stole, long vest, garment, tunic, cassock;
գեղեցիկ —ք, fine clothes;
թխատեսակ —, dress coat;
— հանդարձից or փոխանակաւ, a suit of new clothes.
Արար նմա պատմուճան ծաղկեայ։ Որդւոցն ահարոնի արասցե՜ս պատմուճանս, եւ կամարս։ Զգեցոյց նոցա զպատմուճանսն, եւ ած ընդ մէջ նոցա զկամարսն։ Պատառեալ զպատմուճան իւր։ Ի վերայ պատմուճանի իմոյ վիճակս արկանէին։ Իսկ զպատմուճանն՝ քանզի էր առանց կարանի, ասեն ցմիմեանս, մի՜ պատառեսցուք զայդ։ Երկիւղիւդ՝ ատել եւ զպատմուճանն՝ որ ի մարմնոյն իցէ աղտեղեալ։ Պատմուճանն ազնիւ որդւոյ իւրոյ երիցու։ Սրբեցարո՜ւք եւ փոխեցէ՜ք զպատմուճանս ձեր։ Ամենեցուն ետ կրկին պատմուճանս։ Հինգ պատմուճանս փոխանակաւ.եւ այլն։
Կրկին պատմուճանս. յն. կրկին χλαίνα (լծ. ընդ խլայ). aena, palla. որպէս վերարկու. ճիւպպէ, ֆէրրաճէ։
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
Առաւել վարի ընդ բայիցս Ածել, Արկանել, Կանգնել, Պատել.
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
Եւ մեզ ամենեցուն պողոտայ եւ շաւիղս պատշաճեաց՝ թեւապարիլ ընդ առաջ նորա. (Զքր. կթ.։)
Ի սուրբ կոյսն մարիամ գոլով (այսինքն գալով) բանին՝ ընդ նմին ի ներքս եկն եւ հոգին, եւ բանն հոգւովն ստեղծ եւ պատշաճեցոյց ինքեան մարմին. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
cf. Պատշաճեմ.
Եւ մեզ ամենեցուն պողոտայ եւ շաւիղս պատշաճեաց՝ թեւապարիլ ընդ առաջ նորա. (Զքր. կթ.։)
Ի սուրբ կոյսն մարիամ գոլով (այսինքն գալով) բանին՝ ընդ նմին ի ներքս եկն եւ հոգին, եւ բանն հոգւովն ստեղծ եւ պատշաճեցոյց ինքեան մարմին. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
cf. Պատշգամ.
Եւ ի պատշգամն, եւ անց ընդ վանդակապատսն, եւ փակեաց զդուրս վերնատանն. (Դատ. ՟Գ. 23։)
equal in honour or rank.
(Որդի ընդ հոգւոյ) ոչ ծառայակից է արարիչ, այլ ընդ պատուակցին է փառաւորեալ. (Առ որս. ՟Ղ։)
parity of rank;
participation in the same honour or glory.
Հռոմն առաջին՝ այսպէս պատուէ զժողովն չորրորդ (զոյգ ընդ երիցն առաջնոց). սապէս պատուակցութեամբ ընդունի եւ մեց աթոռն աղեքսանդրի, եւ այլն. (Փոտ. առ աշոտ.։)
foot-stool;
pedestal;
socle.
ὐποπόδιον suppedarium, scabellum. Ոտնատեղի աթոռոյ. ընդ ոտիւք եդեալ ինչ՝ առ ի պատիւ բարձրութեան, աշտիճան. խարիսխ. պասամագ. իսկ պ. փայէ ՝ է պատուանդան, եւ պատիւ.
Ընդէ՛ր խափանիցէ զանձն լինել պատուանդան ընդ ոտիւք այլոց. (Եզնիկ.։)
eager for honours, greedy of glory, ambitious, desirous of praise or distinction;
vain-glorious, vain;
generous, bounteous, obliging, officious.
Ո՛վ պատուասիրի եւ մեծարգի անձինն ... զո՞ ընդունի ի խրախճանութիւն իւրոյ պտղոցն. (Նիւս. երգ.։)
ambitiously;
vainly;
honourably, generously, obligingly.
Պատուասիրաբար ընդունէր անդ յիւր բնակարանն. (Վրք. սեղբ.։)
to covet, to be ambitious of, to seek glory, fame or distinction;
to make it a point of honour to, to treat generously or honourably, to oblige;
to honour, to glorify;
to compliment.
Պատուասիրէին (սամարացիքն զքրիստոս) եւ մեծապէս սքանչանային ընդ նա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Պատուասիրեն բիւրաբեղուն բանիւք գովեստից զսկզբնալոյսն կենացն գոյից։ Զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուասիրեցին, (Նար. կուս.։ Շ. ընդհանր.։)
immoderate desire of honour or glory, ambition, vain-glory, point of honour;
generosity, liberality;
obligingness.
(ընդդէմ դնել) պատուասիրութեան զնուաստուին. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
graft, graff;
inoculation, vaccination, cow-pox;
insertion, addition;
conjunction, union;
թարախ —ի, pus, vaccine matter;
—իւ որդի, adoptive son;
—իւ հայր, putative, adoptive father.
Մտցէ ձայնդ այդ աստուածաարարեալ ընդ պատուաստ յօդիցս շաղկապութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to engraft, to graft;
to inoculate, to vaccinate;
to insert, to interpolate;
to annex, to join, to reunite, to attack.
Խրատ տայ զոմանս պատուաստել ի տնկոցն՝ որք պարակորոյքս լինին. (Շ. ընդհ.։)
bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.
Խնամեալք եւ հանգուցեալք ընդ հովանեաւ պաշտպանութեան ամուր պատուարի սուրբ աստուածածնիգ։ Պատուար պճնայօրէն ... պատուար հրապարփակ, եւ այլն. (Նար. կուս.։)
honourable, respectable;
honorary;
honest;
noble, magnate, dignitary;
—ք, nobility.
Ոչ էմեզ կռիւ ընդ մարմնոյ եւ ընդ արեան, այլ ընդ հոգիս չարութեան եւ ընդ սկզբնական պատուաւորս. (Բրս. չար.։)
commandment, order, injunction;
precept;
warrant, commission;
instruction, lesson;
ordinance, decree;
— տալ, դնել, to give orders or directions, to command, to order, to charge, to dispose, to enjoin;
to commission, to intrust with a message;
— հրամանի ի վերայ դնել, to order;
to appoint, to decree;
— or հրամանի ընդունել, to receive orders to.
envoy, deputy;
commissary, emissary, agent, mandatary, proxy.
դեսպանս արձակեալ, պատուիրակս հանեալ ընդ աշխարհս ամենայն. (Ագաթ.։)
commanding, ordering, disposing.
Դնօղ կամացն կան պահեալ ընդ հրամանաւ պատուիրանադին։ Գիտելով (բանսարկուին) զաստուած պատուիրանադիր, եւ զադամ պատուիրեալ. (Ագաթ.։)
transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.
παράβασις praevaricatio, transgressio. որ եւ ՊԱՏՈՒԻՐԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Զանցումն զպատուիրանաւ. յանցաւորութիւն ընդդէմ պատուիրանի. հրամանը անցնիլը՝ կոտրելը.
to command, to order, to enjoin, to impose, to charge, to prescribe;
to recommend.
window, casement;
dormer-window;
sky-light;
niche, wall-press;
sluice, flood-gate;
chimney;
senses;
վանդակ —ի, blinds, Venetian blinds;
—ք բացան երկնից, it rains pailfuls;
cf. Կարկառիմ;
cf. Հայիմ.
Եբաց նոյ զպատուհան տապանին։ Կարկառաւ ընդ պատուհանն, եւ ետես զիսահակ։ Կախեաց զնոսա չուանաւ ընդ պատուհանն։ Կապեսցես զպատուհանէդ ։ ըստ օրինակի պատուհանիցն եւ կամարացն առաջնոցեն։ Ձգեաց զձեռն իւր ընդ պատուհանն (ա՛յլ ձ. յառեաց զձեռն իւր ընդ ծակոյն. յն. եւս՝ ծակ)։ Պատուհանք բացան երկնից։ Բացից զպատուհանս երկնից. (իմա՛ ըստ եբր. եւ յն. սահանք) Եւն։
Որպէս ցուցանիցէ լոյս ընդ նեղ ծակ պատուհանից զնչանակ իւրոյ նշուլիցն. (Վեցօր. ՟Ը։)
Եւ մահ ընդ պատուհանս ձեր. (Երեմ. ՟Թ. 21։)
Մարմնոյ պատուհանիցն նմանեցին մի ըստ միոջէն մասունք զգայութեանցն. քանզի ի ձեռն սոցա իբրու ընդ պատուհանն մտանէ ի մի միտսն հասումն ըմբռնման զգալեացն. եւ դարձեալ միտքն յառեալ կարկառին ի ձեռն նոցա, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 34 ։)
punishment, chastisement, pain, correction;
scourge, revenge;
threat, threatening tone;
reprimand, reproach, rebuke;
պատիժ —ի, severe punishment;
— մահու, sentence or punishment of death, capital punishment;
տեղի —ի, exile;
ազգի մարդկան, the scourge of human kind;
— կապել ի վերայ, to inflict a punishment;
կրել խիստ —, to be severely punished;
առնել —, to threaten.
Զի ընդ երթալն իսկ ոչ ժամանէ ի տեղի պատուհասին իւրոյ։ Ցայդ վայր եղեւ հրաման պատուհասիդ ձերոյ . եւ ի վերայ դորին պատուհասի երթալ ձեզ յասորեստան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Լաւ է լսել զպատուհաս իմաստնոյ, քան լսել մարդոյ զերգս անմտաց (այլ ձ. զպառնալիս իմաստանայ)։ Զի եթէ առ խրատու պատուհասի կենդանի տէր մեր նռ փոքր մի ինչ բարկացեալ իցէ, դարձեալ հաճեսցի ողորմութեամբ ընդ ցառայս իւր։ Շատ է այնպիսւոյն պատուհանսն այն՝ որ ի բազմաց անտի է. (Ժող. ՟Է. 6։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 32։ ՟Բ. Կոր. ՟Բ. 6)
to be punished, to bear the punishment.
ՊԱՏՈՒՀԱՍԱԿԻՐ ԼԻՆԵԼ. Կրել կամ ընդունել զպատուհաս. պատուհասիլ. պատժիլ.
to punish, to chastise, to correct;
to avenge;
to scold, to chide, to reproach, to reprimand;
to threaten.
Զդաստիրակն ջնեալ պատուհասէր։ (հեղի) չարիք ո՛չ զիւրս խրատելով որդիս ... ընդ գոց եւ պատուհասեալ զրտւեցաւ ի կենցաղս. (Պիտ.։)
cf. Պատսպարեմ.
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
ὐπερασπίζω clypeo rotego, propugno, defendo ἁντέχομαι, ἁντιλαμβάνομαι suscipio, apprehedo. Պատել իբր ասպարաւ. հովանի եւ պահապան եւ վերակացու լինել. պաշտպանել. ընդունել, ժողովել զոք. զուփը վըրան ըլլալ.
cf. Պատսպարեմ.
ἁποκαθίστημι restituo. Նոյն ընդ Պատսպարել՝ ըստ որում վերստին ի նոյն տեղի անքոյթ կամ ի բնիկ յարկս դարձուցանել.
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
ἁντέχομαι recipio me καταφύγω confugio. Ապաստան լիել ընդ հովանեաւ. ապաւինիլ. սղնմագ.
Զի ո՛չ ընդ գլորելն միայն նայեսցիս, այլ եւ ընդ պատսպարելն զարմանայցես։ Որպէս ի ճակատու ուրեք՝ յարեն եւ յապաժոյժ ամենեւին իրացն կայցէ, եւ պատսպարիցի վաղվաղակի, նիզակ առեալ են Եւն։ Յառնել եւ կալ ընդդեմ ճակատուն, պատրաստել, եւ ընկենուլ զախոյանն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1)
promptly, readily, eagerly, with great alacrity.
Պարտ է ապա անյապաղ ընդունել ՟Զայսն, եւ զոր ինչ խոստանայցէ՝ հաւանել պատրաստաբար. (Գէ. ես.։)
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
Գերեցին զպատրաստութիւն նոցա, ուղտս հինգ հարիւր, Եւն։ Պատրաստութիւն խաչանց եւ արջառոց բազում։ Զամենայն Պատրաստութիւն իւր առցէ ընդ իւր։ Եւ նկարեսցես զտունդ եւ զպատրաստութիւնդ իւր, Եւն։
Ի կռիւն ընդէ՞ր ոչ եկիք պատրաստութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Պատրիարք.
Ցայն վայր չորք միայն էին ընդ երկրաւ պատրիարգք. (Յհ. կթ.։)
cf. Պատրիարգարան.
իսկ զանդրոնիկէ տարաւ ընդ ինքն պատրիարգն ի պատրիարգանոցն։ Իսկ երանելին յովհան նստէր ի պատրիարգանոցն հանդերձ քառասուն եպիսկոպոսօք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Վրք. ոսկ.։)
patriarchate, patriarch's residence or see.
իսկ զանդրոնիկէ տարաւ ընդ ինքն պատրիարգն ի պատրիարգանոցն։ Իսկ երանելին յովհան նստէր ի պատրիարգանոցն հանդերձ քառասուն եպիսկոպոսօք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Վրք. ոսկ.։)
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
to cover, to veil, to mask, to palliate;
to pretend.
Առաջին ծնունդն ի վեր է քան զժամանակս. ծածուկ է եւ վերջինս յամէ, եւ պատրուակեալ ընդ կուսական մատանեաւն. (Եփր. ծն.։)
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
Շնորհեաց մեզ ընդ երկնայինս պարել զհոգեղէն զպարս. (Պտրգ.։)
Դիպեսցիս պարու մարգարէից։ Եւ ահա պար մարգարէից ընդառաջ նորա. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ. 5. 10։ Որ եւ ի ՟Բ. Թագ. ՟Ղ. 13. Դնի՝ Դաս պարուց։)
Զարմասցի ոք ընդ իմաստասիրացն ամենագեղեցիկ յօրինեալ պարս. (Պիտ.։)
Աշխարհ է բաղկացութիւն յերկնէ եւ յերկրէ, եւ որ ի մէջ սոցուն պար առեալ են զմիմեանց բնութիւնք։ Եթերն զայսոսիկ աստուածայինս պար առեալ լինի մարմինս։ Ներքին ծով՝ պար առնու ի ծոց իւր զգաւառս մեծագոյնայ։ Միագունդ պարառեալ՝ զնեհակացն միաբանութիւն ընդ միմեանս խառնէ. (Արիստ.)
to spread an odour everywhere.
Շուրջանակի ընդ ամենայն կողմն բուրել.
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Ոչ ամենայն աստուածայինքն ընդ մերով գիտութեամբ պարագրի։ Ըստ միոյ մասին պարագրել. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
Ո՛չ կարէ պարագրիլ. եւ արգելել աստուած ընդ տեղեաւ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ընդ հարկաւ եւ ընդ սկզբամբ պարագրեն զգերագոյնն քան զհարկ եւ զսկիզբն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թէոդիտէ զնա՝ հետեւակ չորքոտանի, եղջերաբոյս, կճղակաւոր, բչողական. որ լինի ընդ ձեռն պարագրութեան արջառ ճշմարտութեամբ, եւ ոչ արծուի. (Խոսրովիկ.։)
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
Զարծուին պարագրէ՝ հետեւակ չորքոտանի ... որ լինի ընդ ձեռն պարագրութեանն՝ արջառ ճշմարտութեամբ, եւ ոչ արծուի. (Խոսրովիկ.։)
to gird oneself.
Գոտեւորիլ. գոտի ածել ընդ մէջ.
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
Յուլիանոս՝ իբրեւ զկայծակն ինչ պարածածկեալ ընդ յարդիւ՝ թագուցեալ ունէր զկռոցն մոլորութիւն. (Ճ. ՟Բ.։)
partner, fellow-dancer;
of the same company.
Այսօր պարակից եղեալ վերնոցն որդիք նոր սիոնի։ Սուրբ հարսանեացն այն հայցեցէք ընդ ձեզ լինել մեզ պարակից. (Շար.։)
ballet-company;
chorus;
association, fellowship.
cord, rope, cable;
—ք, cordage, ropes;
— կտաւուց, clothesline;
— նաւու, shrouds, ship's cable.
Չափեաց զնոսա պարանօք, եւ գառացոն զնոսա յերկիր։ Առցէ ամենայն ՟Ի՟Եալ քաղաքին այնմիկ պարանս, եւ քարշեպարանոսա։ Ձգեն զմեղս իւրեանց իբրեւ պարանաւ։ Խզեցան պարանք քո պարահինիս։ Դի՛ր զհին կապերտսդ եւ զբուրգսգ ընդ անթովք ձեռաց քոց ի ներքոյ պարանացդ։ Ձգեցին զնա պարանօքն, եւ ալիք։
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
Զուլենիսն ագոյց ի վերայ մերկապարանոցի նորա։ Լուծցես զլուծ նորա պարանոցէ քումմէ։ Անկաւ ի վերայ պարանոց նորա եւ համբուրեաց զնա։ Արկ մարգրակոցկի ի պարանոց նորա։ Զմանկունսն պարանոցէ մարցն կախէին։ Եթէ դու՞ յանգուցի ձիոյ զօրութիւն, եւ զգեցուցեր զրահ ընդ պարանոցաւ նորա. (Եւն։)
Ներքին ծով ըստ նեղ գնացից ի պարանոցս դարձեալ։ Ընդ նեղ եւ ընդ երկայնաձիգ անցանելով պարանոց, եւ դարձեալ վերստին լայնանայ. (Արիստ. աշխ.։)
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
Տու՛ր պարապ անձին քում կանխել ընդ ձեռնադրւթեամբքն. (Կոչ. ՟Ա։)
Ետես զնոսա պարապս, եւ ասէ. ընդէ՞ր ոչ աշխատիք. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Ը։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
Սիրեաց զիս որպէս զորդի իւր եւ պարապեաց ամենայն խորհրդոց իւրոց մինչեւ նախանձել ընդ իս աշակերտակցացն իմոց. (Շիր. յղ. անձին.։)
Միայն հոգեւորացն պարապել. (Շ. ընդհ.։)
cf. Պարագլուխ;
dancing-master.
Որպէս ի պարի պարապետին սկսանելով՝ ընդ նմին մակահնչէ պարն ամենայն։ Ի կառս կառավարն, եւ ի պարուպարապետն. (Արիստ. աշխ.։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
Ընդ տեսիլս եւ ընդ կրթութիւնս բնութեան պարապեցուցեալ զինքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)