր. չարարուեստ.
most miraculous, very prodigious, wonderful, amazing, astonishing.
· Calfa
Անուն իսկ ամենահրաշ պանծալի. (Պիտ.։)
Պատուար ամենահրաշ ըստ Եզեկիէլի. (Նար. կուս.։)
Ո՛վ ամենահրաշափառ զօրութիւն աստուածընկալ նշանիս. (Նանայ.։)
ԱՄԵՆԱՀՐԱՇ եւ ԱՄԵՆԱՀՐԱՇԱՓԱՌ. Ամենայնիւ ի վեր քան զհրաշս կամ զկարծիս մարդկան. իբր. յն. παραδοξότατος. qui est praeter omnium opinionem, admirabilis, incredibilis խելքի վեր, խիստ արմննալու, անկարծելի. ճիպ շաշըլաճագ. փէք աճայիպ.
very sinful, most criminal;
great sinner.
· Calfa
Ամենայն մեղօք լի. ամենայն մեղաց պարտական. բազմամեղ. խիստ մեղաւոր, ամմէն յանցանքի տէր.
Ամենամեղս հոգւոյ։ Կենագործեա՛ զիս զամենամեղս. (Նար. ՟Խ. ՟Ձ՟Գ։)
Զամենաչարսն եւ զամենամեղս. (Ոսկիփոր.։)
all-conquering, subduing all enemies, very victorious, that gains the advantage always.
· Calfa
ԱՄԵՆԱՅԱՂԹ եւ ԱՄԵՆԱՅԱՂԹՈՂ. Յաղթօղ ամենայնի եւ յամենայնի. ամենազօր, եւ քաջայաղթ. εὕνικος, καλλίνικος. victor egregius, invictissimus. որ ամմէնուն կըյաղթէ.
Ի փառս ամենայաղթ եկեղեցւոյ. (Եղիշ. ՟Ա։)
Ամենայաղթ տէրութիւն, կամ զօրութիւն, կամ խաչ. (Պիտ.։) (Շար.։)
Հայցէին յամենայաղթն Քրիստոսէ յաղթել մեծի պատերազմին։ Ամենայաղթ նահատակն Քրիստոսի. (Արծր.։)
Ամենայաղթ մարտիրոսօք, եւ ամենայն սրբովք. (Թէոդոր. կուս.։)
Ամենայաղթ ջուրքն՝ որ են ի վերայ երկնից. (Ճ. ՟Թ.։)
Երկնի ամենայաղթ գնացիցն շարժութեանց. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Եւ կարի՛ յաղթ. մեծ յոյժ. ընդարձակ. անհնարին. παμμεγέθης maximus, vastissimus, immanis
worst, very bad;
very wicked, very malicious, execrable, abominable.
· Calfa
παμπόνηρος, πάγκακος, παγχάλεπος. pessimus, omnino malus, plane improbus, malignus, molestus Կարի չար (ոք կամ իմն). լի չարութեամբ, եւ առիթ ամենայն չարեաց. վնասակար. դաժան. դժնդակ. գէշին գէշը. գայէթ քէօթիւ. փէք ֆէնա՝ զալըմ. քէմրէք.
Ղազարոս՝ արդար, իսկ մեծատունն՝ մեղաւոր եւ ամենաչար. (Ոսկ. ղկ.։)
Զամենաչար գայլն՝ որ սովոր էր բեկանել զմոլորեալ ոչխարն. (Ոսկիփոր.։)
Զկապիկս անապատական եւ ամենաչար՝ ուսուցանեն. (Եզնիկ.։)
Վարք ամենաչար։ Ամենաչար խորամանկութիւն. (Յճխ.։)
Ամենաչար արծաթսիրութիւն, կամ խորհուրդք, կամ տաժանմունք. (Կիւրղ. կուս.։ Ածաբ. ժղ.։)
Ամենաչար խարդախանք, կամ վատաբախտութիւն, ունակութիւնք, աղէտք, տեղի. (Պիտ.։)
Ամենաչար խափանումն. (Նար.։)
very bright, very clear, very shining;
very splendid, very illustrious;
most honourable, right honourable.
· Calfa
παμφαής, περιφανής. ttotus lucens, splendidissimus, undique conspicuus Ամենայնիւ պայծառ. լուսապայծառ. ամենաճառագայթ. երեւելի ամենայն իրօք. չքնաղ. փառաւոր. վայելչապանծ. անարատ եւ յստակ. խիստ պայծառ՝ փայլուն. գայէթ նուրանի՝ րուշէն. շէօհրեթլի. միւքելլէֆ.
Ամենապայծառ լոյս, կամ հուր. (Դիոն.։)
Ամենապայծառ է քաղաքն։ Ի նմա կանգնեցաւ նշան խաչին Քրիստոսի՝ երեւելին եւ ամենապայծառ։ Նստո՛ ի կառս բարձունս եւ յամենապայծառս. (Ոսկ. մտթ.։)
Ամենապայծառ գանձուցդ. (Նար.։)
Յամենապայծառ անանց բարութեանց. (Մանդ.։)
Մտանել յամենապայծառ տեսարան։ Յարկեալք ամենապայծառն վայելչութեամբք. (Պիտ.։)
Յիւր մարմինն առ ընդ ամենապայծառ անմեղութեանն. (Լմբ.։)
Դրախտ ամենապայծառ եւ լուսագեղ։ Ո՛վ ամենապայծառ (յն. երանաւէտ) դրախտ. (Ոսկիփոր.։ Ոսկ. ծն.։)
very deceitful, very fraudulent, very knavish, very roguish.
· Calfa
Պատիր կամ պատրողական ամենայնիւ. խիստ խաբեբայ, խաբօղ.
Ամենապատիր վնասակար։ Ամենապատիր խաբէութիւնն. (Յճխ.։)
Ամենապատիրն խաբէութեամբ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Եւ ամենեւին պատրեալ. բոլորովին ի պատրանս անկեալ. խիստ խաբուած.
Այրս մահացու ամենապատիր. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
very venerable, very respectable, very estimable;
right or most reverend;
most honourable.
· Calfa
πάντιμος. honoratissimus Ամենայնիւ պատուելի. ամենայն պատուոյ արժանի, մեծապատիւ, պատուաւոր.
Ամենապատիւ մեծվայելչութիւն. (Պտրգ.։)
Զամենապատիւ եւ զերանելի առաքինութիւնն յիշեա՛. (Կլիմաք.։)
very well prepared, quite ready.
· Calfa
Ամենայն իրօք պատրաստեալ. ամենայարդար. ամենակազմ. եւ ամրակազմ. ամմէն կերպով պատրաստ. ապահով, եւ ամուր.
Ժառանգս առնէ իւր ամենապատրաստ թագաւորութեան. (Խոսր.։)
Երկայն յուսոյ ամենապատրաստ տեսութիւն։ Ամենապատրաստ հանդերձեալ՝ ամենեւին անվտանգելի։ Ամենապատրաստն շրջարկութեամբ պաշտպանեալ։ Ամենապատրաստ պնդութեամբ միշտ արձանացայց. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Թ. ՟Ղ՟Գ։)
that gives to all, generous, liberal;
given to all.
· Calfa
Պարգեւատու ամենեցուն կամ ամենայն բարեաց. ամենապարգեւօղ. ամենաշնորհ.
Յամենապարգեւն Աստուծոյ. (Ագաթ.։)
Եւ ամենեցուն կամ հասարակաց պարգեւեալ.
Առ մեզ զամենապարգեւ խաղաղութիւն նորա բերէ. (Խոր.։)
Ի քէն իսկ վարդապետեալ զամենապարգեւ կարգս եկեղեցւոյ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
very modest.
· Calfa
πάναγνος. pudicissimus, castissimus եւ πάνσεμνος. valde venerandus, magnificus Ամենեւին պարկեշտ. համեստ. ամօթխած. եւս եւ՝ նազելի եւ պատկառելի. ամենայն մեծարանաց արժանի. ամենամաքուր. մեծավայելուչ. փէք հիճապլը. հիճապ էտիլէճէք. հիւրմեթլի.
Զամենապարկեշտ սրբազնագործութիւն իւղոյն կատարման. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)
Ի հեզութեան վարդապետութիւնն մեր յամենապարկեշտ. (Սարկ. պատկ.։)
much obliged, much indebted.
· Calfa
Ամենայնիւ պարտաւոր, կամ պարտական պատժոց.
Զամենապարտ ոգիս ընկալայց։ Ամենապարտս մահու։ Առ ամենապարտս ես ներօղ. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Թ. ՟Ծ՟Ը։)
very unclean, most impure, execrable, detestable.
· Calfa
Ո՛վ ամենապիղծք, միթէ մարգարէքն չէի՞ն մարգարէք, զի ոչ ապրեցուցին զանձինս. (Տօնակ.։)
Զայս ահագինս գործելով ամենապիղծդ անձն. (Պիտ.։)
Ամենապիղծ չարութիւն. (Նար. յովէդ.։)
μιαρός, παμμίαρος. impurus, scelestissimus Ամենեւին պիղծ. ամենագարշ. ամենազազիր. փէք մուրտար, նափաք, մէքրուհ.
very abundant, most plentiful;
very generous, most liberal.
· Calfa
ԱՄԵՆԱՌԱՏ որ եւ ԱՄԷՆԱՌԱՏ. Լի ամենայն առատութեամբ, եւ առատապարգեւ.
Աստուածային ամենառատ գանձուցն հաւատարիմ եւ իմաստուն տնտես. (Ոսկիփոր.։)
that has created all things, all-creating, omnipotent.
· Calfa
Ստեղծօղ բոլորից. ամմէնուն եւ ամմէն բանի ստեղծօղ. հէփսինի վէ հէր չէյի եարատան.
Որպէս ողորմած եւ ամենաստեղծ՝ ստացի՛ր վերստին։ Կապանք ամենաստեղծին զիս արձակեսցէ։ Կեցուցիչ կամաց ամենաստեղծիդ. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
Առաջի անհաս էութեանդ ամենաստեղծիդ. (Բենիկ.։)
most wonderful, very admirable.
· Calfa
Ամենայնիւ սքանչելի, ամենահրաշ. զարմանագործ.
Ամենասքանչ ելով բնութեամբ. (Փիլ.։)
Ամենասքանչ զօրութեամբն. (Լմբ.։)
Ամենասքանչ իրագործութիւն. (Երզն.։)
most perplexed, very anxious, very embarrassed;
very irresolute, full of inquietude.
· Calfa
Վարանեալն ամենայն իրօք, եւ վարանեցուցիչ. լի ամենայն հոգով եւ տատամսութեամբ. ցնդեալ, եւ ցնդիչ բոլորովին. անհնարին. խիստ տարտըղնած, շուարած, կամ տարտըղնօղ.
Յոգնապատճառեան ամենավարան (մեղաւորն)։ Ամենավարան տարակուսանաց։ Պատասխանատուութիւնս ամենավարանս։ Զամենավարան ձայն կողկողանաց սրտիս։ Եղիցի խաղաղութիւն հրամանաւ մեծիդ՝ ամենավարան բքոյս սասանման. (Նար. լ. ՟Ա. ՟Ի. ՟Լ՟Ա. ՟Հ՟Ա։)
diffused every where, very extensive, most ample.
· Calfa
Տարօղ յինքեան զամենայն. ընդունարան ամենայնի.
Որպէս զանօթ ամենատար, եւ իբրեւ զքաղաք տանօղ ամենեցուն. (Ոսկիփոր.։)
Ի բազումս ազդեալ (հոտ) համասփիւռ ամենատարած։ Ամենատարած օդոյս պարզութիւն. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Կ՟Ը։)
most desirable;
most desirous.
· Calfa
Թողուլ զանձկալի եւ զամենատենչ վայրս։ Յամենատենչ եւ անուշահոտ ընթրիսն Քրիստոսի. (Փարպ.։)
Կարի տենչող. փափաքօղ.
Եւ զի՞նչ արդեօք մարգարէին հոգեւոր ըղձականութիւն ամենատենչ բաղձանացն իցէ իմանալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
all-seeing.
· Calfa
Տեսօղ ամենայնի. ամենահայեաց. ամենանկատ. ամենագէտ. եւ ամենատեսուչ. ամենախնամ.
Ո՛չ յամենատես ականէն խուսեցեալ. (Փիլ. յովն.։)
Որ ոչն ծածկի յամենատես ականէն Աստուծոյ. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Ոչ զարհուրեցաք յամենատես ականէն. (Մխ. երեմ.։)
Ամենատես արարչութեանն. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Ծածուկք մարդկան յայտնի են քեզ ամենատեսդ Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
Զամենատես տնտեսութիւնն մեծազօր զօրութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Որ ամենատես ակնարկութեամբ ստորիջեալ ի խնդիր կորուսելոցն. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Ամենատես նախախնամութիւն։ Հաւաստի դիտաւորութեամբ ամենատեսին. (Պիտ.։)
Ամենայնիւ տեսանելի. կարի գեղեցիկ, եւ երեւելի յոյժ.
Բազմութիւնք արհամարհք էին, բայց իշխանք արք էին ամենատեսք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
the Lord or Creator of all things.
· Calfa
Տէր ամենեցուն եւ ամենայնի ամենայնիւ.
Եթէ հոգաս ընդ մեր, ամենատէր ես. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Զօրութիւն ամենատեառն Քրիստոսի։ Յայտնի է ամենատեառն տէրութիւնն. (Ագաթ.։)
Գեղեցիկ օրհնութիւնս ամենատեառն մատուցանէր. (Աթ. անտ.)
Գովութիւնս ամենատեառնն մատուցանէր. (Խոսր.։)
that has made all things, all-creating.
· Calfa
Ամենարարն ակն մեծազօր բանիւ իւրով. (Վեցօր. ՟Բ։)
Օրհնեալ սուրբ եւ ամենարար Երրորդութիւն. (Ոսկիփոր.։)
Ամենարարն հրաման զերկինս նորակերտէր. (Պիտ.։)
very much to be wished, most desirable.
· Calfa
Ամենափափաքելի Աստուած. (Լմբ. սղ.։)
saviour of all.
· Calfa
Փրկիչ բոլորից. ամենակեցոյց.
Ամենափրկիչ, ամենակեցոյց. (Մանդ. ծն.։)
Ամենափրկիչն Քրիստոս. (Կորիւն.։)
Տեղեկացեալ իսկ էին յամենափրկչէն Քրիստոսէ։ Ամենափրկիչն իսկ նշանակեաց. (Ագաթ.։)
Որպէս ինքն ամենափրկիչն գուշակեաց. (Զքր. կթ.։)
cf. Ամենեւին.
· Calfa
cf. ԱՄԵՆԵՒԻՆ. (գտանի գրեալ եւ ԱՄԵՆԵՒԻՄ. որպէս Սեբեր. ՟Զ։)
Ամենեւիմբ զիւր անուն հաստատէ։ Որով ամենեւիմբ զատչիցին ի յունաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ ՟Գ. 55։)
Ամենեւիմբ ընդ մահու կորստեամբ գրաւեալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
not at all, by no means, no wise, not in the least;
quite, wholly, totally, entirely.
· Calfa
ԱՄԵՆԵՒԻՆ. Յարի եւ յանուանս, մանաւանդ յածականս՝ պահմամբ նշանակութեան մակբայի, կամ որպէս համակ. ողջոյն. ամենազան, կարի յոյժ. բոլոր, ամմէն կերպ. պիւս պիւթիւն. հէր դիւրլիւ.. παντοδαπός omnigenus, ὄλος. totus
որ եւ ԱՄԵՆԵՒԻՄԲ. (որպէս թէ ամենիւ) այս ինքն ամենայնիւ. ամենայն իրօք. բոլորովին. բոլորովիմբ. իսպառ. բնաւ. σύν πάντι, πάντη, πάντα, ἄπαν , παντελές, παντελῶς, παντάπασιν, καθόλου, ὄλως. omnino, prorsus, totaliter ըստ ամենայնի, ամմէն բանով, ամմէն կերպով, ամբողջ. հէր վեճհ իլէ. պիւթիւն պիւթիւնէ, պիր թամամ. քիւլլիյէն. ճիպ.
Յորժամ արձակեսցէ զձեզ, ամենեւին հանցէ զձեզ աստի։ Օրէն յաւիտենական տեառն ամենեւին կատարեսցի։ Ոչ կարէր ամենեւին ի վեր հայել։ Ամենեւին մի՛ երդնուլ։ Եւ արդ ամենեւին իսկ վատթարութիւն է ի ձեզ։ Որպէս եւ ես ամենեւին ամենեցուն հաճոյ լինիմ։ Ամենայնի հաւատայ, ամենեւին (յն. զամենայն) յուսայ։ Պատուիրեցին ամենեւին մի՛ խօսել։ Մոլախոտէ՛ ամենեւին։ Ոչ մերձենայր ամենեւին հուրն ի նոսա. եւ այլն։
Ամենեւին անբժշկութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Ո՛չ, ամենեւին ոչ. (Լմբ. պտրգ.։) Յորս բացասականքն՝ ռամկօրէն բացատրին, բնաւ, իսկի. հիլ. հիլ պիր վէճհ իլէ. այս ինքն բնաւին ոչ։
Խառնակութիւնք, եւ ամենեւին բնութեանս ամբոխումն. (Նիւս. կուս. ՟Բ։)
Շառագոյն ամենեւին. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 25։)
Ամենեւին պատշաճագոյն։ Նորոգագոյն ամենեւին։ Ամենեւին վատթարագոյն։ Ամենեւին ողորմելի, կամ ընտիր, կամ պիտանացու. (Պիտ.։)
Ընդ ամենեւին անարգիս։ Ամենեւին բարերարութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ծ։)
ԱՄԵՆԵՒԻՆ. իբր այո՛. եւ կարի՛ իսկ քաջ. զահիր. էլպէթտէ.
Ուրեմն զա՞յն ասես։ (պխ) Ամենեւին իսկ. (Բրս. ընդ ապող.։)
all men, all persons, every body, as many as, whoever.
· Calfa
Տարակուսեալ յամենեցունց՝ յղէր առ մեծն Ներսէս բազում անգամ աղաչելով. (Խոր. ՟Գ. 29։)
Ընդ տեղւոյն ճշմարտեալ է ասելն Արիստակեայ գրչի.
Էին ամենեքեան միաբան ի միասին։ Լցան ամենեքեան Հոգւով Սրբով։ Ամենեքին սոքա։ Ամենեքին զՅովհաննէս իբրեւ զմարգարէ ունէին։ Յանդիմանի յամենեցունց, եւ քննի յամենեցունց։ Ամենեցուն՝ որոց էք ի Հռովմ.։ Վասն ձեր ամենեցուն։ Ամենեքումբք հանդերձ՝ որք կարդան, եւ այլն։
Խաղաղութիւն ամենեցուն, կամ ընդ ամենեսեան, կամ ընդ ամենեսին։ Զամենեսեան օրհնեա՛, զամենեսեան իմաստնացո՛ ... եւ ամենեցուն պարգեւեա՛. (Ժմ.։)
Սէր կալցես առ ամենեսեան, բայց մեկնելով մեկնեսցիս յամենեցունց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
Ի ձէնջ ամենեցուն (իբր յամենեցունց). (Եփր. ՟բ. կոր.։)
ամենայն եւ իւրաքանչիւր. համայն. առհասարակ. ամմէն, բովանդակ. պիւթիւն. հեր.
Հարքն մեր ամենեքին։ Սրբովքդ ամենեքումբք. եւ այլն։
Մարգարէիւքն ամենեքումբք։ Ամենեցուն արարածոց ցուցանէր. (Ագաթ.։)
Առ ամենեքումբք մրգաբերօքն։ Զայլոցն ամենեցուն խնամոցն։ Ամենիքեան օրինակք։ Ի ցանկալիսն յամենիսեան. (Պիտ.։)
Զերծո՛ զիս յամենեցունց ընդդիմացողաց։ Յամենեցունց մասանց։ Զամենեսին զսրբոցն պարս. (Նար.։)
ԸՆԴ ԱՄԵՆԵՍԵԱՆ. Ամենեքին ի միասին. միանգամայն. բոլորը միատեղ. քիւլլիյէն.
Որչափ բազմութիւն աստեղաց են յերկինս, եւ ընդ ամենեսեան ոչ են բաւական լուսաւորել զտխուր տրտմութիւն գիշերոյն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
ՅԱՄԵՆԵՑՈՒՆՑ. որպէս յամենայն մարդկանէ, է անուն հանրական. իսկ իբր յամենայն կողմանց կամ յամենայն իրաց, լինի իբր մ. ամենայնիւ. բոլորովին.
ԱՄԵՆԵՔԵԱՆ ԱՄԵՆԵՔԻՆ գրի եւ ԱՄԵՆԻՔԵԱՆ, ԱՄԵՆԻՔԻՆ, զամենիսեան կամ զամենիսին. πάντες. omnes Ամենայն ոք. ամենայն անձինք՝ զորոց իցէ բանն՝ առեալ միանգամայն. ամմէնքն ալ. հէփսի. ճիւմլէ ալեմ. պրս. հէմէկեան. հեմէկի. հէմէքինան.
Ամենեքեան զբոլորն նշանակեն (իմա՛ ընդհանուր՝ ամենայնքն). իսկ ամենեքին՝ մասնաւոր. (այս ինքն ամենեքին սոքա, դոքա, նոքա)։
cf. Ամենօրհնեալ.
· Calfa
ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱԼ կամ ԱՄԵՆՕՐՀՆԵԱԼ. Ամենայնիւ եւ յամենայնի օրհնեալ. ամենայն օրհնութեան եւ բարեբանութեան արժանի. ամմէն կերպով օրհնած, ու օրհնելու. միւպարէք. միւթէպէրրիք.
Ամէնօրհնեալդ հոգւոյ։ Ամենօրհնեալ թագաւոր։ Զամէնօրհնեալ անուն քո. (Նար.։)
Օրհնեցան յամէնօրհնեալ աջոյն. (Լմբ. համբ.։)
Օրհնեալ ես ամէնօրհնեալդ ի կանայս։ Օրհնէին զամէնօրհնեալ սրբուհին. (Շար.։)
cf. Ամենօրհնեալ.
· Calfa
ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱԼ ԱՄԷՆՕՐՀՆԵԱՆ. ἁοίδιμος. decantatus, celeber Ներբողելի եւ գովելի ամենեցուն կամ ամենայն իրօք, մեծահռչակ. պատուական.
Որք ի հնդկացն ականք (կամ ակունք) զամէնօրհնեալդ ձեր պայծառացուցանեն զգլուխս։ Զոր ի Քրիստոս սիրոյն պսակ դնել, որ ամէնօրհնեան գլխոցդ ձերոց է պատշաճ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. եւ ՟Լ. ըստ ձ։)
caliph.
· Calfa
Պետ ամիրայից. ազգապետն հագարացւոց՝ որպէս յաջոյդ Մահմէտի. խալիֆա
Մեծն ամիրապետն առաքէ ոստիկան ի հայս. (Ուռպ.։)
born of a barren woman.
· Calfa
Ծնեալն յամուլ մօրէ. ամլորդի. որպէս Սամուէլ, մանաւանդ Կարապետն Յովհաննէս.
Ամլածին որդւոյն. (Նար. կուս.։)
to be or become barren.
· Calfa
Ամուլ մնալ. ստերջանալ. եւ նմանութեամբ՝ անբեր կամ անգործ լինել. յետնիլ. գըսըր օլմագ՝ գալմագ. հասըլսըզ օլմագ.
Յայն սահմանի (կենաց) ամլանալ տիրէ. (Կանոն.։)
Ամլացեալ լինի իւր առաջին բոյսքն (անկոյ խորշելոյ յայլմէ անկոյ). (Փիլ. լիւս.։)
Ամլացան յաստուածային բարեգործութենէն. (Ճ. ՟Թ.։)
Ամլացելոյն ի բարեաց. (Երզն. մտթ.։)
Եղեն շրթունք նորա ամլացեալ ի բանից. (Եփր. համաբ.։)
moving towards the clouds, rising to the clouds.
· Calfa
Որ խաղայ ընդ ամպս. եւ խաղալով ընդ ամպս.
Վասն ահաւոր եւ ամպախաղաց գալստեան իւրոյ։ Յահաւոր եւ յամպախաղաց գալստեան քո Տէր. (Ագաթ.։) (Շար.։)
Կամ ուր ամպք խաղան եւ յածին. պարունակ օդոց.
Յերկրէ մինչեւ յերկինս հինգ պարունակք են. առաջին՝ ամպախաղացն, երկրորդ՝ լուսինն, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
which produces clouds.
· Calfa
Ծնօղ կամ պատճառօղ ամպոց. ամպաբեր.
Ուստի՞ ծնանին օդք ամպածինք, եւ ի նոսին սպառին. (Ագաթ.։ (Իսկ իբր յամպոյ ծնեալ, որպէս մակդիր յուշկապարկաց կամ կենտաւրոսաց։))
to be struck by lightning.
· Calfa
Հարուածիլ յամպոց. շանթահարիլ. կայծակէ զարնըւիլ.
Յանկարծօրէն ամպահարեալ՝ անփառունակ տգեղանայր. (Սկեւռ. լմբ.։)
to be transformed into clouds, to become clouds.
· Calfa
Ամպ լինել. լինել որպէս զամպ. ամպ դառնալ. պուլութ լանմագ.
voluntary;
inviolable
· Calfa
Ազատ ի բռնադատութենէ. առանց բռնադատութեան. զարուրէթսիզ, ճէպր եթմէյէրէք, մէճպուր օլմայարագ.
Անբռնադատ կիրք, կամ եկաւորութիւն. (Նար. ՁԳ. եւ Գանձ. եկ։)
Անբռնադատք ի մեղաց եւ ի մահուանէ. (Տօնակ.։)
Որ անբռնադատ հնազանդեցուցանես լծոյն քաղցրութեան. (Նար. ԽԹ։)
cf. Անբռնադատ.
· Calfa
Անբռնադատաբար եւ դիւրաբար արասցուք զամենայն գրեալսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Անկ.
· Calfa
cf. ԱՆԿ, իբր ա. Անկաւոր. յանկաւոր. պատեհ. պատշաճ. ճայիզ, տիւշեր, միւնասիպ. ἑπιτήδειος. conveniens. եւ իբր գ. յանգ. յանգումն, նիհայէթ, եւ այլն.