folded in five.
Հնգիցս կրկնեալ կամ ծալեալ ի պատելն.
Եմիփորոն (պատրիարգի) հինգկրկին. (Լմբ. պտրգ.։)
five thousand.
πενταχίλιοι quinque millia. Հնգիցս հազար. կէսն բիւր թուոց.
Հինգհազար ոգի։ Մարդիկին թուով իբրեւ հինգհազար։ Օրհնութիւնք հինգհազար։ Տաղանդս կամ խոյս հինգհազար։ Ո՞չ յիշէք զհինգ նկանակն ի հինգ հազարսն.եւ այլն։
of five thousand.
Ուր կայցէ թիւ հինգհազարաց.
Զլսողացն աշակերտէր զհինգհազարեան խմբիցն հոյլս. (Խոր. վրդվռ.։)
Երեքհազարեան, եւ հինգհազարեան ժողովքն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
cinque-ports.
five hundred.
πεντακόσιος quingenti. Հնգիցս հարիւր. կէսն հազարի.
Նոյ էր ամաց հինգհարիւրից։ Ոգի մի ի հինգհարիւրոց։ Հինգհարիւր սիկղ։ Արք կամ էշք հինգհարիւր։ Զուարակս հինգհարիւր։ Հինգ հարիւր առ հինգհարիւր։ Հինգհարիւր հազար արանց մարտկաց։ Ամս հինգհարիւր եւ վաթսուն եւ հինգ.եւ այլն։
Ամս մետասան ընդ հինգհարիւրով. որ է ոճ յն. այսինքն հինգհարիւր եւ մետասան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of five hundred years.
ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՅ կամ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՆ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵՆԻ. Որ ունի ամս հինգհարիւր.
Նոյ՝ հինգհարիւրամեայ կուսութեամբն. (Ճ. ՟Ը.։)
Եղեւ նոյ հինգհարիւրամենի, եւ ոչ ամուսնացաւ. (Եփր. ծն.։)
five hundred years old.
ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՅ կամ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵԱՆ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱՄԵՆԻ. Որ ունի ամս հինգհարիւր.
Նոյ՝ հինգհարիւրամեայ կուսութեամբն. (Ճ. ՟Ը.։)
Եղեւ նոյ հինգհարիւրամենի, եւ ոչ ամուսնացաւ. (Եփր. ծն.։)
of — years;
—եակ բոլոր, Dionysian or Victorian period, years.
ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԱԿ լաւ եւս՝ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԵԱԿ. Որ փակէ յինքեան զթիւդ հինգհարիւր. որպիսի է առ տոմարագէտս մեծ շրջանն ՟Չ՟Լ՟Բ ամաց.
Վերադիրն ինն է յառաջին լրմանն՝ ի մուտ հինգ հարիւրեակ բոլորդ զօրէն անւոյ անեզր բոլորեալ. (Տօմար.։)
cf. Հինգհարիւրորդ.
ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԵՐՈՐԴ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐՈՐԴ. Յետինն հինգհարիւր թուոց.
Ի հինգհարիւրերորդի ամին. (Կոչ. ՟Բ։)
Ի հինգհարիւրորդի յիսներորդի. (Գր. վկ. յիշատ. Վրք. ոսկ.։)
the five hundredth.
ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐԵՐՈՐԴ ՀԻՆԳՀԱՐԻՒՐՈՐԴ. Յետինն հինգհարիւր թուոց.
Ի հինգհարիւրերորդի ամին. (Կոչ. ՟Բ։)
Ի հինգհարիւրորդի յիսներորդի. (Գր. վկ. յիշատ. Վրք. ոսկ.։)
pentapast, tackle with five pullies.
pentastyle.
of five halls or saloons.
pentapetalous;
cinque-foil, potentilla.
πεντάφυλλον . Բոյս՝ որոյ են հինգ տերեւք, նման անանխոյ՝ թզաչափ եկայն. լինի ի խոնաւ տեղիս, եւ ունի ծաղիկ շիկագոյն. հինգտերեւ, (Բժշկարան.։)
of five days;
thursday, the fifth day;
— ջերմն, quintan, five-day fever.
Որ ինչ հայի ի միջոց հինգ աւուրց, կամ յօրն հինգերորդ.
Հինգօրեայ ժամանակ։ Հինգօրեայ ընթերցուածովք, կամ անսուաղութեամբ, կամ պահօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Արշ.։ Տօնակ.։)
Հինգօրեայ ջերմ. (Մխ. բժիշկ. ՟Խ՟Ե։)
Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր. յն. լոկ, օր հինգերորդ. (որ լինի հինգշաբաթին հրէից։)
cf. Հինօրեայ.
old, aged, in years;
inveterate;
— հիւանդութիւն, chronic distemper.
Հին աւուրց կամ աւուրբք. բազմօրեայ. բազմաժամանակեայ. ալեւորեալ. հին.
Հինօրեայ ծերն սպասէր հինաւուրցն ակնկալութեան փրկութեանն. (Ճշ.։)
Երբեմն իբրեւ զհինօրեայ, երբեմն իբրեւ զմատաղօրեայ երեւէր. (Եզնիկ.։)
Ճայից ծերացելոց հինօրէից։ Զհինօրեայ զցաւս ցածուցանեն. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ե։)
purple;
— garment.
• . անստոյգ նշանակութեամբ բառ. գոր-ծածուած է երեք անգամ հետևեալ ձևով. Զգեցեալ հիրս և կարմիրս. Եզեկ. իգ. 6 (յոյ-նը երկու բառի տեղ միայն ὅαxίνϑινω «յակնթագոյն»). Հիր և կարմիր և կապու-տակ և երփն երփն նարօտուց. Եզեկ. իէ. 24 (յն. այս բոլորի դէմ միայն ύάϰινϑον «ա-կինթ». բայց այլ ձձ. աւեւառնում են ϰαι πορρυραν «և պորփիւր»). Ագուցի զքեզ հիր և կարմիր. Եփր. աւետ. 305 (առնուած է Եզեկ. ժզ. 10 համարից, որ մեր թարգմա-նութեան մէջ այսպէս է. Ագուցի քեզ զերկ-նագոյնն. =յն. ὸάϰινϑον «յակինթ»)։-Որովհետև գործածուած է կարմիր և կապոյտ բառերի հետ, ուստի և գոյնի անուն է, և յատկապէս կարմրից ու կապոյտից տարբեր մի գոյն։ Եւ որովհետև յունարէնում համա-պատասխան ձևն է միշտ «յակնթագոյն», որ և վերջին օրինակում թարգմանուած է նաև երկնագոյն, ուստի պէտք է ընդունիլ, թէ հիր նշանակում է «յակնթագոյն, որ է երկնա-գոյն կապուտակ»։ Հնագոյն հայերէնում զա-նազանում էին ուրեմն կապոյտի երկու որոշ տեսակները, այն է՝ կապոյտ «cинiи, լեղա-կի գոյն», հիր «րοлуσoй, երկնագոյն»։
• Նչեցին մեկնում է բառս «պարգև կամ գոյն կարմիր». Ստեփ. լեհ. իբրև արմատ հիրիկ բառի՝ մեկնում է «ծա-ղիկ նման մանուշակի և զգեստ նոյն-պիսի գունով»։ Սրանց համեմատ ՆՀԲ «հանդերձ ծիրանի կամ պարգև յազնիւ և ի գունազարդ զգեստուց», Ջի «հան դերձ ի գոյն յակնթի կամ մանուշակա-գոյն», ԱԲ «խիլայ, պարգև, ծիրանե-գոյն լաթ», Քաջունի viola tricolor և ծաղիկը (տե՛ս Տիրացուեան, Contributo § 143)։-ՀՀԲ նոյն ընդ հիրիկ։ ՆՀԲ որպէս ծիր կամ ձիր... Թո՛ղ զի յն. εἰροῦ է ասր և εἰρω «մանել»։-Lag. Arm. Stud. § 1291 կցում է հիրիկ բառին, որ տե՛ս Müller WZKM 8, 282 փոխառեալ յն. ἰρις բառից։ Canini, Et. étym. 124 հիր դնելով «pourpre, ծիրանեգոյն» կը-ցում է սանս. hari «կանաչ, դեղին» բա-գին,
• ՓՈԽ.-Անդի xiri «կարմիր»։
որպէս Ծիր կամ Ձիր՝ կարծի նշանակել Հանդերձ ծիրանի, կամ պարգեւ յազնիւ եւ ի գունազարդ զգեստուց.
Զգեցեալ հիրս եւ կարմիրս. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 6. ուր ասէ Նչ.)
Հիրն պարգեւ ասէ, կամ գոյն կարմիր. (այլ ի յն. կապուտակս կամ յակինթս։)
Հիր եւ կարմիր եւ կապուտակ. յն. պէսպէս է յայլեւայլ օրինակս։ Իսկ Ստեփ. լեհ. իբրու արմատ Հիրիկ բառին՝ մեկնէ, ծաղիկ նման մանուշակի, եւ զգեստ նոյնպիսի գունով։
Iris, rainbow;
flag, iris;
— լճասէր, halophila, sword-grass, yellow waterflag.
• . մէկ անգամ գործածուած է Ել. լ. 24. «Հերիկ հինգ հարիւր սիկղ». յն. համա-աատասխան բառն է ἰρις, որ նշանակում է «մի տեսակ անուշահոտ ծաղիկ՝ շուշանազ-գիներից». այսպէ՛ս են ընդունած շատերը ինչպէս նաև Գր. Աղթամարցին (հրտր. Կոստ-էջ 76)։ (Հմմտ. վերջին անգամ Տիրացուեան, Contributo § 58 և 60)։ Ոմանք, ըստ որում եբրայական բնագրի մէջ բառիս դէմ դրուած է [hebrew word] qīddā «դարիճենիկ, կասիա, lau-rus cassia L», կարծում են թէ հայերէն z-48ვ ռառն էլ պէտք է այս նշանակութեամբ առ. նել։ Գործածուած է նաև խունկի մի տեսակը նշանակելու համար. այսպէս եմ գտնում ճառընտ. «Կէսք արկանէին խունկս հիրիկս և կէսքն խունկս ապուրանս». (նոյնը Վրք. և վկ, ա. 527 խունկս խիրիկս)։-Բառգիրք երեմ. յաւել. 569 մեկնում է «խիժ, հիւթ կպչուն որ կաթէ ի ծառոյ». այսպէս նաև Տաթև. հարս. 349՝ Հիրիկ «խէժ է ծառոց»։-Ստ. Ռոշքեան էլ գիտէ հիրիկ անունով մի թուփ՝ աշնան ծաղկող և սիրելի մեղուներին, իբր լտ. laica (?)։-ՀՀԲ և ԱԲ մեկնում են նաև «ծիրանի գօտի, ծիածան». բայց այս իմաստը հայե-րէնում բնաւ չէ գործածուած և յայտնապէս յարմարեցրած է ՀՀԲ-ի կողմից, համաձայն յն. ἰρις-ի, որի առաջին նշանակութիւնն է «ծիածան»։ Նոր գրականում հիրիկ գործած-ւում է «աչքի ծիածան» նշանակութեամբ, իբր յն. ἰρις և ֆրանս. iris, որոնք ունին նաև այս նշանակութիւնը։ Հիրիկ բառի բուն և ստոյգ նշանակութիւնն է ուրեմն «անու-շահոտ և գունագեղ մի ծաղիկ» և կապ. ունի թերևս նախորդ հիր «յակնթագոյն» բառի հետ։
• ՀՀԲ և ՆՀԲ յն. ἰρις ձևից փոխառեաւ ևն համառում։ Lag. Arm. Stud. § 1291 հանում է հիր բառից և միանցելով հյ. խիր «մեխակ», պրս. [arabic word] xir և լն. ἰρις ծաղկանունների հետ, ենթադրում է, որ նոյն բոյսը Չինաստանից է ծագել և անուան հետ միասին դէպի Արևմուտք է տարածուել. սրան ապացոյց է հա-մարում պրս. xīr-i xatāyī «Ջինական խիր. սև մեխակ» յորջորջումը։ Հիւբշ. 351 և 516 բաժանելով յունարէնից կը-ցում է կասկածով խիր<պրս. xīr բա-ռին։ Հիւնք. պրս. հիւրուք (իմա՛ [arabic word] hurūk, որ սակայն բնաւ չի յարմարում, որովհետև, նախ նշանակում է «ծոր. barbaris» և երկրորդ՝ ձևով պիտի տար հյ. *հրուկ կամ *հրոյկ) և խիրու «ծա-ղիկ ինչ կարմիր»։
• ՓՈԽ.-Բառիս նշանակութիւնը ճշտելու համար շատ կարևոր է քրդ. Տէրսիմի բար-բառով հիրիկ, որ դնում է Հայաստան, 1917, ն 90 և մեկնում է հյ. «հիրիկ» (երկուսն էլ տպ. հերիկ), առանց ասելու թէ այս բառով ի՛նչ է հասկանում. բայց մանիշակի կող-քին յիշուելուց պէտք է ենթադրել թէ ծաղկի անուն է։
• «լաղթեալ». ունի միայն Բառ. ե-րեմ. էջ 182։
Բառ յն. ի՛ռիս ἷρις iris. որ է Ծիածան։ Է եւ անուն անուշահոտ բուսոյ. ըստ եբր. պէսպէս մեկնի. եւ ըստ ոմանց է Կասիա.
Հիրիկ հինգ հարիւր սիկղ. (Ել. ՟Լ. 24։)
like a sick person.
Իբրեւ հիւանդ մարմնով կամ ոգւով.
Եղիա գիտաց զտկարութիւն օրինացն. եւ վասն այսորիկ հիւանդաբար ընդ օրէնսն ոչ վարեցաւ. (Եփր. համաբ.։)
hospital, infirmary;
sick-ward.
causing illness.
Որ ինչ հիւանդ առնէ զոք. հիւանդագործ. հիւանդաբեր. ախտարար.
Չար խորհուրդքն հիւանդարարք ոգւոց են. (Խոսր.։)
Հիւանդարար պատճառք. (Գէ. ես.։ Մաշկ.։)
Հիւանդարար ցաւովք. (Ճ. ՟Ը.։)
producing humour or matter.
Որ բերէ կամ մատակարարէ զհիւթ.
Ոչ բնութիւն հիւթաբեր ի պէտս նորա. (Եզնիկ.։)
cf. Հիւթական.
Ի յայս հիւթաւոր բնակութիւն առաւել պարծի։ Երկրակոխ հիւթաւորն. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
Չի՛ք հիւթաւոր խորհուրդ ի վերայ մտացս. (Լմբ. պտրգ.։)
consulate.
servant or minister.
• (գրուած նաև հիպերէտ, հե-պերէտ, հւպերէտ) «փոքրաւոր, կրօնաւորի ծառայ, սպասաւոր, պաշտօնեայ» Խոր. գ. 14. Նանայ.։
• = Յն. δπηρέτης «ծառայ, սպասաւոր, որ և է պաշտօնեայի ստորադրեալ օգնա-կան». բուն և նախնական նշանակութիւնն է «նաւի փոքրաւոր» և ըստ այսմ ծագում է ὸπό «տակը» և ἐρέσσω «թիավարել» բառերից. յետոյ ստացել է ընդհանուր ի-մաստ։-Հիւբշ. 361.
ՀԻՒՊԵՐԷՏ. (գրի եւ ՀԻՊԵՐԷՏ, ՀԵՊԵՐԷՏ, ՀՒՊԵՐԷՏ) գ. Բառ յն. իբէրէ՛դիս. ὐπερέτης minister. այսինքն Պաշտօնեայ. փոքրաւոր.
Ի ծերունւոյ քահանայէն դանիէլէ, որ աշակերտ էր սրբոյն գրիգորի, եւ հիւպերէտ. (Խոր. ՟Գ. 14։)
Հիւպերէտ անօթոյն ընտրութեան Ղուկաս. (Նանայ.։)
guest, visitor, stranger;
— անդնդոց, Jonah.
• , ո հլ. (յետնաբար նաև սեռ. ի կամ ու հլ. էլ. արիստ. 144) «ասպնջական, դըր-սից եկած իջևանած կամ հրաւիրուած» ՍԳր. գրուած է նաև հեւր, որ հնագոյն ձևն է. որից հիւրացեալ Սիր. իթ. 34. հիւրամեծար Կորիւն. Վեցօր. հիւրասէր ՍԳր. հիւրասիրու-թիւն Հռ. ժբ. 13. հիւրութիւն Առակ. ի. 16. հիւրընկալ Պղատ. օրին. հիւրանոց Մեսր. եր. Յհ. կթ. նոր բառեր են հիւրասենեակ, հիւ-րասրահ, անհիւրընկալ ևն։
• ՆՀԲ թուի հանել հեռի կամ հրաւէր բառից, որովհետև մեկնում է «հեռաւոր ոք հրաւիրեալ»։ Հիւնք. հեռի բառից։ Հալաճեան, Արևելք 1893 նոյ" 10 հ մասնիկով իւր բառից։ Վ'apaя, Oбъ oт-ноū aбxaаcк. яз. էջ 39 վրաց. ստու-մարի, մինգր. սումարի և ափխազ. asas հոմանիշների հետ։
• ԳՒՌ.-Երև. Տփ. հուր, Վն. խաւր (սեռ. խրու), Բլ. հարսնխուր, Սլմ. խարսիխուր (վերջին երկուսը միայն այս բարդութեան մէջ)։
ξένος peregrinus, hospes Հեռաւոր ոք հրաւիրեալ. օտար եւ պանդուխտ ընկալեալ ի տուն ուրուք ասպնջականութեամբ.
Օտար եղէ ես յեղբարց իմոց, եւ հիւր որդւոյ մօր իմոյ։ Հիւրոյն անցաւորի։ Զերախտաւոր հիւրս։ Հիւր ընդունել. եւ այլն։ Եւ նմանութեամբ, ասի յովնան ի փոր կիտին՝ Հիւր անդնդոց. յն. անդնդասուն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 7։)
Հիւրասիրին աբրահամու՝ հիւրոյ կերպարանօք երեւեցաւ տէր. (Պիտառ.։)
Տեսուչք հիւրոցն։ Զհիւրին դարմանսն։ Ընդունիցին հիւրք երեկօթիւք։ Ի սպասաւորութիւն հիւրոց։ Առանց հիւրի ոչ ճաշակել. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Խոր. ՟Բ. 63։ Խոսր.։)
Զաբրահամ հայր մեր՝ ուխտիւ սրբեցեր, հիւր նմա իջեր. (Գանձ.։)
Իսկ յասելն (Եփր. թագ.։)
Հիւր (կամ ի հիւր) ժամու էր, եւ ոչ մեղք օրացի. իմա՛ պատահական, եւ ոչ սովորական, կամ առժամեան, եւոչ հանապազօրեայ։
like a guest.
Իբրեւ զհիւր. ըստ օրինակի հիւրոց.
Հիւրաբար մեծարանս առնելով՝ եկի ի տեսանել զքեզ. (Ճ. ՟Ա.։)
inhospitable.
most hospitable, practising hospitality or liberality towards strangers.
Որ մեծարեալ պատուասիրէ զհիւրս.
Հիւրամեծարին աբրահամու. (Կորիւն.։)
Իբր հիւրամեծարք սեղանոյ՝ սուրբքն սրբոյս. (Ճ. ՟Ը.։)
Կոչեա՛ հիւրամեծար ինձ զսուրբսն իմ, եւ քեզ ի բարեխօսութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ.)
Աղքատքն բազմեցուցանեն զքեզ ի սեղանն փափաքելի՝ կոչելով հիւրամեծար զղազարոս. (Եփր. պհ.։)
Ծովն ասպնջական է հիւրամեծար՝ գետոց բազմաց. այսինքն յինքն ընդունօղ. (Վեցօր. ՟Դ։)
hospitable reception, hospitality.
Մեծարելն եւ մեծարիլն հիւրընկալութեամբ.
Բազում հիւրամեծարութեամբ առ ի նմանէն պատուասիրեցայ. (Յհ. կթ.։)
very inhospitable.
Մերժօղ կամ չընդունօղ հիւրից.
Օտարատեացք եւ հիւրամերժք էին եգիպտացիք. (Վրդն. ծն.։)
Զհիւրամերժս եւ զօտարատեացս յանդիմանէ. (Մխ. առակ.։)
to be a guest, to receive hospitality.
ἑπιξενόομαι peregre advenio. Հիւր լինել առ ումեք.
Հիւրացեալ է ինձ եղբայրն ի պէտս տան. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 34։)
hospice;
guest's apartment.
ξενοδοχεῖον hospitium, diversorium. Տուն եւ տեղի ընդունելութեան հիւրից. հիւրատուն. օտարանոց.
Կարգէ եւ վանորայս, օտարանոցս եւ հիւրանոցս։ Հիւանդանոցս կարգէր, եւ հիւրանոցս. (Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։ Վրդն. պտմ.։)
Տեսանէր զվանորայսն, եւ զհագիստ հիւրանոցացն. (Պտմ. վր.։)
fond of receiving or entertaining strangers, generous, hospitable.
φιλόξενος hospitais, liberalis ad hospites. Սիրօղ կամ սիրով ընդունօղ հիւրոց. օտարասէր. հիւրամեծար. վանատուր. տե՛ս (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 2։ Տիտ. ՟Ա. 9։)
Հիւրասէր որմզդական դիցն վանատրի. իմա՛ արամազդայ կամ դիոսի՝ որ կոչիւր հիւրասէր կամ վանատուր։
Հիւրասիրին աբրահամու հիւրոյ կերպարանօք երեւեցաւ տէր. (Պիտառ.։)
Եւ են հիւրասէրք, օտարընկալք. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Ողորմած եւ հիւրասէր։ Հիւրասէր ըստ աբրահամու եւ ղովտայ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Շ. ընդհանր.։)
hospitality.
φιλοξενία hospitalitas. Մարդասիրութիւն առ հիւրս. օտարասիրութիւն. հիւրամեծարութիւն.
Զհիւրասիրութեան զհետ երթաք. (Հռ. ՟Ժ՟Բ. 13։)
Այնչափ գտան հիւրասիրութեամբն հաճոյք աստուծոյ, մինչ զի զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուսիրեցին. (Շ. ընդհ.։)
Զհիւրասիրութեան բարիսն առ ամենեսեան ծաւալել. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Բազում հիւրասիրութիւն առնէին. (Մեսր. երէց.։)
slaying strangers.
χενοφονία hospitumoccisio. Սպանութիւն հիւրից. օտարասպանութիւն.
Զօտարսն զենլով՝ ուրախանայր հիւրասպանութեամբ. (Նոննոս.։)
inhospitable.
μισόξενος osor peregrinorum, vel hospitum. Ատեցօղ հիւրից. հիւրամերժ.
Եգիպտական ազգն օտարամերժք, եւ հիւրատեացք. (Փիլ. իմաստն.։)
Սոդոմայեցիքն հիւրատեացք. (Լմբ. իմ.։)
superintendent of the guest's apartment.
Տեսուչ եւ դարմանիչ հիւրից. վերակացու հիւրանոցին.
Որ կաթողիկոսարանին հիւրատեսն էր. (Լաստ. ՟Ժ։)
inhospitality.
μισοξενία odium peregrinorum, inhospitalitas. Հիւրատեացն գոլ.
Յաղավս հիւրատեցութեան արտեմիդեայ. (Նոննոս.։)
cf. Հիւրանոց.
Օտարանոցք եւ որբանոցք եւ հիւրատունք. (Մխ. դտ.։)
Զամենայն ինչս իմ տաց ի հիւրատունս եկեղեցւոյդ ի պէտս աղքատաց. (Վրք. ոսկ.։)
Շինեցի զհիւրատունս վասն փրկութեան իմոյ. (Յիշատ.։)
receiving or lodging strangers, hospitable.
ξένιος hospitalis ξενοδόκος, ξενοδόχος hospes, qui hospites sive peregrinos excipit. Ընկալուչ կամ ընդունօղ հիւրից. ասպնջական. վանատուր. հիւրասէր. հիւրամեծար.
Կարէ զանազանապէս հիւրընկալն ... հիւրընկալին հետեւելով արամազդայ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Պատուելով զհիւրընկալն զեւս (զարամազդ). (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
Ամբարձ զաչսն հիւրընկալն, ետես զարսն. (Սարկ. հանգ.։)
Ոչ ասէ հիւրընկալ, այլ հիւրասէր։ Ոչ միայն հիւրընկալ, այլեւ հիւրասէր լինել. (Շ. ընդհ.։)
Զի մի՛ զհիւրընկալն տրտմեցուցանիցէք. (Երզն. մտթ.։)
Արար զնա դռնապան. յետ տաւոյ մի կարգեաց զնա հիւրընկալ. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Ե.։)
to receive travellers, to welcome, to entertain, to lodge, to shelter.
ξενοδοχέω hospites aut hospitio excipio. Ընդունել զհիւրս. առնել ընդունելութիւն օտարաց.
Հիւրընկալեաց սամուէլ զսաւուղ. (Նախ. ՟ա. թագ.։)
Զորս մտանեն եւ ելանեն ի քաղաքէս՝ հիւրընկալես. (Ճ. ՟Ա.։)
Ծառայելն հիւանդաց, հիւրընկալելն։ Հիւրընկալեալ զմեզ՝ աշակերտեցաւ ինձ. (Խոսր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
hospitality, welcome, kind reception.
ξενοδοχία hospitum exceptio. Հիւրընկալելն. ընդունելութիւն հիւրոց. ասպնջականութիւն.
Աբրահամ ընդ հաւատոցն եւ զգործքն ունէր բարի, զօտարասիրութիւն եւ զհիւրընկալութիւն. (Խոսր.։)
Հիւրընկալութեանն աբրահամու։ Որպէս օրէն էր հիւրընկալութեան. (եւ այլն. Նար. գանձ.։ Իգն.։ Շ. ընդհ.։ Նոննոս.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
ՀԻՒՐՈՅԹ ՀԻՒՐՈՅՔ. cf. ՀԻՒՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. որպէս Հացկերոյթք.
Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)
Աղաչէր մի՛ զանց առնելայլ զհիւրոյսն ընդունել։ Իջականս առնուլ, եւ զհիւրոյս կրել՝ համբերին հրեշտակք առ մարդիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
ՀԻՒՐՈՅԹ ՀԻՒՐՈՅՔ. cf. ՀԻՒՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. որպէս Հացկերոյթք.
Ընկալեալ զհիւրոյթսն՝ հաստատէ զաւետիս ծննդեան սահակայ. (Նախ. ծն.։)
Աղաչէր մի՛ զանց առնելայլ զհիւրոյսն ընդունել։ Իջականս առնուլ, եւ զհիւրոյս կրել՝ համբերին հրեշտակք առ մարդիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
ξενία peregrinitas, hopitium. Հիւրն գոլ. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հիւրընկալութիւն.
Երաշխաւոր եղեւ օտարի, եւ ի հիւրութեան՝ գրաւեաց զնա. (Առակ. ՟Ի. 16։)
Ընկալուչ եղելումն հիւրութեանն աստուծոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
Եղեր նոցին հիւրութեան ընդունօղ, եւ ասպնջական առատ յանապատն. (Լմբ. իմ.։)
Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
female guest or stranger.
eating raw flesh, crudivorous, omophagous;
ferocious.
ὡμοφάγος, ὡμοβόρος crudis cibis vescens, crudivorus. Կերօղ կամ ուտօղ զմիս հում. շաղղակեր. հում հում ուտօղ.
Երանի՛ թէ իբր զհմակեր գազան զմիմեանց միս ոչ ծամէաք. (Խոսր. պտրգ.։)
Զօրէն հմակեր գազանաց. (Նչ. եզեկ.։)
Ընդէ՞ր լինիմք հմակերք, ասեն գազանք. (Մխ. առակ.։)
omophagy;
ferocity.
ὡμοφαγία esus crudarum carnium. Ուտելն զհում միս. հմակերն գոլ. գազանութիւն.
Նմանեցուցին օրէնքն ի ձեռն վայրենի գազանացն զաւազակացն հմակերութիւնս յայտնել. (Մեկն. ղեւտ.։)
Նոցայոցն հմակերութեանց լիցի որս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
speechless;
without aspiration;
breathless.
Ոյր չգուցէ հագագ. անշունչ. անշշունջ. անձայն.
Անհագագ ոմն, եւ անկենդան, եւ առ ամենայն հրաման նուազեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
not fusible;
indissoluble;
indigest.
Ոչ հալեալ. առանց հալելոյ կամ եղծման. չհալած, չաւրած. էրիմէտէն, էրիթմէտէն.
Զմենանդրի զպատկերն անհալ թողեալ ի ձաղանս յանպատեհ տեղւոջ. (Սոկր.։)
Զոր պահեաց անհալ՝ նկարելով ի նմա պատկեր արքունի. (Երզն. մտթ.։)
Կամ որ ինչ դժուարաւ հալի ի ստամոքսն. դժուարաւ մարսելի. անմարս. հազմ օլունմազ.
Ի ծանր եւ անհալ կերակրոց. (Մխ. բժիշկ.։)
indisputable, irresistible.
Որում չէ մարթ հակառակ կալ՝ իրօք կամ մտօք. անժխտելի. յն. անյերկուանալի.
Այս է ճշմարտութեանն անհակառակելի արդիւնք, յորժամ զթշնամիս ոք կոչիցէ վկայս. (Փիլ. իմաստն.։)
pacific conduct.
Չհակառակիլն. խաղաղասիրութիւն. յն. անյաղթասիրութիւն.
unpleasant, disagreeable, offensive;
disgustful;
— իմն օրինակաւ, disagreeably;
— լինել, to displease;
to disgust.
to displease, to be disagreeable.
ԱՆՀԱՃՈՅԱՆԱԼ Անհաճոյ գտանիլ. չսիրուիլ. սէվիլմէմէք.
Ջանայ հաճոյանալ նմա, երկնչի անհաճոյանալոյ ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
insipid, unsavoury;
nauseous, disgustful.
ἅναλος. insulsus եւ μωρός. insipidus. որ եւ մորոս, եւ անհամեստ. Անբաժ ի համոյ. անհամեմ. անախորժ. անաղի. անլի. տադսըզ. լեզզէթսիզ.
Անհամ ըստ ճաշակոյ. (Փարպ.։)
Բանք ձեր ոչ լինիցին անհամ. (Շ. ընդհ.։)
Երկրորդել զանհամ պատմութիւնս նոցա. (Վեցօր. ՟Զ։)
Զանհամ սովորութիւնն եբարձ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
Ո՛վ անմտութիւն եւ անհամ մորոսութիւն. (Եզնիկ.։)
Անհամ ձեւ. (Երզն. քեր.։)
Զի եթէ յայտնեալ էր՝ թէ ե՛րբ գայ նա, անհամ լինէր գալուստ նորա. (Եփր. համաբ.։ եւ Ոսկ. գծ.։ եւ Երզն. մտթ.։)
Լինիջի՛ր համեմիչ անհամից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
Լացցո՛ւք, մի՛ անառակս եւ անհամս. (Ոսկ. փիլիպ.։) (այս ինքն անհամեստ կամ անշնորհ օրինակաւ։)
to grow insipid, to be nauseous, to be disgustful.
Անհամ լինել. կորուսանել զհամ՝ իրական կամ նմանական. անհամնալ. տադսըզ լանմագ.
Անհամացաւ աղն ճշմարտութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Նորին աղագաւ անհամացաք, եւ կոխան ոչ միայն մարդկան եղաք, այլ եւ զանազան ախտից. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
not brief, not concise, prolix.
ԱՆՀԱՄԱՌՕՏ ԱՆՀԱՄԱՌՕՏԵԼԻ. Ոչ համառօտեալ. երկար. մշտատեւ. հաստատուն.
Անհամառօտ յոյս (Աստուած)։ Կատարեցեր զյուսոյն յերկարաձգութիւն, որ առ քեզ պահեալ անհամառօտելի. (Նար. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ։)
disproportionate;
incomparable, unparalleled, matchless.
ἁσύγκριτος. incomparabilis. որ եւ ԱՆՀԱՄԵՄԱՏԵԼԻ. Անբաղդատ. աննման. անչափ. անկշիռ. չունօղ զհամեմատ ինքեան, կամ զհամեմատութիւն ընդ այլում. մենէնտի՝ ագրանը եօգ, պինազիր, պիմիսալ.
Անհամեմատ առաւելութեամբք գերակայ։ Անհամեմատիւք տարբերութեամբք. (Պրպմ.։)
Զանհամեմատն բարձրութիւն. (Ագաթ.։)
Անհամեմատ բերկրանօք, կամ գովեստիւք։ Յանհամեմատ թիւս. (Նար.։)
Անհամեմատդ ի կանայս։ Ի մարմնի վարս ստացեալ անհամեմատ մարմնաւորաց. (Շար.։)
Եթէ կամիցի յիրս ինչ համեմատել, անհամեմատ գտցէ զնա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Տարբերեալ. օտար. անյարմար. պէնզէմեզ. ույմազ.
Զմերս զարտուղի եւ անհամեմատ սոցա ընթացս քննել. (Լմբ. պտրգ.։)
Զանհամեմատն մարդոյ պատկերի. (Նար. կուս.։)
Անհամեմատք ի հասարակաց ծնողէս ի յերկրէ երեւին յառաջ եկեալք տեսակք կենդանեաց. (Պիտ.։)
cf. Անհամեմատ.
Անհամեմատական զօրութիւնն Աստուծոյ։ Դու միայն ես անհամեմատական, որ ոչ զոք ունիս ընդ քեզ զովօղ կամ ընկերակից. (Ոսկ. ես.։)
Անհամեմատելի է տարբերութիւն Արարչի եւ արարածի. (Կիւրղ. հանգ.։)
Անհամեմատելի արութիւն. (Պիտ.։)
Մի՛ միայն զփառսն Աստուծոյ կարծար անհամեմատելի ասացեալ ի սրբոյս։ Տեսանե՞ս զանհամեմատելի գործն. (Լմբ. սղ.։)
disproportion;
inequality.
Տեսեալ զանհամեմատութիւն խնամակալութեան սրբոյն Նիկողայոսի. (Ճ. ՟Գ.։)
immodest, unchaste, obsccene.
Որ չէ համեստ. անամօթ. անպարկեշտ. խենէշ. լկտի. անհամ բարուք. ետեպսիզ. տադսըզ.
cf. Անհամանամ.
Նոյն ընդ անհամանալ. անհամնալ. պադսըզլանմագ. μωραίνομαι. որ եւ մորոսանալ. յիմարիլ. եւ անհամեստ լինել. լտ. լայնաբար ասի evanesco փճանալ. եւ infatuor, stulte ago. խենդենալ.
Ապա թէ աղն անհամի (կամ անհամեսցի), ի՞ւ յաղիցի, (կամ համեմեսցի). (Մտթ. ՟Ե. 13։ Մրկ. ՟Թ. 49։ Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 34։)
Զկսկծեցուցիչ բնութիւն աղին ի բաց եդաք, եւ անհամեցաք. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Մի՛ պարարտութիւնն անհամեալ. (Նար. ՟Ղ՟Է։)
Զայս յարաժամ դի՛ր ի սրտի քում, եւ տկարանան եւ անհամին ծոյնք օձին ի միտս քո. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Անհամեալ էր ամենեւին ամենայն բնութիւն մարդկան ... Այլոց անհամելոց մարթի ձեռօք գալ ի համեստութիւն։ Եւ դու ծիծաղիս, եւ անհամիս, լկտանաս, եւ խօլանաս. (Ոսկ. մտթ. եւ Եբր.։)
insipidity, ill flavour;
nauseousness.
Զի համեմեսցեն զանհամութիւնս իմ ստուգութեամբ աղիւն ճշմարտութեան։ Զծովն՝ անուն անհամութեան. (Ագաթ.։)
Զանհամութիւն կերակրոցն համեմել. (Շ. մտթ.։)
Նմանութեամբ, կամ ըստ հոմաձայնութեան յունին, մորոսութիւն. անխառնութիւն. անհամեստութիւն. անամօթութիւն. էտէպսիզլիք. μωρότης, կամ μώροσις, ἁκρασία, ἁναίδεια. fatuitas, intemperantia, ineptia, impudentia.
Պատճառք իսկ չարեաց՝ լեզուոյն անհամութիւնն է։ Այն ամենայն անհամութիւն է, եւ անհեդեդ կերպարանք. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Զորոյ անհամութիւն ի դէպ ժամանակի յանդիմանեսցուք. (Եզնիկ.։)
Ծերոց անհամութիւն, երիտասարդաց վաւաշոտութիւն, պառաւանցն յայրատութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է, կամ ՟Թ։)
not conformable, dissimilar, unequal;
inconsequent, not inferible.
ἁσύμβατος. non conveniens, non cohaerens. Ոչ հանգէտ. ոչ յանկաւոր. աննման. անյարմար. անդէպ.
Զիա՞րդ հանդիպեսցին անհանգէտքն. (Առ որս. ՟Ե։)
Թէպէտ անհանգէտ եմ, բախտիւ միայն. սակայն բնութեամբ հանգիտապատիւ եմ մարդկան. (Երզն. մտթ.։)
Անհանգէտ գոլով քումդ արժանաւորութեան. (ՃՃ.։)
Կամ անհաւասար. անզոյգ. անհամեմատ. ἅνισος. inaequalis.
Ուրոյն յատուկ մանաւանդ քանոյն (կամ քանակին) զհանգէտն եւ զանհանգէտն ասիլ. ո՛րզան, մարմին ե՛ւ հանգէտ եւ անհանգէտ ասի. (Արիստ. քանակ.։)
restless, fretful, agitated;
turbulent, unquiet, tumultuous;
incessantly, always;
— կալ, to fret, to be agitated, to fidget;
— առնել, to fret, to agitate.
Որ ոչ հանգչի. չունօղ զհանգիստ եւ զկայ՝ յերեսաց անդադար աշխատութեանց, կամ տառապանաց, եւ շարժման. ուր ոչ գոյ հանգիստ. րահաթսըզ. արասըզ. պիհուզուր.
Անհանգիստ եղեաք. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 11։)
Անքուն եւ անհանգիստք լինէին։ Անհանգիստ առնիցեն զմեզ պատերազմաւ. (Փարպ.։)
Անհանգիստ աղօթիցդ։ Անհանգստից վանք (որ եւ Ակումիտաց). (Վրք. հց.։)
Անհանգիստ բարբառով. (Շար.։)
Անհանգիստ օրհնութեամբք. (Յճխ.։)
Անհանգիստ պատերազմօք. (Լաստ.։)
Անհանգիստն հազարաւուխտ (որ չտայր դուլ եւ դադար). (Փարպ.։)
Շրջեալ ի վերայ անհանգիստ ալեացն։ Յանհանգիստ երերմունս։ Անհանգիստ լեզուաւ. (Ագաթ.։)
Խռովէին զաշխարհս, եւ անհանգիստ պահէին. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Անկանին յուժոյ իբր զանհանգիստ անխնամս. (Պիտ.։)
Առանց հանգչելոյ. անդադար.
Խորամանկութեամբ անհանգիստ ջանացեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 6։)
Զտիւ եւ զգիշեր անհանգիստ նմա ժամ աղօթից էր։ Անհանգիստ ի նոյն խորհուրդս ճեպեցուցանէր։ Աղաղակէին առ միմեանս անհանգիստ. (Փարպ.։)
disparity, inequality.
Անհաւասարութիւն. անզուգութիւն. աննմանութիւն.
Վաթսուն եւ չորքն հանգիտութիւն է, յիսուն եւ վեցն անհանգիտութիւն։ Չենք օրէնքն՝ անհանգիտութեան պատմիչ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 91. 216։)
inquietude, uneasiness;
agitation.
Չառնուլն կամ չտալն զհանգիստ. րահաթսըզլըգ.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի՛ պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ. (Փիլ. լին.։)
Հանապազ տեղեաց ի տեղիս փոխին, զի անհանգիստ են, եւ գիշահոտ յանհանգստութենէն. (Ոսկիփոր.։)
implacable, irreconcilable.
ἁκατάλλακτος, ἅσπονδος, ἁσύμβατος. implacabilis, pacificatione alienus, irreconciliabilis. Որ ոչ հաշտի. անհաշտելի. անողոքելի. եւ ուր չիք նշան հաշտութեան. պարըշմազ. պարըշըգսըզ. իսլահ օլունմազ.
Ի մէջ երկուց անհաշտ թշնամեացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զօրէն անհաշտ հակառակորդաց. (Պիտ.։)
Անհաշտ եւ անհամբոյր թշնամութիւնք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Անհաշտ պատերազմ գոռայր ընդ հրէայսն. (Ոսկ. գղ.։)
Ընդ որում անհաշտ թշնամութիւն պարտ էր ունել. (Եզնիկ.։)
Գուցէ հաշտիցի որդին ընդ հօր իւրում, եւ նմա անհաշտ (այս ինքն անաջող) լիցի մեքենայքն. (Կիւրղ. թագ.։)
cf. Անհաշտ.
Անհաշտական բաժանեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Զանհաշտականն յինքեանս արծարծելով զքէն. (Փիլ. իմաստն.։)
Հարազատաց դաւաճանութիւն անհաշտելի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
imperceptible, incomprehensible, inconceivable;
unripe.
Պարզէր զանհա՛ս եւ զխակ լեզուսն տղայոց. (Ճ. ՟Թ.։)
ἁνέφικτος. inaccessus, non assequendus. Յոր չէ մարթ հասանել. անմատոյց. եւ անհնար ի ձեռս բերել կամ ստանալ. որուն որ հասնիլ չըլլար. եէթիշիլմէզ. եանաշըլմազ.
Անզգամ միտք՝ անհասիցն ցանկալով՝ հանապազ յերկունս է. (Փիլ. այլաբ.։)
Ցանկացեալ անհասից՝ պատրանօք բանսարկութիւն. (Անան. նին.։)
Հնարաւոր անհասից. (Նար. ՟Ծ։)
Անհասն ի բարձրութեան. (Շար.։)
Իբր անհաս ոչ ըմբռնական։ Յընթացս թեւոց թեթեւոց հողմոց անհաս երագմամբ։ Փախեաւ որպէս անհաս։ Պատուար անհուպ եւ անհաս մատուցման դժնեայ դժրողաց. (Նար.։)
Զանյուսալին մեզ անհասիցդ ընկալցուք գիր. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Զմեծութիւն էութեանդ՝ անհաս գերագոյութեամբ ամփոփեցեր. (Պիսիդ.։)
Ոչ եթէ զանհաս բնութենէն կարիցէ ոք ճառել։ Զանհասն զիա՞րդ ոք կարիցէ քննել։ Անհաս ի քննողաց։ Անհաս մտաց եւ խորհրդոց. (Ագաթ.։)
Անհաս իմաստից թեւոց։ Փառաց անհասից։ Ընդ հօր անհասի։ Զանհասն հրեղինաց. (Նար.։)
Անքնին անհաս. (Պտրգ.։)
Յորժամ իմանան զնա, յայնժամ ճանաչեն՝ թէ անհաս է. (Լմբ. սղ.։)
Կամ թաքուն. գաղտնի. խորին. դժուարիմաց. ἁπόκρυφος. absconditus.
Զբանս անհաս քննեսցէ (կամ ի գաղտնիս նորա մտախորհ եղիցի). (Սիր. ՟Լ՟Թ. 10։)
Անհաս մնայ բանս։ Յայտնի է բանս, եւ ըստ պարզ տեսութեան անհաս։ Վարք առաջին սրբոցն եւ բանք՝ իբր զանհաս թուին յաչս մեր. (Լմբ. սղ.։)
Եւ իբր անպատմելի, կամ անհամեմատ.
Որ էր պատկերաւն եւ հասակաւն անհա՛ս գեղեցիկ. (Մարթին.։)
Կամ իբր դժուարին. եւ անհաւատալի. եւ մտացածին.
Անհաս արհեստ (նաւարկութեան). (Պիտ.։)
Զանհաս պատմութիւն ստեղծանեն յանհանճար մտաց. (Վեցօր. ՟Բ։)
Սերմանօղ անհաս տարահաւանութեան՝ հնձեմ լիաբուռն զամբարշտութեանցն տոյժս. (Պիտ.։)
Անհասք Աստուածաշունչ գրոց եղեալք՝ մոլորեցան յաղագս ճշմարտութեանն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Անհասք դոցա եղեալ մեր։ Անհաս եղեալ մտածութեամբ՝ լռեմք. (Խոր. աշխարհ.։)
Անհաս լիեալ յառաջագոյն այսպիսի իմաստութեան. (Արշ.։)
Ամենայն երկնաւոր զօրութիւնքն անհաս են աստուածային փառացն. (Յճխ. ՟Գ։)
Անհաս եղայ, եւ ոչ կարացի հետազօտել խորհրդոցն Աստուծոյ. (Նար. երգ.։)
Թշնամին անհաս գոլով նորին մարդանալոյն խորհրդոյ. (Լմբ. անառակ.։)
cf. Անհաս.
Մշտնջենաւորի եւ անհասական աստուածեղէնն ծննդեան Որդւոյ Աստուծոյ. (Աթ. ՟Ը։)
Տեսանել անհասական հրաշակերտս։ Անհասական պայմանաւ։ Զբարձրագոյնսն եւ զանհասականսն որոտաց. (Ագաթ.։)
Անհասական՝ խորհրդոց։ Անուամբդ անհասականաւ. (Նար.։)
Անհասական իմաստութիւն նորա. (Ոսկ. ես.։)
Եւ իբր ἁνέφικτος անհաս ըստ ՟Ա նշ.
Շարժիմ յաւէտ՝ թռչիմ արագ՝ անհասական. (Շ. իմ. եղ.։)
cf. Անհաս.
Զանհասանելին ինքեան յափշտակելով զբարձրութիւնն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Անհասանելիք են խորքս. (Պիտ.։)
Ի բարձրագունից յանդուգն եւ անհասանելի խուզմանցն. (Դիոն.։)
Ծառոց անհասանելեաց։ Անհասանելի հեռաւոր. (Նար.։)
Անհասանելեաց հնարք. (Նար. ՟Ձ՟Թ։)
Զկարի վաղուց նոցա իրս՝ եւ նոցա անհասանելիս՝ աւասիկ յայտնեմ. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Ամենեւին անհասանելին՝ անյուսալի է եւ անձեռնարկելի. (Աստոաւծաբ Ծն.։)
Աներեւոյթ եւ անհասանելի. (Դիոն.։ եւ Ածաբ.։)
Անհասանելիդ Աստուած. (Շար.։)
Սեւեռք ոտից անհասանելւոյն։ Խորհուրդ անհասանելի։ Զանհասանելին իշխանականս իմացման. (Նար.։)
Անհասանելի երանութեանն բարիք։ Յանհասանելիս գալով զարմացումն. (Պիտ.։)
incomprehensibility;
unripeness.
τὸ ἁκατάληπτον, τὸ ἅληπτον. capi non posse. Անհաս կամ անհասանելի գոլն ի մտաց. անպարագրութիւն. անքննելի եւ անըմբռնելի լինելն.
Անհասութեամբն սքանչելի երեւի. (Ածաբ. ծն.։)
Յառաջ քան զյաւիտեանս մշտնջենաւորութեամբ եւ անհասութեամբ (յն. անհասաբար) ի հօրէ ծնեալ. (Կոչ. ՟Դ։)
Զվերնոյն անհասութեան անեզրութիւն. (Կլիմաք.։)
Անուն անհասութեան (այս ինքն անհասական)։ Անհասութեամբն վերնականաւ եւ զանունն ունի անքնին. (Նար.։)
Հիանալով ընդ դատաստանացն անհասութիւն. (Արշ.։)
Անհասութիւն խորհրդոյս. (Սարգ.։)
Որքան ի տեսութիւնն Աստուծոյ ոք վերանայ, այնքան եւ եւս յանհասութիւնն բարձրանայ. (Լմբ. սղ.։)
Եւ անհաս գոլն երագ կամ խորին իրաց.
Անդնդոց անհասութիւն. (Նար.։)
Կամ չհասանելն իրաց մինչեւ առ մեզ. չանկանելն ի ձեռս.
Անհասութիւն ծերունեացն զրուցաց. (Յհ. կթ.։)
Չկարելն ուրուք հասանել իմիք. անձեռնհաս գոլն. անկարութիւն.
Գունդք զօրաւորացն պարսից զկնի նորա երթային անհասութեամբ. (Փարպ.։)
Անուր հարկացն անհասութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Եւ ոչ լինելն հասու մտօք. չիմանալն. չըմբռնելն տիրապէս.
Զմերոյ բնութեանս նմանութիւն ցուցանեմք աներեւութին վասն մերոյ անհասութեան. (Ագաթ.։)
Յանհասութեան էր եւ ի տգիտութեան. (Նար. երգ.։)
Բազում ինչ է՝ որ միտքն իմանայ զԱստուծոյ, եւ բանն տկարանայ, եւ ոչ տրտմի ընդ անհասութիւնն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Զսքանչացումն ընդ անհասութիւն խառնեալ։ Անհասութիւն հասողացն ... Անբան անհասութիւն. (Լմբ. էր ընդ. եւ Սղմ.։)
Անհասութեան խակութեանդ լեալ տարփանք. (Խոր. ՟Բ. 1։)
inconstant, changeable, variable, alterable;
fragile.
ἅστατος, ἁστήρικτος, ἁβέβαιος. inconstans, fluxus, incertus, invalidus. Որ չունի զհաստատութիւն, անկայուն. շարժուն. դիւրափոփոխ. այլայլակ. անհիմն. անհաւաստի. թէմէլսիզ. էյրէթի. պիգարար.
Անթաց ոտիւք գնայր ի վերայ խոնաւուտ եւ անհաստատ բնութեան. (Դիոն.։)
Ի վերայ անհաստատ բնութեան. (Դիոն.։)
Ի վերայ անհաստատ հիման հաստատեալ. (Պիսիդ.։)
Ամենայն այսպիսիքս (երեւոյթք յօդս) անհաստատ են. (Արիստ. աշխ.։)
Մի՛ հաւատասցուք անհաստատ հրամանի նորա. (Եղիշ.։)
Ըստ անհաստատ բնութեան կանանց. (Փարպ.։)
Անհաստատ հողմ, հետք. (Նար.։)
Անհաստատ խորհուրդ, կամ երեւմունք երազոց. (Յհ. կթ.։)
Անհաստատ ստուերք. (Լմբ. ատ.։)
Անհաստատ ճանապարհք օդոց. (Ագաթ.։)
Կամ որ չէ հաստատուն յառաքինութեան. յողդյողդ մտօք եւ կամօք. տկարամիտ. թուլամիտ. տկար.
Մոլորեցուցանել զանհաստատսն. (Աթ. ՟Դ։)
Գլորումն է անհաստատի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եւս եւ անվաւեր. անընդունելի. անզօր.
Անհաստատ լիցի՝ որ ի նմանէ արարեալ գտանիցի. (Կանոն.։)
inconstancy, instability, mutability, frailty;
fragility.
ἁστασία, τὸ ἁσύστατον. inconstantia. Անհաստատն գոլ. յողդողդութիւն. տկարութիւն. անստուգութիւն. ընդունայնութիւն.
Քարոզութեանն անհաստատութիւն. (Փիլ. յովն.։)
Ի խորհրդոցն անհաստատութենէ տարակուսեալ լինէին. (Յհ. կթ.։)
Անհաստատութեան բարուց է նշանակ. (Շ. ընդհ.։)
undivided, indivisible, inseparable;
incessant, continual;
individual, one, atom.
ἅτμητος. non sectus, indivisibilis, ἅτομος, atomus, individuus, insecabilis, στιγμή, punctum. Ոչ հատեալն, եւ ոչ հատանելին. անբաժանելի. որ ոչ մասնատի, կամ չունի մասն. եւ Հիւղէ. կէտ. վայրկեան. պէօլիւնմէզ, շախս, զաթ.
Ոչ հատանի, զի անհատ բնութիւն է. (Սարգ.։)
Պատկանեսցո՛ւք ի նա ըստ նորին անհատի եւ աստուածայնոյն կենդանութեան. (Դիոն.։)
Անհատ ասի, որ ոչ հատանի, եւ ոչ բաժանի. որպէս գիծ եւ կէտ. (Դամասկ.։)
Լինի անհատ ըստ մանրութեանն, որպէս հիւղէ ի շող. (Մագ. քեր.։)
Օդ՝ ամենեցունց պարզ երեւի, եւ զանազան, անհատ հատիւք, եւ անշփոթ հոսիւք. (Պիսիդ.։)
Կործանեա՛ ինձ զեպիկուրեայ զանաստուածութիւնն, եւ զանհատսն (այս ինքն զհիւլէսն). (Առ որս. ՟Ա։)
Ամենեքեան փոխեսցուք յանհատին (ի վայրկենի) ի թարթափել ական։ Անհատ անուանեալ՝ եւ թարթափումն ական՝ զանմասն այնր ամանակի վախճան. (Նիւս. կազմ.։)
Կամ եզականն տեսակի, որ ոչ բաժանի յիւրմէ.
Անհատ ասի եւ առ իմաստասէրս, որ յայտնէ զանձնաւորութիւնն. (Դամասկ.։)
Անհատք կոչին վասն զի բաժանելով ոչ կարեն պահել զառաջին տեսակն. (Անյաղթ պորփ.։)
Անհատք ասին, զի ի յատկութեանց բաղկացաւ իւրաքանչիւրն, որոց հաւաքումն ոչ ի վերայ այլոց ուրուք եղիցի ըստ մասնեայցն. (Պորփ.։)
Ո՛չ է կարողութիւն զքտնիօնութիւն անհատիցն գիտել, այլ զբնութիւն։ Ի տեսակէ յանհատս, որպէս զհանուր մարդ բաժանեմք ի Սոկրատէս, ի Պղատոն, Յալկիպիադ, եւ յիւրաքանչիւր յանհատս. (Սահմ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը. եւ այլն։)
Ոչ կտրեալ կամ հատեալ ի բաց. անխզելի. անքակ. ամբողջ անարատ. ἅτμητος, ἁρραγής, ἁλώβητος. non decisus, non fractus, illaesus եւ այլն. քեսիլմէմիշ. քեսիլմէզ.
(Ըստ հերայ գլխոյ)՝ բազմութեանն անհատ լինել՝ իբրեւ մի մարմին. եւ եթէ հատցին գիսակքն՝ բազմացն զօրութիւնքն անկցին։ Պնդեալ զնա կարի քաջ անհատ ջլօք։ (Փիլ.։)
Անհատ կապանօք սիրոյ։ Անհատ սիրելութեանն յօդիւ. (Պիտ.։)
Առ նա նմանութեամբ սրբազանին անմեղութեան՝ յաստուածեղէն եւ անհատ ունակութիւնն ընթանալ. (Դիոն.։)
Փշրեալ, եւ բաշխի ի մասունս անհատս։ Նուիրեալ, եւ ի մասունս անհատս բաշխեալ. (զի յիւրաքանչիւր մասին սուրբ հաղորդութեան է նոյն Քրիստոս ամբողջ) (Նար. ՟Խ՟Է. ՟Ծ՟Գ։)
Եւ անընդհատ. շարունակ. անդադար. յարաձգեալ. ἑκτενής. extensus, assiduus.
Հրեղէն բերանով զանհատ սուրբ սուրբն ասելով։ Ձայնք պաշտօնէից ի տուէ եւ ի գիշերի անհատ էին ... Անհատ աղօթիւք. (Եղիշ. խչ. եւ Եղիշ. պատմ.։)
Անհատ բարբառով. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Զանհատն վերառաքեն ի բարձունս զփառաբանութիւն. (Անան. եկեղ։)
Տեւէ անհատ ընթացիւք (կեանքն). (Արիստակ.։)
Կամ անպակաս. անսպառ. անյագ. անվերջ. անբաւ. անհատնում. թիւքենմէզ.
Եւ քո յայսոսիկ անհատ ցանկութիւն։ Հէնք եկեալ անհատք. (Խոր. ՟Ա. 1։ ՟Գ. 68։)
Անհատ կամք, կամ ստգտանք։ Անհատ մշտնջենաւորութիւն, կամ լուսաւորութիւն։ Կուտակէ զանհատ ջուրցպարբերութիւն. (Պիտ.։)
Դարձեալ ասի յաւիտեան՝ որ ի գալստենէն Քրիստոսի՝ անհատն եւ անսպառն. (Խոսր.։)
Որդւոց անհատ յորդորութիւն։ Յանհատ եւ յանհամեմատ թիւս. (Նար. ՟Լ՟Ա. եւ Նար. առաք.։)
Այսոքիկ յանհատսն վարին, եթէ մանրամասնաբար թեւակոխեսցես. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Անսպառ աղբիւր, եւ անհատ անդունդք գթութեան. (Վրդն. երգ.։)
Նոքօք փայլէր նա իբրու անհատ գեղով. (Եփր. համաբ.։) cf. ԱՆՀԱՍ՝ սովին մտօք, որ թերեւս ԱՆՀԱՏ է գրելի. որպէս եւ ի (Նար. մծբ.)
որպէս անպակաս. անդադար, կամ անսպառ. յաւերժաբար. ի սպառ. շարունակ.
Անհատ գրեթէ զամենայն բարեփառութեանցն վայելեցին կեանս։ Որ եւ հանդերձ բազմապատիկ կենդանեացն յարատեւութեամբ՝ անհատ եւս զբանաւորիս ունի զկենդանութիւն. (Պիտ.։)
Այրէ ի սպառ՝ բայց ոչ ծախէ, անհատ պահէ միշտ ի յերեր. (Շ. եդես.։)
Վա՛յ քեզ անձն իմ, զի անհատ եւ անվճար շաղափեցար պղծութեամբ աշխարհիս. (Մաշկ.։ Իսկ Դիոն. եկեղ. ՟Գ.)
Զքահանայականն փչումն անհատ կարդալով. իբր անընդհատ. ἅρραγον այժմու յն. ἅρωγον օգնական։
individual, atomic.
Նոյն ընդ անհատ. որպէս անբաժանելի. եւ ոչ հատեալ.
Չէ՛ մարթ հատանել անհատականին. (Սեբեր. ՟Ա։)
Երկինք՝ մարմին անհատական. (Երզն. երկն.։)
Հերք գլխոյն բոլորեալ՝ զանհատական զերկնաւոր պարուցն զնմանութիւն բերելով. (Ոսկիփոր.։)
Իբր անսպառ. աննուազ. անհատնում. եւ անընդհատ. շարունակ.
Ո՛վ անծախելի բարերարութեան, ո՛վ անհատական բարերարութեան. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Ոչ նուազանային անհատական շնորհք մարգարէութեան (ի Մովսիսէ). (Լմբ. հանգ.։)
Անհատական ձայնիւ գովեն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Անհատական թիւ խորհրդական երկեակ տասնեկի, (Նար. ՟Ի՟Զ.) ի պէսպէս միտս ձգի. cf. Լծ։
that flows incessantly.
Անհատաբար հոսեալ. մշտնջենաբուխ.
Ի հարաշարժ աղբերէն անհատահոսըդ վտակ. (Շար.։)
cf. Անհատուած.
Անհատուածելի իսկութեանց։ Անվախճան կենացդ սովաւ հաղորդիմք անհատուածելի. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
inexhaustibleness;
individuality.
Անհատ գոլն. եզականութիւն ըստ տրամաբանից.
Անձնաւորութիւնն զանհատութիւն նշանակէ, եւ զբաժանական դէմ. (Դամասկ.։)
Եւ անսպառ յորդութիւն. աննուազութիւն.
Մշտնջենահոսութիւն գետոց զանհատութիւն բնութեանն ցուցանեն։ Զգետոցն անհատութեան բերելով զօրինակ. (Նանայ.։)
that cannot be payed.
Որոյ չիք հատուցումն կամ վճար, իբր անփոխատրելի.
Անհատուցումն սիրոյն (Աստուծոյ) լինիմք հատուցանողք. (Վեցօր. ՟Զ։)
without bread, — the means of subsistence.
ἅσιτος. impastus. Անճաշակ. առանց հացի. անկերակուր. անսուաղ. էքմէքսիզ. եէմէքսիզ.
Տկարք զայգիս ամբարշտաց անհաց եւ անվարձ գործեցին. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Երեք մանկունքն ունդ միայն ուտէին անհաց. (Լծ. կոչ.։) եւ (Տօնակ.։)
Քսան եւ աւելի աւուրս անհաց պահէր. (Գէ. ես.։)
Զերիս յիսնակսն՝ անհաց եւ անջուր կատարէր. (Վրդն. պտմ.։)
Հրամայեաց դնել ի բանտի զերեք օր՝ անհաց եւ անջուր. (Մաղաք.։)
incredulous, who makes difficulties;
obstinate, subborn, headstrong.
եւ ընդ բայի. ἁπειθής. inobediens, contumax, ἁπειθέω. non obedio. Որ ոչ հաւանի՝ մանաւանդ հրամանաց. անհնազանդ. հեստ. անսաստ. չանսացօղ. անլուր. չմըռօղ. տինկլէմէզ. իդաաթսըզ.
Ոչ եղէ անհաւան երկնաւոր տեսլեանն։ Լուարո՛ւք ինձ անհաւանք։ Ժողովուրդ անհաւան է։ Սիրտ անհնազանդ եւ անհաւան։ Լուիցես նմա, եւ մի՛ անհաւան լինիցիս։ Ձգեցի զձեռն իմ առ ժողովուրդն անհաւան եւ հակառակօղ. եւ այլն։
Անհաւան բարք, կամ բնութիւն. (Փարպ.։)
Ամանս բարկութեան զանհաւանիցն ոգիսն կոչէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Այս թեթեւ լիցի ասէ՝ առ անհաւանիցն դատաստան. (Երզն. մտթ.։)
Կամէի անհաւան վիճաբանութեամբն զհարազատ սիրոյն ցուցանել օրինակ. այս ինքն կամաւոր դիմադրութեամբ. (Պիտ.։)
Եւ ոչ անսացօղ ո՛ր եւ է բանից.
Զկամս անշարժս եւ անհաւանս ի յորդորմունս խօսից նոցա. (Փարպ.։)
Անհաւան եղեալ նոցա ասիցն՝ յաշակերտսն դարձուցանէ. (Երզն. մտթ.։)
իբր անհաւանելի. դժուարալուր.
Մեզ անհաս է, եւ զբօսացելոցս ի վարս մարմնոյ՝ անհաւան ի հաւատալ։ Գիտելն զԱստուած՝ անճառ բանի, եւ անհաւան ունկան։ Կարծեմ ոչ ումեք թուի ասացեալս անհաւան. (Լմբ. սղ.։)
improbable, unlikely.
Իբր անհաւանելի.
Երկրորդ՝ անհաւանականաւ (եղծումն լինի). (Պիտ.։)
Եւ իբր անհաւան. անսաստ.
Զիա՞րդ օտարոտի եւ անհաւանական նախնեացն եղեալ՝ պատճառէք պատճառս. (Մագ. ՟Խ՟Ա։)
Զանհաւանական մարմինն զարդարեցին. (ՃՃ.։)
cf. Անհաւանական.
Անկար է եւ անվայելուչ եւ անհաւանելի. (Նիւս. բն.։)
Ո՞չ թուի քեզ անհաւանելի իրդ։ Լուսնոյ նմանեցուցանել ոչ է անհաւանելի զՄովսիսի օրէնս. (Պրպմ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Թ։)
Այլեւ անհաւանելի եւս առաջիկայս։ Այլեւ անհաւանելի էր՝ եւ կուսին լռութեամբ խաղաղանալ. (Պիտ.։)
to differ in opinion, to disagree;
to be obstinate;
to disapprove, to disallow.
ἁπειθέω. Անհաւան լինել. որ եւ չհաւանել ( (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 25)) չհնազանդել. եւ անսաստել. ստունգանել.
Անհաւանեսցի չարին, եւ ընտրեսցէ զբարին. (Ոսկ. ես.։)
Անհաւանեցաւ չարին։ Եթէ ըստ Քրիստոսի յառնելոց եմք, ո՞ ոք անհաւանեսցի. (ՃՃ.։)
Յանհաւանելն քո՝ կորուստ երեցունց աշխարհացն լինի. (Փարպ.։)
Անհաւանելն օրինացն եւ իշխանացն (գործ է անիրաւութեան). (Արիստ. առաք.։)
Լալով զԻսրայէլ անհաւանեալն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
Մինչ ոչ էր անհաւանեալ Աստուծոյ սատանայ եւ մարդն. (Յճխ. ՟Զ։)
incredulity;
disapprobation;
obstinacy.
ἁπειθεία. inobedientia, contumacia. Չհաւանելն հրամանաց. հեստութիւն. անհնազանդութիւն. անսաստութիւն. չանսալն. չմռելը. տենկսիզլիք. իդաաթսըզլըգ. ինատ.
Անհաւանութեան որդի՝ որ առնէ զանհաւանութիւն լինի։ Այսպէս նոյն ինքն եւ անհաւանութիւն ասի բանսարկուն. (Բրս. հց.։)
Խռովութիւն հօր առ որդի, եւ որդւոց անհաւանութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
Անհաւանութիւն խորհրդոյն. (Փարպ.։)
Իբր զմտաց անհաւանութիւն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Անհաւանութիւն յերկուց իրաց գոյանայ. կա՛մ ի տգիտութենէ, կամ ի վէս եւ յամբարտաւան բարուց. (Երզն. մտթ.։)
Կամ անհաւատութիւն. դժուարահաւատն լինել. չհաւատալն, եւ անհաւատալի կամ անհաւանելի գոլն. որպէս յն. ἁπιστία. incredulitas, et incredibilitas.
Զայն յանգիտութեան եւ յանհաւանութեան գործէի. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։)
Որ երդնուն, յանհաւանութիւն կարծիս տայ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Երկրորդս առաւել անհաւանութեանցն ունի ստաբանութիւն։ Այս եւ ոչ մի ինչ յայտնեաց գոլ ցուցանելով առաջիկայ անհաւանութեամբն. (Պիտ.։)
uncertain, unassured, doubtful;
contingent, casual.
ἁσαφός. incertus. Ոչ հաւաստի. անստոյգ. աներկբայելի. անյայտ. եւ անստուգաբան. պէլիրսիզ. շիւպհէլի.
Զերկակի պիտանացուն ցուցանէ ըստ հաւաստոյն եւ անհաւաստոյն. (Անյաղթ պորփ.։)
Որ ինչ յանհաւաստին հայէր բանն եւ մտածութիւն։ Ասելն ոմանց անհաւաստի մարդոց ըստ յօժարութեան, եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Խոր. ՟Բ. 61։ եւ ՟Ա. 21։)
incertitude, doubt, uncertainty;
contingency.
τὸ ἁσαφόν. Անստուգութիւն. անյայտութիւն իրաց կամ բանից. պէլիրսիզլիք.
Զանհաւաստութեանն ի ներքս ածել ակնարկէ կարծիս. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Եւ որովհետեւ զանհաւաստութիւն յիշեցաք, բե՛ր այսուհետեւ ասասցուք, թէ ըստ քանի՞ յեղանակաց լինի անհաւաստութիւն. արդ լինի անհաւաստութիւն՝ կա՛մ ի բառիցն, կամ ի տեսութեանցն (մտաց բանին). (Անյաղթ պորփ.։)
incredulous, unbelieving, infidel, irreligious;
incredible;
— լինել, to disbelieve.
ἅπιστος. infidelis, infidus, perfidus. Որ չունի զճշմարիտ եւ զսուրբ հաւատս. այլակրօն. հեթանոս. կռապաշտ. այլազգի. ոչ խոստովանօղ զՔրիստոս Աստուած. հեռի յաստուածպաշտութենէ. անհաւատարիմ առ Աստուած. անկրօն. անզգամ. տինսիզ. իմանսըզ.
Ազգ անհաւատ։ Ընդ անհաւատս դիցէ։ Մի՛ լինիր անհաւատ, այլ հաւատացեալ։ Անհաւատ արամբն։ Անհաւատ կնաւն։ Լեզուք՝ նշանակի վասն են, ոչ հաւատացելոց, այլ՝ անհաւատից։ Զի՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին. եւ այլն։ (Որպէս եւ Ես. ՟Ժ՟Է. 10.)
Տունկ անհաւատ, եւ սերմն անհաւատ. այս ինքն անհաւատարիմ, կամ անպտուղ ի հաւատոյ եւ ի գործոց։
Անհաւատ շտեմարան. այս ինքն թափուր. (Բրս. պհ.։)
Եւ որ ոչ հաւատայ բանիցն Աստուծոյ, կամ արժանահաւատ բանի. թերահաւատ. երկմիտ. չհաւտացօղ. ինանմայան. ի թիգատսըզ. ἅπιστων իք. ἁπιστούσα. non credens, incredulus, diffidens. կամ բայիւ non credo, diffido, որ եւ անհաւատանալ.
Անհաւատի ոգւոյն յիշատակ հաստատեալ զարձանն աղի. (Իմ. ՟Ժ. 7։)
Վասն առաւելութեան պարգեւացն՝ անհաւատք լինիմք յերախտաւորէն. (Բրս. ծն.։)
Թէ այսմ անհաւատ լիցիս, ե՛րթ ի Սոդոմ. (Յճխ. ՟Ե։)
Ի կենդանեացս փրկանացն անհաւատ եդեալ. (Լմբ. սղ.։)
Նորին ուխտին անհաւատք գտան։ Առ մեծ զօրութիւնն Աստուծոյ անհաւատ գտան. (Լմբ. սղ.։)
ՅԱՆՀԱՒԱՏՍ ԼԻՆԵԼ. իբր կեղծել չհաւատալ։ (Ոսկիփոր.։)
Ոչ կռուել, եւ ոչ մարտակից լինել ընդ անհաւատսն վայե՛լ է մեզ. (Բրս. հց.։)
Եւ որ ոչ դիւրաւ հաւատայ ամենայն բանի. որ չընծայէ հաւատս չնչին իրաց.
Որ ամենեւին անհաւատն է երազոց, իմաստուն է. (Կլիմաք.։)
իբր անհաւատալի. անհնարին. դժուարին, երկբայելի. ոչ արժանահաւատ. ἅπιστον. incredibile. ինանըլմազ.
Զի՞նչ անհաւատ թուի ձեզ, եթէ Աստուած զմեռեալս յարուցանէ.( Գծ. ՟Ի՟Զ. 8։)
Անհաւատ էր ապաքէն մարդկութեանս, թէ ի մեռելոցս մք յառնիցէ, իբրեւ՝ որպէս զի թէ անհաւատ իցէ ի մարմնոցն մեռելոց որդեծնութիւն լինել։ Անհաւատ են գործք, եթէ Աստուծոյ Որդի զայս համբերել հաւանեսցի։ Եթէ այն անհաւատ է, եւ այս անհաւատ է. այլ ինձ երկոքին հաւատարիմ են. (Կոչ. ՟Ե. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
իբր անհաւատարիմ.
Որ ի սակաւն անհաւատ, եւ ի բազմին անհաւատ. (Կլիմաք.։)
incredible;
անհաւատալի լինիմ, cf. Անհաւատամ.
որ ասի եւ ԱՆՀԱՒԱՏ (ըստ ՟Ե նշ). Դժուարաւ հաւատալի. կամ անդէպ թուեցեալ ի հաւատալ. եւ ի վեր քան զմիտս կամ զկարծիս. չհաւտալու. ինանաճագ շէյ տէյիլ. վասֆէ կէլմէզ. ἅπιστος, ἁπιστότατος, ἁπίθανος, -ον. incredibiis, -le
Թուէր իսկ (գործ) անհաւատալեաց իրաց եւ սքանչելեաց՝ Կիպրիանոս ընդ քրիստոնեայս թուել երբէք. (Ածաբ. կիպր.։)
Կարի անհաւատալի գործ նախախնամութեան՝ վասն մեր մարմնաւորութիւն Աստուծոյ. (Նիւս. բն.։)
Անհաւատալի է ամենեւին. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
Անհաւատալի ամենեցուն խնդիր, կամ տեսիլ, բանք։ Անհաւատալի իմում տկարամտութեանս կարծեցեալ. (Փարպ.։)
Այս մեզ անհաւատալի է. (Խոր. ՟Բ. 84։)
Մեզ կարի անհաւատալի բանք. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անհաւատալի էր մարդկան յայս պատիւ վերանալ. (Լմբ. պտրգ.։)
ԱՆՀԱՒԱՏԱԼԻ ԼԻՆԵԼ. երբեմն որպէս անհաւատանալ.
Առ անյագ փափագման սրբոցն՝ անհաւատալի լինին հասման փառացն Աստուծոյ. (Նար. երգ.։)
to disbelieve.
եւ ԱՆՀԱՒԱՏԱՄ ԱՆՀԱՒԱՏԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՀԱՒԱՏԵԼ, ԱՆՀԱՒԱՏ ԼԻՆԵԼ. այս ինքն չհաւատալ. թերահաւատել. դժուարիլ ի հաւատալ. չհաւտալ. ինանմամագ. ինանամամագ. ἁπιστέω, διαπιστέω, οὑ πιστεύω. non credo, incredulus sum.
Անհաւատալ դէպ լիցի, որ մշակութեան անփորձ է։ Եւ ոչ յաղագս այլոցն անհաւատասցէ ոք. (Նիւս. կազմ.։)
Մի՛ անհաւատասցուք մերում յարութեան։ Անհաւատասցեն, եւ կորիցեն. (Իգն.։)
Զոր ինչ լսէք զնորա պատմութիւնս, մի՛ անհաւատայք (կամ մի՛ անհաւատանայք), այլ սակաւ քան զարժանն լուեալ համարեցարո՛ւք. (Աթ. անտ.)
Անհաւատալն (կամ յանհաւատալն, յն. ոչ հաւատացեալ) զլեզուն կապեաց (ձայնն բարբառոյ), եւ յերեւելն՝ տայ հօրն զազատութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ ոք անհաւատանայ նմա, (կամ անհաւատանայր)։ Ի դէպ էր անհաւատանալ։ Թէ ոք հանդերձելոցն անհաւատանայ։ Մի՛ վասն զի ոչ տեսանես, անհաւատանաս. (Ոսկ. յհ.։)
Յորժամ տեսցես, մի՛ անհաւատասցիս. (Ածաբ. պասեք.։)
Մի՛ ոք անհաւատասցի, քանզի մեզէն իսկ ականատես եղաք. (Խոր. ՟Բ. 9։)
Որպէս յաւուրս Նոյի անհաւատացեալքն ջրհեղեղին. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
cf. Անհաւատամ.
եւ ԱՆՀԱՒԱՏԱՄ ԱՆՀԱՒԱՏԱՆԱՄ որ եւ ԱՆՀԱՒԱՏԵԼ, ԱՆՀԱՒԱՏ ԼԻՆԵԼ. այս ինքն չհաւատալ. թերահաւատել. դժուարիլ ի հաւատալ. չհաւտալ. ինանմամագ. ինանամամագ. ἁπιστέω, διαπιστέω, οὑ πιστεύω. non credo, incredulus sum.
Անհաւատալ դէպ լիցի, որ մշակութեան անփորձ է։ Եւ ոչ յաղագս այլոցն անհաւատասցէ ոք. (Նիւս. կազմ.։)
Մի՛ անհաւատասցուք մերում յարութեան։ Անհաւատասցեն, եւ կորիցեն. (Իգն.։)
Զոր ինչ լսէք զնորա պատմութիւնս, մի՛ անհաւատայք (կամ մի՛ անհաւատանայք), այլ սակաւ քան զարժանն լուեալ համարեցարո՛ւք. (Աթ. անտ.)
Անհաւատալն (կամ յանհաւատալն, յն. ոչ հաւատացեալ) զլեզուն կապեաց (ձայնն բարբառոյ), եւ յերեւելն՝ տայ հօրն զազատութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ոչ ոք անհաւատանայ նմա, (կամ անհաւատանայր)։ Ի դէպ էր անհաւատանալ։ Թէ ոք հանդերձելոցն անհաւատանայ։ Մի՛ վասն զի ոչ տեսանես, անհաւատանաս. (Ոսկ. յհ.։)
Յորժամ տեսցես, մի՛ անհաւատասցիս. (Ածաբ. պասեք.։)
Մի՛ ոք անհաւատասցի, քանզի մեզէն իսկ ականատես եղաք. (Խոր. ՟Բ. 9։)
Որպէս յաւուրս Նոյի անհաւատացեալքն ջրհեղեղին. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
cf. Անհաւատամ.
ԱՆՀԱՒԱՏԵՄ ԱՆՀԱՒԱՏԻՄ Նոյն ընդ անհաւատալ. անհաւատանալ. չընծայել հաւատս.
Այն՝ որ նոցայն հաւատայ, անհաւատէ՛ Աստուծոյ. իսկ որ անհաւատէն, հաւատայ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ կեղծաւորաբար ոչ անհաւատեսցէ. (Նար. ՟Զ։)
Մինչեւ կատարեսցին ասացեալքս յինէն, որում անհաւատեցեր յերկուանալով. (Կիւրղ. ղկ.։)
Որ անտեսանելւոյն անհաւատի՛, տղայ է իմաստութեամբ. (Լմբ. գր. պապ.։)
Մի՛ երկմտիր ի սրտի քում, եւ մի՛ անհաւատիր Աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Անհաւատամ.
Այն՝ որ նոցայն հաւատայ, անհաւատէ՛ Աստուծոյ. իսկ որ անհաւատէն, հաւատայ Աստուծոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ կեղծաւորաբար ոչ անհաւատեսցէ. (Նար. ՟Զ։)
Մինչեւ կատարեսցին ասացեալքս յինէն, որում անհաւատեցեր յերկուանալով. (Կիւրղ. ղկ.։)
Որ անտեսանելւոյն անհաւատի՛, տղայ է իմաստութեամբ. (Լմբ. գր. պապ.։)
Մի՛ երկմտիր ի սրտի քում, եւ մի՛ անհաւատիր Աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
incredulity, infidelity, irreligion.
Անհաւատ լինելն. պակասութիւն հաւատոց. թերահաւատութիւն. եւ ոչ լինելն հաւատարիմ առ Աստուած. հաւատքի պակասութիւն, չհաւտալն. իմանսըզլըգ. տինսիզլիք. ἁπιστία. incredulitas, diffidentia, perfidia.
Գողութիւն, նենգութիւն, ապականութիւն, անհաւատութիւն։ Ոչ արար անդ զօրութիւնս բազումս վասն անհաւատութեան նոցա։ Հաւատամ Տէր, օգնեա՛ անհաւատութեանս իմում։ Միթէ անհաւատութիւն նոցա զԱստուծոյ հաւա՞տսն խափանէր։ Յաւետեացն Աստուծոյ ոչ երկմտեաց անհաւատութեամբ։ Անհաւատութեամբն փշրեցան, եւ դու հաւատովք հաստատեցար. եւ այլն։
Հաւատ ծածկեալ կամ կեղծաւորեալ՝ ոչ է հեռի յանհաւատութենէ։ Ծածկեալն հաւատ՝ փոքր մի եւ հաւասար է անհաւատութեան. (Շ. թղթ.։)
Պակասիլն ի հաւատարմութենէ առ մարդիկ. անիրաւութիւն. անհաւատարմութիւն. խայընլըգ.
Իշխանին անհաւատարմութիւն է առ թագաւորն՝ եթէ յումեքէ կաշառս առեալ՝ զնա ի պատիւ եւ ի զինուորութիւն կարգէ. (Լմբ. պտրգ.։)
absurdity, whim, extravagance;
awkwardness, unfitness.
Յանարդարութենէն եւ յանհեդեդութենէն դարձոյց ի զարդս եւ ի կերպարանս. (Եզնիկ.։)
without vestige, untraced;
— առնել, to annihilate;
— լինել, to be annihilated.
Ի ծովու ճանապարհորդեալ անհետ ընթացիւք. (Շար.։)
Անհետ փախուստ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Անցեր ընդ ծով կենցաղս՝ անհետ. (Շար.։)
Յանկարծակի անհետ յաչաց կորնչէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Փախստեայ անհետ կորնչէին. (Յհ. կթ.։)
Ուր չիք հետք մարդոյ. անկոխ. ἅβατος. invius. իզսիզ.
Անհետ անապատ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Անհետ ճանապարհ. (ԳԷ. Ես.։)
որպէս անընդհատ. առանց թողլոյ հետս միջոցի. հետ ընդ հետ. անդադար. շարունակ, իրարու էտեւ.
Որ կուռ զմիմեանց զկնի անհետ ի վերայ գային. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Պահել անհետ զյարատես փոխարինութիւն (կամ զյարատեւ փոխանորդութիւն) կենաց. (Պիտ.։)
ԱՆՀԵՏ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ἁφανίζω, -ομαι. e conspectu removeo, -or. Աներեւոյթ առնել, լինել. որ եւ ասի Ապ՛ականել. եղծանել. իզինի թօզունու գալտըրմագ. կէօրիւնմէմէք.
Յառաջնմէ իսկ օրէ անտի անհետ առնիջիք զխմոր ի տանց ձերոց. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Անհետք առնիջիք զամենայն խմոր ի տանց ձերոց. (Եփր. ել.։)
Զամենայն բարւոյն վայելուչ մասունս անհետ առնել. (Պիտ.։)
Անհետ եղեն ոսկերք նոցա. (Ագաթ.։)
Կորեան, եւ անհետ եղեալ չերեւէին ուրեք. (Փարպ.։)
Եղիցին գերեզմանք մեր անհետ ի ներքոյ ոտից նոցա. (Լաստ.։)
Ընդ դաշտ ընթացեալ՝ անհետ լինէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Իբրեւ եկն բարբառն, նոքա (Մովսէս եւ Եղիա) անհետ լինէին. (Ոսկ. մտթ.։)