Entries' title containing շահ : 87 results

Շահաւոր, աց

adj.

profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.

· Calfa

NBHL (5)

Զշահաւոր եւ զօգտակար երախտիսն յորդորեսցէ։ Ի շահաւոր գիւտս եւ ի փրկութիւն մերձաւորին եւ հեռաւորին. (Յճխ. ՟Գ. ՟Ե։)

Տարերք առանձինն ապականիչք են միմեանց, եւ խառնեալ ընդ ընկերի՝ օգտակարք եւ շահաւորք. (Եզնիկ.։)

Երկար եւ շահաւոր գործով զազգիս մերոյ կարգել զպատմութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Չի՛ք ինչ շահաւոր իբրեւ զպատուիրանս աստուծոյ. (Գէ. ես.։)

Մեռայք զշահաւոր մհն. (Ոսկ. կողոս.։)


Շահաւորաբար

adv.

advantageously, usefully, profitably.

· Calfa

NBHL (2)

κερδαλέως cum lucro, utiliter. Շահաւոր օրինակաւ. շահիւ եւ օգտիւ մեծաւ.

Նոքա տաժանագոյնք եւ վաստակելիք են. այլ սա շահաւորաբար, լուսաւորէ զհոգին, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)


Շահաւորեմ, եցի

va.

to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.

· Calfa

NBHL (4)

ՇԱՀԱՒՈՐԵՄ ՇԱՀԱՒՈՐԻՄ. Շահել, ստանալ. դնել. շահեցուցանել. շահ առնել՝ լինել. օգտել. օգտիլ.

Բազմաշահ վաճառաւ շահաւորեա՛ զոգիդ քո իբրեւ իմաստուն վաճառական. (Եփր. պհ.։)

նա ոչ թէ շահաւորէր զլսողսն, այլ ասէր զայս, զի շարժեսցէ զամենեսին ի վերայ նորա։ Կերակուր եւ ըմպելիս առնէ, որ կերողացն ոչինչ շահաւորի։ Ճանապարհ արարեալ ի կրպակաւորսդ՝ շահաւորեցէք (զիւղ յամանս ձեր)։ Ոչինչ շահաւորեալ օգտիս ի յայդմ անօգուտ զղջմանէդ. (Զքր. կթ.։)

Թուլացուցանէ նմա չարչարիլ՝ մարդկան շահաւորելով զփրկութիւն. (Ասող. ՟Գ. 21։)


Շահաւորիմ, եցայ

vn.

to do good, to help, to avail;
to profit, to derive advantage, to turn to account.

· Calfa


Շահաւորութիւն, ութեան

s.

profit, gain, advantage.

· Calfa

NBHL (7)

ἑμπορία, κέρδος, ὡφέλεια negotiatio, lucrum, utilitas. Շահաւորելն, եւ իլն. շահավաճառութիւն. եւ Շահաւետութիւն. օգտակարութիւն. շահաւորն գոլ. շահ, վաստակ.

Ի պէտս սրբոց հաղորդեցարու՛ք. (որով) մեծագոյն առնուն՝ քան թէ տան. զի շահաւորութիւն է իրիք. (Ոսկ. հռ.։)

Արկաք ի տրապիզիտս լրոյ ամենեցուն՝ ի պահանջումն աւանդողին զնոյն յամենեցունց, ըստ իւրաքանչիւր շահաւորութեան արժանաւորապէս հատուցմամբ. (Սկեւռ. եսայ.։)

Ի հացէն որ եղեն նշանքն՝ այնքան ախորժեցին, եւ ոչինչ զհոգեւորական շահաւորութեանցն զհետ չոգան։ Հատն ցորենոյ թաղելով եւ մեռանելով՝ պտուղս եւ շահաւորութիւնս օգտակարս սերմանողին արդիւնաւորէ. (Նանայ.։)

Իրաւացի է ըստ իւրոց բարւոք շահաւորութեանցն յաջորդել նմանապէս առ այլսն զփոխարկութեան հատուցումն. (Պիտ.։)

Երկոցունցս այսոցիկ հանդիպել շահաւորութեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ոմն ասէ, թէ հինգ տաղանդ ետուր ցիս, եւ ոմն՝ թէ երկուս. ցուցանեն, եթէ ի նմանէ առին եւ զպատճառս շահաւորութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)


Շահեկան

cf. Շահական.

· Calfa

NBHL (5)

ՇԱՀԵԿԱՆ կամ ՇԱՅԵԿԱՆ. χρήσιμος utilis εὕθετος hene constitutus, conveniens. Շահաւոր. շահաւէտ. օգտակար. պիտանի. արդիւնական. պտղաբեր. եւ Ճահաւոր. դիպող. (պրս. շայիսթէ, շայէստէ ).

Քաղցունք եւ դառինք, շայեկանք եւ անշահք։ Անարգք եւ շայեկանք։ Երեւի յանշայեկանն շայեկանն. (Յճխ. ՟Դ։)

Արտասուքն ցօղ շայեկան ամպոց։ Ոռոգեցայ բազում անգամ անձրեւով շահեկանաւ. (Մամբր.։ Սարկ. աղօթ.։)

Թէ եւ սակաւ թուիցի թէ իցէ, առաւել շահեկան լինիցի, եւ պատճառ հարստութեան. (Շ. ընդհանր.։)

Հանգիցեն միտք իւրեանց ի շահեկան անուշութեան նոցա, զորս որոճեցին. (Վեցօր. ՟Գ։)


Շահեկանացու

cf. Շահական.

· Calfa

NBHL (1)

Օտարացեալ թուի նմա շահեկանացու խօսք իմաստնոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Շահեկանութիւն, ութեան

s.

fruit, profit, advantage, gain, lucre;
fertility, fecundity;
enjoyment, pleasure, ease.

· Calfa

NBHL (5)

Թոյլ տայ զուսեալսն որոճել ի շահեկանութիւն նոցա. (Երզն. մտթ.։)

Ընձեռեա՛ մեզ՝ օդոց քաղցրութիւն, անձրեւաց շահեկանութիւն. (Նար. ՟Զ՟Բ։)

Բղխեա՛ եւ աճեցո՛ զամենայն արդիւնս շայեկանութեամբ։ Վայելեսցուք յարդիւնս շահեկանութեան պտղոց նորոց. (Ճ. ՟Ժ.։ Սկեւռ. ի յար.։)

Զըստ կաթինն եւ մեղու շայեկանութիւն (բերէ երկիրն)։ Հեշտալի շահեկանութիւն (ի դարմանոյ արջառոց)։ Խրախանալ հեշտալի շայեկանութեամբ (յամենայն տնկոց)։ Շայեկանութեան եղեն հասեալք (գնացք գետոց). (Պիտ.։)

Առաւել եւս պտղաբերեսցեն (տունկք եւ բոյսք), եւ աճեսցեն ի շահեկանութիւն որդւոց մարդկան։ Պարգեւեա՛ երկրի մերում զպտուղ շայեկանութեան։ Օրհնեա՛ տէր զերկիր, զի բուսուսցէ զբոյս շայեկանութեան. (Մաշտ.։)


Շահեմ, եցի

va.

to cause to gain or profit.

· Calfa

NBHL (1)

Գնա՛, եւ ասա՛ ցնա, զի յո՛յժ շահեմ ես զնա. (վաստըկցընել) (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)


Շահեստ, ից

s.

gain, lucre.

· Calfa

NBHL (2)

Շահ. շահաւորութիւն. վաստակ.

Համարեա՛ որպէս շահեստս իրաց զնեղութիւն, զարհամարհանս. (Վրք. հց. ձ։)


Շահեցուցանեմ, ուցի

va. fig.

to be lucrative or profitable;
to invent money profitably;
to instruct, to edify.

· Calfa

NBHL (7)

Տալ շահիլ. օգտեցուցանել. օգտել. շահ ինչ առնել ումեք. եւ Յարգել զտաղանդն. վաստկցընել .... օգուտ բերել .... եւ վաստակ ընել, ստակը վաստըկով բանեցնել

Գովասանութիւնս մեր՝ որ առ երանելի հայրն մեր է, զմեզ առաւել շահեցուցանէ. (Պրոկղ. ոսկ.։)

Որք կային ի վերայ գրոյ օրինացն, շահեցուցանէ զնոսին՝ յայտնելով զշնորհսն Քրիստոսի. (Նախ. ՟բ. կոր.։)

Ալիքն (մորուցն) զքեզ ոչ շահեցուցանեն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)

Փոխանակ շահեցուցանելոյ զլսօղսն՝ գայթակղեցուցանեմ. (Լմբ. պտրգ.։)

Լռութիւն է գործ խոնարհութեան, եւ շահեցուցանօղ, եւ սիրելի ամենեցուն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ի նմին իրաց ոմն բազում եւ ոմն սակաւ շահեցոյց. յն. շահ կամ զարգացումն արար. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)


Շահէն, ենի

s.

yellow-legged hawk, aesalon, merlin, sparrow-hawk.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(սեռ. -հենի) «ընտիր և վարժուած բազէ» Մխ. առկ. Երզն. քեր. ասւում է նաև շահին.-նոյն է նաև շահեան «ԲՉ ձայնին պատկանող մի եղանակի անուն» Մանրուս. (Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, 509ա)։

ԳՒՌ (dialectal) Սվեդ. Սեբ. շահէն, Ալշ. շահէն-բազա, Մշ. շահենբազա.-ոճով ասւում է Սեբ. շահէնի աչք ունի «խոշոր աչքեր ունի»։

NBHL (3)

պ. շահին. ἰέραξ falco, hierifalco, aesalon. Ազգ բազէի՝ իբր արքունի, ընտիր եւ կիրթ.

Ի ձեռաց շահենի յորսալն զերծաւ ձագ հաւբալի. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը։)

Արական՝ շահենի եւ գաւազի, քուպիճ. (Երզն. քեր.։)


Շահընծայութիւն, ութեան

s.

gain, profit, lucre.

· Calfa

NBHL (2)

Ընծայիլն շահից ուստեք. շահ՝ օգուտ յառաջ եկեալ։

Որք զիւղոյ կրեցին օգտութիւն, որ յողորմութենէն շահընծայութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Շահընկալ

adj.

profitable, lucrative.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ ընդունելութիւն շահի իրիք. շահաւէտ եւ աճեցուն իբր տոկոսեօք.

Զաստիճան քահանայութեան ուղիղ վարուք եւ անարատ առաքինութեամբ հատուցանել քեզ շահընկալ գոհութեամբ. (Մաշտ.։)


Շահիմ, եցայ

vn. fig.

to gain or profit by, to make a profit, to draw an emolument from;
to obtain, to win, to carry away or off;
բազումս —, to gain much, to make a great profit;
— զկեանս, to escape, to save oneself from peril;
— զմահ, to escape death, to have a narrow or hair breadth escape;
— զվիշտս եւ զվնաս, to avoid this harm and loss, not to suffer, to escape suffering;
— զոք, to edify, to set a good example;
չիք ինչ շահելոյ, there is nothing to be gained.

· Calfa

NBHL (7)

κερδαίνω, κερδέω lucror, lucrifacio, quaestum facio πορίζω , ἑμπορεύομαι, ἑμπολάω mercor, ngotior διαπραγματέω, περιποιέομαι comparo, acquiro եւ այլն. (լինի եւ շահեցին. շահեսցեն. շահիցեմք, շահիցեն. զոր չէ պարտ շփոթել ընդ Շահեմ, եցի). Շահ գտանել կամ առնել. շահաւորիլ. ստանալ. օգտիլ. վաստըկիլ, շահ ընել, օգուտ տեսանել, ընել.

Գործեաց նոքօք, եւ շահեցաւ այլ եւս հինգ։ Հինգ այլ եւս քանքար ի վերայ շահեցայ։ Զաշխարհ ամենայն շահեսցի։ Շահեցար զեղբայրն քո։ Զի զՔրիստոս շահեցայց։ Զբազումս շահեցայց.եւ այլն։

Բնակեցէ՛ք, եւ շահեցարու՛ք ի դմա։ Բնակեսցեն, եւ շահեսցեն ի սմա։ Պա՛րտ է ասեն՝ ուստի՛ եւ իցէ, թէպէտեւ ի չարեաց իցէ, շահել ինչ։ Յամենայն ի վաճառս մեր շահեսցուք։ Շահեա՛ դու զորդիս սպանելոց. եւ այլն։

Առանց բանին իսկ շահեսցին. իմա՛ կր. շահեալ լինիցին, օգտեսցին։

Մի՛ գովեստ շահեսցուք, այլ զլսօղսն շահեսցուք. (Ոսկ. գծ.։)

Զի զմեզ եւ զայլս օգտեցուսցուք, եւ մեք յայլոցն աղօթից շահեալ լիցուք. (Խոսր. պտրգ.։)

Գոյ իմ շատ, այդ ամենայն ե՛ղբայր քեզ բարի շահեսցէ. (Եփր. ծն. որպէս ռմկ. բարով վայելես։)


Շահոքրամ

s. bot. clove, pink, carnation.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Բառիս առաջին մասը կարող է լինե պրս. šāh «թագաւոր» բառը, որով բարռուած են շատ բուսանուններ. ինչ. լահպալուտ, շահպրակ, շահպանաճ ևն. իսկ երկրորդը ան-յայտ է. ամբողջը պարսկական փոխառու-թիւն պէտք է լինի, որ իրանեանում կորել էր Հիւբշ. 272։


Շահպալուտ

s. bot. malabathrum;
filbert, nut, chestnut.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(գրուած նաև շահպալութ, շաբալութ, շամբլութ, շատալութ, շահբլութ. շապալլուտ) «շագանակ, կաստանայ» Մխ. բժշ. 44. Բժշ. մեկնուած է նաև «նուշ, ըն-կոյզ»։

NBHL (1)

Իսկ ի բառս Գաղիանոսի ՝ Շապալութ, շահպալութ, կամ շամբլութ, որպէս μαλαβάρον , որ է նարդոսահոտ տերեւ ծառոյ, որ ոյ իւղովն օծանէին կանայք զհերս։


Շահպուրակ

s. bot. *gilly-flower, stock;
— դեղին, wall-flower.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«մի տեսաև ծաղիկ, լտ. cheiranthum, թրք. ջէհպօյ». ունին միայն ՓԲ և ՀԲուս. § 2257. վերջինս գրում է թէ. «Ի գիրս կարծեմ չէ յիշուած». նոր գրականում ընդունուած է շահպրակ ձե-ւով։

= Պրս. sāhpari, šahbari, sahbōy «յամ-բար ծաղիկը», որից թրք. šehboy>ռմկ. շէխ-պօյ «շահպրակ»։ Կերևի թէ նոր գրողների ձեռքով է շինուած այս բառերի վրայից՝ հին հայերէն փոխառութեանց ոճով և հայկական համարուած -ակ մասնիկով։-Աճ.


Չարաշահ

adj.

ill-gotten.

· Calfa


Չարաշահութիւն, ութեան

s.

illicit gain, usury.

· Calfa

NBHL (2)

αἱσχροκερδία, -δεια turpis quaestus studium. Չար եւ անարժան շահ. զօշաքաղութիւն.

Անազատութեան տեսակք երիս են. չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն։ Իսկ չարաշահութիւն է, ըստ որում յամենայն կողմանց շահել խնդրեն, զշահսն քան թէ զամօթն վերագոյն համարելով. (Արիստ. առաք.։)


Հոգեշահ

adj.

salutary, useful or profitable to the soul, spiritual.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ՈԳԵՇԱՀ. Շահօղ զհոգիս. շահեկան հոգւոյ.

Հոգեշահ նահապետք, կամ բանք, բանաւորութիւնք, վարդապետութիւն. (Արծր. ՟Բ. 18։ Եփր. պ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ա. Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)


Հոգեշահութիւն, ութեան

s.

winning souls, spiritual gain.

· Calfa

NBHL (2)

Շահելն զհոգիս. օգտակար ինչ ի շահել զհոգիս։

Աւարտէ զյղփութիւն իւր ... հոգէշահութիւն կոչելով. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Մեծաշահ

adj.

very profitable, advantageous, lucrative.

· Calfa

NBHL (6)

πολυκερδής multum quaestuosus, multum lucri adferens. Շահաւէտ. բազմաշահ. շահեցուցիչ օգտակար. խիստ շահաւոր.

Որ յարգեցէք հասէք ի մեծաշահ շահս զքանքարսն. (Ճ. ՟Բ.։)

Ի վախճան մեծաշահ երթան հասանեն։ Ծով՝ շահ մեծաշահ է մեծատանց։ Մեծաշահ օգտութիւնս գտցուք. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ե։)

Հասանել պսակի, եւ մեծաշահ պատուոց եւ փառաց։ Զմիշտ պաշտպանն մեծաշահ օգտակարութեանցն մարդկան. (Պիտ.։)

Եղէ մեծաշահ վաճառական, մանաւանդ եղէց. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Եւ μεγαλεύπορος magnus negotiator. Որ շահի զբազումս. շատ վաստըկօղ.


Մարդաշահ

adj.

edifying, exemplary, virtuous;
affable, kind.

· Calfa

NBHL (2)

Որ շահի զմարդիկ՝ շինութիւն տալով բարի վարուք եւ քաղցր բարուք.

Լե՛ր մարդասէր, խաղաղարար, մարդաշահ. (Նար. խր.։)


Կրկնաշահ

adj.

gaining two-fold.

· Calfa


Վաճառաշահ

adj. s.

commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.

· Calfa

NBHL (8)

Որ բնակեալդ ես ի մուտս ծովուդ վաճառաշահ ազգաց ի կղզեաց բազմաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 3։)

Վաճառաշահ ոք իցէ, կամ հիպատոս. (Ոսկ. հռ.։)

Վաճառաշահ լիցիս առ հոգւոյդ փրկութիւն։ Ի բազում յոյժ օգտութենէ վաճառաշահ լինի. (Վրք. ոսկ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)

Կամ Ուր լինի վաճառաշահութիւն շատ. պազիրկեան եաթաղը.

Պատեալ պաշարէին զփափկասուն վաճառաշահն քաղաք հռչակաւոր եւ մեծն տփխիս. (Կաղանկտ.։)

Զամենայն ինչ վասն նորին իսկ ի վաճառաշահ արկանէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)

εὕπορος opulentus. եւ բայիւ εὑπορέω, πραγματεύομαι abundo, negotior. Շահավաճառ. շահեցօղ. օգտաշահ.

Ի ՎԱՃԱՌԱՇԱՀ ԱՐԿԱՆԵԼ. πραγματεύομαι . Ի կիր արկանել եւ շահել. յարգել. բանեցնել.


Վաճառաշահութիւն, ութեան

s.

gain, lucre, profit;
cf. Շահավաճառութիւն;
կենցաղօգուտ —, benefit that commerce confers on the world.

· Calfa

NBHL (4)

Գնեմ սակաւոյ, եւ վաճառեմ շատի. եւ առնեմ վաճառաշահութիւն։ Ի նաւաստիկ վաճառաշահութեանց դիւրաւ ճանաչի։ Թողին զվաճառաշահութիւն իւրեանց։ Զվաճառաշահութիւնսն արհամարհելով։ Արգելու ի վաճառաշահութենէ շահից։ Եթէ յուղեգնացութեանդ վաճառաշահութիւն ինչ յուսալի է. (Վրք. հց. ձ։ Պիտ.։ Անան. ի յովնան.։ Նանայ.։ Սոկր. է. 46։ Մագ. ՟Թ։)

Սիմոն մոգն եկն առ Պետրոս՝ առ վաճառաշահութիւն։ Ոչ վարձու առաք զիմաստութիւն, եթէ ի վաճառաշահութիւնս զսա ի կիր արկանիցեմք. (Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ածաբի.։)

Դիոդորոս՝ որ զամենայն մատենադարանսն ի նմին միահամուռ վաճառաշահութիւն գումարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա. իմա՛, իբր թանգարան յօգուտ հասարակաց։)

ἑμπορία, ἑργασία (լծ. արգասիք), χρηματισμός quaestus. Շահավաճառութիւն. շահ ի վաճառաց. շահաւոր տուրեւառ. փոյթ շահելոյ. վաստակ. քեար.


Զգուշահայեաց

adj.

cautious, circumspect;
smart, open-eyed.

· Calfa

NBHL (1)

Ակն ունի զգուշահայեաց. (Շ. յկ. ՟Լ։)


Ցորենաշահ

adj.

profiting by corn.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՛վ ցորենիաշահք եւ ցորենավաճառք. (Ածաբ. կարկտ.։)

σιτώνης frumenti coemptor. Որ շահի դնելով զցորեան.


Փշահիւսակ

adj.

woven of thorns.

· Calfa


Փոշահող

adj.

the soil of which is as the sand of the desert.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիրս թանձրահող՝ քաջահասկ քաջածառ. է. իսկ ցանն եւ ցիրն եւ փոշահողն՝ ցամաք եւ անպտուղ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 81։)


Քարշահետ

s.

serpent's trail.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկարծակի տեսանէաք քարշահետ մեծ վիշապի. (Վրք. հց. ձ։)


Քրիստոսաշահ

adj.

simoniacal.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ լիցուք քրիստոսավաճառք եւ քրիստոսաշահք. (Ածաբ. մկրտ.։)

χριστέμπορος q.d. christi institor, qui christum et ejus doctrinam quaestui habet. Որ շահավաճառ համարի զքրիստոս, կամ ի մարմնաւոր շահ իւր վարէ զքրիստոսի խորհուրդս.


Ամենաշահ

NBHL (2)

Ամենայնիւ շահաւոր, շահեկան. կարի օգտակար. փէք ֆաիտէլի՝ հասիյեթլի.

Ամենաշահ գիտութիւնն էր եւ է։ Ամենաշահ խրատիւք։ Ամենաշահ դարմանք. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ը։)


Definitions containing the research շահ : 698 results

Այս, այսու, ոց

s.

evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.

· Calfa

NBHL (1)

Այս այր։ Այրս այս։ Զայրս զայս։ Վասն այսր բանի, կամ բանիս այսորիկ։ Քարինքս այսոքիկ։ Ի քարանցս յայսցանէ։ Որ ոչ յայսց արարածոց։ Զառնէս զայսմանէ։ Յայսմ գործոյ է շահ մեզ։ Պօղոս այս։ Բանիւքս այսոքիւք. եւ այլն։


Այսպիսի, պիսւոյ, պիսեաց

adj.

such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպիսի իմն զկատարելագոյնսն բերէ շահս, մինչ զի ... Ժա՛մ է վարկանել զ ի բաց ի կենցաղոյս խուզումն՝ այսպիսի ինչ. (Պիտ.։)


Անազատութիւն, ութեան

s.

want of nobility;
niggardliness, lowness.

· Calfa

NBHL (1)

Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)


Անանուխ, նխոյ

s.

mint.

· Calfa

NBHL (1)

ἠδύοσμον, mentha, menta. Բանջար անուշահոտ եւ համեղ, այլ կծու եւ ջերմ. որոյ վայրին կոչի դաղձ. անուխ, աննուխ. նանէ.


Անապականութիւն, ութեան

s.

incorruption;
purity, chastity.

· Calfa

NBHL (1)

Անուշահոտ կնդրկի անապականութեան. (Լմբ. ստիպ.։)


Արմ, մի

s.

stump, root;
stem, set, block, chump;
առ արմամբ խլել, to eradicate;
առ արմին դնել, to place near the root.

· Calfa

NBHL (1)

Յաստոածազգեացն զձեզ վերառաքեսցուք ծաղկոցս, որ ազնուատունկ եւ անուշահոտ օդիցն են ժողովեալ արմք. (Բրս. ապաշխ.։)


Արուեստապետ, աց

s.

master of arts, foreman, overseer;
chief artist.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրէին ի քարէն յտյնմանէ արուեստապետք շահել զիւրաքանչիւր ուրուք զգիտութիւն. (Եփր. աւետար.։)


Արտաքնոց

s.

privy, necessary.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ախոռ, ոչ արտաքնոց, եւ ոչ այլ ինշ գարշահոտ տուն. (Վստկ. ՟Լ՟Ը։)


Արքայական, ի, աց

adj.

royal.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐՔԱՅԱԿԱՆ ԿԱՂԻՆ. որ եւ ԱՐՔԱՅԱԿԱՂԻՆ. κάρυον βασιλικόν nux juglans, omnis fructus durioris corticis Ազնիւ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ փեճեկաւոր եւ իւրղային անոյշ. որպիսի են ընկոյզն, եւ նուշն. հանգէտ պրս. ձայնիս շահպէլուտ, շահպալուտ


Աւա՜ղ

int.

alas ! —ս արկանել, to complain, to lament.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ փոքր է շահն, յորժամ աւաղ տաս անձին քում. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)


Աւարառու, ռուաց

adj.

plunderer, depredator, freebooter, marauder.

· Calfa

NBHL (1)

Այլեււ լցեալք երեււույթանային աւարառու եւ յորդառատ շահիիւքն. (Պիտ.։)


Աւելագոյն

adj.

very abundant, much.

· Calfa

NBHL (1)

Օգուտ շահի աւելագոյն ստանալ. (Ագաթ.։)


Աւելի, լւոյ, լեաց

s.

adj. adv. exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.

· Calfa

NBHL (1)

առնէ զնոսա աւելիս ի կենաց իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ.) կա՛մ ընթերցի՛ր ատելիս, կամ իմա՛ անպէտ եւ անշահ։


Աւիշ

s.

lymph, humour, fluid substance, serosity, liquid.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՒԻՇ կամ ԱՒԻՇԿ, կամ ԱՒԻՇՏ, ԱՒԻՇՔ, կամ ԱՒԻԺՔ. ἱχώρ flumor serosus, cruor, sanies Հիւթ վիժելի ի կենդանի կամ ի մեռեալ մարմնոց եւ ի տնկոց. հոյզն պարարտ կամ իւղային անուշահոտ. եւ Շարաւ.


Աւիշկ

cf. Աւիշ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՒԻՇ կամ ԱՒԻՇԿ, կամ ԱՒԻՇՏ, ԱՒԻՇՔ, կամ ԱՒԻԺՔ. ἱχώρ flumor serosus, cruor, sanies Հիւթ վիժելի ի կենդանի կամ ի մեռեալ մարմնոց եւ ի տնկոց. հոյզն պարարտ կամ իւղային անուշահոտ. եւ Շարաւ.


Աւշակ

cf. Օշակ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՒՇԱԿ կամ ՕՇԱԿ. արաբ. աւշախ, օշախ. պ. վաշա, վաշախ. ἁμμωνιακόν ammoniacum Աւիշկ կամ խէժ տնկոյ նարդէս կոչեցելոյ ի լիբիա նման կնդրկի, անուշահոտ եւ դառնահամ լտ. սալ ամմօնիագում, եւ նիշադիր, աշք։ (Գաղիան.։ Հին բռ.։)


Բազայ

s.

falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱԶԱՅ ԲԱԶԷ. ἰέραξ accipiter Թռչուն գիշատիչ եւ որսորդ մագլաւոր՝ խայտափետուր, զոր եւ վարժեն յորսորդութիւն թռչնոց. տօղան, շահին, աթմաճա, պազ, պազէ, շագըր, ավ գուշու.


Բազմաբեղուն

cf. Բազմաբեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ այլ ամենայն բազմաբեղուն շահից (ձիթենւոյ). (Պիտ.։)


Անվաստակ

adj. adv.

indefatigable;
idle, lazy;
without fatigue.

· Calfa

NBHL (2)

Անարդիւն. յետնեալ ի պիտանի գործոց, կամ ի վարձուց ըստ վաստակոց. անշահ. անօգուտ. եմէկսիզ. ֆաիտէսիզ.

Ամենայն բժիշկք խափանեցան յարուեստից իւրեանց, եւ անվաստակք եւ անշահք մնացին. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)


Անվարձ

adj.

without salary, unpaid;
without merit or recompense.

· Calfa

NBHL (1)

Սնափառի պահք անվարձ եւ աղօթք անշահք. (Կլիմաք.։)


Անվկայ

adj.

unwitnessed.

· Calfa

NBHL (1)

ἁμάρτυρος, ἁμαρτυρήτος. carens testibus, vel testimonio. Ուր չիք վկայ կամ վկայութիւն առ ի հաստատութիւն. անվաւեր. շահիտսիզ.


Անտես, ից

adj.

invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.

· Calfa

NBHL (1)

Ի՞մ իմիք արժանի լինիցիմք, թէ յինչս զընդայցեմք, եւ զոգիս անտես առնիցեմք։ Չէ՛ պարտ եւ ոչ զմի ժամ՝ անտես առնել զվաճառաշահութիւնս զայս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)


Անտիական, ի, աց

adj.

young;
childish.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրաւս զերկինս գործեցեր, եւ շահեցար զաստիսս եւ զանտիսն։ Զիա՞րդ ակն ունիմք զաստիս վայելել, եւ զանտիսն առնուլ. (Խոսր.։)


Անցաւոր, աց

s. adj. passenger, traveller;
fugitive, transitory, perishable, temporal, frail, vain.

· Calfa

NBHL (1)

Անցաւորաւս զանանց բարութիւնսն շահել. (Խոսր.։)


Անօգուտ

adj. adv.

useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.

· Calfa

NBHL (1)

ἁνωφελής, ἁνόητος, ἁλυσιτελής, ἁσύμφορος. inutilus, μάταιος vanus. Որ չունի կամ չբերէ ինչ օգուտ. անշահ. անպիտան. անպտուղ. ումպէտ. ընդունայն. ֆաիտէսիզ, մէնֆաաթսըզ.


Աշակերտանոց, աց

s.

school.

· Calfa

NBHL (1)

Զմաքսաւոր յաշակերտանոցն շահի. (Ածաբ. պենտեկ.։)


Աշխատասէր

cf. Աշխատաջան.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նորին աշխատասէր ոտիցն երկուս աղբիւրս անուշահոտ մեռոնի ելանէր. (Կլիմաք.։)


Աշխարհաւանդ, ից

s.

public-house;
pot-house;
wine-shop.

· Calfa

NBHL (1)

Յաշխարհաւանդ կապեղանոցսն եւ ի կրպակս անխտիր մտանիցեն։ Զի՞նչ օգուտ իցէ բազում ոսկի յանձին կրել յաշխարհաւանդսն ... ի գուսանաց վանս։ Որ բազում տժգին վաճառականութեանն կրպակաց նման է, եւ շահքն անիրաւութեանն հանգոյն աշխարհաւանդից. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)


Ապականացու, աց

adj.

corruptible.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականացու շահ, կամ մեծութիւն. փափկութիւն, տարերք, աշխարհ, կամ մասն աշխարհի. (Պիտ.։ Նար.։ Եղիշ.։)


Ապաշնորհ, աց

adj.

ungrateful;
vain;
vile, disagreeable.

· Calfa

NBHL (1)

Անշնորհ, անշահ, անպիտան, խոտան, յոռի, վատթար.


Արագիլ, գլաց

s.

stork.

· Calfa

NBHL (1)

Արագլաց՝ որ ծերունիքն են, ձագք ամենայն ուստեք պաճարեն շահ ծնողացն ի պէտս։ Ի թռչունս բուն զվերին զարդարութիւն արագիլ ցուցանէ, զծնողս փոխանակ կերակրելով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)


Արգասիք, գասեաց

s. pl. fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.

· Calfa

NBHL (1)

ἑργασία, πράγμα opus, res, negotium (լծ. հյ. յարգ, երկք. եւ յն. էրգասի՛ա, գործ. եւ շահ) Արդիւնք. գործ արգոյ եւ շահեկան. արարք օգգակարք. իրք արտադրեալք. վաստակ. բերք. պտուղ. ելք կամ հանգամանք իրաց.


Արդիւն

cf. Արդիւնք.

· Calfa

NBHL (1)

Բերէ արդիւն շահեկան, եւ ընդունի յետ արդեանն եւ զօրհնութիւն. (Եփր. եբր.։)


Արդիւնաբեր

adj.

meritorious, fruitful, useful, profitable.

· Calfa

NBHL (1)

πυροφόρος frugifer Որ բերէ արդիւնս, պտուղս, բերս, եւ շահս. բերրի. արգաւանդ. պտղաւէտ. շահեկան.


Արդիւնական, ի, աց

cf. Արդիւնաբեր.

· Calfa

NBHL (1)

Գործնական, եւ շահեկան.


Արդիւնարար, աց

adj. s. fruitful;
husbandman

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր որ գործեալն է՝ բերէ արդիւն շահեկան արդիւնարարաց. (Եփր. եբր.։)


Արդիւնաւոր, աց

adj.

meritorious, useful, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

ἑνεργός efficax, χρήσιμος utilis cf. ԱՐԴԻՒՆԱԿԱՆ՝ ըստ որում ասի զիրաց. (եւ ո՛չ զանձանց, որպէս վարեն յետինք իբր ռմկ). Ըստ յն. ներգործական, եւ պիտանի. շահեկան. արգասաւոր.


Առաքինաբար

adv.

virtuously;
bravely, courageously.

· Calfa


Առձեռն

adj. s.

ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.

· Calfa

NBHL (2)

ՁԵՌՆԱՓՈԽ. ՁԵՌՆՓՈԽ. Հարեւանցի տուեալ փոխ առժամանակ մի. փոխ ի ձեռանէ առանց շահու.

Զաշխարհի շահելն զգայարանքս առձե՛ռն վայելէ. իսկ անձինն տուժելն բացակայ է։ Որ յիմարն է, զառձեռն ընտրէ, զբացակայն ի բաց ձգեալ։ Նախ՝ եւ առձեռն, զմարդ երեւելի՝ զգեստուցն զարդարանքն առնէ. (Լմբ. առակ.։)


Առնաբար

adv.

manly, vigorously.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այսպէս առնաբար զքաջութիւնս յանձինս տպաւորեալք։ Առնաբար շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)


Առնազէն

s. adj.

armour;
armed.

· Calfa

NBHL (1)

Զէն ի վեր առեալ, առնազէն վառեալ։ Առնազէն ասպազէն ի վերայ շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)


Առնեմ, արարի

va.

to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.

· Calfa

NBHL (1)

Առնիս սիրելի թագաւորին։ Եթէ անզգայ նիւթոյն չառնիմք գեր ի վերոյ։ Չառնի սակաւ շահ ի լսելոյն. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. եւ 2։)


Ասպազէն

s. adj.

iron armour, horse armour;
trooper, horseman;
caparisoned

· Calfa

NBHL (1)

Ասպազէն առնազէ՛ն զնոսա վառեալ։ Արիաբար ասպազէն ի վերայ շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)


Աստէն

adv.

here;
hence.

· Calfa

NBHL (1)

Ե՛ւ յաստէն ամօթոյս ապրիցիմք, ե՛ւ ըզհանդերձալ կեանսն շահեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա 7։)


Աստիճան, ի, աց

s.

stair, step;
pace;
stair-case;
steps;
gradation;
graduation;
story;
degree, dignity, character, class, condition, honour, place;
quality, rank;
— եկեղեցական, holy orders;
հոսիլ ընդ —ս ի վայր, to run down stairs;
տալ —, բաժանել յ—ս, to graduate.

· Calfa

NBHL (1)

Սարկաւագունք ... որ բարւոք պաշտիցեն, աստիճան բարի անձանց իւրեանց շահին. (՟Ա. Տիմ. ՟Գ 15։)


Աստուածաբուղխ

adj.

produced by God.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածաշունչ գիրք այսպիսի անուշահոտ եւ կենդանարար եւ աստուածաբուղխ աղբերօք լի են. (Վրք. հց. ՟Ա։)


Ապռեմ, եցի

va.

to plunder, to pillage, to ravage.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կարաց բաղաամ ապռել գերփել ի ձեռն աղտեղի արուեստգիտութեան իւրոյ զշահ եւ զօգուտ անօրէնութեան. (Եփր. ծն.։)


Առաջիկայ, ից

adj. s. adv.

present;
near, close;
assistant;
— տարի, the current year;
— ամիս, present month;
յ— շաբաթու, in the next week;
— լինել, to be present, to interpose;
յերեսուն — ամսեան, the thirtieth inst.;
յ—սն for the future, henceforth.

· Calfa

NBHL (1)

Յուսով առաջիկայ մեծագոյն շահիցն մխիթարել. (Պիտ.։)


Առարկանեմ, արկի

va.

to object, to oppose.

· Calfa

NBHL (1)

Երեսուն էք դուք, որ խնդրէք զառակն, եւ մի ես՝ որ առարկիս։ Մեզ սամփսոն առարկեաց։ Տոյժ առարկողին զառակն, եւ շահ նմա դարձեալ. (Փիլ. սամփս.։)


Առարկեմ, եցի

va.

cf. Առարկանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Երեսուն էք դուք, որ խնդրէք զառակն, եւ մի ես՝ որ առարկիս։ Մեզ սամփսոն առարկեաց։ Տոյժ առարկողին զառակն, եւ շահ նմա դարձեալ. (Փիլ. սամփս.։)