Definitions containing the research քո : 5989 Results

Կարգալից

See full entry →
NBHL (1)

Ի բազում խաղաղութեան մանկունք քո, այսինքն յարդարեալք լիցին կարգալիցք. (Ոսկ. ես.։)


Կենցական

See full entry →
NBHL (1)

Հրամա՛ն տուր վասն տան քո, զի մեռանելոց ես, եւ չես կենցական. (Ոսկ. ես.։)


Կերմոս, ի

See full entry →
NBHL (1)

Ժողովեցից սակաւ ինչ կերմոսս. եւ ելից աման ինչ լի փողովք. եւ ծախեաց զայն ամենայն կերմոսս։ Գողանայր զդրամս նորա ... ես էի՝ որ գողանայի զկերոս քո. (Վրք. հց. ՟Է. ՟Ժ՟Է։)


Կեցուցաբեր

See full entry →
NBHL (1)

Աղբիւրդ լուսոյ մերիամ, հայցեսցե՛ս յորդւոյ քումմէ՝ պարգեւել զկեցուցաբեր փրկութիւն իւր՝ ամենայն ճշմարիտ երկրպագուաց իւրոց. (Պետր. սիւն.։)


Հանդիպիմ, եցայ

See full entry →
NBHL (1)

Եւ հանդիպեալ քո տէր առաքելոցն. (Շար.։)


Հետակորոյս

See full entry →
NBHL (1)

Առժամայն չքոտեալ հետակորոյս եղեւ հակառակորդն հպարտացեալ՝ ինքն եւ իւրքն ամենայն. (Արիստակ. ի մկրտ.։)


Հոմասեռ

See full entry →
NBHL (1)

Ներսէս՝ մարդ երկնային, եւ հրեշտակ երկրային, գեր ի վերոյ յոքունց հոմասեռից. այսինքն մարդկան. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Հորդեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Զանանց եւ զանկոխ անապատ հորդեաց, արար արքունի պողոտայ. (Ոսկ. ես.։)


Ղօղանջանք

See full entry →
NBHL (1)

Ղօղանջօքն հայհոյութեան, եւ վասըն թքոյն՝ ի յիս գըթա՛. (Շ. այբուբ.։)


Մաշարայ

See full entry →
NBHL (1)

ՄԱՇԱՐԱՅ. φθίσις phthisis, tabes. որ եւ ՀԱԼ ԵՒ ՄԱՇ. Ախտ մաշեցուցիչ՝ փտութեամբ թոքոց, է՛ զի հանելով եւ շարաւալից կեղս. բարակ ցաւ.


Մաքսեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Կամ ըստ հաւաքողի (Մեկն. ղկ.)


Մեհենատեղի, ղւոյ

See full entry →
NBHL (1)

Յակն աղբերն ի ներքոյ ասրաբարձր մեհենատեղոյն հերակլայ. (Բուզ. ՟Գ. 14։)


Յանկարծաբուղխ

See full entry →
NBHL (1)

Բղխեալ յանկարծ կամ արտաքոյ կարծեաց.


Յարատեւեմ, եցի

See full entry →
NBHL (2)

Յարատեւելով յանզրաւական ուրախութիւնսդ ընդ ամենայն Սուրբս քո. (Մաշտ.։)

Արժանաւորեա՛ զմեզ յարատեւիլ ի պատուիրանս քո. (Մաշտ.։ եւ Ճշ. ձ։)


Յիշողական

See full entry →
NBHL (1)

Յիշողական խելացս՝ գանձարան միշտ ազդմանց քոց լիցի. (Մխ. աղօթ.։)


Յուռութուլունք

See full entry →
NBHL (1)

Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց ուս ընդ անութ ունէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40.)


Նազիմ, եցայ

See full entry →
NBHL (1)

Եւ մայր նորա ասէր որպէս մարդոյ նազելով, եթէ հայր քո եւ ես տառապէաք խնդրէաք զքեզ. (Մեկն. ղկ.։)


Նախաձայնեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Զհանդերձեալն նախաձայնէ ի մի զհաւաքումնն։ Ոչ փոքր ինչ տանջանս եւ աստուստ նախաձայնէ նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 31։)


Նախամեծարեմ, եցի

See full entry →
NBHL (2)

Նախամեծար առնելով զբանս վրիպական թշնամւոյն պատրողի՝ քան զքո աստուածադիր օրինադրութիւնդ. (Ճշ.։ Մաշտ.։)

Եթէ զքո իսկ ոգիդ նախամեծար քան զիմ սէրն առնիցես, չես ինչ մօտելոց յիմ աշակերտութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)


Նախանձախնդիր

See full entry →
NBHL (1)

Դարձուցեր զցասումն բարկութեան քո ի ձեռն նախանձախնդրին քո փոնեհէսի. (Եփր. աղ.։)


Նեխասաստ

See full entry →
NBHL (2)

Նեխեալ կամ նեղեալ (կամ նախս) սրտիւ սաստօղ. բու՛ռն զայրագին. կատաղի. (յն. ցնորեալ. արտաքոյ անձին ելեալ).

Մի՛ լինիր իբրեւ զառիւծ ի տան քում, եւ մի՛ նեխասաստ ընդ ծառայս քո. (Սիր. ՟Դ. 35. (նոր թարգ. օձտօղ. լտ. նուաճօղ)։)


Ներքսադրական

See full entry →
NBHL (1)

Ընթերցի՛ր կամ իմա՛ Ներքոյադրական. ստորադիր.


Նհանջեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Զչարաչար յարձակմունս նորա ի վերայ՝ սանձիւք ցասման քո նհանջեա՛ ընդ կրուկն. (Սարկ. աղ.։)


Որդիական

See full entry →
NBHL (1)

Հայրն գորովագութ, որդիական քո կոչմանդ զգօնութեան խրատն, եւ այլն. (Ճ. ՟Ը.։)


Ուղղանկիւն, կեանց

See full entry →
NBHL (1)

Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։


*Ուշանամ

See full entry →
NBHL (1)

Ետես՝ թէ ուշացաւ յամելով արտաքոյ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ուրախանամ, ացայ

See full entry →
NBHL (1)

Ընդ հրաման մտածութեանդ քոյ ուրախացայ։ Յուրախանալն գինւով. (Խոր. ՟Բ. 30. 60։)


Չուառանամ, ացայ

See full entry →
NBHL (1)

Մի՛ չուառասցիս յուրախութեան քում. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 10.) (նորն, մի՛ կորանայցես. զի եւ յն. է՝ ταπείνομαι . ուր. հին թրգ. ընթեռնոյր, ταλαιποροῦμαι ).


Պատկողանոց

See full entry →
NBHL (1)

Ի նաւի թէպէտեւ մեծամեծ գործք իցեն, եւ ի ներքոյ պատկողանոցքն չիցեն, չէ ինչ օգուտ. (Ոսկ. կողոս. ՟Ը։)


Պտղատու

See full entry →
NBHL (1)

Եւ զանպըտուղ ծառըս քաղցրին՝ զպտղատուս դառնագունին, մի՛ հատաներ յայգւոյ քոյին. (Յս. որդի.։)


Պտղաքաղ՞՞՞առնեմ

See full entry →
NBHL (1)

Եթէ կթեսցես ձէթ, մի դարձիս անդրէն պտղաքաղ առնել զկնի քո. (Օրին. ՟Ի՟Դ. 21։)


Ջերմուկ, մունք, մկաց

See full entry →
NBHL (1)

Ունի բարձր հայք եւ ջերմուկս։ Ջերմկաց տեղիք։ Լնոյր զպէտս իւր ի ջերմկաց անտի։ Ի պէտս ջերմկաց ջուրց, որ յերկրէ պղպջակէ։ Ջերմուկք ի ներքոյ երկրի. (Խոր. աշխարհ.։ Վեցօր. ՟Դ։ Եւս պտմ. ՟Ա. 8։ ՃՃ. ։ Վանակ. հց.։)


Ջլապնդեալ

See full entry →
NBHL (1)

Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)


Ստէպ, ստիպոյ, ով, աւ

See full entry →
NBHL (2)

Վասն ստամոքսի եւ ստէպ հիւանդութեանց քոց։ Եւ աղօթք ստէպ լինէին յեկեղեցւոյն վասն նորա առ աստուած. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 23։ Գծ. ՟Ժ՟Բ. 5։)

Կացեր ստէպ ի քոյին անզգամութեանդ. (Ճ. ՟Ա.։)


Ստորադասական

See full entry →
NBHL (1)

ՍՏՈՐԱԴԱՍ ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ. ὐποτεταγμένος subjectus ὐποτακτικός subjunctivus. Ստորինն դասիւ. ներքոյ դասեալ. յետադաս. ստորագիր.


Ստորուստ ի —

See full entry →
NBHL (1)

Ի ՍՏՈՐՈՒՍՏ. κάτωθεν inferne, ab imo. ի ստորէ. ի ստորին կողմանէ. ի ներքուստ, ի ներքոյ կողմանէ. վարէն, տակէն.


Սրտնեղութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Մերթ Նուաղումն սրտի. լքումն.


Վհատեցուցիչ

See full entry →
NBHL (1)

Ահացուցիչ. լքուցիչ.


Տանձի, ձւոյ, ձեաց

See full entry →
NBHL (1)

Թողցես զնոսա ի տանձիսն. (եւ եղիցի ի լսել քո զձայն շարժման ծայրից տանձեացն. ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Դ. 14։)


Փաթադեմ, եցի

See full entry →
NBHL (1)

Ընդէ՞ր փաթաթեցեր զձեռն քո. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Փափագանք, նաց

See full entry →
NBHL (1)

Փափագանաց ձերոց առիք զկատարումն։ Փափագանօք մերձենամք առ սուրբ քո. (Շար.։)


Փափագութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Ոմանք փափաքութիւնք զգայութեանց որոց ոչն հասանեն, մարտնչին. (Փիլ. իմաստն.։)


Քաջուշեղութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Արդ զայս միայն խննդրեսցես ի քումդ քաջուշեղութեան վարժումն. նախ՝ յորմէ՛ բանն, երկիր՝ առ որ բանն, երկր՝ յաղագս ո՛յր բանն. (Մագ. ՟Կ՟Թ։)


Քառակերպեալ

See full entry →
NBHL (1)

Զքո ձեւդ քառակերպեալ նշանակեմք ի քարս եւ ի փայտս եւ յամենայն տարրական գոյացութիւնս. (զքր. կթ. խչ։ եւ Գանձ.։)


Քառակերպեայ

See full entry →
NBHL (1)

Զքո ձեւդ քառակերպեալ նշանակեմք ի քարս եւ ի փայտս եւ յամենայն տարրական գոյացութիւնս. (զքր. կթ. խչ։ եւ Գանձ.։)


Քարածերպք, պից

See full entry →
NBHL (2)

Յայրս եւ ի կատարս լերանց։ Թագուցեալ էին ի կիրճս եւ ի քարածերպս լերինն։ Ի քարածերպս քո քաւութիւն յանցանց հայցեն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Երզն. լս.։)

Կամ Ճեղքուած եւ ծակ քարանց.


Արձագանգ, աց

See full entry →

s.

echo;
resound, repercussion;
— տալ, to echo.

Etymologies (1)

, ի-ա հլ. առհասարակ անե-զական է. յետին և տգէտ գրիչների մօտ գըը-ուած է նաև արձագանք, արծագանք, և յետոյ համարուելով յոգնակի, կազմուած է եզ. ար-ձագան կամ արծագան Մաղ. թղ. 117. նաև «ջրերի և ալիքների շառաչը» Մագ. թղ. 62.-Ս. Գրքում գործածուած է միայն երկու ան-գամ՝ Իմ. ժէ. 18 և Յոբ. լ. 6. վերջինը «ար-ձագանգ տուող, քաջահնչիւն» նշանակու-թեամբ. միւս վկայութիւնները յետին են, ինչ. Բրս. վաշխ. Նար. Խոսր. Լաստ. Փիլ. Շնորհ, ևն. սրանից ունինք արծանագանուտ «խոխո-ջուն, շառաչալից» Մագ. թղ. 140 (նորագիւա բառ. տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. հտ. Բ, էջ 179), արձագանքել (նոր գրակա-նում)։


Արձակ, աց

See full entry →

adj.

free, loose, untied;
open, unsealed;
vast, spacious;
ample;
licentious, rash, dissolute, debauched, unbridled;
prosaic;
— բան, prose;
— համարձակ, boldly, frankly;
— —, freely.

Etymologies (1)

, ի-ա հլ. «ազատ. 2. ազատ, հա-մարձակ. 3. չկնքուած, չփակուած (թուղթ, նամակ)» ՍԳր. Վեցօր. Բուզ. Սեբեր. յետին են «4. ընդարձակ. 5. հասարակ, պառո (ւե-զու). 6. լուր, ոչ-տօնական (օր). 7. ուտեաց (օր). 8. հեռու, անդին» Խոր. Վրք. հց. Մխ. բժշ. Յհ. իմ. եկ. Վստկ։ Այս արմատից են արձակել «քանդել, քակել, ազատել, թողնել, ուղարկել, գցել, նետել, դուրս տալ ևն» ՍԳր. Բուզ. Սեբեր. Ագաթ. որ և արձակուլ Եւս. եկ պտմ. Գ. իգ. 192, Ոսկ. եբր. ժա և համբ. Վրք. հց. Ա. 600. Կիւրղ. ծն. Զքր. կթ. Գիրք թղ. էջ 168, 170 (ըստ Նորայր ՀԱ 1909, 219բ-220ա). արձակահեր Ոսկ. մտթ. հերարձակ Գ. մկ. դ. 6. Ոսկ. մ. և ա. տիմ. Ես. արձա-կավայրք «բաց տեղ, ազատ դաշտ» Եզեկ. խը. 15. արձակաքաղաք «անպարիսպ քա-ղաք» Օր. գ. 5. արձակերասանակ Ոսկ. եփես. և մ. գ. 6. Վեցօր. էջ 17. արձակմանն «ապա-հարզանի թուղթ» Մտթ. ե. 31. արձակուրգ Երեմ. լդ. 17. Եւս. պտմ. Ոսկ. ես. ընդարձակ ՍԳր. ընդարձակել ՍԳր. Եւս. ընդարձակա-գնաց Սեբեր. համարձակ ՍԳր. Ոսկ. Եւս. քր. համարձակելի (նորագիւտ բառ) Լմբ. մատ էջ 53. համարձակագոյն Կորիւն. լարձաև ար-ձակ «շատ ազատ» Ա. մկ. թ. 9. յարձակիլ ՍԳր. բացարձակ «հեռու» Ա. մակ. ը. 3. Ոսկ. մտթ. Սեբեր. (նոր իմաստով յետին է). ա-չարձակութիւն Եզեկ. իգ. 11. ձիարձակ լինել Ագաթ. ձիարձակարան Խոր. Պտմ. աղէքս. բազկարձակ Ագաթ. բուսարձակ Վեցօր. սան-ձարձակ ԱԲ. նախայարձակ Արծր. նոր կամ նոր իմաստով բառեր են՝ լայնարձակ, լու-սարձակ, ընդարձակածաւալ ևն։


Արուգ

See full entry →

adj.

meager, thin, dry, barren.

Etymologies (1)

Թաղիադեան, Առաջն. մանկ. էջ 47 հյ. առոյգ բառի հետ կցում է հնդ. ուգ «շա-քարեղէգի ծաղիկ» ձևին։ ՆՀԲ և Պատկ. Փորձ 1880 մարտ, էջ 93 (ինչպէս նաև Հիւնք.) կցում են թրք. [arabic word] aruq, arəq «նիհար, ճռզած» բառին։ Karst, Յու-շարձ. 418 աւելացնում է նաև ույգուր. yerik «հիւանդ, հիւանդոտ», չաղաթայ. [arabic word] arg, arəγ, [arabic word] ariq «նիհար, ցանցառ, աղքատ», ալթայ. arə «յոգ-նեցնել, նիհարացնել», եաքութ. yari