unworthiness.
Աղօ՛թս արարէք ի վերայ անարժանութեանս իմոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Անբանս.
Բանականապէ՞ս բաղբաղայս ի վերայ դնէ, եթէ անբանաբար. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.
Ի վերայ անբաւ մարդկան։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք. (Յոբ. ԼԶ. 28։ ՟Ը. 7։)
cf. Անբժշկելի.
Զբովանդակ թոյնս անբժշկականս իժից եւ քարբից եհեղ ի վերայ քրիստոնէից. (Արծր. ՟Ա. 14։)
to be ignorant;
to forget one's self.
Անգիտանայցէ ակամայ։ Քաւեսցէ վասն նորա քահանայն՝ վասն անգիտութեանն, զոր անգիտացաւ։ Մի՛ ածեր ի վերայ մեր մեղս, զի անգիտացաք։ Ոչ անգիտացեալ, թէ չար է արար նոցա. (Ղեւտ. ՟Դ. 13։ ՟Ե. 18։ Թուոց. ՟Ժ՟Բ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
ignorance, inexperience;
անգիտութեամբ, ignorantly.
Ածէիր ի վերայ մեր անգիտութիւն։ Քաւեսցէ վասն անգիտութեանն՝ զոր անգիտացաւ։ Զմեղս մանկութեան իմոյ եւ զանգիտութեան իմոյ մի՛ յիշեր։ Զվասն մեղացն եւ զվասն անգիտութեանն։ Յորս էր Աստուծոյ անգիտութիւն։ Ծանրացուցանէ անգիտութեամբ զբանս։ Պապանձեցուցանել զանզգամ մարդոց զանգիտութիւն։ Գիտեմ զի անգիտութեամբ արարէք. եւ այլն։
vulture.
Ըստ նմանութեան անգեղց ի վերայ մեռեալ գործոց անկանիս. (Իսիւք.։)
not existing, having no being;
non-existence, non-entity;
nothing;
արար Աստուած զաշխարհս յանգոյից, God created the world from nothing;
յանգոյս, vainly.
Անգոյք են, որպէս եղջերուաքաղն եւ արալեզն։ Ի վերայ անգոյիցն զեթէ է՞ն խնդրել պարտ է. (Սահմ. ՟Ա։)
nothingness, nothing.
Մահ է ի վերայ մեր՝ ո՛չ էութեանս անգոյութեան, այլ միաւորութեանցն անջատմունք. (Մաքս.։)
idle, inactive, indolent, lazy;
ineffectual, inefficacious, ineffective;
unexecuted, incomplete;
uncultivated;
երկիր —, waste land.
Անգործ եղեալ դառնութիւնքս այսոքիկ։ Անգործ առնեմք զդատաստան դատաւորին ի վերայ մեր. (Սարգ.։)
Ունայնս եւ անգործս բարբառել։ Անգործս լացցես ի վերայ խորհրդոց քոց։ Թո՛ղ զնոսա անգործս ի քեզ հաջել, եւ ի յինքեանս երգիծանին. (Բրս. յուդիտ. եւ բարկ։)
limb, member;
— — յօշել, to dissect, to dismember, to anatomize, to carve.
Պարտ է ի վերայ մեղուցեալ անդամոցն խնդրել զողորմութիւն. (Փարպ.։)
the dissected parts.
Ի վերայ յօշելոյ անդամաթուին։ Դիցես ի դմա զանդամաթիւդ զամենայն։ (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 11։ եւ Ղեւտ. ՟Ա. 8։ ՟Ը. 20։ Եզեկ. ԻԴ. 4։)
there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.
Անդէն վաղվաղակի պատուհաս ի վերայ հասանէր. (Ագաթ.։)
indecent, unbecoming, unseasonable;
absurd, clumsy, extravagant, ridiculous;
յանդէպս, indecently, unbecomingly;
awkwardly, unseasonably.
Եղեալ շրջէր (Դաւիթ) ի վերայ տանեաց, յանխտիրս հայեցաւ, յանդէպս տեսանէր. (Կոչ. ՟Բ։)
assiduous, continual;
assiduously, continually, incessantly.
Անդուլ եւ անդադար զգրգռումն աղմկին ի վերայ յաճախեալ. (Յհ. կթ.։)
abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.
Խաւար ի վերայ անդնդոց։ Աղբիւրք անդնդոց։ Ընկլան յանդունդս իբրեւ զվէմս։ Ծփէաք ի հանդրին անդունդս։ Յանդունդս տառապեցայ։ Անդունդք խորոց, եւ այլն։
from, since, as soon as, when;
radically, originally, naturally;
anew, afresh;
even then;
— ի մանկութենէ իմնէ, from my infancy;
— յարարչութենէ աշխարհի, from the creation of the world.
Անդստին ի կաւոյ ստեղծ։ Գնդակ ի ներքոյ երկուց ստեղանցն անդստին ի նմանէ։ Քերովբ ի վերայ գլխոյ քաւութեանն անդստին ի քաւութենէ անտի։ Անդստին ի մեքենովթայն ուսք իւր։ Խորշք նորա անդստին ի նմանէ. եւ այլն։
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
Գտցէ դարձեալ ի վերայ հօր զհաւասար անդրադարձութիւն. (զորօրինակ՝ լոյս է հայր. որպէս եւ որդին ասէ, ես եմ լոյս աշխարհի). (Կիւրղ. գանձ.։)
statue;
bust;
— վիթխարի, colossus.
Թէատրոնն Յերակլիա. որ է տեսարան շինեալ ի վերայ անդրոյ միոյ, այս ինքն պատկերի, որ ընդունի յինքն արս քսան հազարս. (Տօնակ.։)
not broken in, unruly;
unbridled, unreined, ungoverned, debauched.
Ռափսակ անկապ եւ աներասան ի վերայ Աստուծոյ զլեզուն լուծեալ։ Ըստ նոցա աներասան յանդգնութեանն. (Պրպմ. ԼԷ։)
cf. Աներկիւղ.
Մի՛ յաներկիւղս լինիր՝ յաւելուլ մեղս ի վերայ մեղաց. (Սիրաք. ՟Ե. 5.) յն. աներկիւղ։
state of a person bereft of children;
barrenness.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ Այրութիւն եւ անզաւակութիւն եկեսցէ յանկարծակի ի վերայ քո։ Մի՛ եւս լիցի այդ ի մահ եւ յանզաւակութիւն. (Իմ. ՟Դ. 1։ Ես. ՟Խ՟Է. 9։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 21։)
rascally, knavish, roguish, wicked;
foolish, mad.
Վիշապն յարձակեցաւ ի վերայ երիւարին ահագին եւ անզգամ շնչմամբ յոյժ. (ՃՃ.։)
thunder-clap, thunder;
noise, explosion, crash, report.
Տեղաց ի մեզ զամպրոպ դառնութեան։ Ամպրոպ չարութեան զեղեալ շուրջ զեկեղեցեաւն Աստուծոյ։ Արեան, եւ ամենայն չար ամպրոպաց։ Մեծագոյն իմն ամպրոպ ի վերայ խրոխտայր հասուցանել։ Արժանի այնմիկ չար ամպրոպի զինքեանս վարկեալս. (Յհ. կթ.։)
monthly;
menses;
monthly pay.
Դադարէ անդ ամսական աւուրբք։ Ամսականօք աւուրբք եկաց ի վերայ քաղաքին. (Լաստ. ՟Գ. ԺԶ։)
more solid or strong, very durable, well fortified.
Եկեղեցի (հիմնեալ) ... յանշարժ վիմին վերայ ամրագոյն. (Գանձ.։)
castle;
citadel;
fort, fortress;
redoubt, outwork.
Մինչեւ ցքաղաք ամրոցին տիւրացւոց։ Եկին յամրոց տանն Բեթէղբերիթայ. այրեցին ի վերայ նոցա զամրոցն հրով։ Եւ առ Դաւիթ՝ զՍիոն, եւ զամրոց նորա։ Նստաւ Դաւիթ յամրոցին, եւ կոչեցաւ այն՝ քաղաք Դաւթի։ Յո՞ դուք յուսացեալ նստիք յամրոցդ Երուսաղէմի. եւ այլն։
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.
Է ամօթ՝ որ ածէ ի վերայ զմեղս, եւ է ամօթ՝ որ ածէ զփառս եւ զշնորհս. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 11։)
Զահի զամօթի հարեալ՝ անկաւ ի վերայ երեսաց իւրոց. (Եսթ. ՟Է. 8։)
cf. Ամօթլեած.
Շնորհք ի վերայ շնորհաց՝ կին ամօթղած։ Նախ քան զամօթխածն ծագեսցին շնորհք. կամ յառաջ քան զամօթղածն նախ շնորհքն եկեսցեն. (Սիրաք. ՟Ի՟Զ. 19։ Ոսկ. եփես. եւ Մտթ. ի Սիրաքայ.։)
cf. Այբուբենք.
Ի վերայ այբուբենիցն յարմարեալ շարագրեաց։ Ըստ թուոյ այբուբենացն գրոյ (լատինացւոց՝ իգ) վանորայս շինեաց. եւ այսպէս կատարեաց զամենայն այբբենքն. (Մարթին.։)
alphabet.
Ի վերայ այբուբենիցն յարմարեալ շարագրեաց։ Ըստ թուոյ այբուբենացն գրոյ (լատինացւոց՝ իգ) վանորայս շինեաց. եւ այսպէս կատարեաց զամենայն այբբենքն. (Մարթին.։)
so, thus, in this manner.
Մեր այդպէս հասեալ է ի վերայ բնութեանդ դորա։ Եւ ամենայն որ ոչ այդպէս է, ի նա չարին արարած խառնեալ է. (Եղիշ. ՟Ը. ՟Բ։)
such, like, similar, so.
Զի՞նչ գործես, ո՛վ այդպիսիդ. իջուցանես ի յերկիր զյոյսն մեր։ Ուստի՞ դուք, ո՛վ այդպիսիքդ, եւ մեծին եւ փոքուն զքանակն ի վերայ բերէք։ Ասացէ՛ք մեզ ո՛վ այդպիսիքդ։ Ասա՛ ինձ, ո՛վ այդպիսիդ. (Կիւրղ. պրպմ. ԼԷ։ եւ գնձ. ՟Ժ՟Ա. ԻԹ։)
just there, in the same place;
from the same place, again, over again, anew, afresh.
Նստարո՛ւք դուք այդր։ Տեսանե՞ս, զի՞նչ ծերք տանդ Իսրայէլի գործեն այդր։ Մի՛ մնասցէ այդր քար ի քարի վերայ։ Նստարո՛ւք այդր։ Է՞ ոք այդր այր. ասասցես, թէ ո՛չ է. եւ այլն։
cf. Այժմեան.
Իսկագոյն ասացեալն է ի վերայ այժմուցս եղելոցս. (Փիլ. լին.։)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Եւ նոքա այլ հասին անողորմք ի վերայ թշուառականացս. (Լմբ. սղ.։)
but, yet, still, however;
only, but;
now, then.
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Եւ նոքա այլ հասին անողորմք ի վերայ թշուառականացս. (Լմբ. սղ.։)
besides, moreover, more.
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Եւ նոքա այլ հասին անողորմք ի վերայ թշուառականացս. (Լմբ. սղ.։)
to alter, to change;
to vary, to diversify;
to corrupt;
to disaffect, to alienate;
to discountenance;
to falsify, to counterfeit;
to distemper, to disorder.
Ի վերայ այլայլող եւ դիւրափոփոխ բնութեանս։ Այլայլող ի բարւոյն ի չարն. (Լմբ. սղ. ԾԹ։)
to be rascally, to be knavish, to be wicked;
to become mad, to grow mischievous.
Ի վերայ ամենայն մեղանաց՝ որով անզգամիմք, ընթանայ մաղթանքս. (Լմբ. սղ.։)
Մի՛ անզգամեր (նոր ձ. մի՛ անզգամիր) ի վերայ եղելոց իրացդ ընդ քեզ յառնէն քումմէ. (Պտմ. աղեքս.։)
not vigilant, careless, inattentive;
յանզգաստս, յանզգաստից, insensibly;
cf. Անզգուշաբար.
Յորոց վերայ անկեալ յանզգաստս. (Փարպ.։)
Յանզգաստից եկեալ հասանէին ի վերայ նոցա։ Գաղտ բնաւ յանզգաստուց զարհուրեալ գնամք. (Փարպ.։)
incautious, uncircumspect, inconsiderate, imprudent, unwary, heedless.
Անզգուշաբար ի վերայ հասեալ. (Յհ. կթ.։)
without precaution, inadvertently, imprudently.
Անզգուշաբար ի վերայ հասեալ. (Յհ. կթ.։)
impenitent, irreclaimable;
irrevocable.
Խստանայ սիրտ նորա, եւ մնայ անզեղջ։ Անզեղջ է ի չարիսն։ Ո՞ւր ես անզեղջդ ի չարիս բանսարկու։ Անզեղջ յանօրէնութիւն, կամ ի ստախօսութիւն, կամ ի նենգութիւնն։ Ի վերայ կամակորիցն եւ անզղջիցն. (Լմբ.։)
Մերթ այն ինչ՝ յորոյ վերայ չէ եղեալ զղջումն եւ ցաւ. չիզղջացած. փիւշման օլունմազ.
Ի Տեառնէ ժամանեալ անզեղջ խռովութիւն ի վերայ Ադամայ. (Զքր. կթ.։)
imprecation, malediction;
execration, horror, detestation.
Ածիցեմ ի վերայ իմ անէծս, եւ ոչ օրհնութիւն։ Յի՛մ վերայ անէծքն այն։ Ի նմին բերանոյ ելանեն օրհնութիւնք եւ անէծք։ Եթէ առցէ ի վերայ նորա անէծս՝ անիծանել զնա։ Անէծք եւ ստութիւն եւ սպանութիւն։ Անէծք զուր՝ ումեք ոչ ելանեն։ Որոց բերանք անիծիւք եւ դառնութեամբ լի են։ Մերձ է յանէծս. եւ այլն։
uninterrupted, continual, successive;
uninterruptedly, successively.
Ի վերայ ամենայնի՝ որք յԱստուծոյ եղեալ են, անընդհատ խնդա՛ միշտ։ Երթայ զհետ պարգեւ բնութեանն անընդհատ ի մանկութենէ ի ծերութիւն. (Փիլ.։)
Անընդհատ տիրէր ի վերայ նորա արդար իրաւունքն. (Լմբ. պտրգ.։)
dry.
Անթաց ոտիւք գնայր ի վերայ խոնաւուտ եւ անհաստատ բնութեանն. (Դիոն. ածայ. ՟Բ։)
unspilt;
raw, unprepared.
Ոչ ոք արկանէ կապերտ անթափ ի վերայ հնացեալ ձորձոյ. (Մտթ. ՟Թ. 16։ Մրկ. ՟Բ. 21։)
innumerable, immense.
Եթէ ի վերայ անթուոյ եդի զձեռն իմ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 25։)
unsonably;
eternally.
Ի վերայ անմարմնոցն եւ իմացականացն անժամանակաբար եւ առանց հեղգութեան կատարելագործին. (Մաքս. ի դիոն.։)