fisticuff, blow with a fist;
blame, reproach;
կռուփս հանել, to pommel, to cuff, to box, to beat with the fist.
Որ տեղասցեն ի վերայ ձեր նետս, եւ կռփունք բազմադիմիք. (Արծր. ՟Բ. 3։)
Յարուցանէ ի վերայ իմ զկռուփս չարչարանաց. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Գ։)
biting, cutting, satiric, poignant, tart;
witty, sarcastic, mordacious, keen, venomous, taunting, virulent, grievous, harrowing;
բանք —ք, keen words, bickering, teazing, taunt, rub, wipe.
Բեռինս ծանրութեան աղի ի վերայ ողինն՝ դժուարակիրս եւ կսկծելիս՝ բարձեալ բերէր. (Երզն. լս.։)
Testament;
Հին՝ Նոր —, the Old, the New-.
Ի վերայ ուխտի կտակարանացն աստուծոյ. յն. մի բառ, որ է անխտիր՝ ուխտ եւ կտակ եւ կտակարան. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 36։)
cruel torment, torture, rack;
biting calunny, stinging outrage or insult, outrageous sarcasm.
Մեքենաւոր կտտանս ածել ի վերայ. (Ճ. ՟Դ.։)
to torture, to excruciate, to tear, to lacerate, to set on the rack, to torment atrociously;
to abuse, to harass, to ill-treat, to vex, to outrage;
to play on, to touch;
to ring;
— զդաշնակ, to play on the piano;
կտտած գինի, soured wine.
κεντέω stimulo μαστίζω flagello, vexo եւ այլն. Կտուտս ի վերայ ածել. որպէս թէ կտցել, կտուել, կտել. կծանել. խայթել. ծակոտել. խոշտանգել. թոպել. լլկել. կտցել, կճել, խօթել, խայթել, ծակծըկել, չարչրկել.
to cut, to cut off, to lop, to cut down;
to divide, to separate;
to take away, to discontinue, to retrench;
to shear sheep;
to cut hair;
to castrate, to geld;
— ընդ մէջ or յերկուս, to divide in halves;
— ի չորս մասունս, to cut in quarters, to quarter;
— զանդամս մարմնոյ, to cut off, to amputate, to maim, to mutilate.
Կտրեա՛ զհերս քո, եւ ի բա՛ց ընկեա՛։ Գերծի՛ր եւ կտրեա՛ (կր) ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց։ Կտրեաց զվարսս գլխոյ իւրոյ. (Երեմ. ՟Է. 29։ Միք. ՟Ա. 16։ Յոբ. ՟Ա. 20։)
to peck.
Փանաքի եւ դուզնաքեայ հաւքն (այսինքն թռչունք) ի վերայ երկրի նստին կտցելով (զերկիր, կամ բազէից). (Փիլ. լիւս.։)
fire-place, hearth, heart-stone;
brazier, chafing-dish or chafing-pan;
stove, furnace;
chimney;
fire-temple.
Զմսահանսն եւ զկրակարանսն։ Կրակարան կայծականց։ Կրակարան հրոյ։ Ընկէց ի կրակն՝ որ կայր ի վերայ կրակարանին. (Ել. ՟Ի՟Է. 3։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 21։ Երեմ. ՟Լ՟Զ. 22. 23։)
passive;
— բայ, — verb;
— քուեայ, — voice.
Լինի ձայնն կրաւորական, եւ իրքն ներգործական, որպէս տանիմ. եւ կամ ձայնն ներգործական, եւ իրքն կրաւորական (իմա, նշանակ կրելոյ զիմն ի վերայ իւր), որպէս, զգենում. (Երզն. քեր.։)
wearable;
portable;
bearer, carrier;
litter;
mother.
αἵρων levans, portans, gestans, gerens. Կրօղ. բաղձօղ. ունօղ ի վերայ իւր.
to bear, to carry;
to convey, to transport;
to carry, to wear, to have on;
to hear, to sustain, to support, to endure, to suffer, to undergo;
— դժնդակս, to be pained, grieved, to suffer cruelly, to support ill treatment, to be very ill used, to be treated severely;
— զպատուհաս յանցանաց, to pay dear for, to smart for, to bear the consequences, to suffer the punishment of one's crime;
— զծանրութիւն գործոց, to bear the burden of affairs;
— անուն գեղեցիկ, to hear a distinguished name, to be renowned;
զամօթ —, to remain confused;
ընդ կրելոյն, in name only.
φέρω, φορέω, αἵρω, βαστάζω gero, gesto, porto, tollo, fero. (ի բառէս Կիր, զոյգ ընդ կուռն. կռնակ. Լծ. եւ լտ. ճէ՛ռօ, եւ արաբ. Ճէրր) Ըստանձնել. բարձեալ ունել զծանրութիւն ինչ ի վերայ թիկանց եւ ի ձեռին, կամ զիրս ինչ յինքեան. բառնալ. տանել. բերել. վարել. պարունակել. ունել. յանձին ընդունել կամ ստանալ.
Զի մի՛ տրտմութիւն ի վերայ տրտմութեան կրիցեմ. (Փիլիպ. ՟Բ. 27։)
gymnasium.
Այս է նախադուռն կրթարանիս։ Զայս առադրելով գաղափար կրթարանիս. (Պիտ. վերջ։)
pectoral, breast-plate;
— քահանայապետին, —, — of the high-priest;
— կանանց, stays.
hierarchy;
supreme or highest order;
generalship.
Աստուած փառաւորեալ ի վերնայնոց կարգապետութեանց. (Մաշտ.։)
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
τάσσω, τάττω ordino, constituo, colloco, pono συντάσσω coordino եւ այլն. παρατάσσω aciem instruo. Դնել ի կարգի կամ զկարգ. ի կարգ ինչ վերածել, դասաւորել. ուղղել. յօրինել. սահմանել. որոշել. օրենսդրել. դնել. առնել. կացուցանել.
Զամենայն չափով եւ թուով եւ կշռով կարգեցեր։ Կարգեցին առ փիղ փիղ հազար այր։ Կարգեաց կամ կարգեցաւ ընդդեմ ասօրւոց։ Որպես հիացումն կարգեալ։ Խաղային յառաջ առ հասարակ կարգեալք եւ կազմեալք։ Կարգեաց ձեզ զկերակուրդ ձեր եւ զըմպելի։ Կարգեաց նոցա թագաւորն ռոճիկս։ Կարգեցեր զինեւ պահ։ Կարգեցի դատաւորս ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Կարգեաց զնա դաւիթ ի վերայ համբարաց իւրոց։ Կարգեցեր զծառայ քո ընդ այնոսիկ՝ որ ուտեն զսեղան արքայի.եւ այլն։
Սպարապետ զնա ի վերայ զօրաց իւրոց կարգեաց. (Խոր. ՟Ա. 11.)
to call, to call aloud, to send forth or utter cries;
to cry to, to call upon, to invoke, to implore;
to call, to name;
to call, to invite;
to raise up, to evoke;
to read;
— զանուն ուրուք, to call on the name of;
— յօգնութիւն, to cry out for help;
— զօգնականութիւն, to implore, to crave the aid of;
երջանիկ — ումեք, to call any one happy;
վաշ վաշ —, to insult, to revile;
աւաղ or ողբս —, to deplore, to lament for.
ԿԱՐԴԱԼ. որպէս ռմկ. այսինքն Ընթեռնուլ. վերծանել. ἁναγνώσκω lego. Տես (Եսթ. ՟զ 1. ՟ը 13.։ Եզր. ՟բ 26. ՟գ 13.։ Նեեմ. ՟ը 3.12.18։)
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
Կարեւոր կապանք, կամ վնասք, կամ վերք. (Փարպ.։)
fish-hook, fishing-line;
line, rod;
spur;
hook, crook;
nosering;
shin-bone, tibia;
— ընկենուլ, to throw a hook, to cast a line.
ի զեռնոց թռչնոց, որոյ իցեն կարթք ի վերոյ քան զոտսն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 21։)
Հարցուկ նստէր ի վերայ երեքոտանւոյն, եւ զատուցեալ զկարթսն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
to fish with a hook or line, to angle;
to allure, to entice;
to decoy, to inveigle;
to change one's direction, to turn out of one's way, to deviate, to swerve.
Անտի կարթեցին իբրեւ քսան վտաւանաւ ի վերայ տիմօթէի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.
ի կարծեաց եկելոց ի վերայ տիեզերաց. (Ղկ. ՟Ի՟Ա. 26։)
bent, curved, bowed;
twisted;
contracted, ancbylosed, stiff;
precluded, impeded, impotent;
tenacious, niggardly, sordid.
Բաշխօղ ժլատ, վերատեսուչ կարկամ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
to be bent, folded, stunted;
to bend, to bow, to contract, to shrink, to stiffen, to wrinkle, to shrivel up, to be anchy-losed.
Եւ էր կարկամեալ, եւ ոչ կարէր ամենեւին ի վեր հայել. (Ղկ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.
Սուրն կարկառեալի վերայ երուսաղէմի. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 16։)
Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.
Չարիք կարկառեալ կան ի հիւսիսոյ. իմա՛, մերձեալք իբր հայելով ի վերայ աշխարհի։
Յառեալ կարկառեցայ ի վերուստ յարփւոյն զմտաց աչս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to mend, to darn, to patch, to piece;
to unite, to join;
to invent, to imagine, to contrive, to fabricate.
Ժամանակ պատառելոյ, եւ ժամանակ կարկատելոյ։ Կարեն կարկատեն զբարձկնեարդ։ Հողաթափք իւրեանց հնացեալք եւ կարկատեալք։ Կտրեալ օդն՝ վաղվաղակի յինքն կարկատեցաւ։ Կարկատեսցի անդրեն ջուրդ. ((յն. վերադարձիլ). Ժող. ՟Գ. 7։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Յես. ՟Թ. 5։ իմ. ՟Ե. 12։ Ել. ՟Ժ՟Դ. 26։)
Նենգութիւն եւ դաւաճանութիւն ի վերայ նացա կարկատեալ լինէր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Բաղայս ստութեան կարկատեալի վերայ՝ կալան զամենեսեան. (Ղեւոնդ.։)
Կարկատես ի վերայ իմ։ Որկրստեան կարծիս յանձինս ձեր կարկատէք. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կարակին;
կարկնաւ չափել, cf. Կարակնեմ.
Որպէս զկարկին որ եդեալ ի վերայ քարտի՝ տպագրես զբոլորակ ձեւն, նոյն մասնիկն՝ ուստի սկիզբն է առ կարկինն, նոյն լիցի եւ աւարտ բոլորութեան ծրին ի քարտի. (Տօմար.։)
haily, like hail.
Քարինս կարկտեայ ի վերայ թշնամեացն տեղացաւ. (Ոսկ. եբր.։)
briefly, in a few words.
Կարճապատում շարեալ՝ ի վերանալն փութայ. (Ագաթ.։)
short, brief, succinct, concise, laconic;
in few words, shortly, succinctly, briefly, concisely, summarily, laconically;
— հատանել, —ս կտրել, to epitomize, to condense, to state briefly.
Կարճառօտս կտրեցից. քանզի միշտ համառօտս սիրեմ հատանել (զբանն). (Սեբեր. ՟Թ. (ոճ յն. զի համառօտելն ըստ յն. ասի՝ վերակարել։))
cf. Կարճառօտ.
Կարճառօտս կտրեցից. քանզի միշտ համառօտս սիրեմ հատանել (զբանն). (Սեբեր. ՟Թ. (ոճ յն. զի համառօտելն ըստ յն. ասի՝ վերակարել։))
to shorten, to make short, to abridge, to abbreviate;
to grow shorter;
կարճատեն աւուրք, the days are growing shorter;
կարճատէ օրն՝ տիւն, day-light fades, the day wanes or is going down.
եւ չ. συστέλλω contraho եւ այլն. Կարճ առնել՝ հատանելով, կտրելով. վերջոտնել. կարճել. եւ Տարաժամել. կարճեցնել, կարճընալ.
to shorten, to cut short, to abridge, to abbreviate;
to lessen, to make short, to render shorter;
to mutilate, to lop;
to retrench, to curtail;
to leave out, to suppress;
to hold back, to withhold;
to hinder, to prevent, to impede, to debar;
to interrupt;
to stop;
to exhaust, to tire or wear out;
— ի կենաց, to put to death, to kill;
— զանձն ի կենաց, to kill oneself, to make away with oneself, to commit suicide;
— զբարբառ ուրուք, to interrupt, to break in upon.
κολοβόω decurto, mutilo ἁνέχω retineo συστέλλω , ἁναστέλλω contraho, retraho, coerceo եւ այլն. Կարճ առնել. կարճատել. կրճատել. պակաս առնել, բառնալ ի բաց. տալ ետս կասել. արգելուլ. խափանել. վերջոտնել. կարճեցընել, կտրել, պակսեցընել, վերցընել, արգիլել.
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
Ի վեր համբարձ զերեսս իւր, զի էին կարմրացեալ փառօք. (Եսթ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
cf. Կարմրերանգ.
Վարդ կարմրերփեան. (Շար.։ Լմբ. վերափոխ.։)
robustness, sturdiness, strength, vigour.
Ի վերայ կորովութեանն եւս բանից զմարմնոյն տեսանէին գեղեցիկ հասակ զօրաւորագոյն կարշնեղութեամբ առ յընդդիմամարտիցն տալ պատերազմ. (Պիտ.։)
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
Շինեաց եկեղեցի եւ հիմնացոյց ի վերայ պետրոսեան վիմին, ոչ կարող ի դրանց դժոխոց ընդհարկանել հաստատութեանն. (Տօնակ.։)
cf. Կարողութիւն.
Կարութիւն՝ է՛ որ բանաւոր, եւ է՛ որ անբան։ Խնդրէ ի վերայ անբանիցն, որ ըստ միում կարութեան ներգործեն. որպէս հուր անբան ելով՝ կարողութիւն ունի ջեռուցանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)
cf. Կարօտիմ.
Կարօտանայր (կոյսն) սուրբ մետասանին, զի տեսանէր ի յօրըն վերջին. (Գանձ.։)
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
Ածից կացուցից առաջի քո։ Կացոյց ի լերինն։ Կացուցե՛ս ուրոյն։ Կացոյց զնոսա շուրջ զխորանաւն։ Կացուցին զնա ի մէջ երկուց սեանցն։ Ի վերայ բարձանց կացուցեր զիս։ Կացուցեր յանդորրու զոտս իմ։ Հրամայեաց կացուցանել զկառսն.եւ այլն։
Կացուցանել զոք ի վերայ տան իւրոյ, կամ գործակալս ի վերայ երկրի, կամ իշխանս զօրուն, կամ ի վերայ նոցա գործաւարս, դատաւորս. կամ Դէտ կամ սպարապետ կամ թագաւոր կացուցանել.
potter;
brick-maker;
bricklaying, brickwork, masonry;
ի —ի կալ, to make bricks.
Կաւագործք եւ ոսկեգործք՝ ըստ իւրեանց արուեստին զբեկեալն անօթ վերստին ստեղծանեն. (Սկեւռ. եւ Գէ. ես.։)
cf. Կաւեայ.
Օրհնութիւն վերաբերեսցի ի շրթանց կաւեղինացս. (Ճ. ՟Բ.։)
snare, trap;
pit-fall, foot-trap;
cloister.
Ի փոքր եւ ի տկար հաղբից յանդնդայինն այն կափուլ, եւ ի բարձր ամբարտակ ամբարտաւանութեամբ վերացուցանէ. (Սկեւռ. աղ.։)
to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.
καμμύω claudo συνέχω constringo διαπετάζω expando. Փակել. հափուցանել. խափուցանել. խփանել. պնդել. ի վերայ դնել առ ի ծածկել. արգելուլ. ամփոփել. խփել, գոցել.
Ջրհոր մի՛ կափուսցէ զբերան իւր ի վերայ իմ. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 17։)
Կափոյց զխուփն ի վերայ գբին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 19։)
Զվայրս մտին ի վերայ կափուցեալ. (Յհ. կթ.։)
to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.
ԿԱՔԱՒԵԼ. κατορχέομαι salto contra aliquem, illudo, insulto. Խաղալ զայլով, խաղ առնել. ձաղել, յարձակիլ, ի վեր եւ ի վերայվազել. հարկանել, խոցել. լլկել.
to live, to be alive, to breathe;
to exist, to subsist;
to be;
կելով կեալ, to be saved, to enjoy eternal life;
բարւոք —, to be well, to be in good health;
— բարեբաստիկ, առատութեամբ —, to live happily;
to be comfortable, at one's ease, to have a competency;
— ի ստացուածոց իւրոց, to live or subsist on one's property, or on one's income;
— յնչից այլոց, to live at the expense of another;
— անառակութեամբ, to lead a dissolute life;
աշխարանաց արժանի կեանս —, to lead a sad life;
զարժանի քահանայութեան զճշմարիտ կեանս —, to live like a true priest;
կեցցե՜ս, hail! God save you, good morning;
good bye;
զիա՞րդ կեաս, how do you do ? how are you ? ո՞պէս կեայ նա, how does he do? կեցցէ արքայ, long live the king;
յաւիտեան կեաց, may you live for ever;
cf. Կեցցես.
Որ ոչ զարժանի քահանայութեանն զճշմարիտ կեանս կեայ. (Վրք. ոսկ.։) (Ի գրչաց շփոթին երեմն կալ եւ կեալ, եկաց եւ եկեաց. որպէս եւ ռամկօրէն կեցաւ, նշանակէ՝ եկաց, եւ եկեաց. եւ ըստ վերջոյս գտանի ի Հ=Յ. յնվր. ԺԵ.։)
tearing, rending, laceration;
violence, vexation, oppression.
Ճանաչել ցայնչափ կեղեքումն, որ ածեն ի վերայ նորա ցաւքն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Է։)
cf. Կեղծաւորանամ.
ὐποκρίνομαι simulo, fingo. Ձեւացուցանել, ձեւանալ. կերպարանալ, իլ. ցուցանել ի վերին երեսս. կեղծաւորութիւն ընել, ձեւացընել, ցցընել, ծախել.
spot, stain, blot, blemish;
brand, stigma;
stained, soiled;
— անուն, infamy, dishonour, discredit, disrepute;
հանել զ—, to clean, to scour, to take out stains.
constellation, sign of the zodiac.
Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)
distributing, giving life.
Հացդ կենդանի ... ի վերայ կենդանաբաշխ սեղանոյն. (Սկեւռ. աղ.։)