self-begotten, self-born;
innate, natural.
· Calfa
Առ մարիամու ոչ հայր ոք հարկատրեաց, այլ կոյս ինքնածին. (Եփր. աւետար.։)
voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will
· Calfa
Իւրաքանչիւր ոք ի մէնջ ինքնակամ լինել ոչ պարտի. քանզի որ ինքնակամ է, յայտնի է բարձրամտութիւն ախտանալ. (Բրս. հց.։)
self-destroying;
self-destroyed, self-ruined.
· Calfa
Անձամբ անձին կործանիչ, կամ կործանեալ. այն ինչ որով ոք ինքն կործանեցաւ նախ.
self-admiration, self-conceit, presumption, vanity, arrogance.
· Calfa
Իսկ եթէ ի կողմանէ աղջկանն առանց օրինացն սահմանի ինքնահաճութեամբ փորձի ոք դարձուցանել. (Մխ. դտ.։)
vowel;
that has a sound by itself.
· Calfa
Ոչ ոք էր, որ տեսլեան բնութեան, կամ ինքնաձայնին բարբառոյ ժուժեալ կարէր. (Ագաթ.։)
voluntary;
powerful;
self-sufficient;
— լինել, to take too much liberty, too great a latitude;
— լինել յիմն, to dare to undertake something, to attempt, to dare, to presume;
— լինել յիւր որդիս, to kill one's children with one's own hands;
— խեղդամահ սատակիլ, to strangle, or choke one's self, to commit suicide
· Calfa
Նետաձգութեամբ ինքնաձեռն որսալով (եւ ոչ որոգայթիւք)։ Եւ եթէ ինքնաձեռն իսկ, սակայն ակամյ ոչ զայլ ոք սպանցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ե. ՟Թ։)
to become a man, a free man;
to emancipate one's self;
to exist by itself.
· Calfa
Եթէ ի նուազութեան եղիցին հարկաւորացն ... յանկարծօրէն ակնկալեալք զառատութիւն եւ զառաւելութիւն պիտոյիցն ինքնացեալս գըտանիցեն։ Ոչ ինչ՝ որ զկնի լոյսնոյս է՝ ինքնանայ. այլ ամենայն ինդ փոքր եւ մեծ, զոր օրինակ ի սքանչմն, յարուեստագիտէն՝ այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ։ Կենդանեաց ազգք եւ տնկոց ինքնանան։ Յորոց ամենեցունց ինքնացեալ կայ նմայ ի նմին նմանութեան, ոչ յեղեղեալ. (Փիլ.։)
one's own master, absolute, independent;
— եմք գործոց մերոց, we are masters of our own actions.
· Calfa
Զմնաս զայս հասարակաբար առ ամենեսեան տուեալ ... որում ամենայն ոք ինքնատէրեւ բաւական է. (Իգն.։)
celestial, divine, supernatural, extraordinary;
excellent, rare, peculiar.
· Calfa
ԳԵՐԱՇԽԱՐՀ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱԳՈՅՆ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ. Որ ոք կամ որ ինչ գեր ի վերոյ է քան զկարգ աշխարհի եւ աշխարհականաց. եւ գերաշխարհիկ. չնաշխարհիկ. գերազարդ.
glorious, illustrious, superb, excellent.
· Calfa
Երկոքումբք գերապանծ եւ անհամեմատ եղեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
· Calfa
Աւար առին զքաղաքն, եւ զկանայս նոցա գերեցին։ Ո՛չ սպանին զայր եւ զկին, այլ գերեցին։ Եւ երկոքին կանայքն Դաւթի գերեցան։ Գերեցաւ Յուդայ յերկրէ իւրմէ.եւ այլն։
to shave;
to make bald.
· Calfa
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
cf. Գերծանեմ.
· Calfa
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
cf. Գերծանեմ.
· Calfa
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
· Calfa
Յաւետարանի անդ գրեալ է, եւ աշակերտքն՝ զորս դուք (իսմայէլացիքդ) գերմակն կոչէք, նոքա վկայեն. (Պիտառ.։)
casket, drawer, small box, till;
desk.
· Calfa
γλωσσόκομον loculus, theca Սապատակ հիւսեալ գզրաւ. արկղ փոքրիկ. տուփ. տապանակ. պահարան ազնիւ իրաց.
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
· Calfa
Գթեցին նոքա առ վիմին գայթագղութեան։ Գայթագղի կամ գթէ. (Հռ. ՟Թ. 32։ ՟Ժ՟Դ. 21։)
Է ոք՝ որ գթէ, եւ ոչ մտօք. (Սիր. ՟Ժ՟Թ. 17։)
to differ, to disagree, to quarrel.
· Calfa
Ես եւ եղբայր իմ փոքր մի գժտեցաք ընդ միմեանս։ Ոչ կարեմ բնակիլ ընդ եղբարս առանց գժտելոյ. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Ե։)
price;
value;
tax, estimate, valuation;
rate, tariff;
purchase, bargain;
— հատանել, արկանել, to rate, to appreciate, to value, to estimate, to tax, to set a price on a thing;
անարգ — հատանել, to undervalue;
գնոյ առնուլ, գնոց ստանալ, to buy, to purchase for money;
գնոյ ըմպել զջուր, to drink water that has cost money;
բարձրացուցանել, աճեցուցանել, իջուցանել, նուազեցուցանել զ—, to buy dearly;
վիճել վասն գնոյ, to raise, to augment, to reduce, to lower the price;
վիճել վասն գնոյ, to bargain;
սովորական —, price-current;
որոշեալ —, no abatement;
դնելով դնեցից ի քէն դնոց, I will pay you the price.
· Calfa
Թէ ոք զումեք գողացեալ լինի զինչս, կամ խլեալ, կամ ի գինս վաճառոյ խաբեալ, ի տէրն դարձուսցէ. (Ոսկիփոր.։)
ear-ring, buckle, ear-drop.
· Calfa
Ունելով փոքրագոյն զարդ գնդից. (Ճ. ՟Ա.։)
small wine.
· Calfa
Սակաւիկ մի եւ գինեակ խառնեսջիր վասն ստամոքսի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ եւ ՃՃ. ի տիմոթ.։)
to be seasoned with wine.
· Calfa
οἱνόω inebrio me, vinum facio Զուարթանալ, կամ թմրիլ փոքր մի ի գինւոյ. չափաւոր գինովնալ, գինիէն քիչ մը տնկել. շինուիլ.
cf. Գինարբուք.
· Calfa
Գինըմպելիս ի լալիս մի՛ արասցեն, աշխար ի վերայ մեռելոյն մի՛ ոք արասցէ. (Կանոն.։)
adj. s. nocturnal guard;
—ք cf. Գիշերապահութիւն.
· Calfa
Զայլ պահ գիշերապահ շուրջ զնոքօք զգուշութեամբ բիւրազգի ածէին. (իմա՛ պահպանութիւն գիշերային. ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 3։)
conscience;
knowledge.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ոք ի մէնջ մտաց գիտակցութեամբ ճշմարտութեան բանիցս վկայէ. (Լմբ. ատ.։)
to know, to have commerce or intimate relations with some one.
· Calfa
Ոչ ոք գիտացաւ, թէ ու՛ր իցեն. (Ճ. ՟Գ.։ Այլ առաւել գտանի, Գիտացիր, իբր գիտեա՛. գիտցի՛ր։ Մանդ.։ Մաշկ.։ Կամ Գիտա՛։ Արշ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ ՃՃ.։ եւ Գիտացօղ. գիտցօղ. իբր գիտօղ.)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
· Calfa
Կամ Ծանուցեալ ոք. ծանօթ. գիտածու, ճանչուոր.
cf. Գիտուն.
· Calfa
Կատարեալ փիլիսոփոս երկոքումբք կերպարանի. բարեաւն ասեմ, եւ գիտնականաւն, եւ կատարելեաւն։ Ի ձեռն տեսականին զգիտնական զօրութիւնս հոգւոյն զարդարեսցէ. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Իմաստուն եւ գիտնական եւ երկիւղած ի տեառնէ քահանայից եղիցին նոքա ժողովուրդք. (Շ. թղթ.։)
the two arms extended, open arms;
bosom, breast;
fathom;
—ս արկանել, — ընդ —ս խառն լինել, to embrace, to hug one another;
ընդ —ս մտանել, ընդ աղեղն լինել, to draw the bow well;
այն ինչ լինէր զոգիսն ի —ս իւր թափել, whilst he drew his bow tight;
— ընդ — խառնել or խառն լինել, — ընդ խառն or գրկընդխառն or գրկախառն լինել, to wrestle, to struggle with one;
— ընդ խառն կռիւ or մարտ, wrestling.
· Calfa
Ոչ բանս ինչ ողոքս, եւ ոչ բարբառս ինչ աղերսականս լուաւ. այլ միայն ետես, եւ գիրկս տարածեաց. (Ոսկ. ես.։)
village;
country;
գնալ՝ բնակել ի —, to go or live in the country.
· Calfa
ԳԻՒՂ κώμη, χωρίον , φρούριον, ἁγρός vicus, pagus, castellum, villa, rus գրի եւ ԳԵՒՂ, կամ ԳԵԱՒՂ, ԳԵՕՂ. մանաւանդ ԳԵՂ. ... Շէն. աւան. բնակութիւն ի վայրս անդաստանաց, հանդերձ ագարակօք եւ անդէոք.
to be ashamed.
· Calfa
Մտօք ապշեցան, գլխակորեցան (կամ գլխակորացան)։ Ամենայն ոք գլխակորեալ յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
s. adj. prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
· Calfa
ἁρχηγός, ἠγούμενος, πρῶτος, κορυφαῖος princeps, dux, capitalis, supremus Երեւելի եւ առաջին ոք յիմիք կարգի որպէս գլուխ. պարագլուխ. իշխան. աւագ. առաջնորդ. նախարար. ազնուական.
head;
chief;
summit, top;
individual;
the first place, the first rank;
— գրոց, chapter;
— նաւի, prow;
— գործոց, master-piece;
— ցամաքի, point, cape;
— անկեան, angular stone;
— սեան, capital;
— գրամոց, capital, funds, principal, capital or principal sum;
ըստ գլխոյ, ըստ գլխոց, ըստ —, առ —, by head, for each person;
so much a head;
զայն ութ օրն ի —, all this week;
ծածկել —, to be covered, to put on one's hat;
բանալ զ—, to uncover, to take off one's hat;
ի — հանել՝ տանել՝ ածել, to finish, to conclude, to bring to a head, to end, cf. Գլխաւորեմ;
ի — ելանել՝ հասանել՝ գալ՝ երթալ, to be finished or brought to a close, to end, to come to an end;
— ամսոց, the first day of the month, new moon;
— տարւոյ, new year's day;
— բանից, exordium, preamble;
point, article;
— ճանապարհաց, end of the street;
— տողին, beginning of a verse;
առնու Տէր զտէրդ ի զլխոյ քումնէ, Lord will take away thy master from thee;
ունել զթիւ գլխոց որդaւոցն, to take the number of the children;
քանի՞ —ք պատժոց, how many punishments ?
հանել ընդ —ն or ընդ կառափն զյանցանս ուրուք, to have one's revenge, to punish;
— ամբառնալ, to revolt;
անկանիլ զգլխով, to fall suddenly on the enemy;
դնել զ— ի կշիռս, to put one's life in jeopardy;
կալ ի —, to put one's self at the head, to be the leader;
— բանիցս, finally, at length, in conclusion.
· Calfa
Եթէ ոք նախանձեսցի ընդ ընկերին, ո՛չ ի գլուխ սիրեաց. այսինքն ի սպառ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
· Calfa
Բարիոք գծագիրն յայնժամ առաւել պատուականագոյն գրեսցէ, յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գծին. (Մխ. ապար.։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
· Calfa
Գծագրէ այսոքիւք որպէս պատկերօք. (Դիոն. եկեղ.։)
Ի փոքր բոլորակի զերկինս գծագրեն շուրջանակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Գծծութիւն.
· Calfa
Այլ ոք զճառդ ծաղր արասցէ, ի գձձութիւն կազմածոյ (մաշկեղէն) պատմուճանիցն հայելով։ Գձձութիւնս եւ վիշտս։ Գձձութիւն կերակրոց (անբանից). (Փիլ.։)
to kneel down, to sit squat.
· Calfa
Ի գուճս անկանիլ. ի վերայ ծնգաց նստել. ծունր կրկնել՝ դնել. կճիլ, ճկիլ, չոքիլ. տիզ չէօքմէք.
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
· Calfa
Ոտս ունին, եւ ոչ գնան։ Կաղք գնան։ Գնայցէ՞ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ։ Տեսի ես զամենայն կենդանիս, որ գնան ի ներքոյ արեգական։ Ի վերայ լանջաց եւ որովայնի քո գնասցես։ Գնա՛ դու ի ճանապարհս սրտի քոյ անբիծ։ Գնալ ի չորս (որպէս չորքոտանիք). կամ ի վերայ ձեռաց (որպէս կապիկն)։ Ըստ իրաւանց նորա ոչ կամեցան գնալ։ Գնացին նոքա ըստ կամս անձանց իւրեանց։ Գնալ ի խորհուրդս ամպարշտաց, կամ յօրէնս տեառն, յարդարութեան կամ արդարութեամբ, ի ճշմարտութեան կամ ճշմարտութեամբ. յամբծութեան, ակմ ուղղութեամբ. եւ այլն։
Եւ ոչ առ մի ոք ակնառութեամբ գնայ. այսինքն վարի. Պիտ.։
s. pl. gait, step, pace, course;
passage;
walk;
departure;
circuit;
way, journey;
current;
conduct, behaviour, demeanour, manners, custom;
գնացին եբից աւուրց գնաց ճանապարհի՝ յերկիր անապատ, they walked three days through the desert;
դառնալ ի գնացից չարաց, to reform, to lead a better life.
· Calfa
Վասն չարութեան գնացից քոց։ Ըստ գնացից երկրին քանանացւոց։ Ճանապարհք քո եւ գնացք քո արարին քեզ զայդ ամենայն։ Ուղի՛ղ արարէք զճանապարհս ձեր եւ զգնաց։ Դարձարու՛ք ի գնացից ձերոց չարաչ։ Սուրբք յամենայն գնացս ձեր լինիջիք։ Զձեր պարկեշտ գնացս։ Զձեր բարւոք գնացս ի քրիստոս։ Օրինա՛կ լինիջիր հաւատացելոց՝ բանիւք, գնացիւք, սիրով.եւ այլն։
ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.
· Calfa
Իբրեւ գնացական ոք խօսէր ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
globule, globe, bowl, spherical or round body;
pincushion;
apple;
— խաղու or խաղալիկ, ball, bowl;
ball (at tennis);
— մեղուաց, swarm of bees;
— հրացանից, ball;
bullet, large ball;
— ձեռնածուաց, juggler's cork-ball;
— որթոյ, bud, button.
· Calfa
ԳՆԴԱԿ կամ ԳՆՏԱԿ. σφαῖρα, σφαιρίον sphaera, globus, globulus, palla, pila Գունտ փոքրիկ. բոլորակ լի, իբրու կծիկ կամ բլիթ կամ կոշտ եւ կունտ մարմին բոլորչի. կնտակ. թօփ, կիւնտէ, կիւլլէ.
ԳՆԴԱԿ. χορός chorus Գունդ փոքրիկ. պար մեղուաց. եւ Հաւաքումն այլոց իրաց.
to make round or spherical;
to condense;
to become round.
· Calfa
Շուրջ արգելեալ փակի թոքովն սիրտն ... գնդելով եւ ընդ նմա խառնելով, զարգելեալ ի փոթուածս զշունչն ի հարկէ ճնշելով ի դուրս յղէ. (Նիւս. կազմ.։)
to dig, to hollow;
to contain, to include.
· Calfa
Սակաւ բանիւքս այսոքիւք զամենայն ... յինքեան գոգեալ ունի. (Կոչ. ՟Ե։)
content, easy, satisfied;
— լինել, to be content, satisfied, to take it kindly.
· Calfa
Ոչ միայն նոքա գովիցին, այլեւ աստուած գոհ նովաւ լինիցի. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
that praises, thanks.
· Calfa
Այսմ պատու լինին գոհաբան։ Սքանչելի փրկութեանս դոքա ընդ մեզ գոհաբան լիցին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Գողուն.
· Calfa
Ի գողունեաց անտի մի՛ ոք իշխեսցէ յեկեղեցի ընծայել. (Կանոն.։)
mild, delicate, soft, morbid.
· Calfa
ԳՈՂՏՐ որ եւ ԳՈՂՏՐԻԿ. Փափուկ եւ քաղցր (որ ըստ ջուղայ) քողցր. յն. γλυκύς հեշտալի. ամոք. մեղմ. կակուղ ու անուշ. իբր լտ. tener, dulcis, placidus եւ այլն.
to be, to exist, to subsist.
· Calfa
Պարտ էր միշտ գոլ ինչ (անեղ). զի այնոքիկ՝ որ ոչ էին, յել (այսինքն ի գոլ) եկեսցեն։
Թէ ասիցէ ոք, եթէ եւ այլն ... գոլ գոյ հաւանութիւն, բայց ոչ ճշմարտութիւն.(Կիւրղ. թագ.։)