running, flowing, liquid, fluid;
flow, flowing, running out
Ծորումն. հոսնք. աղբիւր. առու. վտակ. խողովակ.
Քեցեալք ի բաց յստակ ծորանէ խաղցրութեան զմրուր դառնութեան արբին. (Յհ. կթ.։)
Լեզուք աշակերտացն յերկրային ծորանն թացան. (Համամ առակ.։)
Զմարգարէսն ասէ, որք զծորանս հոգւոյն արբին. (Լծ. նար.։)
Մերթ. ա. ῤευστός fluxus. իբր Ծորուն. (եթէ չիցէ այսպէս գրելի) ծորածոյ. հոսանուտ. լոյծ.
Կացոյց զերկինս իբրեւ զկամար, որ ի ծորան ջուրց բազմութենէ (կամ բնութենէ) անտի անշարժեւ անէջ զերկինս հաստատեաց. (Կոչ. ՟Թ։)
cf. Ծորիմ;
to mow.
ԾՈՐԵՄ ԾՈՐԻՄ, եցայ. ձ. ῤύω, ἁπορρυέω fluo, defluo. Թորիլ, թորթորիլ. սորիլ, սորսորիլ. հոսիլ որպէս ջուր կամ ընդ ձոր. լուծանիլ. կաթել. ծիւրիլ, հալիլ. Ջրի պէս վազել, վսթիլ, փուճը երթալ.
Ծորեսցէ իբրեւ զջուր անպիտան։ Խռովեցաւ սիրտ իմ, եւ ծորեաց ի տեղւոջէ սերմն ի մարմնոյ իւրմէ։ Ծորեսցին աչք նորա ի կապճաց իւրեանց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 29։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 1։ ՟Լ՟Ը։ 30։ Ղեւտ ՟Ժ՟Է. 3։ Զաք. ՟Ժ՟Դ. 12։)
Սամփսոն զմեղրն ուտէր. գայր եւ ծովէր իջանէր ի վերայ ձեռանց նորա։ (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)
Ծովէր իջանէր արիւննն ի վերայ խաչին. (Ոսկ. խչ.։)
Հիւանդութեամբ եւ ցաւօք ծորին. (Երզն. մտթ.։)
Խորհուրդ կամ գեղ ծորեալ։ Ի սիրտս ծորեալս։ Ի ծորել մարմնոյս թշուառի. (Նար.։)
ԾՈՐԵՄ, եցի. ն. ԾՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καταρρυέω defluo. Հոսել. թորեցուցանել. կաթեցուցանել. վայթել. Վազցընել, կաթեցնել, վոթել.
Բազում առնես ծաղիկ, սակայն հոսես եւ ծորես. (Մխ. առակ.։)
Զամենայն պտուղն յառաջ քան զհասանել՝ ծորել եւ ի բաց թօթափել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 10։)
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
Ոչ պահեն ի միտս զսերմն բանին աստուծոյ, այլ ծորեցուցանեն ի մտաց. (Խոսր.։)
Վիրաւորեն, եւ արիւն ծորեցուցանեն. (Մանդ. ՟Ը։)
barberry bush;
lent-isk, mastic-tree.
Տունկ ծոծոյ. փշուտ թուփն ծոր պտղոյ։ Բժշկարան.։ Ուստի ԾՈՐԵՆՈՅ ՕՇԱՐԱԿ. Գաղիան. յն. ղլիկօ՛էն γλυκόεν subdulce. անուշակ, թթուաշ՝ ախորժ համով։
ԾՈՐԵՆԻ ասի եւ ԿՈՒԵՆԻՆ, յորմէ ծորի մազտաքէ. σχῖνως lentiscus, mastix. (Գաղիան.)
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
ԾՈՐԵՄ, եցի. ն. ԾՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καταρρυέω defluo. Հոսել. թորեցուցանել. կաթեցուցանել. վայթել. Վազցընել, կաթեցնել, վոթել
Բազում առնես ծաղիկ, սակայն հոսես եւ ծորես. (Մխ. առակ.։)
Զամենայն պտուղն յառաջ քան զհասանել՝ ծորել եւ ի բաց թօթափել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 10։)
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
Ոչ պահեն ի միտս զսերմն բանին աստուծոյ, այլ ծորեցուցանեն ի մտաց. (Խոսր.։)
Վիրաւորեն, եւ արիւն ծորեցուցանեն. (Մանդ. ՟Ը։)
to trickle, to flow, to leak, to run down or out of, to ooze out, to run or pass away, to ebb;
— մարմնոյ, to be affected with gonorrhoea.
Ծորի, (ի լս. որ է կոծոխուր), որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի. (Բժշկարան.։)
fluor;
ծորնաքար, fluorspar.
valley, vale;
little valley, dale, dell.
κοιλάς, κοίλωμα, αὑλών , χείμαρρος, φάραγξ vallis, convallis, cavum, cavitas, concavitas. Ձոր. շարունակութիւն ձորաց, յորս ծորին եւ սորսորին ի լերանց անձրեւաջուրք, կամ ընդ որ ծորին եւ անցանեն ուղտք. լեռնամէջք. հովիտ. ծմակ. եմակ. տերէ. տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ե. 14։ Դատ. ՟Է. 12։ Յուդթ. ՟Բ. 5։ Ես. ՟Ը. 14։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 10։)
Ի ծործորոց եւ ի հովտաց ծորեալք. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Քամուածք ջրոյ, որ ի ծործորացն ի վայր զեղուին. (Արծր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 12։)
Ի ծործորս լերինն. (Յհ. կթ.։)
Ո՛չ ծործորք դժուարաց. (Նար. խ.։)
cf. Ծործոր.
Փոքր կամ նեղ ծործոր. ձորակ. ձորիկ.
Ի ձորոյն ծործորակի մի արբցէ։ Ցամաքեցոյց աստուած զաղբիւրն ծործորակի. (Եփր. թագ.։)
Հարեալ յետոյ ճոկանովնզծոծրակն նորա։ Զյետոյ հարեր զծոծրակ նորա, եւ ի բարձրութենէ աշտարակին ի վայր արկեալ ագաներ. (Ոսկիփոր.։)
Միոյն արտաքս ոստեան աչք նորա, եւ միւսոյն դէմքն դարձան յետս ի ծոծրակս. (Ոսկիփոր.։)
trickling, dropping;
flowing, running;
leaking;
— ըստ ամսեանցն, the menses, menstruation.
— ի մարմնոյ, gonorrhoea, running of the reins.
ῤύσις, ῤοή (լծ. առու. լտ. rivus ). fluxus ἁπορροή defluxus. որ եւ ԾՈՐԱՆ. Ծորիլն. թորումն. Հոսումն. կաթուած. բղխումն. վայթումն. լուծումն. վատնումն. սահականութիւն. անցաւորութիւն.
Առն ուրուք ... ծորումն ի մարմնոյ իւրոյ։ Ծորումն (կանանց) ըստ ամսեանցն։ Որ ի հոսման եւ ի ծորման են. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 119։)
Օգուտն է ծորումն եւ կաթուած գեղեցկին. այսինքն ծուծ լաւութեան իրին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
Ծորմամբ հոգւոյդ՝ ծերն իբր ի ձեթ պարարտանայ. (Տաղ.։)
Ի մաղձ ... եւ ի խոնարհ ծորմունս. (Սանահն.։)
Անկեալ ի վերայ ծորումն ձիթոյ։ Անապակ ծորմանն բարութեանն. (Նար. ՟Է. ՟Լ՟Ե։)
Ծորման իջից ի կողահոս կաթուածոցն. (Անան. եկեղ։)
Ի ծորմանէ նշողից ծայրագոյն լուսոյ քո. (Բենիկ.։)
Էակքն ի հոսման եւ ի ծորման են՝ յաղագս միշտ կրելոյ զապականութիւն. (Շ. բարձր. ըստ Սահմ. ՟Ա։)
flowing, fluid.
ῤευστός fluxus այսինքն fluidus. Ծորելի. հոսանուտ. լոյծ.
Զօրէն քաջ բժշկի զծորուն եւ զհոսելի ցանկութիւնն արգելցէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Ծորուն.
"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints."
knot.
cf. ԾՈՒՆԳՆ. Ուստի ԾՈՒՆՐ ԿՐԿՆԵԼ, կամ ԴՆԵԼ, կամ Ի ԾՈՒՆՐ ԻՋԱՆԵԼ եւ այլն, է Կրկնել զծունգս, ի գուճս անկանիլ, խոնրհիլ ի վերայ ծնկաց, եւ երկիր պագանել. κάμπτω τὰ γόνατα genuflecto, flecto genua. Ծունկ չոքիլ.
Ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու։ Ինձ կրկնեսցի ամենայն ծունր։ Դնէր ծունր, եւ կայր յաղօթս։ Ի ծունր իջեալ առաջի նորա.եւ այլն։
Ծունր կրկնեցին նախատանաց։ Ծունր խոնարհեցո՛ առ իմ հաշտութիւն. (Նար.։)
Խոնարհեցան ծունր եդին ի վերայ երկրի, որպէս եւ մեք սովորութիւն ունիմք յաղօթս կալոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
Յամենեցունց ի հնազանդելոցն ծունր եւ երկրպագութիւն առցէ. (Երզն. մտթ.։)
Ի ծունր իջուցանեն (զնուիրեալն). (Մաշտ.։ Իսկ Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ.) Սգացի՛ր առ անին եւ առ ծունր. յն. լոկ, ի տան։
Բերեալ ցօղուն, արձակեալ ստեղն, կապեալ ծունր. (Ագաթ.։)
Զեղեգանն ստէպ ստէպ առ միմեամբք զծունր կապելով. (Կոչ. ՟Թ։)
genuflection.
Ծունրդրութիւնն, խաչատեսակն կնիք։ Քահանայիցն երկոքումբք ոտիւք ծանրդրութիւնքն. (Դիոն. եկեղ.։)
Առ անձն՝ որ կամիցի ծունրդրութեան ազգ գտանել. (Եւագր. ՟Ի՟Է։)
circle.
Ծիր բոլորեալ. Բոլորակ ծրագրեալ. Շրջանակ. շրջան.
Զայս աշխատեալ ծրաբոլորիւն փոխեաց ի մերս. (Վրդն. պտմ.։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
διαγραφή descriptio, delineatio. որ եւ ԾՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. Ծրագրեալ ինչ. նախագիծ յորինուած. ստուերագրութիւն. ուրուական օրինակ.
Զի այն ծրագիր միայն է ճշմարտութեան. (Ոսկ. հռ.։)
Կամ որպէս Գծագրեալ ի մարմնի, եւ ի կարգ ժամանակագրութեան.
Զհայրենական մատեանսն ... եւ ծրագիր կարգեալս. (Ագաթ.։)
to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.
διαγράφω describo, delineo, circumscribo. Գծագրել. ստուերագրել. գծել զնշան ուրուական. նշանակել զծիրն. նախանկարել.
Ճարտարապետի եղէգն առեալ՝ չափ դնէ, եւ ծրագրէ այնու ներքնատունս եւ վերնատունս. (Աթ. ՟Ը։)
Ծրագրէ զտեղին (շինուածոյ), կամ զեզերս աշխարհին, կամ զաշխարհն (ժառանգելի վիճակաւ). (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նախ. թուոց. եւ Նախ. եզեկ.։)
Յիսուս քրիստոս զիւրոյ գալստեանն ծրագրեալ յայտաբերէր մեզ զօրինակն ի սկզբանէ. (Փարպ.։)
Զպատկեր թագաւորի նախ կապարով ծրագրէ արուեստաւորն ի տախտակի, եւ ապա ծիրանափառ զարդու շքեղացուցանէ. (Շ. մտթ.։)
Եւ այս նախ սահմանեալ շնորհիս նկարագիրս ծրագրեաց աստուած զիսրայէլ, եւ զորակս գունոցն արկ ի վերայ նորա քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)
Զտեղի արտեւանացն յովտ մի ծրագրեալ ոչ ոք կարէր նշմարել. (Կաղանկտ.։)
pencil, lead-pencil.
laying out;
cf. Ծրագիր.
Վերջին յօրինուածովն զառաջին ծրագրութիւն կապարին ոչ բառնայ. (Շ. մտթ.։)
to grow or become round;
to surround, to enclose.
Ծիր լինել. բակ կապել. շուրջ պատել.
Մերձեալ խոնաւութեան (ի լուսինն կոյս), եւ ի նա չհասեալ, բակ առեալ ծրանայ շուրջ զնովաւ. (Եզնիկ.։)
packet;
package;
roll;
envelope, cover;
bag of money;
—ք կախարդաց, fascination, talisman;
cf. Թուղթ.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ և ՋԲ. բայց կայ միայն ի ծրարի Ա թագ. իե. 29) «կապոց, կծիկ, քսակ» ՍԳր. որից ծրարել «կապոց շինել, մի բանի մէջ աթթ» ՍԳր. Ագաթ. Կոչ. ბրարոց Կիր. ծրարասէր ԱԲ. ամպածը-րաս (նոր բառ)։ Արդի գրականում ბրար նշանակում է «կապոց, բօխչա» (արևմը-տեան գրական), «նամակի փաթե, enve-loppe» (արևելեան գրական)։
• = Փոխառեալ է ասոր. ბ︎ sərār կամ [arabic word] sərārā «քսակ» բառից. հմմտ. եբր. [hebrew word] sərōr «կապոց, տրցակ», արաբ. [arabic word] šurra «դրամածրար, միջին դրամ փաթաթած շորի կտոր». բոլորն էլ ծագում են ընդհանուր սեմական srr կամ sor «կա-պել, փաթթ, կապոց շինել, քսակի մէջ գրամ կապել» արմատից։-Հիւբշ. էջ 306։
• ՆՀԲ «որպէս թէ ծիր արարեալ ընդ իրար... լծ. և եբր. ծէրօր»։ Ուղիղ մեկ-նեց Lag. zu Prov. 26, 8։ Հիւնք. ար-ծաթ բառից։ Karst, Յուշարձան 407 ռումեր. sar «պատել», 425 թթր. tar-ter «նեղացնել», ույգ. termek «հաւա-
• քել», 426 թրք. sarmak «փաթաթե»։
• ԳՒՌ.-Մշ. Ոոմ. ծրար, Ախց. ბրարէլ, Ասլ. Ռ. Ննխ. Սեբ. ձրար, Խրբ. Տիգ. ármր. Ագլ. ბրօր, ბրա՛րիլ, Արբ. ձլար, Հճ. ձը'յοι-Զթ. ձօյօյ, ձօրոր։ Հմմտ. նաև ծրարիկ Արբ., ծրարուկ Մշ., ծրարոց Զթ., ბրարոցիկ Կր.. ბրարնոց Ակն։
δεσμός, ἁπόδεσμος alligamentum, ligatura, fasciculus, sacculus συστροφή conglobatio βασκάνιον fascinum, -us. (Որպէս թէ ծիր արարեալ ընդ իրար) Կապոց ամփոփեալ շուրջանակի. փաթոյթ. Պատատ. պահարան. կապ. խուրձ. քուրձ. քսակ. Ծրարոց, կծիկ. (լծ. եւ եբր. ծէրօր)
Ծրար արծաթոյ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 27. 35։)
Ծրար ստաշխին. (Երգ. ՟Ա. 12։)
Ծրար անիրաւութեանց. (Ովս. ՟Ժ՟Գ. 12։)
Եւ որ զվարձս իւր ժողովէր, ի ծրարս ծակոտեալս ժողովէր. (Անգ. ՟Ա. 6։)
Եղիցի անձն տեառն իմոյ ծրարեալ ի ծրարի կենաց տեառն աստուծոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 29։)
Որպէս զծրարսն կիպրիանոսի (կախարդականս) առ ի պատիր յուստինեայ կուսին. (Խոր. առ արծր.։)
Առնու ծրար եւ կապք ի կախարէն. (Ոսկիփոր.։)
to envelop;
to pack;
to wrap up;
to roll;
— զվաճառս, to pack up;
զխրոխտ գագա թունս յամպս ծրարէին, they reared their proud heads to the skies;
որոյ գագաթն յամպս ծրարի, whose top cleaves the skies.
ἑνδέω, ἁποδέω, δεσμεύω ligo, alligo, illigo, connecto. Դնել ի ծրար. կապել. ամփոփել. պատել. բակձաձել. եւ Կնքել. փաթութել.
Ծրարել զզանգուածս ի կտաւս. կամ տաղանդս արծաթոյ ի պարկս. զմնաս ի վարշամակի. հերս ի մեկնոցի. հուր ի գոգ եւ այլն։ Խունկ անուշահոտ ի հանդերձս ծրարել։ Զառաքինութիւն ի մեզ ծրարեսցուք. (Նիւս. երգ.։)
Զինչսն ագահութեամբ ծրարէ. (Լմբ. ժղ.։)
Ոչ մայն զի լսելով լուիցես, այլ զի եւ հաւատովք կնքիցես ծրարեալ ի սրտի քում. յն. վերակնքիցես. (Կոչ. ՟Ա։)
Ծրարեաց եւ կնքեաց, թէ արդարեւ ճշմարիտ աստուած է. (Ագաթ.։)
Իսկապէս ծրարեցաւ յորովայնի կուսին։ Ի խօսուն արարածս անվնաս ծրարեցաւ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
Պատկառէ, զմրի, ծրարի. իմա՛, կծկի, գումարի յաձն. կըփ աշուի կծկըտի։
to be enveloped or wrapped up;
ծրարեալ, cf. Ներփակեալ.
packer
cf. Ծրարիչ.
packing
to stain, to soil or dirty oneself.
Կրկին ծրդեալ շինուածս խօսուն. իբր աւերակ աղտեղեալ, կամ խանգարեալ։
κυλίδομαι, κυλίνδομαι volvor, volutor. կամ ըստ եբր. նիքէթթամ. maculosus sum. Իբր ծրտիւք աղտեղեալ. շաղախիլ. թաթաւիլ. նարկանիլ. թաւալիլ յաղտեղութիւնս. (իսկ ռմկ. ծդրիլ, է նեխիլ, հոտիլ).
Ծրդեալ կաս յանիրաւութիւնս. (Երեմ. ՟Բ. 22։)
Հիւանդեցեալք ախտիւք, եւ ծրդեալք մեղօք. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Ի (Նար. ՟Բ.)
Ծրդեալն ներկեալ ասի, աղտեղեալ եւ շաղախեալ. գուցէ նմանութեամբ բորոյ ծաւալելոյ, որ եւ յիշի սատակութենէ ամօթոյս ծրդիմ. իմա՛ շառագունիլ, կամ խռովիլ։
Այլ ի (Լծ. նար. եւ ի Հին բռ.) գրի.
knot of a cane or reed;
internodium, space between two joints or knots in a plant.
ԾՐՈՒՆՔ կամ Ի ՄԷՋ ԾՐՈՒՆՔ. Ընդ մէջ յեռեալ ծնունք, կամ ծիրք. այսինքն Յօրդք ծղօտից եւ եղեգանց. internodia յն. ընդ մէջ գօտի. διὰ μέσου ζώνη
Որպէս ի ցորեան խոտն, ցողունն, ի մէջ ծրունքն. (Նիւս. կազմ.։)
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
ἁφοδεύω alvum exonero, caco. (որպէս աղբել) Զծիրտն ի դուրս թափել թռչնոց.
Ծրտէին ձագքն ջերմաջերմ յաչս իմ. (Տոբ. ՟Բ. 18։)
Կոթող ինչ կանգնեալ ուրեք, եւ ամենայն թռչուն ի վերայ ծրտիցէ. (Թղթ. բար.) (յն. վերանստիցի։)
Արտաքս կոյս ծրտել. (Փիլ. լիւս.։)
Պարծէր եւ ճնճղուկ, եթէ յաչս նորա ծրտեալ կուրացուցանեմ. (Մխ. առակ.։)
Մեղուքն ծրտեն ձնի երեսն դեղին դեղին. (Վստկ.։)
Եւ Ձու ածել ձկանց՝ ոչինչ ընդհատ ի ծրտելոյ կամ ի բաց թքանելոյ.
Կէսքն ձուս ծրտեն, եւ կէսքն կենդանիս ծնանին. (Վեցօր. ՟Է։)
contentious, quarrelsome, cavilling.
Գրգռող զկագ եւ զկռիւ.
Կագազարթոյցք, խաղաղամբոխք. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
manufacture of gauze;
distillation of gas.
կերպասագործութիւն, ոստայնանկութիւն.
Առ սովաւ գտաւ քանդուած նկարու. (եւ կազագործութիւն եւ չափ եւ կշիռ. Վրդն. պտմ.։)
gasiform.
gasometer.
corroborative.
իբր կազդուրեցուցիչ. զօրացուցիչ.
Զօրաւորական քեզ եւ կազդուրական իմացեալ լիցի. (Շիր.։)
to strengthen, to corroborate, to sustain, to give strength to;
to repair, to restore to vigour good health, to re-establish;
to encourage, to give heart to;
to recover, to regain one's strength, to get well again, to be restored;
to take heart, to cheer up.
ԿԱԶԴՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿԱԶԴՈՒՐԵՄ, եցի. ն. ԿԱԶԴՈՒՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ԿԱՍԴՈՒՐԵԼ. յն. ստիրի՛զօ, στηρίζω statuo firmiter, stabilio, fulcio եւ այլն. եւ այլն. Կացուցանել ի հաստատութեան. հատատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացուցանել.
Կազդուրեցուսցէ (կամ կազդուրացուսցէ), կարողացեւսցէ, հաստահիմն արասցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)
Եթե կարասցէն կազդուրել. (Ես. ՟Խ՟Է. 13։)
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
Խռովէին, անդրէ կազդուրէ զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Զհիւանդացեալ ժողովուրդն կազդուրեցուանէր. (Խոսր.)
Զխորակեալս կազդուրեսցես. Կազդուրեա ի կականմանցս։ Յոգի կենդանի եկեալ կազդուրեցայց. (Նար.։)
Կազդուրեցան կացին ի վերայ ոտից իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
ԿԱԶԴՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿԱԶԴՈՒՐԵՄ, եցի. ն. ԿԱԶԴՈՒՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ԿԱՍԴՈՒՐԵԼ. յն. ստիրի՛զօ, στηρίζω statuo firmiter, stabilio, fulcio եւ այլն. եւ այլն. Կացուցանել ի հաստատութեան. հատատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացուցանել.
Կազդուրեցուսցէ (կամ կազդուրացուսցէ), կարողացեւսցէ, հաստահիմն արասցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)
Եթե կարասցէն կազդուրել. (Ես. ՟Խ՟Է. 13։)
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
Խռովէին, անդրէ կազդուրէ զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Զհիւանդացեալ ժողովուրդն կազդուրեցուանէր. (Խոսր.)
Զխորակեալս կազդուրեսցես. Կազդուրեա ի կականմանցս։ Յոգի կենդանի եկեալ կազդուրեցայց. (Նար.։)
Կազդուրեցան կացին ի վերայ ոտից իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
ձ. իբր Կազդուրիլ, զօրանալ. ոգի առնուլ.
Ի լոկ բանեն ուշաբերեալ կազդուրեաց. (Ոսկ. մ. ՟Թ. 8։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
ԿԱԶԴՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿԱԶԴՈՒՐԵՄ, եցի. ն. ԿԱԶԴՈՒՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. գրի եւ ԿԱՍԴՈՒՐԵԼ. յն. ստիրի՛զօ, στηρίζω statuo firmiter, stabilio, fulcio եւ այլն. եւ այլն. Կացուցանել ի հաստատութեան. հատատուն առնել. ամրացուցանել. զօրացուցանել.
Կազդուրեցուսցէ (կամ կազդուրացուսցէ), կարողացեւսցէ, հաստահիմն արասցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)
Եթե կարասցէն կազդուրել. (Ես. ՟Խ՟Է. 13։)
Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)
Խռովէին, անդրէ կազդուրէ զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29։)
Զհիւանդացեալ ժողովուրդն կազդուրեցուանէր. (Խոսր.)
Զխորակեալս կազդուրեսցես. Կազդուրեա ի կականմանցս։ Յոգի կենդանի եկեալ կազդուրեցայց. (Նար.։)
Կազդուրեցան կացին ի վերայ ոտից իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
strengthening, cordial, invigorating, fortifying, analeptic, corroborant.
Զօրացուցիչ, յոտին կացուցիչ.
Յողդողդք զկազդուրեցուցիչն (պատուեցէք), անկեալք զյարուցիչն. (Սկեւռ. լմբ.)
cf. Կազդուրեցուցիչ.
restoration, re-establishment, recovery, convalescence.
ԿԱԶԴՈՒՐՈՒԹԻՒՆ ԿԱԶԴՈՒՐՈՒՄՆ. Հաստատութիւն, ամրութիւն.
Հայցել տկարութեան զօրութիւն, դանդաղանաց եւ լքման ջիլս եւ կազդուրութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
Հաւատն՝ որ յիս եւ առ ծնօղն, կարօղ է ածել ի կազդուրումն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
cf. Կազդուրութիւն.
ԿԱԶԴՈՒՐՈՒԹԻՒՆ ԿԱԶԴՈՒՐՈՒՄՆ. Հաստատութիւն, ամրութիւն.
Հայցել տկարութեան զօրութիւն, դանդաղանաց եւ լքման ջիլս եւ կազդուրութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
Հաւատն՝ որ յիս եւ առ ծնօղն, կարօղ է ածել ի կազդուրումն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
furniture-making.
implement.
Կազմեալ օրինօք. եւ Կազմածք.
Թողին լքին զղեկս, եւ զամենայն կազմակերպս ըստ կազմածոյ չափուն իւրեանց. (Ոսկ. ապաշխ.։)
to project, to figure, to form, to fashion, to construct.
κατασκευάζω instruo, adorno. Կազմել օրինօք. յօրինել. յարմարել. ձեւացուցանել. զիր եւ զբան.
Մարմինն տէրունական կազմակերպեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Եւ զայն կազմակերպել կամեցաւ, թէ չէր հակառակ եւ օտար յօրինացն։ Այլով ձեւով իբր երկիւղածութեամբ զայն զնոյն կազմակերպել կամեցան. (Ոսկ. յհ.։)
form, formation, conformation, organization, construction, accomodating, setting in order.
κατασκευή opificium, structura. Ճարտար կազմութիւն. յօրինած. ճարտարութիւն.
Բնութեանս մերոյ կազմակերպութիւն է ի հոգւոյն սրբոյ եւ ի ջրոյ։ Տե՛ս զկազմակերպութիւնն։ Իսկ որ զկնի այնորիկ, վկայութեան էր կազմակերպութիւն. (Ոսկ. յհ.։)
book-binders shop;
cf. Գործարան.
Աման եւ կազմարան բնութեանս յարգանդի մօր. (Վրդն. սղ.։)
book-binder.
lactiferous, yielding milk.
Որ բերէ յիւրմէ զկաթն. կաթնաբուխ.
Կաթնաբեր աղբիւրք ստեանցն տարաժամ ցամաքէին. (Ոսկ. մտթ.։)
galaxy, milky way.
sucking;
suckling.
γαλακτοφάγος lacte victitans, lac comedens. որ եւ ԿԱԹՆԿԵՐ. Ուտօղ զկաթն. սանդիաց. կաթնարբու. կաթնածուծ. կաթնաբոյծ. կաթ կամ ծիծ ուտօղ.
Կաթնակեր մանուկ, կամ որթ. (Եզնիկ.։ Լմբ. եկեղ.։ Գանձ.։)
Որ կաթնակեր է։ Ի կաթնակեր լինելոյն. (Վրդն. ծն.։ Լմբ. սղ.։)
Առ ի խրատելոյ զտակաւին մատաղագոյն եւ զկաթնակեր բարս առն արդարոյ. (Նախ. թագ.։ (որ ի Մեկն. թագ. վրիպակաւ գրի, զկաթնաբարս։))
Եւ իբր Կաթնակից, սննդակից. հէմշիր.
Կացոյց ի տեղի նորա զփառնաւազ սպարապետն իւր՝ կաթնակեր եւ համահասակ. (Պտմ. վր.։)
cf. Կաթնատու.
ԿԱԹՆԱՁԻՐ ԿԱԹՆԱՄԱՏՈՅՑ. Որ ձրի տայ կամ մատուցանէ զկաթն զաւակի իւրում. կաթնաջամբ. կաթնատու.
Նմին կաթնաձիր մայր ցուցեալ ծանուցար։ Մայր կաթնամատոյց բնաւից ստեղծողին. (Նար. կուս.։)
nit.
Մանրիկ սերմն ոջլոյ եւ նմանեացն. սիրքէ.
Անիծք անկերպաւորք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Չարչարեալ լուով, ոջլով անծով, կծով։ Փոքր տարր զանիծն ասէ։ Անիծք ծնանին անկերպք, զի ոչ ճանաչի վերջք կամ առաջք, գլուխ կամ ոտք. (Լծ. նար.։)
to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.
καταράομαι, ἁράομαι. maledico, execror. որ եւ ՆԶՈՎԵԼ. Անէծս հանել. ընդ անիծիւք արկանել. հակառակն օրհնելոյ. անիծել. լանէթ օգունմագ. պէտտուա էթմէք. իլէնմէք.
Յերկրէ՝ զոր անէծ Տէր Աստուած։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Ե՛կ եւ անէ՛ծ ինձ զժողովուրդս զայս։ Անիծանելով անիծէ՛ք զբնակիչս նորա (կոտորմամբ)։ Անէծ զօրն իւր։ Անիծից զօրհնութիւնս ձեր։ Անիծեալ լիցի, կամ լիջիք։ Անիծեա՛լ Քանան։ Անիծեա՛ք սրտմտութիւն նորա. եւ այլն։
Թէ չար է անէծս առնուլ յօտարէ, ապա անձամբ զանձն անիծանել՝ կրկին չարաչար. (Նար. կ.։)
Օրհնեսցէ զպտուղ երկրի քո, որ Ադամաւն անիծաւ. (Արշ. ՟Կ՟Թ։)
Տրական խնդրով.
Մի՛ անիծաներ այլոց։ Ի մտի քում մի՛ անիծաներ թագաւորի. (Ժղ. ՟Է. 23։ ՟Ժ. 20։)
cf. Անիծանեմ.
Զի՞նչ անիծեցից, զոր ոչ անիծանէ Աստուած. (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 8։)
Եւ ոչ զօրն իւր անիծեաց. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Ընդէ՞ր զթզենին անիծեցեր. (ՃՃ.։)
Յայնցանէ էիք՝ զորս անիծէիք։ Անիծեսցէ Տէր Յիսուս։ Անիծեցին եւ արտաքսեցին. (Մագ.։)
Մի՛ անէծք ընդ անիծողսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Անիմաստ.
μή νοοῦν, ἁνόητος. non intelligens, insanus. Որ չիմանայ եւ չառնու ի միտ. անմիտ. տխմար. ահմագ. սէօզ ազնամազ.
Ասեն, թէ անիմայիցն վայրապար աւանդեն զսրբազանսն աւանդութիւնս. (Դիոն. եկեղ.։)
Ճշմարտութեանն անիմայք. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Եղեն անիմայք եւ ապերախտք. (Ոսկ. գծ.։)
Ո՛վ կոյրք եւ անիմայք. (Հ=Յ.։)
Զխնդրողսն յԱստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
Առանց իմանալոյ. անբանաբար.
Անիմայ զօրէն տղայոց ի մէջ ումանցս դանդաչէք. (Երզն. մտթ.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.
Որ անիմանալիդ ես յէութեան։ Որ դասուց երկնաւորաց անիմանալի. (Շար.։)
Անըմբռնելի, անիմանալի, անճառելի. (Նար. եւ այլն։)
Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.
Անիմանալի պարգեւ. (Խոսր.։)
Հնարք անիմանալիք։ Ընտրութեամբ անիմանալեաւ. (Նար.։)
Հնար իմանալոյ զանիմանալին ոչ այլ ինչ է, բայց հաւատալ ասացելոցն ի Գիրս Սուրբս. (Շ. ընդհ.։)
Իբր անծանօթ. անյայտ. պէլիրսիզ.
Զոր լուեալ մարդկան՝ անիմանալեօք մտօք՝ յայլ եւ այլ իրս իմանային, (Նար. երգ.) կա՛մ է անիմայ, չիմացօղ. եւ կամ մթին եւ անյայտ մտօք։
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
ἅσοφος, παράφρων. insipiens, demens. Հեռի յիմաստութենէ. անմիտ. անխոհեմ տգէտ. իբր անբան. անխելք. ագըլսըզ ֆիքիրսիզ, սէֆիհՇ
Մի՛ իբրեւ անիմաստք, այլ իբրեւ իմաստունք. (Եփես. ՟Ե. 15։)
Զիա՞րդ ոչ են յոյժ ամբարիշտք եւ անիմաստք, որք արարած ասեն զորդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Անիմաստիցն այրիչ վտակքն. (Ագաթ.։)
Միջնորդ անիմաստ։ Անիմաստին յառաքինութիւնն՝ պատահէ հպարտանալ. (Լմբ. ատ.) եւ (Լմբ. սղ.։)
Իբր անբան. անզգայ. անիմայ. ἅλογος. ratione carens.
Առնել զբանաւոր արարածն ի մէջ անբան անխօս՝ անիմաստ արարածոց. (Ագաթ.։)
Արեգակն տարր է անիմաստ. (Լմբ. սղ.։)
Երգեսցե՛ս մի՛ անիմաստ լեզուաւ միայն, այլ ի միտս քո. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ յիմարական. տխմարական. անխորհուրդ.
Զանիմաստ պատուհաս մահու յանձինս կրեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 12։)
Զյիմար եւ զանիմաստ յարձակմունսդ ընկրկեա՛։ Ո՛չ անիմաստ է գիտութիւն. եւ եթէ ոչ անիմաստ է, իմաստական է. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Անիմաստ կարծեօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Անիմաստ պատճառս յօդեն ընդդէմ ճշմարտութեանն. (Սարգ. ՟ա. պետ. 4։)
իբր անիմանալի. ի վեր քան զմիտս.
Ի ճշմարտութիւնն հաւատացեալք, զի անհաս է եւ անիմաստ (թերեւս՝ անիմաց). (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
Ինքեանք յանիմաստս առ խարխափս եկին ածին ի դուրս սրբոյն. (Բուզ. ՟Դ. 11։)
incomprehensible;
insensible.
Անիմաց եղեալ՝ հաւասար անասնոց գտաւ. (Խոսր.։)
Բերի ընդ աշխարհական զբաղմանցս խաւար՝ անիմաց ի լուսոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ժղ.։)
Անիմանալի. որ ի վեր է քան զմիտս.
Անիմաց է յամենայն արարածոց. (Ագաթ.։)
Հրեշտակաց անիմաց է. (Խոսր.։)
Զանտեսն աչաց, եւ զանլուրն ականջաց, եւ զանիմացն սրտից. (Տօնակ.։)
Զգալուստ քրիստոսի ոչ անիմաց եղեալ. (Աթ. սղ.։)
pennyless, poor;
nothingness
Ոյր ոչ գոն ինչք՝ գոյք՝ մեծութիւն. չքաւոր. աղքատ. անստացուած. բան չունեցօղ. ֆագըր, ֆուգարէ, եօխսուլ. ἁκτήμων, ἅπορος. inops, pauper.
Եթէ չկարիցես անինչ եւ առանց կարասւոյ լինել, տաջի՛ր աղքատաց յընչիցն զոր ունիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
Միայնակեաց անինչ՝ ըմբիշ է մերկ. (Նեղոս.։)
Անինչ կրօնաւոր՝ տէր է տիեզերաց. (Կլիմաք.։)
Անինչ վասն այն պարտ է լինել, որպէս զի փափաքս ազատեսցի յաշխարհէ, եւ ի վեր յառեսցի. ապա թէ ոք անինչ է, եւ անդր ոչ փափաքէ, նանիր աշխատի. (Լմբ. սղ.։)
Ո՞ւր է պակասութիւն անընչիդ եւ աղքատիդ. (Մանդ. ՟Դ։)
Անընչին ոչ հակառակել ընդ փարթամին. (Պիտ.։)
Ի մանկութենէ իւրմէ անինչ եւ միայն ընթանայր. (Վրք. հց. ՟Է։)
ԱՆԻՆՉ. Որ չէ ինչ. ոչինչ. անգոյ.
Սովոր ես զանինչսն յինչ ածել, եւ յոչնչէ ի լինելութեան արարածոցս. (Ագաթ.։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
Ազատ ի հոգոց. անզբօս, անզբաղ. անկասկած. անքոյթ. յապահովացեալ. աներկիւղ. անխռով. հանդարտ. ἁμέριμνος. curis vacuus, securus. սաքին. գայտսըզ. էմին. տաղտաղասըզ.
Որ տքնի վասն նորա, վաղվաղակի անհոգ լիցի։ Հաստատուն, զգուշաւոր, անհոգ։ Մեք հաճեսցուք զնա, եւ զձեզ անհոգս արասցուք։ Կամիմ զձեզ անհոգս լինել. (Իմ. ՟Զ. 15։ ՟Է. 23։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 14։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 32։)
Կամիմ զձեզ, զի անհոգս իցէք։ Ի մարդկանէ կարէր տալ օրինակ ի յԵղիայէ եւ ի Մովսիսէ եւ ի Յովհաննէ, եւ յայլոց այնպիսեաց անհոգաց։ Անհոգ եմ յերկեղէ ... Ի թշնամեաց անհոգ լինիցիմք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
Ո՞չ է քեզ մեծ, զի անհոգ ես ի գիշերի, եւ անհոգ ի տունջեան, անհոգ ի տան, եւ անհոգ ի հրապարակի. (Մանդ. ՟Դ։)
Անհոգս մնան յամենայն չարին արկածից. (Խոսր.։)
Անհոգ էր ի սմանէ. (Լմբ. սղ.։)
Անհոգ արար ի պարսաւանաց. (Սարգ. յկ. ՟Բ։) Գիշերային անհոգ հանգիստ. (Պիտ.։)
Ողջունիւ ուրախութեան եւ անհոգ խաղաղութեան. (Փարպ.։)
Որ ոչ ունի հոգս զկարեւորաց. անգործ. գործատեաց. անփոյթ. հաճաթսըզ. ավարա. իհմալճը. գամսըզ. ἁπράγμων. a negotii abhorrens, otiosus, iners, ἁνάλγητος, expers doloris vel sollicitudinis, negligens.
Անձնդիւրն եւ անհոգն ի կարօտութեան եղիցի. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 23։)
Զանհոգն կեան վարս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)
Մի՛ անհոգ լիցին ժողովրդեան ուխտին։ Ո՛չ անհոգ լինել ի խոստովանութիւնս եւ յուղղութիւնս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Մի՛ լռել, կամ անհոգ լինել, այլ՝ իրաւանց ուշ ունել. (Յհ. կթ.։)
ԱՆՀՈԳ, ՅԱՆՀՈԳ, ԱՆՀՈԳՍ, ՅԱՆՀՈԳՍ. Առանց հոգոց, եւ անփոյթ լինելով. անհոգութեամբ. յանհոգութեան, յապահովս. աներկիւղ. անքոյթ. էմնիյեթ իւզրէ, գամսըզ գասավ էթսիզ. իհմալլըզըլա.
Անհոգ յիւրաքանչիւր տունս գնայցեն։ Երթայր այնուհետեւ անհոգս. (Փարպ.։)
Ոչ թէ անհոգ գամ զճանապարհս օրինաց քոց. (Լմբ. սղ.։)
Ահա էր բանակն յանհոգս։ Նստին բնակութեամբ յանհոգս. (Դտ. ՟Ը. 11։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 58։)
Իբրեւ յանհոգս եղեն, սրբեցին կազմեցին զոսկերս երանելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Երըային յանհոգս։ Յանհոգս որպէս ի Հռոմ տան անկեալ. (Փարպ.։)
Առանց երկիւղի յանհոգս կէին. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
to be neglectful, inattentive, indifferent.
Յամենայն այդպիսի կասկածանաց անհոգացեալ լինի թագաւորութիւնս մեր։ Յանկասկած տեղի հեռացուցեալ՝ լինէր անհոգացեալ. (Փարպ.։)
Ես ոչ գիտէի՝ անհոգացեալ, զիմանալի չարին մախանս. (Պիտ.։)
Իբրեւ կատարեաց զամենայնն, յայնժամ անհոգացեալ ի գործոց իւրոց ել ի բարձրութիւն խաչին. (Լաստ. ընթերց.։)
Անհոգանալ արքային լեալ. (Շ. վիպ.։)
Անհոգացաւ՝ որպէս մարդ աշխատեալ. (Նար. երգ.։)
Մի՛ ինչ ընկեցիկ եղելոց, եւ կամ անհոգացելոցն, թէ այսպէս դիպեսցի, թերատեսել. (Բրս. կանոն.։)
without soul;
spiritless;
inanimate.
Որ չունիցի հոգի էական, եւ հոգի բանական, կամ ոգի զօրութեան, կամ զհոգի շնորհաց. րուհսուզ. ճանսըզ.
Զի թէ մարդ բան ունի եւ հոգի, Աստուած անբան եւ անհոգի զիա՞րդ իցէ. (Ոսկիփոր.։)
Ոչ անհոգի եւ անբան խոստովանին զմարդն. (Առ որս. ՟Ժ։)
Որպէս ասացն Ապողինար, թէ անհոգի իբր ի բագին՝ բնակեաց Աստուած Բանն ի մարմին. (Շ. խոստ.։)
Ոչ լսին ձայնք նոցա իբրեւ զԱրիստոտէլին ճոռոմ եւ անհոգի. (Վրդն. սղ.։)
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
ἁσφάλεια. securitas. Անհոգն գտանիլ, որպէս յապահովութիւն. աներկեւան վիճակ. անդորրութիւն. անզբաղ հանդարտութիւն. էմնիյէթ. րահաթլըգ.
Բնակեսջիք անհոգութեամբ յերկրիս ձերում. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 5։)
Այս հանդարտութեան պատճառ, այս անհոգութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Յապահովի եւ յանհոգութեան կայր. (Եզնիկ.։)
Երկիւղն՝ անհոգութեան ցանկայ, եւ անհոգութիւնն՝ երկիւղի կարօտի. (Յճխ. ՟Է։)
Կարասցեն աներկիւղ յանհոգութեան զիւրեանցն կողմն ապրեցուցանել. (Պիտ.։)
Տո՛ւք խռովութեանց խաղաղութիւն, եւ յերկիւղից անհոգութիւն. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
Յանհոգութիւն կրթէ զմիտս մարդոյն ի մարմնական զբաղմանց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Աշխարհականին ուսուցանէ զկրօնաւորութեանն անհոգութիւն. (Լմբ. սղ.։)
որպէս անփութութիւն. պղերգութիւն. ῤᾳθυμία. desidia, negligentia. հաճաթսըզլըգ. թէմպելլիք. իհմալլըգ.
Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան. (Յուդթ. ՟Ա. 16։)
Անհոգութեամբ զկեանս մեր անցուցանեմք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Յորժամ կացցէ ոք յանհոգութեան հոգեւորացն. (Շ. հրեշտ.։)
indeclinable.
ἅπτωτος. casu carens. Ըստ քերականաց՝ այն մասն բանի որ չունի զհոլով ըստ անուան.
Բայ է բառ անհոլով։ Անհոլովիւ որոշի յանուանէ. (Թրակ. եւ Երզն. քեր.։)
ԱՆՀՈԼՈՎ. Որ չհոլովի, չթաւալի, ոչ հակամիտէ յիրս ինչ. որ եւ ԱՆՀՈԼՈՎԵԼԻ.
Անհոլով ի հեշտութիւնս միտելոյ՝ յամրանայր. (Պիտ.։)
want of wind, calm, serenity.
νηνεμία (իբր ἁνανεμία. ventis vacua tempestas, tranquillitas aeris. Առանց հողմոյ հանդարտութիւն օդոց. սիւտ իլիմանլըգ. մեշթէմ.
Անհողմութեան, եւ հողմոց։ Պարզք, անհողմութիւն, ամպք։ Անհողմութիւնս եւ շունչս բռնաւորս. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. քհ.։)
without shepherd, unattended.
ἁποίμαντος. carens pastore, et pascuis. Որոյ ոչ իցէ հովիւ. անառաջնորդ, անտերունչ. անճարակ. չօպանսըզ.
Աշխարհ ամենայն անհովիւ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անհովիւս եւ անխնամակալուս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
without smell.
Որ ինչ չունի հոտ զգալի, կամ չէ հոտեալ. հոտ չունեցօղ, չհոտած. գօգուսուզ.
Անհոտ եւ անսպի առնել ի մեղաց. (Վրդն. դան.։)
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
Յորդեսցեն իբրեւ զհեղեղ անհուն. (Ամովս. ՟Ե. 24։)
Գետս այս անհուն է ամենայն մարդկան. (Պտմ. աղեքս.։)
Չարն է դատարկ եւ անկարգ եւ անհուն, խաւարչտին, եւ անգոյ։ Սեռականագոյնք եւ յատկագոյնքն ներ թուումն իմն են, այլ ո՛չ յանհնին. իսկ անհատքն՝ անհունք. (Պորփ.։)
Ըստ մերում գիտութեան անհունք են, այլ ոչ են յանհնին։ Անհնիցն ոչ գոյ մակացութիւն։ Անհունցն եւ ոչ գիտութիւն լինի. (Անյաղթ ի Պորփ.։)
Անհնար է եւ անհուն՝ ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք։ Նոյ ետես անհուն ծով եղեալ յանկարծօրէն զամենայն երկիր. (Փիլ.։)
Անհուն համատարած ծով. (Պիտ.։)
Զջուր գետոյն զհզօրն եւ զյորդն՝ զանհուն զանհնարին. (Եփր. ծն.։)
Ընդ անհուն ասպարէզս։ Փախիցեն յանհուն հեռաստան. (Նար.։)
Տարտարոսն անհուն. (Լմբ.։)
Որ այնքան անհունն է մեծութեամբ (տպ. անբաւ). (Յճխ. ՟Գ։)
Անհուն խօլաց. (Խոր. ՟Ա. 9։)
Անհունս ասեմք զանհատսն, վասն զի միշտ եղանին։ Անհունն որ է անսպառն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ պերիարմ.)
Անհուն իմն զօրօք. (Յհ. կթ.։)
Անհուն բանակք։ Յանհունս աճել. (Զքր. կթ.։)
Անհուն առաւելութիւն. (Խոսր.։)
Անհաս եւ անհուն սիրոյն. (Անան. եկեղ։)
Յանհուն տանջանս զքեզ մատնէ, եւ յանհնիցն ոչժողովի շահից օգուտ. (Երզն. մտթ.։)
Յանչափս. անչափութեամբ. չափէ դուրս.
Անհուն սկսաւ ողողանիլ յանառակ ցանկութիւնս. (Խոր. ՟Գ. 63։)
որպէս Խորք. անդունդք.
Զիարդ ընդ անհուն յանկոյս անցանէին. (Վրք. հց. ձ։)
that does not approach, come near, touch;
inaccessible;
distant, far.
Անհուպ եթերին։ Ողջունեալ զանհուպն շրթանց։ Անհուպ մատուցման դժնեայ դժրողաց։ Անհպիցն եւ անհասանելեացն ընտանեցուցեր. (Նար.։)
insubordinate;
not subject.
Իբր ոչ խնամարկեալ՝ հպատակելով ջանիւք. անխնամ. ἁνεπιμέλητος. curae expers.
Բժիշկք հոգ տանելով բոլորումն, եւ ոչ փոքր ինչ թողուլ անարուեստ եւ անհպատակ. (Նիւս. բն.։)
insubordination
Զիւրաքանչիւր ուրուք ի մէնջ ծանուցեալ զհպատակութիւն եւ զանհպատակութիւն՝ ցուցցէ ձեզ. (Փարպ.։)
cf. Անհուպ.
որ եւ ԱՆՀՈՒՊ, ԱՆՀՊԱԿԱՆ. ἅψαυστος, ἁέπαφος. intangibilis, intactus. եւ այլն. Անմերձենալի. անմատոյց. անշօշափելի. արգելեալ կամ անհնարին ի հպիլ.
Ի վերայ բարձր բազմականի, եւ յանհպելեաց վերարկուաց։ Փորձէր զսուրբ զանձն (զհոգի Յուլիանեայ), եւ զանհպելի մարմինն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Զանհպելի կոյսն առ ինքն ձգելով։ Անհպելի գեղեցկութիւն. (Խոր. հռիփս.։)
Յաստուածային կայծակունսն ի սրովբէից անհպելին։ Մակադրեալ զքեզ անհպելի հպմամբ. (Շար.։)
Հուպ, թէ եւ ոչ ամենայնիւ, յանհպելին էութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Յանհպելին մերձենայր փայտ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Իմաստասիրաց անձինք անհպելիք եւ անմերձենալիք. (Մագ. ՟Լ։)
Կամ անմիաբան. հեռաւոր ի բնէ.
Ի նոյն ժողովել փորձի զանհպելիսն. (Նիւս. բն.։)
Կամ անկարօղ ի մերձենալ. որ չկարէ հպիլ.
Վերջինքն հրեշտակք՝ անհպելիք գոլով վեհագունիցն. (Շ. հրեշտ.։)
ԱՆՀՊԵԼԻ Է. Անհնար է հպիլ. անմարթ է մերձենալ.
Զի յայս եւ երկնայնոցն է անհպելի. (Շ. հրեշտ.։)
without voice;
mute, without sound;
consonant.
ἅφωνος. voce destitutus, mutus. Պակասեալ ի ձայնէ. անշշունչ. անմռունչ. անբարբառ. ձան չունեցօղ՝ չհանօղ. սէսսիզ, սէտասըզ.
Այնչափ ազգ ձայնից են յաշխարհի, եւ ոչինչ անձայն է. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 10։)
Զանձայն զանմռունչ կուռսն յարգէր. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 19։)
Զլեզուն հատանել, ապա անձայնս ի բաց տանել եւ անբանս. (Ածաբ. կիպր.։)
Իբրեւ զորոջ անձայն. (Առ որս. ՟Գ։)
Առնուին դատաւոր զանձայնն։ Անձայն ունէին դատաւոր. (ՃՃ.։)
Գրաւորական անձայն տառիւք. (Յհ. կթ.։)
Անձայն ասեմք զնրբաձայնն. (Անյաղթ հակակ.։)
Անձայն ասեմք զողբերգակն՝ որ վատաձայնն է. (Թր. քեր.։)
Անձայն եւ անբարբառ անկեալ դնէր ի սաստիկ հարուածոց. (Աթ. անտ.)
Անձայն հնչողիս։ Անձայն աղաղակեն. (Նար. յիշ. եւ Մծբ.։)
Իջցէ որպէս զանձրեւ ի վերայ գեղման՝ անձայն. (Իգն.։)
իբր անձայնական.
Անձայն լռութեան փոխադրել կարծեցին զանլռելի իմաստութիւն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Ըստ քերականաց՝ դժուարաւ հնչելի քան զայլ բաղաձայնս.
Անձայնք ինն, բգդ, պկտ, թփք. եւ անձայնք ասին, զի առաւել քան զայլսն են չարաձայնք. (Թր. քեր.։)
Գրաւորական ձայնի տառիցն՝ ե՛ն որ ձայնաւորք են, եւ են՝ որ կիսաձայնք, եւ են՝ որ անձայնք. ձայնաւորի նմանեաց միտքն, եւ կիսաձայնի՝ զգայութիւնս, եւ անձայնի՝ մարմինս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 117։)
loss of voice;
aphony.
ἁφωνία, ἁφασία. privatio vocis, silentium, loquendi impotentia, stupor. Անձայն կամ անբարբառ գոլն. պակասութիւն ձայնի. եւ անխօսութիւն. լռութիւն. պապանձումն. եւ ապշութիւն. սէսսիզլիք. սիւքիւթ, տիլսիզլիք.
Ընդհատ հատումն բայից, տի՛նա առաւել եւ անձայնութիւն կրել ամենեւին։ Պատճառս անձայնութեան լինել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
Անձայնութեամբ կարկեաց զհայրն. (Զքր. մկրտ.։)
Ընկա՛լ ո՛րդեակ զյորջորջումս, եւ ի բա՛ց վճարէ զիս յանձայնութենէս. (ՃՃ.։)
Պատուհասեցեր զծերունին անձայնութեամբ։ Այնպէս անկան, իբր զի անձայնութեամբ արգելուլ. (Ոսկ. յաւետիս. եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Սքանչելիք իրացն յանձայնութիւն ածին զնոսա. (Ոսկ. ղկ.։)
Ո՞վ իցէ՝ որ անձայնութեամբ բառնայ զհակառակութիւն, եթէ ոչ Որդին Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Եւ ըստ քերականաց՝ իսպառ անձայն գտանիլն ոմանց ի բաղաձայն տառից.
Անձայն գիրն ունի այսպէս. քանզի անձայնութիւն սոցա ի ձայնաւորութենէ ոմանց իմացեալ եղեւ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cavernous.
Ուր իցեն խիտ առ խիտ անձաւք.
Դադարէին յանձաւախիտ ամրոցս մայրեացն Գարդմանաց. (Յհ. կթ.։)
handless;
without succour.
ἅχειρ, ἅχειρος, ἅχειρης. manibus carens, mancus. Որոյ ոչ գոն ձեռք. ձեռնատ. եւ անգործ ձեռօք. էլսիզ.
(Զկուռս) անոտս անձեռս ի վերայ ուսոց իւրեանց կրեն. (Թղթ. բարուք.։)
untameable, savage, wild
ԱՆՁԵՌՆԸՆԴԵԼ որ եւ ԱՆՁԵՌՆԸՆՏԵԼ. ἁτίθασσος, ἁτιθασσότατος. non mansuetus, intractabilis. Ոչ ընդելեալ ընդ ձեռամբ. ոչ ընտանի. վայրենի. եապանի. վահշի. ալըշմամըշ.
Կենդանեացն այլք մարդասէրք եւ սննդակիցք, եւ կէսք անձեռնընդել եւ ազատք. (Առ որս. ՟Է։)
Զօրէն շանց վայրենեաց եւ անձեռնընդելից։ Յընդելեաց եւ յանձեռնընդելից յանասնոց յանբաւ կոյտս։ Զանցուցանելով եւ զվայրենագունօքն եւ զանձեռնընդելիւքն՝ զառիւծուք եւ զկոկորդիլոսիւք։ Վայրենեացն եւ անձեռնընդելեացն. (Փիլ.։)
Զանձեռնընդել չար գազանիդ։ Զանձեռնընդել վայրագիդ։ Ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ։ Եւ յերկրէն անգամ առ ի ընդոստումն երկիւղի անձեռնընդելիցն յառնել. (Պիտ.։)
helpless, without succour.
Որ չունի զձեռնկալու. անօգնական. ձեռք բռնօղ մը չունեցած.
Անձեռնկալ կապեալ եղկելիս ի տարակուսի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
that cannot reach or accomplish, incapable, unskilful.
Ուր ոչ հասանէ ձեռն. cf. ԱՆՁԵՌՆԱՐԿԵԼԻ.
Բնակութիւն քո երկնից երկինք են՝ աներեւոյթ անձեռնհաս ձեռին մարդոյ. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)
Յանձեռնհասն բարձրութենէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Տեսանէին անձեռնհաս զգանձն, եւ զինքեանս ի խոր աղքատութեան. (Սկեւռ. լմբ.։)
Անձեռնհաս ի յափշտակողաց. (ՃՃ.։ Իսկ Նար. ՟Կ՟Զ.)
Անձեռնհաս տագնապ". իմա՛ անհնարաւոր։
Որոյ ձեռն ոչ հասանէ ի հոգալ զկարեւորս, կամ առնել ինչ. անբաւական. անկար. տկար. չատիկօղ.
Ինքեանք անձեռնհաս են, եւ վտանգեալք. (Փարպ.։)
Ոչ միում ումեք յայսցանէ անձեռնհաս է Աստուած. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
towel.
Ձեռաց սրբիչ. փէշկիր. մաքրամա.
Սպասաւոր որ պատրաստէր մահիճս, կամ ջուր ի ձեռս արկանել, կամ անձեռոցս մատուցանել. (Յհ. կթ.։)
napkin.
Նուազականն վերնոյն. փէշկիրճիք. մաքրամաճըգ.
Զիւր իսկ զանձեռոցիկն ի նմանէ ի զատ յափշտակելով՝ հարստապէս նովին իսկ լնուին զբերան նորա. (Յհ. կթ.։)
unformed.
ἁσχημάτιτος. figura vel forma carens. Անբաժ ամենեւին ի նիւթական ձեւոյ եւ ի կերպարանաց մարմնոյ.
Անձեւն եւ անշօշափելին. (Առ որս. ՟Է։)
Անտեսիդ տեսիլ, եւ անձեւիդ կերպարան. (Շ. գանձ վրդվռ.։)
Անփոփոխելի պատկեր՝ ի մեր կերպարանութեան՝ անձեւ էութեանն Հօր. (Լծ. ածաբ.։)
Զանձեւն տե՛ս, եւ զանտանելին ծանի՛ր. (ՃՃ.։)
Անձեւ անորակ. (Սկեւռ. աղղ։)
Նախաստեղծեալն լոյս անձեւ գոլով՝ ձեւացաւ ի չորրորդում աւուրն յարեգակն եւ ի լուսին եւ յաստեղս. (Մաքս.։)
Նոյն իսկ է լոյսն, թէեւ յայնժամ անձեւ էր. (Դիոն.։)
Անձեւ նրբութիւն հրոյն՝ ձեւոյն երկաթոյն քանակի. (Ոսկիփոր.։)
Ոչ ձեւացեալ ի ցոյցս մարդկան. անկեղծ. անպաճոյճ. non fucatus.
Հերացն կտրել ցուցանէ զմաքուր եւ անձեւ կեանսն. (Դիոն.։)
Տձեւ. տգեղ. անշուք. անշնորհ. անվայելուչ. անյարմար. անպատեհ. յոռի. պիչիմսիզ. եօրտամսըզ. պէդ. ἁσχήμονος. deformis, tuepis.
Զի եւ ոչ ծածկէին զիւրեանց զամօթն, եւ զանձեւ տեսութիւնն. (Բրս. բարկ.։)
Պա՛րտ է այսպիսեացս անձեւ հարցմանց ոչ առնել սկիզբն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
Յանտպաւորական նմանութեան անձեւ օրինակաց. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Անձեւն անդէմ է։ Անձեւն եւ անդէմն եւ անկերպարանն. (Խոսրովիկ.։)
to lose shape, to become deformed.
ԱՆՁԵՒԱՆԱԼ Տգեղանալ. անշքանալ, եւ տգեղ ինչ գործել. ἁσχημονέω. deformor, indecore perago.
Մերկացեալ յառաքինութեան զգեստուց, եւ անձեւացեալ ի մեղացն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Ձայնս անվայելուչս արձակել, եւ ի կապեղայս ուտել, եւ այլ մերձաւոր այսոցիկ անձեւացեալ. (Բրս. հց.։)
fumitory.
որ եւ իբր ռմկ. (թերեւս ուղղագոյն,) ԱՆԾԽՈՏ. Բոյս դառնահամ, որ ի (Հին բռ.) գրի
Շահթառակ, շահթառտ. անձխոտ, եւ կանաչաց թագաւոր։ Ի բառս Գաղիան. եւ ի Բժշկարանս ՝ գրի նա եւ ԸՆՁԱԽՈՏ, ԸՆԾԱԽՈՏ. իմա՛ ո՛չ խոտ ընձու, այլ ՝ իբր խոտ ծխոյ կամ ծխոտ. համայն ծուխ. զի եւ յն. ասի καπνός եւ լտ. fumaria, fumus terrae. արաբ. եւ պրս. շահթէրիճ, շահթէրէ (թագաւոր խոտոց). բէնիրէ, բէնիսէ.
narrow;
desirable.
ἑπιπόθητος. desiderabilis, optatus. Արժանի անձկալոյ. կարօտով սիրելի. ցանկալի. բաղձալի. տենչալի. կարօտալի. կարօտով փափաքելի, սիրուն. արզուլայաճագ. միւրատ էտէճէք.
Եղբարք իմ սիրելիք եւ անձկալիք. (Փիլիպ. ՟Դ. 1։)
Զանձկալի (կամ զանծկալի) վայրս. (Փարպ.։)
Կենացն անձկալեաց։ Յանձկալի երեսաց։ Մասին անձկալեաց լուսոյ արժանի ցուցեալ. (Նար. ՟Ե. ՟Ժ՟Թ. ՟Խ՟Բ։)
Կամ կարօտով լի. սրտառուչ. մեծափափաք. հասրէթլի. ահիզար էտէրէք.
Անձկալի խնդրուածք. (Յճխ. ՟Գ։)
Անձկալի սրտիւ ակն ունել գալստեան Քրիստոսի յերկնից, (Մաշտ.։)
cf. Անձկալի.
cf. ԱՆՁՈՒԿ. նեղ, բարակ.
Լայնական հնարք, անձկական պայման։ Որքան անձկականն գիծ առ լայնականն ծիր. (Նար. ՟Գ. եւ Մծբ.։) (Կարէ նշանակել եւ կարօտական, տենչողական։)
to desire, to wish;
to aspire to, to sigh for, to long for.
Անձկամ եւ ոչ տեսանեմ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Գթալն սրտին է, եւ անձկալն՝ հոգւոյն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
to be narrow;
cf. Անձկամ.
ԱՆՁԿԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՁԿԱԼ. ποθέω, ἑπιποθέω. desidero, concupisco. Անձուկ ունել կամ կրել. կարօտանալ. ցանկանալ. փափաքել. հասրէթ չէքմէք, արզուլամագ, միւրատ էթմէք.
Ի մեկնել նորա՝ անձկանայ առ նա։ Անձկացեալ եմ տեսանել զձեզ։ Անձկացեալ են առ ձեզ վասն առաւել շնորհացն Աստուծոյ՝ որ են ի ձեզ։ Անձկացեալ եմ առ ձեզ ամենեսին գթովքն Քրիստոսի Յիսուսի։ Ինքն իսկ յոյժ անձկացեալ է տեսանել. (Իմ. ՟Դ. 2։ Հռ. ՟Ա. 11։ ՟Բ. Կոր. ՟Թ. 14։ Փիլիպ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 26։)
Յորժամ յափշտակեսցէ զանձկացեալս իւր։ Այժմ տեսանես զՔրիստոս, առ որ անձկացեալն էիր. (Ագաթ.։)
Ընդ նեղ դուռն անձկացեալ ճանապարհին, (Շար.) է երկդիմի, այս ինքն նեղ, անձուկ. կամ ցանկացեալ, ցանկալի։
to reduce to extremities, to force;
to narrow, to contract, to restringe.
Տալ անձկանալ. յանձկութիւն եւ ի նեղ արկանել. նեղել. ճնշել. նեղը ձգել. սըգըյասօգմագ.
Եւ զԱրտաշիրն անձկացուցեալ, մինչ ի հնդիկըս փախուցեալ. (Շ. վիպ.։)
narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.
ԱՆՁԿՈՒԹԻՒՆ գրի եւ ԱՆԾԿՈՒԹԻՒՆ. στενοχωρία, συνοχή. angustia, coarctatio. Անձուկ գոլն. ամփոփումն. նեղութիւն տեղւոյ, եւ նուազութիւն իրաց. սակաւութիւն. տառլըգ.
Անձկութիւն վայրացն. (Յհ. կթ.։)
Վասն անձկութեան ճանապարհին՝ որ տանի ի կեանս. (Կամրջ.։)
Պատուհանին անձկութիւն։ Արդարութեան արեգակնդ ի յանձկութիւն սրտիս մտցէ։ Յաւէտ անձկութեամբ ամփոփին։ Ամենանուազ անձկութեամբ լքեալ հրէութիւնն. (Նար.։)
Ախորժեմ բարի առնել, այլ չառնէ զբան՝ իրացն անձկութիւն (կամ անծկութիւն). (Սեբեր. ՟Թ։)
Որ վաստակին, յանձկութիւն պնդեն (զորովայն), եւ յորժամ նեղանայ, ոչ կամի զբազում կերակուրս. (Կլիմաք.։)
Մանաւանդ՝ նեղութիւն սրտի յերեսաց նեղութեանց հասելոց. տագնապ. տառապանք. եիւրէք տառլըզը, սըգլէթ.
Յանձկութեան քում եւ ի նեղութեան քում, որով նեղեսցէ զքեզ թշնամին քո։ Նեղութիւն եւ անձկութիւն եւ մութ։ Ի նեղութեան եւ յանձկութեան։ Նեղութիւն եւ անձկութիւն ի վերայ ամենայն մարդոյ՝ որ գործէ զչար։ Նեղութի՞ւն, թէ անձկութիւն։ Զեղութիւն եւ զանձկութիւն գտի։ Յանջրդւոյ, յանձկութենէ, եւ ի թշուառութենէ. եւ այլն։
Նեղութիւն եւ անձկութիւն հասցէ նմա. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 24.) յն. որ է հարկ, եւ վիշտ վտանգի։
Եթէ յայտնեսցի օրն իմ անձկութեան։ Հալածեա՛ զյուսահատ անձկութեան հոգւոյս մթութիւն։ Բա՛րձ զանձկութիւնն ընդ թշուառութեանցն. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ. ՟Ղ՟Ա։)
Անձուկ սրտի, կարօտ, փափաք, տենչ. անձկալն. արզու, հասրէթ, միւրատ.
Փեսային անձկութեամբ մաշիմ։ Անձկութեամբ սիրոյ քոյ յիշատակի։ Փափագ անձկութեան. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ղ՟Բ. ՟Ղ՟Ե։)
well formed, elegant, handsome, beautiful.
Գեղեցիկ եւ վայելուչ անձամբ. աղուոր. տիլպէր.
Զոր առեալ անձնագեղոյն։ Անձնագեղացն պարսից. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 65։)
Զանձնագեղս արտաքոյ այլոցն տրոհեալ։ Զանձնագեղս եւ զվայելուչ երիտասարդն զԱշոտ. (Յհ. կթ.։)
boasting, blustering, swaggering
Որ անձամբ զանձն գովէ. յն. սնափառ. ինք զինքը գովօղ.
Զիա՞րդ չհամարիցիմ անձնագով. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Յոլովք սնապարծ եւ անձնագով զքեզ բամբասեն. (Երզն. մտթ.։)
self-praise, vainglory, arrogance;
egotism.
որ եւ ԱՆՁՆԳՈՎՈՒԹԻՒՆ. Գովելն անձամբ զանձն. յն. սնափառութիւն. κενοδοξία.
Զանձնագովութիւնն արհամարհէ. (Երզն. մտթ.։)
that condemns himself.
Սխալեալ անձնադատ։ Անձնադատ գերի։ Ընկա՛լ զխոստովանութիւն անձնադատ բանիս. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ա։)
voluntary, with good will;
free;
— կամօք, willingly.
Որ անձին կամօք վարի. անձնիշխան.
Կարգեաց զբանաւորս, զխօսունս՝ իմաստունս անձնակամս. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
Եւ ինքնակամ. յօժարակամ.
Կանխէին անձնակամ կամօք ի պահս եւ յաղօթս. (Ագաթ.։ որ ի Ճ. ՟Բ.) գրի ԱՆՁՆԱԿԱՆ.
Յանձնակամ մարդկանն գնալոյ ծնաւ զպառակտումն։ Ազատեսջիք ի ծառայութենէ անձնակամ գործոցն խաւարի. (Ագաթ.։)
Պերոզ անձնակամ եւ անհաւան։ Ըստ հպարտ եւ անձնակամ բարուց իւրոց. (Փարպ.։)
Անտէրունչք եւ անձնակամք. (ՃՃ.։)
personal;
hypostatical;
own.
ψυχικός. animatus, animalis, ceu animae, vitalis, πνευματικός, spiritualis. Հոգեկան. հոգեւոր. իմանալի, բանաւոր. շնչաւոր. կենդանական. րուհանի.
Քահանայապետն ի սրբոցն սրբոց ոչ մտանէ պճղնաւորաւն, նուիրել զանձնական արիւնն։ Զանձնական զխուճապ Աստուծոյ յինէն ի բաց փարատեցուցեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Յանձնական էութեան իւրում զիւրն ունի, այլ վասն երեւելի արարածոցս առեալ նմանութիւն. (Ագաթ.։)
Մարմնականաց եւ անձնականաց։ Անձնականացն աներեւութից։ Անձնական օձ, կամ ցաւ, կամ երկիր, կամ քաղաք եւ այլն. (Նար. ստէպ։ Լմբ. սղ. ՟Ծ՟Դ։)
Անձնական պատարագ լինել Աստուծոյ կենդանւոյ. (Վահր. դտ.։)
Անձնական առաքինութիւնք. (Սարկ. քհ.։)
Անձնական զօրութիւնք. Նիւս. բն. ստէպ. իմա՛ կենդանական, եւ յօժարական. զոր օրինակ երեւակայութիւն, միտք, յիշողութիւն, շարժութիւն, զգայութիւն։
Կամ իբր անձնաւոր.
Բանն Աստուած՝ բան անձնական, եւ մարդ կատարեալ. (Ոսկ. ես.։)
Անձին սեպհական. իւրական. յատուկ.
Զձայնս զանձնականս, եւ զչարչարանս զանձնականս. (Բրս.։ Յհ. իմ. երեւ.։) (Տօնակ.։)
unanimous, with one accord.
ὀμόψυχος. unanimis. Համաշունչ. համակամ. մէկ սիրտ՝ մէկ հոգի.
Եղեաք միոյն՝ մի, որք Երրորդութեանն եմք կամակիցք եւ անձնակիցք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Հաւատացեալքն ընդ ամենայն աշխարհ անձնակիցք եւ եղբարք. (Լմբ. պտրգ.։)
presumptuous, vain.
ԱՆՁՆԱՀԱՃ կամ ԱՆՁՆՀԱՃ. որ եւ ԱՆՁՆԱՀԱՃՈՅ, ԱՆՁՆՀԱՃՈՅ. αὑτάρεσκος. sibi nimis placens. Ինքնահաճ. ինքնահաճոյ. ինքնահաւան (ոք, կամ գործ նորա). քիւսթահ, մազրուր.
Այնպիսին ժպիրհ եւ անձնահաճ եւ անհաւատ է։ Անձնահաճն յանդիմանի նոյն ինքն եւ անհնազանդ. (Բրս. հց.։)
Եղեւ այր քաջ, անձնահաճ եւ հպարտ. (Խոր. ՟Բ. 48։)
Ոչ հաճի պսակադիրն ընդ անձնհաճսն. (ՃՃ.։)
Անձնահաճ հպարտութիւն, կամ սնապարծութիւն. (Յճխ. ՟Ի։) (Փարպ.։)
cf. Անձնահաճ.
Այնպիսին ընդ անձնհաճոյսն դատապարտեալ է. (Բրս. հց.։)
Վասն անձնահճոյ կամաց թագաւորին. (Ճ. ՟Ա.։)
presumption, pride, vanity.
ԱՆՁՆԱՀԱՃՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՆՁՆՀԱՃՈՒԹԻՒՆ αὑταρεσκεία. sibi placere. Ինքնահաւանութիւն. ամբարհաւաճութիւն. հպարտութիւն. ինքնակամութիւն. անսաստութիւն. քիւսթահլըգ, զուրուր.
Անձնահաճութիւն Պերոզի։ Պերոզի իմ եղբօրն անձնահաճութիւն կամացն. (Փարպ.։)
Զիւր զախտն անձնահաճութեան կատարեսցէ. (Բրս. հց.։)
Վտանգ առաջին եւ մեծագոյն՝ անձնհաճութիւն. (Խոսր. պտրգ.։)
Այս է գործ սատանայի, զի անձնահաճութեամբ զամենեսեան վրիպեցուցանէ ի բարեաց։ Զգո՛յշ լինիցիս յանձնահաճութեան դիւէն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Անձնահաճութեան տամ կարծիս. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ յանձնահաճութենէ կամաց արարաք զայդ, այլ ի հրամանէ սիրելի զաւակի քոյ. (ՃՃ.։)
that betrays himself;
— լինել, to betray one's self.
Մատնիչ անձին իւրոյ ի ձեռս օտարաց. վնասակար անձին եւ այլոց. ինքնակամ օտարացեալ. αὑτόμολος. transfuga.
Աղջկորդի անձնամատն. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Խ՟Ը։)
Անձնամատն եղեն ի ձեռն նոցա. (Լմբ. պտրգ.։)
Անձնամատն գարշելի՝ չէ՛ վկայ։ Անձնամատն ջերմամբ մեծաւ մեռանէր. (Յհ. կթ.։)