posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
· Calfa
Որ վերջին է չարութեան։ Զվերջինն համբուրեցի դառնութիւն։ Անկաք ի վերջին յայս թշուառութիւն։ Ի վերջին սովիս։ Վերջին աղքատութեամբ զարդարեալ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ի՟Դ։ Իգն.։ Ճ. ՟Ժ.։ Վրք. հց. ՟Է։)
to praise highly, to extol, to exalt, to cry up to the skies.
· Calfa
Բե՛ր, զբարին՝ որպէս զարդարեւ է, եւ էիցս ամենայնի էացուցիչ՝ վերօրհնեսցուք. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Վեցդարեան.
· Calfa
Վեց զօրութեամբ ճառագայթքն՝ վեցհազարեան դարքն, եօթներորդ դարն հանգիստ արդարոց. (Ագաթ.։)
contentious, quarrelsome, disputatious, wrangling;
litigant, controvertist.
· Calfa
Ոչ անիրաւութեամբ արդարանալ որպէս տգէտ վիճաբան։ Մի՛ ծիծաղել անարգաբար, մի՛ վիճաբան լինել եւ չար. (Շ. թղթ. եւ Շ. այբուբ.։)
clergyman, ecclesiastic;
incumbent;
— եպիսկոպոս, diocesan, bishop.
· Calfa
Վիճակաւորք հպարտք։ Զվիճակաւորսն այնպէս յարդարէր ի խորհրդածութեանն պաշտօն։ Վիճակաւորք զքահանայս կոչէ. (Խոր. ՟Գ. 68։ Վրք. սեղբ.։ Մխ. երեմ.։)
to embrace, to take in, to encompass, to contain;
cf. Փարիմ.
· Calfa
Զնովին փարեն հրեշտակք.. . իբրեւ զարդարովք փարիցեն. (Կոչ. ՟Ա։)
delicacy, tenderness;
effeminacy, daintiness, delight, pleasure, voluptuousness;
— խղճի, scrupulousness of conscience, scrupulosity;
— իմաստից, niceties or delicacies of thoughts;
— սրտի, ախորժակի, delicacy of heart, — of taste;
— կերակրոց, luxurious feeding, delicacies, dainty meats, good living;
արօտք փափկութեան, pleasant pastures;
պարտէզ փափկութեան, garden of delights;
օր փափկութեան, holiday;
ի հանդերձս փափկութեան զարդարեալ, tastefully, daintily clothed or dressed;
ընկղմիլ ի —ս, to revel in voluptuousness;
cf. Հատանեմ.
· Calfa
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
· Calfa
Նաեւ զբերանն փեռեկէ սրտին ցնծութիւն թուլութեամբ ջլացն, որ ծաղր անուանի։ Մաղթանօք բանամք զդրունս արդարութեանն. փեռեկեալ զարդարութիւն՝ մաղթանացն, ճանապարհ արար առ նա ողորմութեամբ փրկագործութիւն. (Լմբ. սղ.։)
feather;
նուրբ, մանր —ք, down, soft feathers;
խոշոր —ք, master or longest quills;
յարդարել զ—ս, to preen, cleanse or dress the feathers;
աւել ի փետրոց, featherbroom.
· Calfa
cf. Փերեւերտեմ.
· Calfa
Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)
Զիա՞րդ ամբարիշտք փերեւետեալ. այսինքն զարդարեալ. (Վանակ. յոբ.։)
եւ ն. իբր ձ. ՓԵՐԵՒԵԴԵՄ կամ ՓԵՐԵՒԵԹԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՏԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՐՏԵՄ, (ոյն ընդ պ. փէրվէտէն, փէրվերիյտէն ). ἑντρέφω, ἑνστροφάω innutrio, alo, oblecto me, luxuriose utor. Տածել. դարմանել. յարդարել զանձն. զարդարիլ. պճնիլ. սերթեւեթիլ. ճերմել սիգալով. ինքը զինքը փայփայել, հագուիլ սըգուիլ, սազէլ, տիւզէն ընել, քէսիմ իւլվան ծախել, սըլընկ պըլընկ պտըտիլ.
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
· Calfa
Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)
Զիա՞րդ ամբարիշտք փերեւետեալ. այսինքն զարդարեալ. (Վանակ. յոբ.։)
եւ ն. իբր ձ. ՓԵՐԵՒԵԴԵՄ կամ ՓԵՐԵՒԵԹԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՏԵՄ, ՓԵՐԵՒԵՐՏԵՄ, (ոյն ընդ պ. փէրվէտէն, փէրվերիյտէն ). ἑντρέφω, ἑνστροφάω innutrio, alo, oblecto me, luxuriose utor. Տածել. դարմանել. յարդարել զանձն. զարդարիլ. պճնիլ. սերթեւեթիլ. ճերմել սիգալով. ինքը զինքը փայփայել, հագուիլ սըգուիլ, սազէլ, տիւզէն ընել, քէսիմ իւլվան ծախել, սըլընկ պըլընկ պտըտիլ.
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
· Calfa
Ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայլ անասուն ընդ անասնոյ, եղիցի եւ այն փոխանակն սուրբ։ Եւ նա, եւ փոխանակն իւր եղիցին սուրբ։ Արարի փոխանակ քո զեգիպտոս եւ զեթէովպիա, եւ զսուհէն քեզ փոխանակեցի։ Զջուր մեր դնոյ արբաք, եւ փայտն մեր առանց փոխանակի եկն ի վերայ։ Առ ոտն կոխէիք զարդարն՝ առնելով փոխանակս։ Առի զեղբարս ձեր, փոխանակս տուեալ տեառն։ Նախատեցին փոխանակ (այսինքն զփոխանակն, կամ զերեւեցուցիչն ) օծելոյ քոյ, եւ այլն։ Հաւատարիմ բարեկամի ոչ գոյ փոխանակ։ (Սիր.՟Ղ. 15։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
· Calfa
Ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայլ անասուն ընդ անասնոյ, եղիցի եւ այն փոխանակն սուրբ։ Եւ նա, եւ փոխանակն իւր եղիցին սուրբ։ Արարի փոխանակ քո զեգիպտոս եւ զեթէովպիա, եւ զսուհէն քեզ փոխանակեցի։ Զջուր մեր դնոյ արբաք, եւ փայտն մեր առանց փոխանակի եկն ի վերայ։ Առ ոտն կոխէիք զարդարն՝ առնելով փոխանակս։ Առի զեղբարս ձեր, փոխանակս տուեալ տեառն։ Նախատեցին փոխանակ (այսինքն զփոխանակն, կամ զերեւեցուցիչն ) օծելոյ քոյ, եւ այլն։ Հաւատարիմ բարեկամի ոչ գոյ փոխանակ։ (Սիր.՟Ղ. 15։)
to transmit, to hand down;
to be converted, turned, changed or transformed;
cf. Փոխանագիր.
· Calfa
Յաղագս էի.. . փոխանցելի է մեզ այժմյարդարեւ գոյ՛ն արդարեւ էին Աստուածաբանականն գոյանունութիւն։ Փոխանցելի է մեզ այժմ իմիջին զարդ երկնայնոցն իմացութեանց. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. երկն.։)
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
· Calfa
Յայլ կերպարանս փոխել։ Ոչ յիւրմէ բնութենէն փոխէր։ Որպէս թէ արդարոցն մեռելոց ոգիք յայլ ի սուրբ մարմինս փոխիցին, եւ մեղաւորացն ոգիք յաղտեղի մարմինս փոխիցին. (Եզնիկ.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
· Calfa
Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանցն յարեաւ խաչեալն տէր Յիսուս։ Փողէր խնկաբերիցն ասելով, ձեզ աւետիք, Քրիստոս յարեաւ։ Փողելով փողէր սրովբէն, էմմանուէլ ծնեալ՝ մարդարէանայր. (Շ. տաղ.։)
care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.
· Calfa
Աւելի զարդարուեւենէ փոյթ արասցիք, եւս առաւել զողորմութենէ. (Բուզ. ՟Ե. 44։)
Ի կատար ընթացից օրինացն՝ եկն եհաս փոյթ ընդ փոյթ արեգակն արդարութեան. (Անան. ի յհ. մկ.։)
cf. Փուրսիշ.
· Calfa
Որպես Փուրսիչ. Քննութիւն ատենական. փորձ հանդիսական. եւ որպէս Չքմեղութիւն, արդարացուցումն. նպաստ.
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
· Calfa
tried, tempted.
· Calfa
Յորժամ փորձանաւորն զաղօթս արդարոյ եւ զխրատ օգնական առնուցու, յոյժ զօրանայ։ նա՝ որ տեսանէ զնոսա անիրաւեալ, նիւթէ այսու փորձանաւորացն փառս. (Լմբ. ժղ.։)
backgammon, tricktrack.
· Calfa
Մարգարէ զարդարի՞, մարգարէ տապալի եւ յոգի (վէգ) խաղա՞յ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 18։)
horse-cloth, housing.
· Calfa
Տապճակք ծիրանիք զարդարելով զձիսն որպէս փեսայս. (Բրս. սղ.։)
written;
copyist.
· Calfa
Որոց կեանց վարուք զարդարեալ նկարագիծ է տառատիպ օրինացն աստուծոյ. (Յիշատ. փիլ.։)
to proscribe, to banish, to exile, to drive away, to remove, to exclude.
· Calfa
Հերքեալ տարագրեալ խտրոցաւ մեծաւ։ Ոչ ընդ մահապարտացն տարագրեցեր։ Տարագրեալդ յարդարութեանց։ Տարագրի տագնապն։ Յանդրէն դարձ տարագրելոյ տոհմին յուդայի. (Նար.։)
doubt, uncertainty, wavering, vacillation, irresolution, hesitation, embarrassment;
tribulation, anguish, anxiety;
doubtful, uncertain;
ի —կուսի կացուցանել, ի — արկանել, to cause to doubt, to call into question;
կալ ի —կուսի, to doubt, to be in doubt, to waver;
— ի —ս կցել, to multiply doubts, questions;
չիք ինչ —, there is no doubt;
undoubtedly.
· Calfa
to doubt, to have doubts, to question, to hesitate, to be irresolute, embarrassed, to demur;
— ի դիւէ, to become furious, to rage like a madman.
· Calfa
talent (money).
· Calfa
Զարդարեալ ոսկի պսակաւ եւ ծիրանեաւ՝ առնելով տարթորական, որ է քանքար մի. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Տարորոշ.
· Calfa
Զբանականին քաջակազմութեան օրէնս տարորիշ յարդարէ (յանբանից). (Լծ. ածաբ.։)
ardently longing for, sighing after, very desirous.
· Calfa
Յօրինուածով յարդարել ... տարփատենչ տեսողացն. (Ասող. ՟Գ. 47։)
ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.
· Calfa
Բայց դու իսրայէլ մի՛ տգէտ լինիր։ Տգէտ են աստուծոյ արդարութեանն։ Ոչ կամիմ, եթէ տգէտք իցէք ե՛ղբարք.եւ այլն։
Տգէտ են նոքա յարդարութենէ անտի աստուծոյ. (Եփր. հռ.։)
the Saviour's brother (St. James Ap.).
· Calfa
Աստուածեղբայր. եղբայր տեառն. մականուն յակոբայ արդարոյ, որ էր որդի կղէովպայ եղբօր յովսեփայ աստուածահհայր կոչեցելոյ.
to divide equally.
· Calfa
Որպէս ի վերայ մարմնոյ եռակի տրամատեաց։ Եւ տրամատեսցի այսպէս, է՛ որ արդարութիւն, եւ է՛ որ անիրաւութիւն։ Երկակի տրամատելով եւ այլն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
generous, liberal.
· Calfa
Այլովք տրասէրն, եւ այլովք երեւութանայ (յերազի) անյագն։ Հալածելոցն վասն արդարութեան, եւ տրասիրացն ի կարօտեալս։ Զուարթամիտ կամօք մշակել ի հրամայեալ ողորմածութեանն տրասէր բարեմտութեամբ նուէրս. (Նիւս. կազմ.։ Վրդն. դան.։ Պիտ.։)
to be displeased, afflicted, grieved, chagrined, to sorrow, to take to heart, to repine, to fret.
· Calfa
Տրտմեցաւ կային յոյժ։ Մի՛ տրտմիցիս ի սրտի քում զկնի տրոցն քոց նմա։ Տրտմեցաւ յովնան տրտմութիւն մեծ ... թէ արդարեւ յոյժ տրտմեա՞լ իցես ի վերայ դդմենւոյն։ Ակն ունէի, թէ ոք տրտմեսցի ընդ իս (ցաւակցութեամբ)։ Տրտմեցան ի վերայ քո։ Տրտմեսցին վասն քո։ Ուրա՛խ եմ, ո՛չ զի տրտմիցիք, այլ զի յապաշխարութիւն տրտմեցարուք։ Քանզի տրտմեցայք դուք ըստ աստուծոյ։ Տուք արբեցութիւն տրտմեցելոց.եւ այլն։
lowness;
modesty, moderation, sobriety, decency;
humiliation;
humility;
vileness, meanness, baseness;
ցածութեամբ, with a lowly air, meekly, modestly;
meanly, basely.
· Calfa
Հեզութեամբ եւ ցածութեամբ։ Աղբիւր ամենայն չարութեան՝ հպարտութիւն է, նոյնպէս եւ խոնարհութիւն՝ սկիզբն ամենայն ցածութեան։ Ցածութեամբ հանդերձից։ Հանճարով իմաստութեամբ եւ ցածութեամբ։ Ցածութեամբ զարդարեալ էր գծուծ հանդերձիւ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ.։ Եւս. պտմ. ՟Թ. 8. եւ 11։ Ճ. ՟Ա.։) ցածութիւն. Հանդարտութիւն, լռութիւն.
terrestrial, continental;
dry, arid.
· Calfa
Զարդարեսցի սեղան քո չոր եւ ցամաքային իրօք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
travelling by land.
· Calfa
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
to dry, to dry up;
to drain, to be exhausted;
to wither, to fade, to die;
— յոգւոց, to expire, to breath one's last, to die;
— զօրութեան, to grow weak, to lose strength, to fall away, to languish;
— սիրոյ, to grow indifferent.
· Calfa
Կործանեալ՝ յոգւոցն ցամաքիւր։ Ցամաքեցան ի սովոյ անտի, իբրեւ պատկերք մեռեալք։ Ձեռն նորա ցամաքեցաւ։ Զօրութիւն դիւին ցամաքեցաւ ի ձեռն նշանի խաչելոյն։ Ցամաքեալ յարդարութենէ. (Կոչ. ՟Զ։ Եւս. պտմ.։ Ճ. ՟Բ.։ Եղիշ. դտ.։)
to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.
· Calfa
Որ ոչ արդարոյ գործ է՝ այլոյ աշխարհի ցանկանալ, այլ անիրաւի. (Եզնիկ.։)
cf. Ցանկամ.
· Calfa
Որ ոչ արդարոյ գործ է՝ այլոյ աշխարհի ցանկանալ, այլ անիրաւի. (Եզնիկ.։)
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
· Calfa
Զատեաց որոշեաց զվաւաշոտ ցանկութիւնն յայլոց ցանկութեանց. որ արդարեւ չարագոյն է քան զամենայն ցանկութիւնս մարմնականս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
until now, still, yet;
— եւս ոչ, not yet.
· Calfa
Եւ ցարդ եւս պատմեցից զարդարութիւնս քո. (Սղ. ՟Հ. 17։)
of the last judgment.
· Calfa
Ի լինել բարբառոյ ձայնից արդարոցն, եւ տիեզերասասատ պայմանին, յառնեն ի դատաստան ամենայն մարմինք. (Պիտառ.։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
· Calfa
Տիրապէս մաքրութիւն, եւ ոչ բնաւ։ Յայնժամ երանելիք արդարեւ զտիրապէսն երանութիւն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
dayast. —, day-time;
— եւ գիշեր, nyctemeron;
ի տուէ or ի տունջեան, during the day, by day, in the day-time;
ի լուսապայծառ or ի լոյս տունջեան, in broad day light;
ընդ —ն ողջոյն, all day long;
ի տուէ եւ ի գիշերի, զ— եւ զգիշեր, day and night, night and day;
չեւ խոնարհեալ տունջեան, before the end of the day, before nightfall;
արփիաճաճանչ —, fine day, fine weather;
ի տունջենիս յայսմիկ, this day, today;
cf. Օր.
· Calfa
Դու տուընջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես գիշերոյ։ Որդիս լուսոյ, որդիս տուընջենի արդարութեան. (Մխ. առակ.։ Վրք. սեղբ.։)
to lose strength, to become weak, to be weakened, to decay;
to become infirm, unwell, indisposed, poorly, to fall sick;
to be incapable, unable;
to have the weakness to;
to be scandalized;
— ի հաւատս, to be of little faith;
որում —նայ եւ ոչ ինչ, nothing is impossible with Him.
· Calfa
Ոչ տկարացեալ ի պատերազմի տալ զմպարիշտս ընդ ձեռամբ արդարոց։ Եթէ աղքատայցէ եղբայր քո, եւ տկարանայցէ ձեռօք։ Ամպարիշտք տկարասցին ի չարիս.եւ այլն։