Entries' title containing ա : 10000 results

Անիծեմ, եցի

va.

cf. Անիծանեմ.

· Calfa

NBHL (5)

Զի՞նչ անիծեցից, զոր ոչ անիծանէ Աստուած. (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 8։)

Եւ ոչ զօրն իւր անիծեաց. (Նար. ՟Ի՟Թ։)

Ընդէ՞ր զթզենին անիծեցեր. (ՃՃ.։)

Յայնցանէ էիք՝ զորս անիծէիք։ Անիծեսցէ Տէր Յիսուս։ Անիծեցին եւ արտաքսեցին. (Մագ.։)

Մի՛ անէծք ընդ անիծողսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Անիծապարտ

adj.

worthy to be cursed;
cf. Անիծակուռ.

· Calfa

NBHL (2)

Պարտաւոր անիծից. պատճառ եւ ընդունակ անիծից.

Վշտացելոյ անիծապարտ մօրն՝ սփոփիչ քաւութեան. (Նար. կուս.։)


Անիծեալ

adj.

cursed.

· Calfa


Անիմայ, ից

cf. Անիմաստ.

· Calfa

NBHL (9)

μή νοοῦν, ἁνόητος. non intelligens, insanus. Որ չիմանայ եւ չառնու ի միտ. անմիտ. տխմար. ահմագ. սէօզ ազնամազ.

Ասեն, թէ անիմայիցն վայրապար աւանդեն զսրբազանսն աւանդութիւնս. (Դիոն. եկեղ.։)

Անիմայք էին ամենեւին, եւ ոչ ունկն դնէին ասացելոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)

Ճշմարտութեանն անիմայք. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Եղեն անիմայք եւ ապերախտք. (Ոսկ. գծ.։)

Ո՛վ կոյրք եւ անիմայք. (Հ=Յ.։)

Զխնդրողսն յԱստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ. (Ոսկիփոր.։)

Առանց իմանալոյ. անբանաբար.

Անիմայ զօրէն տղայոց ի մէջ ումանցս դանդաչէք. (Երզն. մտթ.։)


Անիմանալի, լւոյ, լեաց

adj.

unintelligible, inconceivable, incomprehensible.

· Calfa

NBHL (10)

ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.

Որ անիմանալիդ ես յէութեան։ Որ դասուց երկնաւորաց անիմանալի. (Շար.։)

Անըմբռնելի, անիմանալի, անճառելի. (Նար. եւ այլն։)

Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.

Անիմանալի պարգեւ. (Խոսր.։)

Հնարք անիմանալիք։ Ընտրութեամբ անիմանալեաւ. (Նար.։)

Հնար իմանալոյ զանիմանալին ոչ այլ ինչ է, բայց հաւատալ ասացելոցն ի Գիրս Սուրբս. (Շ. ընդհ.։)

Իբր անծանօթ. անյայտ. պէլիրսիզ.

Յանիմանալի տեղւոյ գայցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)

Զոր լուեալ մարդկան՝ անիմանալեօք մտօք՝ յայլ եւ այլ իրս իմանային, (Նար. երգ.) կա՛մ է անիմայ, չիմացօղ. եւ կամ մթին եւ անյայտ մտօք։


Անիմանալիութիւն, ութեան

s.

unintelligibility;
incomprehensibility.

· Calfa


Անիմաստ, ից

adj.

foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.

· Calfa

NBHL (20)

ἅσοφος, παράφρων. insipiens, demens. Հեռի յիմաստութենէ. անմիտ. անխոհեմ տգէտ. իբր անբան. անխելք. ագըլսըզ ֆիքիրսիզ, սէֆիհՇ

Մի՛ իբրեւ անիմաստք, այլ իբրեւ իմաստունք. (Եփես. ՟Ե. 15։)

Զիա՞րդ ոչ են յոյժ ամբարիշտք եւ անիմաստք, որք արարած ասեն զորդի. (Կիւրղ. գանձ.։)

Անիմաստիցն այրիչ վտակքն. (Ագաթ.։)

Անիմաստից անձինք։ Ի ձեռն անիմաստիցն. (Մագ. ՟Լ։)

Միջնորդ անիմաստ։ Անիմաստին յառաքինութիւնն՝ պատահէ հպարտանալ. (Լմբ. ատ.) եւ (Լմբ. սղ.։)

Իբր անբան. անզգայ. անիմայ. ἅλογος. ratione carens.

Այնպիսի իսկ են միշտ անիմաստացն ոգիք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)

Առնել զբանաւոր արարածն ի մէջ անբան անխօս՝ անիմաստ արարածոց. (Ագաթ.։)

Արեգակն տարր է անիմաստ. (Լմբ. սղ.։)

Երգեսցե՛ս մի՛ անիմաստ լեզուաւ միայն, այլ ի միտս քո. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Եւ յիմարական. տխմարական. անխորհուրդ.

Զանիմաստ պատուհաս մահու յանձինս կրեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 12։)

Զյիմար եւ զանիմաստ յարձակմունսդ ընկրկեա՛։ Ո՛չ անիմաստ է գիտութիւն. եւ եթէ ոչ անիմաստ է, իմաստական է. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Անիմաստ կարծեօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)

Անիմաստ պատճառս յօդեն ընդդէմ ճշմարտութեանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)

իբր անիմանալի. ի վեր քան զմիտս.

Ի ճշմարտութիւնն հաւատացեալք, զի անհաս է եւ անիմաստ (թերեւս՝ անիմաց). (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)

ՅԱՆԻՄԱՍՏՍ. Առանց իմանալոյ. յանզգայս.

Ինքեանք յանիմաստս առ խարխափս եկին ածին ի դուրս սրբոյն. (Բուզ. ՟Դ. 11։)


Անիմաստասէր

adj.

that does not love wisdom, ignorant;
unphilosophical.

· Calfa

NBHL (6)

Սակս ոչ խնդրողացն զսա անիմաստասիրաց անձանց. (Մագ. ՟Լ։)

Զանիմաստասէր բարս առաջնոցն մերոց. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Անիմաստասէր բարուցն անխորհրդութիւն. (Արծր. ՟Ա. 15։)

Զեպիկուրեայ զանիմաստասէր հեշտութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)

Անիմաստասէրք՝ հոտոտելիք եւ ճաշակելիք, յաղագս կելոյն միայն եղեալք։ Ծանր է եւ անիմաստասէր իմն հրամանդ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)

ἁφιλόσοφος. Օտար յիմաստասիրութենէ՝ անձն կամ գործ. իմաստութիւն չսիրօղ, իմաստութենէ դուրս.


Անիմաստասիրութիւն, ութեան

s.

folly, senselessness, absurdity.

· Calfa

NBHL (2)

Զախորժելի բաղձանս կերակրոցն յանյագութիւն գալ հասանել, եւ յանիմաստասիրութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)

Պակասումն եւ օտարութիւն յիմաստասիրութենէ.


Անիմաստութիւն, ութեան

s.

cf. Անիմաստասիրութիւն.

· Calfa

NBHL (8)

Պակասութիւն իմաստութեան, եւ անիմաստն գոլ. անմտութիւն. տգիտութիւն. անխոհեմութիւն. անխելքութիւն. ագըլսըզլըգ. ահմագլըգ.

Եւ այս ոչ նախանձու միայն եւ ժպրհութեան է, այլ՝ յետին անիմաստութեան. (Ոսկ. յհ.։)

Անիմաստութեան հաւաստի ցուցումն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Ո՛չ անիմաստութիւն վարկցուք. (Փիլ.։)

Չի՛ք ի նմա անիմաստութիւն եւ նենգութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Գիտեմ եւ ես զանիմաստութիւն անձին իմոյ. (Փարպ.։)

Յորոց անիմաստութենէ գրեանք աշխարհիս ի պարսից այրեցան ... Մեզ մեղադրանքն վասն անիմաստութեանն։ Եւ մեք վասն անիմաստութեանս հաւանիմք եւ կորնչեմք. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)

Փոփոխումն ի տեղեաց կամ ի տերանց՝ ոչ զխելս ուսուցանէ, եւ ոչ զանիմաստութիւն բառնայ. (Ոսկիփոր.։)


Անիմաց

adj.

incomprehensible;
insensible.

· Calfa

NBHL (9)

Չիմացօղ. անիմայ. անիմաստ.

Անիմաց եղեալ՝ հաւասար անասնոց գտաւ. (Խոսր.։)

Բերի ընդ աշխարհական զբաղմանցս խաւար՝ անիմաց ի լուսոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ժղ.։)

Անիմանալի. որ ի վեր է քան զմիտս.

Անիմաց է յամենայն արարածոց. (Ագաթ.։)

Անիմաց յամենայն իմացականացս մնացեալ. (Ասող.։)

Հրեշտակաց անիմաց է. (Խոսր.։)

Զանտեսն աչաց, եւ զանլուրն ականջաց, եւ զանիմացն սրտից. (Տօնակ.։)

Զգալուստ քրիստոսի ոչ անիմաց եղեալ. (Աթ. սղ.։)


Անինչ, ընչի, ից

adj. s.

pennyless, poor;
nothingness

· Calfa

NBHL (11)

Ոյր ոչ գոն ինչք՝ գոյք՝ մեծութիւն. չքաւոր. աղքատ. անստացուած. բան չունեցօղ. ֆագըր, ֆուգարէ, եօխսուլ. ἁκτήμων, ἅπορος. inops, pauper.

Եթէ չկարիցես անինչ եւ առանց կարասւոյ լինել, տաջի՛ր աղքատաց յընչիցն զոր ունիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)

Միայնակեաց անինչ՝ ըմբիշ է մերկ. (Նեղոս.։)

Անինչ կրօնաւոր՝ տէր է տիեզերաց. (Կլիմաք.։)

Անինչ վասն այն պարտ է լինել, որպէս զի փափաքս ազատեսցի յաշխարհէ, եւ ի վեր յառեսցի. ապա թէ ոք անինչ է, եւ անդր ոչ փափաքէ, նանիր աշխատի. (Լմբ. սղ.։)

Ո՞ւր է պակասութիւն անընչիդ եւ աղքատիդ. (Մանդ. ՟Դ։)

Անընչին ոչ հակառակել ընդ փարթամին. (Պիտ.։)

Առանց ընչից.

Ի մանկութենէ իւրմէ անինչ եւ միայն ընթանայր. (Վրք. հց. ՟Է։)

ԱՆԻՆՉ. Որ չէ ինչ. ոչինչ. անգոյ.

Սովոր ես զանինչսն յինչ ածել, եւ յոչնչէ ի լինելութեան արարածոցս. (Ագաթ.։)


Անյաջող

adj.

unfavourable, unlucky, unfortunate, disadvantageous.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՅԱՋՈՂ ԱՆՅԱՋՈՂԱԿ. Ոչ յաջողեալ. անյարմար (անձն, կամ իր).

Անյաջող ի զինուորութեան. (Մխ. դտ.։)

Ինձ յաջողեալ էր ընթացք պատուիրանացն, եւ ոչ անյաջող. (Լմբ. սղ.։)

Ընտրէր զճահաւորն, եւ զանյաջողակս առ իմաստասիրութիւն. (Նոննոս.։)


Անյաջողակ

adj.

cf. Անյաջող;
awkward, incapable.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՅԱՋՈՂ ԱՆՅԱՋՈՂԱԿ. Ոչ յաջողեալ. անյարմար (անձն, կամ իր).

Անյաջող ի զինուորութեան. (Մխ. դտ.։)

Ինձ յաջողեալ էր ընթացք պատուիրանացն, եւ ոչ անյաջող. (Լմբ. սղ.։)

Ընտրէր զճահաւորն, եւ զանյաջողակս առ իմաստասիրութիւն. (Նոննոս.։)


Անյաջողակութիւն, ութեան

s.

unskilfulness, awkwardness.

· Calfa


Անյաջողութիւն, ութեան

s.

unfavourableness, unfortunateness, disadvantage.

· Calfa

NBHL (5)

Անյաջող. եւ Անաջողակի. տարադէպ.

Եթէ կամիս, եւ ես ստեմ յաղագս նորա անյաջ եւ փցուն. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Չյաջողելն. անյարմարութիւն. վրիպականութիւն. տկարութիւն.

Մահկանացու անյաջողութեան վրիպակ, այսինքն է մտաց քուն. (Փիլ. ել.։)

Ցանկասիրութեանն անյաջողութիւն. (Սկեւռ. աղ.։)


Անյաջորդ

adj.

without successour, — succession;
unchangeable.

· Calfa

NBHL (3)

Ոյր չգուցէ յաջորդ, կամ փոխանակ. անփոփոխ. անպակասելի. անանց. մշտատեւ.

Անյաջորդ իշխանութիւն. կամ բնակութիւն, մեծութիւն, կեանք. (Իգն. Նար. ՟Հ՟Ե։ Մխ. դտ.։ Իսկ յասելն,)

Յանյաջորդն ծերութեան զուարճանալով ի մանկութիւն։ Զանյաջորդն նուազութեան սեղանաւորէ լիութեան սեղան. (Սկեւռ. ի լմբ.) իմա՛. անյաջորդելի ի ծերութենէ, ի նուազութենէ։


Անյատակ

adj.

bottom-less;
very deep.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր յատակ չիք կամ չերեւի առ խորութեան. եւ Այն՝ որոյ ներքոյք կամ նստոյք այսինքն երաստանք վնասեալ եւ պակասեալ են. տիպսիզ.

Յատակք նորա առ քարինսն մնացին, եւ կոչեցաւ պերինթոս անյատակ. (Նոննոս.։)


Անյատակելի

cf. Անյատակ.

· Calfa

NBHL (2)

Անյատակելի անդունդք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Զորոյ չէ մարթ գտանել զյատակ. խոր յոյժ. տիպսիզ.


Անյատուկ

adj.

improper.

· Calfa


Անյարդար

adj.

unpolished, unfurnished, unprovided, unprepared, out of order;
hard, cold, raw;
կին —, slut.

· Calfa

NBHL (3)

ἅρρηθμος. incomptus, dissonans. Ոչ յարդարեալ. անհարթ. անզարդ. անշուք. չի շտկըտած, չկոկած.

Զանդունդս անյարդարս. (Ագաթ.։)

Ողջացուցանէ, զանյարդարն ի մեզ յարդարմամբ ըմբերանելով. (Փիլ. բագն.։)


Անյարիր

adj.

that cannot rise.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

տե՛ս Յառնել։

NBHL (8)

Իբր Անյարական. չյարուցեալ. անյառնելի. անկանգնելի. որ չկարէ յառնել յոտս.

Կիսամեռք՝ անյարիրք անկեալ դնէին. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ոչ գարշապարաւ ոտին վարեցաւ, զի անյարիր էր։ Անյարիր առն. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ծ՟Ը։ Իսկ Ոսկ. եփես. ՟Ի.)

Մի՛ ասասցէ կինն ցայրն, անյարիր, ապաժաման եւ վատ եւ քնած, չես այր, չես մարդ. յն. լոկ, անայր կամ անմարդ։

Կամ որպէս Այն ինչ՝ յորմէ չլինի յառնել.

Առ քունս անյարի։ Յանկումն անյարիր. (Նար. ՟Ղ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)

Անյարիր. անյառնելի. (Լծ. ուղիղ դրէ ի ՟Ղ՟Գ.)

Անյարիր. անյարմար է քունն բանականի։ (՟Ղ՟Բ. ոչ ի դէպ.)


Անյարկ

adj.

shelterless, without roof, houseless.

· Calfa

NBHL (9)

ἅστεγος. non tectus, sine tecto. Ոյր չգուցէ յարկ բնակութեան. անտուն. բացօթեագ. տուն տեղ չունեցօղ.

Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո. (Ես. ՟Ծ. 7։)

Զանյարկս ընդ յարկաւ ածել. (Մանդ. ՟Զ։)

Ոչ յարկեալ. անծածկոյթ. ուր չկայցէ յարկ. բացօթեայ. ծածք չունեցօղ, վրան բաց.

Ի ստորուստ զօրէն անհիմն տան, եւ ի վերուստ բռնութեամբ օդոյն իբրեւ զանյարկս վտանգէ. (Պիտ.։)

Յանյարկ տեղիս. (Բուզ. ՟Դ. 5։)

Առանց յարկի. ի բացի կալով.

Յաւուրս սառնամանեացն անյարկ անցուցանէր. (Ճ. ՟Բ.։)

Անյարկ արտաքոյ ուրեք. (Արշ.։)


Անյարմար

adj.

incongruous, unsuitable, unbecoming, not appropriate;
unskilful, insufficient, incapable.

· Calfa

NBHL (12)

(որ եւ յն. անա՛րմօսդօս) ἁνάρμοστος, ἁνακόλουθος. haud congruens, incompositus, ineptus, impar. Ոչ յարմար. անդէպ. տարադէպ. եւ Անմիաբան. ոչ ներդաշնակեալ. անհամեմատ. ույմազ, ուսլուպսուզ, միւնասիպէթսիզ.

Անյարմար է վասն զօրութեան մարմնոյն՝ կերակրոյ բաղձալ, եւ նովիմբ դարձեալ կերակրովքն պատերազմել ընդ մարմնոյ. (Բրս. հց.։)

Կարի իմն անյարմար թուէին նմա երգ բանիցն. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Որոյ անկարելի էր եւ անյարմար. (Յհ. կթ.։)

Ոչ եթէ անյարմար է առաջին ասցելոցդ, այլ կարի միաբան. (Լմբ. սղ.։)

Յանյարմարն առ նա կարծեցեալ զսաղմոսին բարեբանութիւն։ Ի յասել զանյարմարսն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Բ։)

Կամ իբր Անյարդար. անկազմ. անշուք. անկարգ. որ եւ ἅτακτος.

Անյարմար զգայութեանցն տանել տարազարդութիւն. (Պիտ.։)

Զանյարմարսն յարմարէ պէսպէս յօրինուածովք. (Յճխ. ՟Զ։)

Զանյարմար մարտսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)

Եւ իբր Ոչ յարմարեալ ի մարդկային արուեստէ.

Անեղական եւ անյարմար պասրկական հաւն այն զբազմորակ փետուրս իւր բերէ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)


Անյարմարագիր

adj.

that writes in an unbecoming manner;
indecently written.

· Calfa

NBHL (8)

Եւ Անյարմար. անճահ. անմիափան. օտար. անտեղի.

Անյար ի վնասակար ցանկութիւնս. (Յճխ. ՟Ժ։)

Որ ոչ յարի. անկցորդ. հեռի.

Հայր յորդւոյ եւ ի հոգւոյ առաքեալ անուանիլ անյա՛ր էր. (Ոսկիփոր.։)

Ոչինչ անյար այսոցիկ ճանաչի. (Անյաղթ բարձր.։)

Ամբարտաւանութիւն անյար եւ լի անամօթութեամբ. (Ոսկ. գծ.։)

Անյարմարապէս գրօղ կամ գրեալ.

Անյարմարագիր անձին յուսադիր. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)


Անյարմարութիւն, ութեան

s.

incongruity, impropriety;
incapacity, insufficiency.

· Calfa

NBHL (5)

(լծ. յն. անարմօսդի՛ա). ἁναρμοστία. incongruentia. Պակասութիւն յարմարութեան. անմիաբանութիւն. անհամեմատութիւն. անդաշնակաւորութիւն. անզուգութիւն. ույկունսուզլուգ.

Առ ի լինել անյարմարութեան՝ բաւական է եւ մի աղի (քնարին) փոփոխել. (Սահմ. ՟Գ։)

Յարմարութիւն երկական է, որպէս դարձեալ անյարմարութիւն՝ քակտման եւ ապականութեան գոյ պատճառք։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ. լին.։)

Անյարմարութեամբ եւ վրիպանօք լցեալ է բանս. (Պիտ.։)

Անյարմարութիւն բանից. (Լմբ. սղ.։)


Անյաւ

adj.

infinite, interminable.

· Calfa

NBHL (2)

ἅπειρος. infinitus. Անաւարտ. անվախճան. անբաւ. անեզրական.

Անյաւ քննութիւնք, կամ զօրութիւն, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութիւն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։) (Անան. եկեղ։)


Անյեղ

adj.

immutable, unchangeable, constant.

· Calfa

NBHL (7)

ἅτρεπτος. immutabilis, invariatus, constans. Անյեղլի. անյեղյեղ, անյեղյեղուկ. անյեղաշրջելի. անյեղափոխ. որ չընդունի զյեղումն կամ զայլայլութիւն. անփոփոխ. անայլայլելի. անշրջելի. անյողդողդ. հաստատուն. տէյիշմէզ, թէզայիւր պուլմազ.

Այլքն ամենայն յեղուն, բայց միայն ինքն (աստուած) անյեղ եւ անփոփոխ է ... Ամենայն ինչ եղանելին հարկաւոր է յեղումն ընդունել, որպէս աստուծոյ անյեղն գոլ։ Անյեղ եւ անմէտ խորհրդով. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)

Անյեղ կարգին հպատակք եղեալ. (Դիոն. երկն.։)

Անյեղ հպաւորութիւն. (Լմբ. էր ընդ.։)

Մնացին անյեղ. (Նիւս. բն.։)

Անյեղ եւ հաստատուն պահեսցէ. (Պիտ.։)

Անապական եւ անյեղ պահին. (Արիստ.) յն. անեղ կամ անծին։


Անյեղլի

cf. Անյեղ.

· Calfa

NBHL (3)

Անփոփոխելի եւ անյեղլի։ Զփոփոխելիսն կարծեացեալ անյեղլիս գոլ եւ անփոփոխելիս. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)

Անյեղլի կնիք. (Նար. ՟Գ։)

Մի՛ դարձեալ այլայլեալ երեւութասցի զաստուածութիւն, քանզի անյեղլի է եւ անմահ. (ծն։)


Անյեղյեղուկ

cf. Անյեղ.

· Calfa

NBHL (6)

Անյեղ. անյեղափոխ. ἅτρεπτος, ἁτρέπτως. immutabilis, constans, immutabiliter, constanter.

Անյեղյեղ կայ մնայ։ Անյեղյեղ հաստատուն կայցէ մնայցէ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

cf. անյեղյեղ. գրի եւ ԱՆՅԵՂԵՂՈՒԿ.

Անյեղյեղուկ եւ անփոփոխ եւ անայլայլուկ։ Անխոտոր եւ անյեղյեղուկ առողջութեամբ։ Ինքն անշարժ եւ անյեղյեղուկ եկաց մնաց միշտ։ Անապական եւ անյեղյեղուկ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)

Այնմ որ յաւէտաշարժն է՝ զանյեղյեղուկն, իսկ անշարժին զյեղյեղումն գործեաց։ Որ է անշարժ եւ անյեղյեղուկ. (Նիւս. կազմ.։ Անյաղթ պերիարմ.։)

Հրեշտակք՝ լերինք կոչին եւ ի դաւթէ վասն մշտնջենաւոր եւ անյեղյեղուկ բնութեանն. (Լմբ. առակ.։)


Անյեղաբար

adv.

immutably.

· Calfa

NBHL (3)

Ի կուսէ անյեղաբար ծնայ։ Լոյս անյեղաբար թափեալ. (ՃՃ.։)

Անյեղաբար խարսխեալ. (Նար. մծբ.։)

Որ եւ ԱՆՅԵՂԱՊԷՍ. ἁτρέπτως. immutabiliter. Անփոփոխապէս. առանց այլայլութեան կամ յեղափոխութեան.


Անյեղապէս

adv.

cf. Անյեղաբար.

· Calfa

NBHL (4)

Անյեղապէս ծնեալ աստուած յաստուծոյ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)

Միացար մարմնով յարգանդի կուսին՝ անյեղապէս գոլով։ Նկարագիր անյեղապէս ի ծառայական խոնարհի պատկեր. (Շար.։)

Յարդարել ըստ իմում յեղանակի անյեղապէս. (Մագ. լ։)

Զմի եւ զնոյն անյեղապէս պատմեն. (Սկեւռ. յար.։)


Անյեղաշրջելի

cf. Անյեղ.

· Calfa

NBHL (4)

Մարմնացեալ եւ մարդացեալ անյեղաշրջելի բնութեամբ. զի ես նոյն եմ ասէ, եւ ոչ փոփոխիմ. (Ոսկիփ.։)

Անյեղաշրջելի գիտութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Թ։)

Յամբծութիւն բարուցս անյեղաշրջելի մնամ. (Լմբ. սղ.։)

(Պռօսխումէն, բառ յն) եդեալ ի մերս անյեղաշրջելի (այսինքն անփոփոխ, կամ առանց յեղլոյ ի հայ բարբառ) (Լմբ. պտրգ.։)


Անյեղափոխելի

cf. Անյեղ.

· Calfa

NBHL (12)

ԱՆՅԵՂԱՓՈԽ ԱՆՅԵՂԱՓՈԽԵԼԻ Անյեղ. անփոփոխ.

Մանկութիւն, պարզութիւն անյեղափոխ՝ զոր ունէր ադամ. (Կլիմաք.։)

Անյեղափոխ յառաջ բերէ բնութեանն զօրութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

Անյեղափոխ է ունակացեալ. (Սանահն.։)

Բանակետղ ընկալցի անյեղափոխելի. (Մագ. լ։)

Անյեղափոխելի պատուիրանք, կամ կիրք. (Մաքր. նշ. եկեղ։) (Պիտ.։)

ԱՆՅԵՂԱՓՈԽ ԱՆՅԵՂԱՓՈԽԵԼԻ Անյեղ. անփոփոխ.

Մանկութիւն, պարզութիւն անյեղափոխ՝ զոր ունէր ադամ. (Կլիմաք.։)

Անյեղափոխ յառաջ բերէ բնութեանն զօրութիւն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

Անյեղափոխ է ունակացեալ. (Սանահն.։)

Բանակետղ ընկալցի անյեղափոխելի. (Մագ. լ։)

Անյեղափոխելի պատուիրանք, կամ կիրք. (Մաքր. նշ. եկեղ։) (Պիտ.։)


Անյեղութիւն, ութեան

s.

immutability.

· Calfa

NBHL (2)

Անփոփոխութիւն. անայլայլութիւն.

Անյեղութեամբ եւ անշփոթութեամբն. (Ասող. ՟Գ. 21։)


Անյերկուանալի

adj.

indubitable.

· Calfa

NBHL (4)

ἁναμφίβολος, ἁναμφισβήτητος. indubius, certissimus. որ եւ գրի ի յետնոց՝ ԱՆԵՐԿՈՒԱՆԱԼԻ. Անտարակոյս. աներկբայ. հաւաստի. շիւպհէսիզ, սահիհ.

Անյերկուանալի էր վկայութիւնն։ Այսպէս եւ զնորայն ասէ զվկայութիւնն։ Ի մահուանէն՝ անյերկուանալի զյարութիւնն եցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29. 35։ ՟Բ. 14։)

Մարմինն՝ աստուծոյ էր անյերկուանալի։ Եթէ աներկուանալի կալցես զայս բան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

Հարկաւոր է՝ առ վերակացուս մեր հաւատս ամենեւին աներկուանալիս ունել. (Կլիմաք.։)


Անյիշաչար

adj.

that easily forgives, that does not bear malice.

· Calfa

NBHL (3)

Անոխակալ եւ անյիշաչար տէր. (Ժմ.։)

Առ քո անյիշաչար բարերարութիւնդ. (Գանձրն.։)

որ եւ ԱՆՉԱՐԱՅՈՒՇ. ἁμνησίκακος. injuriae immemor. Որ ոչ յիշէ զառ ինքն եղեալ չարիս. անոխակալ.


Անյիշաչարութիւն, ութեան

s.

forgiveness, amnesty, pardon.

· Calfa

NBHL (3)

Զանյիշաչարութիւնն աստուծոյ քարոզեսցէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)

ἁμνησικία. injuriae oblivio. Անոխակալութիւն. ներողամտութիւն.

Գնեա՛ դու զժամանակն զայն անյիշաչարութեամբ եւ հեզութեամբ։ Գոյ ճշմարտութեամբ անյիշաչարութիւն ի կրօնաւորսն. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Է։)


Անյիշատակ

adj.

forgotten;
immemorial.

· Calfa

NBHL (14)

ἁμνημόνευτος, ἅμνηστος, immemorabilis, immemoratus, oblivione deletus. Ոյր չիք յիշատակ. ի մոռացօնս եղեալ. անյիշելի. բնաջինջ. եատսըզ.

իբր Չյիշատակօղ. մոռացօղ. անյիշաչար. ἁμνήμων. immemor, obliviosus.

Զիա՞րդ լինիցին այսչափ մեղք անյիշատակ. (Կոչ. ՟Բ։)

Զիւր կարգեալ աստուածսն անյիշատակ առնել եւ ջնջել. (Ագաթ.։)

Անյիշատակ զամբարշտութեանս առնիցէ բերս. (Պիտ.։)

Յաւելուն, ողորմեա՛ ամենայն անյիշատակաց. ո՞վ է անյիշատակն, զոր դու յիշատակես. (Լմբ. պտրգ.։)

Անյիշատակ լինել յանցանացն. (Պտմ. աղեքս.։)

Անյիշատակ եղեալ մոռանայ զկենդանական կրիցն սովորութիւն. (Պիտ.։)

իբր Աննշան. անծանօթ.

Սոքա են՝ որ զբարեկարգութիւն քրիստոնէից ուղղեցին, եւ ոչ եթէ յանյիշատակաց ոք. (Լմբ. պտրգ.։)

Առանց յիշատակութեան. առանց մնալոյ յիշատակի.

Զորոյ եւ ո՛չ զառաքինութիւն առն պարտ է անյիշատակ թողուլ. (Նանայ. յռջբ։)

Անյիշատակ զբարձումն ի տեղեացն կրիցեն. (Պիտ.։)

Յանյիշատակաց կատարել զպատարագ. իմա՛, առանց ունելոյ զյիշելիք կամ զողորմութիւն. (Կանոն.։)


Անյիշատակութիւն, ութեան

s.

forgetfulness.

· Calfa

NBHL (6)

ἁμνηστεία, ἁμνιστία. oblivio, abolitio. Չյիշելն. մոռացօնք ո՛ր եւ է իրաց.

Երախտեաց անյիշատակութիւն. Զանցելոլցն անցից ընդ նոսա անյիշատակութիւն ի միտս արկանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 26։ ՟Ժ՟Թ. 4։)

Շնորհել զանյիշատակութիւն մեղաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Անյիշատակութիւն ակամայ յանցանաց տանն շնորհելով. (Փիլ. լին.։)

Անհնազանդութիւն հօր, եւ անյիշատակութիւն պատուիրանին. (Կլիմաք.։)

Տօն աստուծոյ՝ անյիշատակութիւն է ի չարեաց. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ.) իմա՛ դադարումն ի սպառ։


Անյիշելի, լւոյ, լեաց

adj.

immemorable.

· Calfa

NBHL (8)

Անյիշատակելի. մոռացեալ. առանց յիշելոյ.

Եւ ի մեռեալս անյիշելի. (Շ. եդես.։)

Գինի զահեղ դատաստանն անյիշելի թողու. (Յճխ. ՟Թ։)

Աստուած անյիշելի մոռանայ զմեղս մեր։ Զմտածմունս նորա կորուսցէ անյիշելի. (Ճ։)

Ի բաց լքանել անյիշելի մոռացմամբ զչարեացն գործելոց զվնասս. (Արծր. ՟Դ. 2։)

Զոր չէ օրէն յիշել. անարժան յիշման.

Որ անյիշելին է, փոքրն է յաչս իմ երեւեալ արկածք յանցանաց. (Բենիկ.։)

Հանել յանյիշելի ամրոցէն. որ եւ ԱՆՅՈՒՇ ԲԵՐԴ. (Խոր. ՟Գ. 55։)


Անյիշողութիւն, ութեան

s.

amnesty.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՆՅԻՇՈՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆՅԻՇՈՒԹԻՒՆ. ἁμνημοσύνη, ἁμνηστία. oblivio. Անյիշատակութիւն. եւ Անյիշաչարութիւն.

Հետեւեալ լինին անզգամութեանն՝ անուսումնութիւն, անհմտութիւն, անյիշողութիւն. (Արիստ. առաք.։)

Իբրեւ ի բանտ արգել եղեալ անյիշողութեամբ։ Պահեցաւ անյիշութեամբ որպէս ի բանդի. (Արշ.։)

Մոռացումն եւ անյիշութիւն (կամ անյիշողութիւն) առնիցէ հոգւոյ զախտաւոր բնութեանս շարժմունս. (Նիւս. կուս.։)

Յաւուր բարեաց անյիշութիւն չարեաց. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 27։)

Անզգայութիւն իրացն, եւ անյիշութիւն վերնոցն. (Կլիմաք.։)

Մեղաց անյիշութեամբ պատուեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Անյիշութեան արժանի եղեալ։ Ի կենացս ժամանակի դիւրաւ ընդունիցիմք քաւութիւն եւ անյիշութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ Սարկ. քհ.։)


Անյիշութիւն, ութեան

s.

cf. Անյիշողութիւն.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՆՅԻՇՈՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆՅԻՇՈՒԹԻՒՆ. ἁμνημοσύνη, ἁμνηστία. oblivio. Անյիշատակութիւն. եւ Անյիշաչարութիւն.

Հետեւեալ լինին անզգամութեանն՝ անուսումնութիւն, անհմտութիւն, անյիշողութիւն. (Արիստ. առաք.։)

Իբրեւ ի բանտ արգել եղեալ անյիշողութեամբ։ Պահեցաւ անյիշութեամբ որպէս ի բանդի. (Արշ.։)

Մոռացումն եւ անյիշութիւն (կամ անյիշողութիւն) առնիցէ հոգւոյ զախտաւոր բնութեանս շարժմունս. (Նիւս. կուս.։)

Յաւուր բարեաց անյիշութիւն չարեաց. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 27։)

Անզգայութիւն իրացն, եւ անյիշութիւն վերնոցն. (Կլիմաք.։)

Մեղաց անյիշութեամբ պատուեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Անյիշութեան արժանի եղեալ։ Ի կենացս ժամանակի դիւրաւ ընդունիցիմք քաւութիւն եւ անյիշութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։ Սարկ. քհ.։)


Անյողդողդ

adj.

unshakeable, firm, immovable.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՆՅՈՂԴՈՂԴ ԱՆՅՈՂԴՈՂԴԵԼԻ. Որ ոչն յողդողդի. անսասան. հաստատուն. անշարժ. դէփրէնմէզ, գավի, մամուր.

Որպէս թէ զանյողդողդ իրողութիւն կարծրագոյն գործարանաւ տնօրինել. (Յհ. իմ. ատ.։)

Կանգնեաց անյողդողդ ի յեօթանց սեանց. (Ճ. ՟Բ.։)

Գլխոյ առաքելոցն, անշարժ վիմանն, անյողդողդելի վիմին. (Ոսկ. ի պետր. եւ Ոսկ. յեղիա.։)

Անյողդողդելի հաւատով զնորայն հիմնացուցին զեկեղեցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Անյոյզ

adj.

inscrutable.

· Calfa

NBHL (2)

Զոր չէ մարթ յուզել, խուզարկել. անքննելի.

Զանյոյզ զանքնին ... զիա՞րդ քննել կարիցեմք, եւ գիտել զբարձրելոյն. (Ագաթ.։)


Անյոյս, յուսից, աց

adj. adv.

hopeless, desperate;
despaired of;
unhoped, unexpected;
desperately;
— առնել, to render hopeless;
— լինել, to despair, to give way to despair, cf. Յուսահատ լինել, cf. Յուսահատեմ, cf. Անյուսանամ.

· Calfa

NBHL (24)

ἁνέλπιστος, αὑελπίζων, ἁνηλπίσμενος. qui est sine spe, non habens spem, spe destitutus. Պակասեալ կամ անկեալ ի յուսոյ. որ ոչն յուսայ. որոյ ոչ գոյ յոյս. անօգնական. լքեալ. եւ յուսահատ. յոյս չունեցօղ. իւմիտսիզ. մէյուս.

ԱՆՅՈՅՍ ԼԻՆԵԼ. ἑξαπορέομαι, ἁπελπίζω. plane haesito, spem abjicio, ἁπογινώσκω, despero. Հատանել զյոյս, յուսահատիլ, յուսակտուր լինել. լքանիլ. յոյսը կտրել.

Անյոյսքն քննութեան մտաց՝ յուսալիք եղեն հաւատոցն. (Սանահն.։)

Անյուսից ես փրկիչ։ Լո՛ւր ձայնի անյուսացս։ Յազգ անյոյս եւ ի կոխեալ։ Անյոյսքն ի մարդկանէ լցցին ուրախութեամբ. (Յուդթ. ՟Թ. 16։ ՟Ժ՟Գ. 19։ Ես. ՟Ժ՟Ը. 2։ ՟Ի՟Թ. 19։)

Զանհանճարացն ճառել, զանյուսիցն. (Ոսկ. ես.։)

Որ զանյոյսսն յուսով նորոգէ ի յոյս կենացն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Է։)

Թուլացելոցն ի հաւատս եւ անյուսիցն. (Փարպ.։)

Առնել զկամս մտաց՝ անյուսից է, ըստ բանին առաքելոյ. (Բրս. հց. ՟Լ՟Դ։)

Տունկս անյոյս։ Ապշութիւն անյոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ. ՟Հ՟Թ։)

Մինչեւ անյոյս լինելոյ մեզ եւ ի կենաց. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 8։)

Անյոյս լեալ (առնուլ) յաղագս ամրութեանն. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)

Ոչ է պարտ անյոյս լինել. (Բրս. հց.։)

իբր Անյուսալի. զորմէ չկայր յոյս. անակնունելի. անհնարին.

Ազատեցեր յանյոյս վայրին. (Յիսուս որդի.։)

Զանյոյսս՝ որոց ոչ ակն ինչ կայր, արար վարդապետս որպէս զպօղոս. (Ոսկ. ես.։)

Որոց ուսուցանելն զնոյն անյոյս էր։ Տիրեաց մարմնովն, որ անյոյս էր։ Անյոյսքն լիցին հնարաւորք։ Զերծուցանէ յանյոյսն նեղութենէ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)

Նեղութիւն անյոյս եւ յանկարծակի. (Կլիմաք.։)

Անյոյս սովորութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անյոյս եւ աղէկարծում զօրութեան. (Փիլ. ել. ՟Բ. 24։)

Որ յուսով մեղանչէ, անյոյս կորնչի. (Սարգ.։)

Զբարեգործսն վարուք սգան անյոյս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

Ետուր ջուր առատութեան յայոյս (կամ յանյոյսս, կամ անյոյսս). (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 8։)

Որ անյոյսն յուսով հաւատաց. (Հռ. ՟Դ. 18։)

ἁνελπίστως. ex insperato, παρ’ ἑλπίδα, preater spem, որ եւ ԱՆՅՈՒՍԱԲԱՐ. Առանց յուսոյ, կամ արտաքոյ ակնկալութեան.


Անյուշ

adj.

forgotten;
— առնել, to bury in oblivion.

· Calfa

NBHL (6)

Անյուշ լինել առագաստի եւ հարսանեաց, եւ բերել զէն եւ պատերազմ. (Փիլ. սամփս.։)

Ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի, այլ եւ ո՛չ բնաւ գտեալ անյուշք՝ յապաղեալ մոռացաք ինչ. (Փարպ.։)

Անյուշ առնէր ի մտաց զայրւոյն եւ զորբոցն սուգ։ Յանյուշ մոռացումն երթայ։ Անյուշ եւ մոռացեալ են ի վերջնոցս մարդկան ազգէ. (Պիտ.։)

Անյուշ բերդ. (Խոր. ՟Գ. 35. եւ այլն։)

ἁμνήμων. immemor Որ ոչ պահէ յուշի. մոռացօղ. չյիշօղ.

Անյիշելի. մոռացեալ. ոչ արժանի յիշման. ἁμνημόνευτος. imemorabilis.


Անյուսագոյն

adj.

more or very desperate.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Անյուսալի. կարի անյոյս ինչ.

Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայն դիոյ առ կենդանութիւն մեզ անյուսագոյն. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)


Անյուսալի, լւոյ, լեաց

adj.

desperate, despaired of;
unhopeful.

· Calfa

NBHL (11)

Ամենեւին անհասանելին անյուսալի է եւ անձեռնարկելի։ Քաղաքաց, ազանց՝ անյուսալի փոփոխմամբք. (Ածաբ. ծն.։)

Ոսկրն ցամաքեալ անասնոյն անյուսալի էր, թէ ջուր ելցէ ի նմանէն. (Եղիշ. դտ.։)

Անյուսալի ամենեցուն զնա ի կենացս գիտել. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)

Ինձ մերժումն տարագրութեան անյուսալի։ Անյուսալի փրկութեան հոգւոյս. (Նար. ՟Ի. ՟Լ՟Ա։)

Անյուսալի խնամակալութիւն. (Իգն.։)

Պարիսպ մեղաց երիքովին, դըրամբք փակեալ անյուսալին, աղաղակաւ տապալեսցին. (Յիսուս որդի.։)

Անյոյս՝ ըստ ՟Ա նշ. չունօղ զյոյս. յուսաբեկ.

ἁέλπιστος. insperabilis. Ոչ յուսալի. անյոյս՝ ըստ ՟Բ նշ. յուսահատելի. եւ Անակնունելի. անկարծ.

Աստ եւ իմ անյուսալի եղեալ։ Անյուսալիս առնելով զմեզ. (Մագ. ՟Ի՟Ը. ՟Լ՟Գ։)

Տկար եւ անյուսալի խորհրդով. (Սկեւռ. յար.։)

Յոյս՝ անյուսալի անձին իմոյ լինի՝ անսահման քո ողորմութիւնդ. (Բենիկ.։)


Անյուսանամ, ացայ

vn.

to despair.

· Calfa

NBHL (10)

Անյոյս լինել. լքանիլ. թերահաւատիլ. չյուսալ.

Անյուսացեալք (յառողջութենէ հիւանդին) ողբան. (Մխ. ողբ. երեմ.։)

Ոչ ծուլացաւ, եւ կամ անյուսացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)

Նորա անյուսացեալ յինէն, առաւել եւս ի հերովդէէ անյուսացաւ. (Խոր. ՟Բ. 23։)

Ոչ ինչ յոյս ծննդեան յերկաքանչիւրսն խորհրդածեալ լինէր, այլ ամենայն ուստեք անյուսացեալք. (Կիւրղ. ղկ.։)

Անյուսացելոց հեծեալ հասանէ։ Ուրախութեամբ դարձուցանէ զանյուսացեալսն։ Ոչ անյուսացայց ի զօրագլուխն հաւատոյ. (Մագ. ՟Ձ՟Ա։)

Անյուսալի համարել, եւ լինել.

Անյուսացեալ զտեառնն գալուստ. (Սկեւռ. լմբ.։)

Անյուսասցի գիւտ ի յուսանել կամեցողացն. (Նար. երգ.։)

Այլ ոչ անյուսացեալք երբէք յիւրաքանչիւրն լինին օգտութենէ. (Պիտ.) հայի ի ՟Ա նշ. չ. այսինքն ոչ անյոյս լինին։


Definitions containing the research ա : 5914 results

Հրդեհեմ, եցի

va.

to burn, to kindle, to set fire to.

· Calfa

NBHL (6)

Կիզեալ հրդեհեաց ջրովն զողջակէզն. (Դամասկ.։)

Բնութիւնք հրդեհեալ հալիցին. (՟Բ. Պետ. ՟Գ. 13։)

Տոչորեալ հրդեհեցան։ Հալեալ հրդեհին։ Հագագին դուռն հրդեհեալ. (Յճխ. ՟Ի։ Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Ի՟Գ։)

Իսկ (Յայտ. ՟Թ. 17.)

Յակինթս հրդեհեալս ծծմբով. յն. յակնթայինս եւ ծծմբայինս։

καυσόω, φλέγω comburo, cremo. Հրով այրել. հրկիզել. փաղաղել. ծախել.


Հրդեհիչ

s.

incendiary.

· Calfa

NBHL (1)

Անիմաստիցն այրիչ վտակքն, եւ ողողիչք եւ հրդեհիչք, եւ տոչորականք. (Ագաթ.։)


Հրդեհութիւն, ութեան

s.

cf. Հրդեհումն.

· Calfa

NBHL (2)

Հեղեղօք ողողէ, եւ հրդեհութեամբ ի մասնէ բոցակէզ առնէ. (Արիստ. աշխ.։)

Պատուհասին հրդեհութեամբ. (Շ. յուդ. ՟Թ։)


Հրդեհումն, ման

s.

conflagration, burning, combustion;
inflammation.

· Calfa

NBHL (3)

Աւերումն աւանաց, եւ հրդեհումն շինուածոց. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Որ ոչ պակուցեալ կիզու առ ի հրդեհումն տոչորման. (Անան. եկեղ։)

Ոմն, եւ հրդեհմունք իւր. (Նար. ՟Զ։)


Հրեղէն, ղինի, նաց

adj. s.

of fire, fiery, igneous;
empyreal, celestial, spiritual, angelic;
—ք, the angels;
— երկինք, the Empyrean.

· Calfa

NBHL (9)

Հրեղէն վէմք. կամ պարիսպ, կառք, երիվրաք, զոհք. (Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 14. 16։ Զաք. ՟Բ. 5։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 15։ Յայտ. ՟Թ. 17։)

Հրեղէն սուր, կամ նետ։ Հրեղէն աղբիւր, գետք, տանջանք, որդունք։ Հրեղէն անիւք, կենդանիք, նետք. (Յճխ.։ Ժմ.։ Մանդ.։ Կոչ.։ Խոսր.։ Շ. հրեշտ.։)

Զշրթունս նոցա հրեղինօք զարդարեցեր լեզուօք. (Ճշ. ձ։)

Հրեղինօք լեզուօք։ Լեզուացն հրեղինաց. (Շար.։)

Որ ի հրեղէն աթոռ ընդ հօր ես բնակեալ։ Որ ի հրեղէն զօրաց երկնից. (Շար.։ եւ այլն։)

ՀՐԵՂԷՆՔ գ. Հրեշտակք.

Հաստիչ հրեղինաց. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)

Հոգեղինաց, հրեղինաց։ Հոգեղէնքս ընդ հրեղէնս. (Շար.։)

πυρινός igneus եւ καυστικός urens. Որ է ի հրոյ. հրաբուն. հրանիւթ. հրանուտ. հրային. հրացեալ. հարտեսակ. կրակէ, կրակի նման, կրակ կտրած.


Հրետ, ից

s.

cannon, gun, piece of ordnance;
հաստարան —ի, carriage;
գնդակ —ի, (ռումբ), cannon-ball;
— պղնձի, a bronze cannon;
փոշի —ի, gunpowder;
արձակմունք —ից, cannon shot;
cannonade;
բոմբիւն —ի, report of a cannon;
cf. Հնչիւն;
cf. Թնդիւն;
cf. Հնչեմ;
արձակել —ս, to fire off, to fire or discharge a gun, to cannonade;
անգործ առնել զ— թշնամւոյն, to dismount a gun;
թնդայ, որոտայ —ն, the artillery thunders.

· Calfa


Հրէութիւն, ութեան

s.

judaism.

· Calfa

NBHL (5)

Թողուլ զօրէնս հրէութեան. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Լքեալ հրէութիւնն յետնեալ. (Նար.։ ՟Ժ՟Գ։)

Քարոզէի զքրիստոնէութիւն եւ զհրէութիւն միանգամայն. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)

Ասէր առ հրէութիւնն (այսինքն առ հրէայս). (Ոսկ. ես.։)

ἱουδαϊσμός Հրէայ գոլն. հրէական ազգ, եւ բնութիւն նորա, սովորութիւն, օրէնք, կրօնք. տե՛ս (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 38։ Եսթ. ՟Ը. 17։ Գաղ. ՟Ա. 13. 14։)


Հրընկեցութիւն, ութեան

s.

cf. Հրձգութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Հրձգութիւն. հրացանութիւն. շանթ.

Շարժմանց ահագնից, եւ հրընկեցութեանց եղեալ ի բիւզանդիոն. (Խոր. ՟Գ. 52։)


Հրթիռ

cf. Հրատիկք.

· Calfa


Հրկիզութիւն, ութեան

s.

cf. Հրկիզումն.

· Calfa

NBHL (4)

որ եւ ՀՐԿԻԶՈՒԹԻՒՆ. Հրձգութիւն. հրով կիզուլն եւ կիզանիլն. հրդեհ. էրելը, էրիլը, կրակ.

Հրկիզութիւն շինուածոցն։ Հրկիզութեամբ առկայթեալ մաշէ։ Հրկիզութիւն տաճարին կամ քաղաքին։ Ելաք ի սոդոմայ, եւ փախեաք ի հրկիզութենէն. (Խոր. ՟Բ. 46։ Յհ. կթ.։ Նախ. տոբ. եւ Նախ. եզեկ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)

Խորտակէին եւ զնմանութիւն պայծառացեալ խաչին քրիստոսի, եւ հրկիզութեամբ բառնային ի միջոյ. (Ղեւոնդ.։)

Սերոբէ հրկիզութիւն թարգման։ Բոցեղինացն սրոբէից, եւ քրովբէականացն հրկիզութեանց. (Շ. բարձր.։ Անան. եկեղ։)


Հրկիզումն, ման

s.

burning, conflagration, fire.

· Calfa

NBHL (1)

Լցաւ ՟Հ ամ ի հրկիզմանէ տաճարին. (Նախ. ՟ա. եզր.։)


*Հրճհրճուկ

cf. Աճառ.

· Calfa


Հրճուիմ, եցայ

vn.

to be joyful, in a merry mood, to thrill with joy, to leap for joy, to be transported with joy, to shout for joy, to be overjoyed, to exult, to rejoice greatly, to be in a rapture of joy, to be beside oneself with joy.

· Calfa

NBHL (5)

Զուարճ լինել. զուարճանալ. զուարթանալ. ցնծալ. խայտալ. ուրախ լինել. խնդալ.

Հրճուի իւրաքանչիւրո ոք ի վաստակս ձեռաց իւրոց. (Խոսր.։)

(Անդաստան) ծաղկացն գունաւորութեամբ հրճուեալ։ Քաջուղէշ բուսակօք հրճուէի. (Պիտ.։)

Հրճուիմք այսօր մեք հոգեպէս. (Տաղ.։)

Ի տեսանելն զնա վաս իմ պատարագ ի վերայ սրբոյ սեղանոյն ... հրճուէի, եւ համբուրել փափաքէի. (Լմբ. սղ.։)


Հինգերորդ, աց

adj. adv. s.

fifth;
fifthly;
the fifth part.

· Calfa

NBHL (6)

Օր կամ որդի հինգերորդ։ Հինգերորդ մասն, ազգ։ Յամին կամ յամսեանն կամ յաւուրն հինգերորդի։ Ի հինգերորդս կամ յեօթներորդս ամսոց։ Պահքն չորրորդք, եւ պահքն հինգերորդք.եւ այլն։

Հաստատութիւնդ, զոր հինգերորդ տարր ասացին արտաքինքն. (Խոսր.։)

Չորրորդ՝ զի միտս առցես ... հինգերորդ՝ զի եւ այլն. (Շ. մտթ.։)

Չորիր՝ ստուգաբանութեան գիւտ. հինգերիր՝ համեմատութեան տեղեկութիւն։

Հինգերիր՝ ժէիւ, զայիւ, չայիւ. (Թր. քեր.։)

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ կամ ՀԻՆԳԵՐԻՐ. մ. πέμπτον quinto. իբր Հինգերորդաբար. հինգերորդ անգամ. հինկերորդ.


Հինգերորդեմ, եցի

va.

to contribute the fifth part of, to take up or give the fifth part of the fruits.

· Calfa

NBHL (3)

Հինգերորդեսցեն զարմտիս։ Հինգերորդել փարաւոնի. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 34։ ՟Խ՟Է. 26։)

Հինգերորդել հրամայէ զամենայն երամակս ձիոց եւ զանգեայս արջառոց. (Յհ. կթ.։)

ἁποπεμπτόω quinto, quintam partem solvo, vel exigo. Զհինգերորդ մասն ուրոյն հանել ի պէտս տրոց, վճարել, կամ պահանջել.


Հինգկնեմ, եցի

va.

to quintuple, to increase five fold.

· Calfa

NBHL (2)

Հնգիցս կամ հինգ անգամ կրկնել. հնգապատկել զմին.

Կրկնեաց ... զնոյն տեսիլ, եւ հինգկնեաց սպառնալեօք. (Ագաթ.։)


Հինգկրկին

adj.

folded in five.

· Calfa

NBHL (2)

Հնգիցս կրկնեալ կամ ծալեալ ի պատելն.

Եմիփորոն (պատրիարգի) հինգկրկին. (Լմբ. պտրգ.։)


Հինինումն, ման

s.

panting, shortness of breath.

· Calfa

NBHL (3)

Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)

Ձգելով ի կիտոսին քմաց զհինինումն շնչոյ. (Փիլ. յովն.։)

ἁναπνοή, ἅσθμα respiratio, exhalitus, asthma. Հինինալն. ստէպ տուրեւառ շնչոյ. հեծութիւն. հեւք.


Հինօր

cf. Հինօրեայ.

· Calfa


Հիպէս

cf. Որպէս.

· Calfa

NBHL (2)

Մակբայ՝ մարտակաց, եւ կամ ճշգրտութեան. ո՛րպէս, ո՛րգոն, հի՛պէս. (Թր. քեր.։)

Քանակին ոչինչ է ներհական. հիպարքոս, եռականգնումն, կամ մակերեւութոջն. (Արիստ. քանակ. եւ Արիստ. առինչ.։)


Հիւթեղ, աց

adj.

full of humours, plethoric;
juicy, succulent;
— երկիր, fertile, fruitful land.

· Calfa

NBHL (4)

Առատ հիւթով. թանձրահող. յուռթի. (յն. վաթի՛ս, այսինքն խոր. թանձր)

Զերկիր պարարտ եւ զհիւթեղ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)

Զհիւթեղ բերրին, եւ զապալեր անհիւթն։ Զթանձրահող եւ զհիւթեղ անդաստանս. (Պիտ.։)

Հիւթեղ քան զամենայն երկիր. (Նչ. եզեկ.։)


Հիւթեմ, եցի

va.

to form, to compose of matter.

· Calfa

NBHL (3)

Կազմել ի հիւթոյ. նիւթել, եւ հիւսել.

Որ ի ձէնջ գործեալ հիւթեցաւ (կամ հիւսեցաւ). (Եղիշ. ՟Ը։)

Պետրոս հիւթեալ ի հրոյ. (Ճ. ՟Ա.։)


Հիւծիմ, եցայ

vn.

to grow lean, to get thin, to shrink, to waste, to fall or pine away, to wither, to languish, to droop, to dwindle away, to decay;
— լուսնի, to wane.

· Calfa

NBHL (6)

Լուսին ամսոյ ամսոյ հիւծանի. (Եզնիկ.։)

Այլք ամենեւին օտարացեալք՝ ի հիւանդութիւն ախտից հիւծան. (Կլիմաք.։)

Հիւծիս ախտիւք։ Ի ներքոյ պէսպէս ախտից հիւծեալ տառապի. (Լմբ. սղ.։)

Զմարդիկ զառ ի սովոյ հիւծեալս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)

Հիւծեալ վերջին աղքատութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։) (շփոթի ի գրչաց եւ ընդ Հոծեալ. որ է խիտ եւ լի։)

ՀԻՒԾԱՆԻՄ ՀԻՒԾԻՄ. (լծ. թ. իւղիւլմէք ). τήκομαι marcesco, macresco, tabesco, liquor. Ծիւրիլ. հալիլ. մաշիլ. ծնգիլ. նուաղիլ. պակասիլ.


Հիւծումն, ման

s.

decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.

· Calfa

NBHL (3)

Հիւծիլն. հալումն եւ մաշումն.

Մաշարական (կամ մաշարայական) ախտիւ ջերմացեալ հիւծմամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)

Ի հիւծմանց, կամ հիւծմամբ ախտիցն. (Նար. ՟Խ՟Ը։ Լմբ. ժղ.։)


Հիւսեմ, եցի

va. fig.

to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.

· Calfa

NBHL (8)

Զհերս վարսից հիւսել. (Մծբ. ՟Զ։)

Զանճառ պսակն, զոր հիւսեցին մատունք հզօրիդ. (Բենիկ.։)

Զանապական պսակն հիւսեսցէ քեզ։ Հիւսէ ընդ բանիս եւ զղովտ յարացոյց. (Շ. ՟ա. պ. ՟Հ՟Թ։ եւ Շ. ՟բ. պետ. ՟Ի։)

Հիւսէ եւ ընդ այս զպէսպէս բանս. (անդ. ՟Ա. Յհ. ՟Ժ՟Զ։)

Եւ ոչ մեք ի պատմութեանս հիւսել հաւանիմք. (Խոր. ՟Գ. 65։)

Զո՞րս հիւսեցից շարս տողից բանից դսրովականաց. (Նար. ՟Ի։)

Ոչ միայն նշան, այլեւ մարգարէութիւն ի միասին հիւսել. (Ոսկ. ես.։)

ՀԻՒՍԵՄ որ եւ ՀԻՒՍՈՒՄ, սի. πλέκω, συμπλέκω plico, complico, necto, connecto, torqueo διατάσσω dospono. Հիւսս առնել. հիւթել. նիւթել. ոլորել. բոլորելով շարամանել. ընդելուզանել. կցել. զօդել. յարմարել. հուսել.


Հիւսնեմ, եցի

va.

to carpenter, to work in carpentry.

· Calfa

NBHL (4)

Ուսանիցի միայն զհիւսնութիւն, եւ երբէք ոչ հիւսնիցէ. (Բրս. հց.։)

Դարբնել եւ հիւսնել։ Խօսել, եւ հիւսնել, եւ թագաւորել։ Հիւսնելն մարդում միայն գոյ. (եւ այլն. Նիւս. կուս.։ Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Անյաղթ պորփ.։)

Ընդ նոյի զտապանն հիւսնեաց. (Ոսկ. եբր.։)

τεκταίνω, τεκτονεύω, τεύχω fabrico, -or;
struo. Հիւսնութիւն առնել. գործել ի վերայ փայտի. շինել. կազմել.


Հիւսնոց, աց

s.

carpenter's shop.

· Calfa

NBHL (2)

(իբր հիւսանոց) Գործարան հիւսան. տիւրկէրի խանութ.

Եւ ոչ թէ ի հիւսնոցս երթայցես. (Բրսղ. մրկ.։)


Հիւսնութիւն, ութեան

s.

carpentry.

· Calfa

NBHL (6)

Զհիւսնութիւն փայտից գործել ըստ ամենայն գործոյ. (Ել. ՟Լ՟Ա. 5։)

Որպէս հիւսնութիւն, եւ փայտ՝ նորին ենթակայ. արդ հիւսնութիւն, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)

Ուսանիցի միայն զհիւսնութիւն. (Բրս. հց.։)

Ամենայն մարդ ընդունակ է հիւսնութեան. (Անյաղթ պորփ.։)

Որպէս ի դարբնութենէ դարբինն, եւ ի հիւսնութենէ հիւսն. (Եզնիկ.։)

τεκτονική fabrilis ars τεκτονία, τεκτοσύνη structura. Արհեստ եւ գործ հիւսան. հիւսնականն. հիւսնելն.


Հիւսում, սի

va.

cf. Հիւսեմ.

· Calfa

NBHL (5)

cf. ՀԻՒՍԵՄ, եցի. (գուցէ լիցի եւ հիւսանեմ, սի)

Զգլխոյն հերս հիւսուն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Տե՛ս զիա՛րդ հիւսու զբանն. յաստուծոյ օգնելոյն, եւ յիւրոց կամաց. (Գէ. ես.։)

Փութացայ հիւսուլ իբրեւ զառասան հոգեւոր, եւ այլն. (Արշ.։)

Հիւսեալս ընդ միմեանս յանկուած վակասին. (Ել. ՟Լ՟Թ. 19։)


Հիւրութիւն, ութեան

s.

quality of a guest or stranger;
pilgrimage.

· Calfa

NBHL (8)

Երաշխաւոր եղեւ օտարի, եւ ի հիւրութեան՝ գրաւեաց զնա. (Առակ. ՟Ի. 16։)

Ընկալուչ եղելումն հիւրութեանն աստուծոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)

Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)

Եղեր նոցին հիւրութեան ընդունօղ, եւ ասպնջական առատ յանապատն. (Լմբ. իմ.։)

Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)

Իսկ յասելն Համամ առակ.

Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)

ξενία peregrinitas, hopitium. Հիւրն գոլ. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հիւրընկալութիւն.


Հիքութիւն, ութեան

s.

misfortune, misery, adversity, wretchedness.

· Calfa

NBHL (5)

ՀԻՔՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԻԳՈՒԹԻՒՆ. Հէք գոլն. թշուառութիւն. ողորմելութիւն. խեղճութիւն.

Նախանձոտն զայլոց թշուառութիւն՝ իւր փառաւորութիւն համարի, եւ զբարիս ընկերացն՝ անձինն հիքութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)

Յամենայն կողմանց յորդեալ հիքութեանցն վտանկք։ Որ ամենաթշուառ հիքութեանցն եղանի պատճառ։ Եղկելիք յոյժ, եւ լի հիքութեամբ։ Կենազրաւ հիքութեամբ (այսինքն ողորմ մահուամբ). (Պիտ.։)

Ամենայն հիգութեան առիթ զսա գոլ ասէ. (Ճ. ՟Ա.։)

Յայսպիսի անհնարին հիքութիւնս կապեմք զանձինս մեր։ Յուշ առնէ նոցա զառաջին հիքութիւնն իւրեանց եւ զանարժանութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ը. եւ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Հմութիւն, ութեան

s. fig.

rawness, crudity;
cruelty.

· Calfa

NBHL (2)

Անմարդութիւն եւ ցուրտ հմութիւն։ Տմարդութիւն եւ հմայութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4. 14. 36։)

(լծ. յն. օմօ՛դիս ). ὡμότης cruditas եւ crudelitas. Հում գոլն. խակութիւն. եւ Գազանութիւն. անգթութիւն.


Հմուտ, մտաց

adj.

well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.

· Calfa

NBHL (6)

Հմուտ որսոյ կամ նաւարկութեան, գիտութեան ամենայնի հմուտ։ Չեմ հմուտ. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 27։ ՟Գ. Թագ. ՟Թ. 27։ Թուոց. ՟Ի՟Դ. 16։ Դան. ՟Ա. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 9։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 39։)

Զգացոյց, որպէս հմուտ եղեալ. (Խոր. ՟Բ. 79։)

Հմոտ ղեկավար. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Ընդ հմուտ վարժողաւ։ Հմուտ արուեստաւորք, կամ լսօղք։ Հմուտ տեղեկութեամբ, եւ այլն. (Պիտ.։)

Զնամակն թագաւորական առաքեաց ի ձեռն հմտից ճանապարհին. (Ժող. հռոմկլ.։)

εἱδώς, ἑπιστάμενος sciens, peritus. (իբր հմայուտ, կամ իմաստ, եւ մուտ) Խելամուտ. գիտակ. տեղեակ. իրագէտ. ներհուն. մակացու. հասու. փորձ. վարժ. բան գիտցօղ, վարպետ.


Հմտութիւն, ութեան

s.

knowledge, erudition, science, ability;
experience, practice.

· Calfa

NBHL (6)

Քերականութիւն է հմտութիւն՝ որք (այսինքն որոց) ի քերթողացն եւ ի շարագրաց իբրու բազում անգամ ասացելոց. (Քեր. քերթ.) այսինքն խելամտութիւն սովորական ոճոյ բանաստեղծից եւ մատենագրաց։

Հմտութիւն գիտութեանց, կամ արհեստի։ Նաւորդացն հմտութիւն։ Խելամուտ հմտութեամբ. (Պիտ.։)

Ի հմտութենէ հակառակադրին ոստուցեալ (ի կառաց) յերկիր անկաւ. (Խոր. ՟Բ. 76։)

Առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Հմտութւն գրելոցն։ Յորժամ ընդ նոսա հմտութեամբ հակառակիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33. 41։)

ՀՄՏՈՒԹԻՒՆ ἑμπειρία peritia, experientia. որ եւ ՆԵՐՀՄՏՈՒԹԻՒՆ. Հմուտն գոլ. հասու եւ փորձ լինելն. տեղեկութիւն. գիտութիւն. խելամտութիւն. եւ՝ Ճարտարութիւն. վարժութիւն.


Հնգեքին, քեցունց

s. adj. all five.

· Calfa

NBHL (3)

ՀՆԳԵՔԵԱՆ ՀՆԳԵՔԻՆ. գրի եւ ՀԻՆԳԵՔԵԱՆ, ՀԻՆԳԵՔԻՆ. Հինգքն՝ ամենեքին միանգամայն. եւ նախասացեալ հինգ անձինքն. հինկն ալ .... յն. լտ. պարզապէս հինգ ասի.

Հնգեքին արքն։ Հնգեքին թագաւորք. զհնգեսին թագաւորսն։ Եկին առ նա հնգեքեան. եւ այլն։

Նոքա հնգեքինն իբրեւ ընդ մի բերան ասացին. (Ճ. ՟Ա.։)


Հնգիցս

adv.

five times.

· Calfa

NBHL (3)

Գայիոս մարիոս հնգիցս հիպատոս եղեւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Հնգիցս հինգ՝ քսան եւ հինգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)

πεντάκις quinquies. Հինգ անգամ. հին նուագս. հինկ հեղ. տե՛ս (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 19։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 24։)


Հնդկերէն

adj. s.

in Indian, in the Indian language;
the Hindoostanee language.

· Calfa

NBHL (2)

Ձայն եկն ի ծառոցն հնդկերէն խուժադուժ լեզուաւ. (Պտմ. աղեքս.։)

Հնդկաց լեզուաւ, բարբառով.


Հնձեմ, եցի

va.

to cut down, to reap, to mow;
to gather, to get in.

· Calfa

NBHL (4)

Հնձեցէք զհունձս ձեր։ Հնձեցին հունձս ցորենոյ։ Զանդ տհաս հնձեցին։ Էին կութք պատրաստ հնձելոյ։ Ի հնձել հնձողաց ձերոց զհունձս երկրին ձերոյ։ Հնձեսցես զխոտ։ Փուշ հնձեսջիք։ Ցաւս հնձեսցեն։ Հնձեսցէ զչարիս։ Զոր ինչ սերմանէ մարդ, զնոյն եւ հնձեսցէ։ Հնձեցի զմարգարէս ձեր, եւ կոտորեցի զնոսա բանիւ բերանոյ իմոյ.եւ այլն։

Ըստ տարազու սերմանն եւ հնձելն է իրաւացի. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)

Աւա՜ղ ի վերայ չարչարեցելոցդ եւ հնձեցելոդ առհասարակ։ Ի միասին հնձեալ լինէին ի ճիրանաց գազանաց անտի. (Յհ. կթ.։)

θερίζω, ἑκθερίζω, ἁποθέριζω (լծ. պ. տիրէվիդէն ). եւ ἁμάω meto, demeto, permeto, succido. Կտրել զհունձս. քաղել մանգաղաւ զցորեան, զխոտ, եւ այլն. նմանութեամբ՝ Ջարդել. կոտորել. հնծել, կտրել.


Հնչիւն

cf. Հնչումն.

· Calfa

NBHL (6)

Հնչիւն յերկնից եկեալ իբրեւ սաստիկ հողմոյ։ Իբրեւ զհնչիւն փողոյ։ Հնչիւն խաղաղութեան։ Հնչիւն բարբառոյ (ոսկի զանգակաց. յն. լսելի բարբառ). (Գծ. ՟Բ. 2։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 36։ եւ ՟Լ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ը. 35։)

Հնչիւնս հանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Յայնմանէ հնչիւն մեծ լինէր յայրին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ի փայլիւն հրոյ, եւ հնչիւն հողմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)

Հնչիւն հրոյ, եւ խոխոջիւն ջրոյ բեկանէ զսիրտ նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ։)

ՀՆՉԻՒՆ ՀՆՉՈՒՄՆ. ἧχος, βόμβοσις, βόμβος sonus, sonitus, strepitus եւ այլն. Հնչելն. ձայն. գոչիւն. բարբառ լսելի. շաչիւն. շնչիւն. բոմբիւն. դղրդիւն. հռչակ. արձագանգ. ձան.


Հնչող

cf. Հնչական.

· Calfa


Հոգելի

cf. Հոգելից.

· Calfa

NBHL (7)

ՀՈԳԵԼԻ ՀՈԳԵԼԻՐ ՀՈԳԵԼԻՑ. Լի կամ լցեալ հոգւով սրբով (անձն, եւ որ ինչ իցէ նորա).

Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)

Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)

Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)

Հոգելից մարգարէն կամ մարգարէք. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լծ. կոչ.։)

Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)


Հոգելիր

cf. Հոգելից.

· Calfa

NBHL (7)

ՀՈԳԵԼԻ ՀՈԳԵԼԻՐ ՀՈԳԵԼԻՑ. Լի կամ լցեալ հոգւով սրբով (անձն, եւ որ ինչ իցէ նորա).

Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)

Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)

Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)

Հոգելից մարգարէն կամ մարգարէք. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լծ. կոչ.։)

Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)


Հոգելից

adj.

full of the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (7)

ՀՈԳԵԼԻ ՀՈԳԵԼԻՐ ՀՈԳԵԼԻՑ. Լի կամ լցեալ հոգւով սրբով (անձն, եւ որ ինչ իցէ նորա).

Նշխարք հոգելի։ Հոգելի զօրութեամբ. (Շար.։ Նար. մծբ.։)

Ի սրբոց հոգելիր վարդապետաց. (Անան. եկեղ։)

Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)

Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)

Հոգելից մարգարէն կամ մարգարէք. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լծ. կոչ.։)

Հոգելից վարդապետ, կամ վարդապետութիւն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Բ.։)


Հոգեծին

adj.

born in the spirit, spiritual.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՈԳԵԾԻՆ կամ ՀՈԳԷԾԻՆ. Որ հոգւով սրբով կամ հոգէպէս ծնանի զծնունդ իւր.

Հոգեծին անախտ արգանդ։ Արգանդ հոգեւոր հոգէծին մօր. (Անան. եկեղ։)


Հոգեկեցոյց

adj.

soul-saving, salutary, wholesome, vivifying, reviving.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՈԳԵԿԵՑՈՅՑ կամ ՀՈԳԷԿԵՑՈՅՑ. Կեցուցիչ հոգւոյ. փրկարար.

Հոգեկեցոյց խոնարհութիւն, կամ օրէնք, մատեանք, պատուիրանք, վարդապետութիւն. (Նար. ՟Ի՟Է. Երզն. մտթ. եւ Երզն. քեր.։ ՃՃ.։)


Հոգեկիր

adj. s.

inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.

· Calfa

NBHL (7)

Հոգեկիր մարգարէք, կամ արք, կամ ծերն. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Նախ. սղ.։)

Ի նմանութիւն մեծ խորհրդին, զոր հոգէկիրքըն ծանուցին. (Յիսուս որդի.։)

Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)

Արբուցանէ զիմանալի եւ զհոգէկիր երկիրն. (Յճխ. ՟Թ։)

Այլ ոման ի հոգէկրանցն երգէ։ Եգիպտական սուրբ հարցն հոգեկրաց. (Ճ. ՟Բ.։ Մաշտ.։)

Եղեւ դիտումնն հոգեկրիցն զայն ուսուցանել. (Պրպմ. ՟Ի՟Ա։)

ՀՈԳԵԿԻՐ կամ ՀՈԳԷԿԻՐ. πνευματοφόρος qui fert aut gerit in se spiritum, spiritu divino adflatus. Որ կրէ յինքեան զհոգի աստուծոյ ըստ պէսպէս շնորհաց նորա. որ եւ ըստ յն. ոճոյ, Հոգեզգեստ, Հոգեզգեաց, Հոգիազգեաց. աստուածարեալ. բնական հոգւոյն. մարգարէ.


Հոգեկորոյս

adj.

soul-destroying.

· Calfa

NBHL (6)

ՀՈԳԵԿՈՐՈՅՍ ՀՈԳԵԿՈՐՈՒՍՏ. Կորուսիչ հոգւոյ. առիթ կորստեան հոգւոց. եւ Կորուսեալ հոգւով.

Վասն տեսանելոյ զհոգեկորուսացն զապականումն. (Փարպ.)

Հոգէկորոյս խորհուրդք սատանայի. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

Հոգեկորոյս, եւ միշտ մտախաբ. (Նար. ՟Ի՟Բ։)

Հոգեկորոյս այրեցմամբ անձանց իւրեանց. (Վրդն. ել.։)

Հրապաշտութեանցն հոգէկորուստ տոչորմանցն. (Անան. եկեղ.։ (եթէ չիցէ տառս տ կրկնեալ։))


Հոգեկրօն

adj.

living according to the spirit, spiritual, virtuous;
religious.

· Calfa

NBHL (3)

Ունօղ զհոգեւոր կրօնս. որ հոգւով պաշտէ զաստուած. կրօնաւոր. կրօնաւորական.

Զսրբազգեստիցն վերընծայեաց զանհամար ազինս հոգեկրօնս. (Նար. մծբ.։)

Նովին հոգէկրօն արուեստիւն յանապատ տեղիս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)


Հոգեղէն, ղինի, նաց

adj. s.

spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.

· Calfa

NBHL (6)

Զօրս հրեշտակաց հոգեղէնս։ Զօրք կամ հոյլք կամ դասք հոգեղինաց։ Հոգեղինացն զուգապատիւ. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Շար.։ Պիտ.։)

πνευματικός, -κή spiritualis, et spiritus angeli. Ոյր գոյացութիւնն է հոգի. աննիւթական. անմարմին. հրեշտակ, եւ հրեշտակային.

Երկնաւորքն կոչին հոգեղէնք, զի զբնութիւնն սահմանէ՝ ըստ դաւթի, արար զհրեշտակս իւր հոգիս. (Լմբ. ժղ.։)

Ընդ երկնայինսն պարել զհոգեղէն պարս. (Պտրգ.։)

Ոչ տանի գործի մարմնեղէն, եւ ոչ կշռեն իղձք հոգեղէնք. (Նար. ՟Լ՟Բ։)

Եւ որպէս ψυχικός ad animam pertinens. Հոգեկան. հոգեւոր. հոգւոյն. հոգւոցն.


Հոգեմուխ

adj.

deep in the mysteries of the Holy Spirit;
endowed with the Holy Spirit.

· Calfa

NBHL (2)

Խորամուխ ի խորհուրդս հոգւոյն. կամ մխեալ որպէս պողովատիկ շնորհօք հոգւոյն.

Առեալ հոգելից եւ հոգեմուխ աստուածատեսացն զաստուածատուր աւետիսն. (Ագաթ.։)