very bright, brilliant, luminous.
Լոյս լուսաւորիչ գերալոյս. (Սկեւռ. աղ.։)
eminent, pre-eminent, supreme.
Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Այնչափ քան զեղականացս բնութիւն՝ գերակայ։ Եւ ոչ ըստ միոյ յեղանակի եղիցի գերակայ հայր քան զորդի, զնոյն ունելով էութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Քան զայլսն ամենեսին յարուցեալ եւ գերակայ դուք ո՛վ Քրիստոսասէրքդ թագաւորք. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Գերակայ ապականութեան յայտնեցաւ։ Գերակայ փորձութեանց գտեալ. (Նար. մծբ.։)
Այսմ որ յոքունց գոլ գերակայ՝ նախ նստելոց յաթոռ նորայ. (Յիսուս որդի.։)
Ամփոփեալ ի տեղի գերակայիցն։ Բարձրացուցեր ի ստորայնոցս գերակայիցն կայանս. (Շար.։)
Անդանօր հրաշապէս եւ եւս քան զէսն գերակայից եւ որդիքն լուսոյ դաւանին. (Նար. մծբ.։)
vexatious, proud, tiresome, crabbed, cross.
Դառնաբար ի վերայ նորա սաստկացուցանել զաշխարհն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)
Անողորմ եւ դառնաբարոյ. (Բրսղ. մրկ. ՟Ժ՟Ե։)
that produces bitterness.
Որ բերէ յիւրմէ կամ յինքեան զդառն ինչ. դառնորակ. դառն.
Տունկ, ծառ, թզենի դառնաբեր. (Ագաթ.։ Կոչ. ՟Բ. Սարգ. յկ. ՟Թ։ Նար. երգ.։ Ոսկիփոր.։)
Դառնաբեր վիժանք կամ վիժակք (որպէս զջուրն որ ի մեռայն). (Անյաղթ բարձր.։ Անան. եկեղ.։ Լծ. ածաբ.։)
Դառնաբեր մեղք, յանցանք, կեանք. (Շ. բարձր.։ Թէոդոր. խչ.։)
very bitter;
—, —ս, bitterly.
Փայտ ընկէց յակն աղբերն, որ հոսէր դառնագոյն. (Շ. բարձր.։)
bitter remedy.
Դառն դեղ (որպէս դնի ի յն)
that has dangerous venom.
Որ ունի զթոյն դառնութեան. թունաւոր.
full of bitterness.
groaning bitterly, painfully.
Որոյ դառնակորոչ չարալլուկ հեծմամբ վճարեալ զոգին. (Փարպ.։)
bitter, painful.
that has a bitter taste, bitter, sharp, acrid, harsh, sour.
inhuman, cruel.
bitter, harsh.
Զդառնահոսան ջրոցն ծորումն. (Անան. եկեղ։)
that stinks.
Որոյ հոտն է անախորժ. չարահոտ. ժանտ. սաստիկ. հոտած, կծու.
Ի ցրտանալ հիւսիսոյ, եւ ի դառնահոտ փչելոյ։ Ի դառնահոտ փչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն. (Խոր. ՟Բ. 6. 36։)
to turn, to turn about, to return, to go or come hack again;
to repair;
to be converted;
— յետս or ընդ կրունկն, to recede;
ընդէմ —, to object, to resist, to oppose;
— ի քրիստինէութիւն, to become a christian;
— առ Տէր, to repent, to reform;
— յաստուծոյ, to rebel against God;
— աւուր, to draw towards night;
ի — տարւոյն, the year after;
ի ղէն —, to arm one's self, to take arms.
(յորմէ իտալ. դօռնա՛րէ). ἁναστρέφομαι revertor, redeo Գալ անդրէն՝ ուստի եղեւ մեկնիլ. շրջել զերեսս եւ զգնացս յայլ կողմն.
Դառնայ զգարդմանայ ձորով. (Խոր. ՟Գ. 60։)
Հող էիր, եւ ի հող դարձցիս։ Զգաւազանն՝ որ դարձաւ յօձ։ Դարձցիս յայր այլ։ Դարձցին ձորք նորա ի ձիւթ։ Դարձան երեսք ամենայն ի գոյն դալկան։ Դարձան ի սուգ օրհնութիւնք պարուց մերոց։ Զիա՞րդ դարձար ինձ ի դառնութիւն որթդ օտարացեալ։ Ի գութ դարձաւ։ Սրտմտութիւն բարկութեան յողորմութիւն դարձաւ.եւ այլն։
Դառնան ջուրք ի կարկուտ եւ ի ձիւն եւ ի սառն, եւ որթն դառնայ ի գինի. (Եփր. ծն.։)
of a painful or violent death.
Դառնամահ տանջանք։ Զդառնամահ սատակումն։ Ի դառնամահ որոգայթս։ Դառնամահ մեռանել. (Եփր. խոստ. եւ այլն։ Մանդ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։ Լմբ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)
to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.
Դառնասցի յորովայն քո, այլ ի բերան քո է քաղցր. (Յայտ. ՟Ժ. 9. 10։)
Որոց ճաշակումն մանանային դառնացաւ ի կոկորդս նոցա. (Անան. եկեղ։)
Դառնացեալք ոգւով իբրեւ զարջ որդէկոտոր ի դաշտի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։)
rough, violent;
bad, venemous.
Դառնաշունչ հողմ, օդք, մրրիկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։ Նար. ՟Կ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 68։ Ճ. ՟Ա.։)
Մահ տղայոցն, որ ի դառնաշունչ հրամանէ հերովդէի. (Ոսկ. ես.։)
deep, mortal (wound).
Ի չար նետից նորա, եւ ի դառնավէր հարուածոցն. (Մանդ.։)
whose root is bitter.
vexatious, offensive, irritating, maddening.
Զդառնացօղս՝ որ բնակեալ են ի գերեզմանս։ Ազգ չար եւ դառնացօղ։ Մի՛ լինիր դառնացօղ իբրեւ զտուն դառնացողաց. (Սղ. ՟Կ՟Է. ՟Հ՟Է։ Եզեկ. ՟Բ. եւ ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ. եւ այլն։)
to imbitter;
to sour, to irritate, to offend, to tire, to displease.
Կենդանի է ... ամենակալն, որ դառնացոյց զանձն իմ։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Դառնացոյց զթագաւորս բազումս, եւ ուրախ արար զյակոբ ի գործս իւր. (Յոբ. ՟Հ՟Է. 2։ Հռութ. ՟Ա. 20։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 7։)
Դառնացուցանէին զիսահակ եւ զռեբեկա. Փորձեցին դառնացուցին զաստուած բարձրեալ։ Դառնացուցանել զիս գործովք ձեռաց իւրոց։ Դառնացուցեր զբանն տեառն (այսինքն հեստեցեր ի բանէն). եւ այլն։
that imbitters, irritates.
Իրք փորձութեանց ամենայն տրտմեցուցիչք են եւ դառնացուցիչք։ Կրեն զչարչարանս եւ զտուգանս, եւ զայլ ամենայն դառնացուցիչսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
endive;
wild lettuce;
bitter.
πικρίς picris, amarago, lactuca agrestis Բանջար դառն, որ ի սուրբ գիրս Եղէգ ասի. լեղի մառօլ. եբր. մեռօրիմ.
ԴԱՌՆԻՃ ա. որպէս Դառն.
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
Ողկոյզ նոցա դառնութիւն։ Լցոյց կամ արբոյց զիս դառնութեամբ։ Դառնութիւն մաղձի։ Խիթք դառնութեան (յն. դառն)։ Դառնութիւն եւ բարկութիւն։ Դառնութիւն անձին։ Ոչ ունի դառնութիւն տնակցութիւն նորա. եւ այլն։
Գոյժ կամ գործ կամ հնարք դառնութեան. այսինքն դառն, չար. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 55։)
Դառնութեամբ յանդիմանէին զամպարշտութիւն թագաւորին. այսինքն դառնապէս, չարաչար. (Ճ. ՟Ա.։)
chorister, master of the choir.
Զոր մի ոք ի կարգեալ դասագլխացն ի դաւթէ երգէր. (Լմբ. սղ.։)
Դասագլուխ ունելով զնա՝ զնորայսն ասեմք (երգով) ուղղութիւնս. (Ճ. ՟Գ.։)
to enrol ones self.
Դասագրեցան յորդիս լուսոյ. (Ասող. ՟Գ. 5։)
deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.
λειποτάκτης desortor Որ ելիք կամ լքանէ զդաս զինուորութեան իւրոյ, կամ զպաշտաման.
Դասալիքն, որ ի գնդէն յատուկ դարձաւ ի փախուստ. (Պիտ.։)
Եթէ զինուորիմք քրիստոսի, ո՛չ լիցուք դասալիք. (Ոսկ. ղկ.։)
Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)
ordered, assembled.
Դասախումբ ժողովոյն ի քեզ հաւատացելոց. (Թէոդոր. խչ.։)
ordinal;
classical;
arranged, divided.
τακτικός ordinalis Ուր գոյ կարգ դասուց. յայտարար կարգի դասաւորութեան. որպէս ըստ քերականաց՝
Դասական (անուն) է, որ զդաս յայտնէ. առաջին, երկրորդ եւ այլն։ Դասականն (մակբայ). յետ այսորիկ, յառաջագոյն, մի ըստ միոջէ. եւ այլն. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)
Չորեքհարիւր հազարաց դասականաց, եւ երեսուն հազարաց դասականաց յուդայ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 4։)
order, class.
Դաս կարգաւոր. կարգ. որ եւ ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒԹԻՒՆ.
Ի դասակարգէ աբիայ. (Ղկ. ՟Ա. 5.) իմա՛ զօր ըստ օրէ պաշտօնն, որ եւ ՕՐԱՄՈՒՏ ասի։ յն. ἑφημερία.
to put in order, to associate, to enrol.
συντάττω coordino Կարգել ի դաս. անցուցանել ի կարգ եւ ի համար. դասաւորել. դասակցել.
admission, company.
Կցորդք դասակցութեանցն վեհից։ Միախումբ դասակցութեամբ։ Առ դասակցութեան հարանցն հրաշալիք։ Ընդդիմաբանիցն դասակցութիւնք։ Դասակցութեան դժնէից մարդոց համաբան. (Նար.։)
Խաչն է ճշմարիտ հաւատոց դասակցութիւն. (Եպիփ. խչ.) այսինքն միաբանօղ ի ճշմարիտ հաւատս, կամ ի մի զինուորութիւն հոգեւոր։
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
ταξίαρχος, ταξιάρχης ordinum ductor, praefetus cohortis, tribunus, centurio Պետ եւ գլուխ դասու յոր եւ է կարգի. դասագլուխ. պարագլուխ. մանաւանդ՝ Զօրագլուխ, կամ հազարապետ.
Յորժամ փողն նշանակէ զօրավարին, դասապետն զդասն կազմէ. (Արիստ. աշխ.։)
Զօրավարք, հեծելապետք, եւ ազգագլուխք, եւ հետեւակ ցեղիցն դասուց զարդարողք ... որպէս եւ բազումք, դասապետս մականուանեն զսոսա սոցունց։ Զօրավարացն եւ դասապետացն, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զինուորք ընդ դասապետսն։ Հաճոյ եղեալք դասապետին. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Դատաւորն եւ դասապետն ի միասին գոլով. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
to be the first or chief in an assemblage.
Ընդ նոսին դասապետեալ փառաւորապէս. (Նար. յովէդ.։)
office of a master of the choir;
hierarchy.
ταξιαρχία ordinis, vel cohortis praefectura Կարգապետութիւն. դասակարգութիւն. կարգաւորութիւն ըստ աշտիճանաց. դաս կամ քահանայապետութիւն երկնային զօրաց.
Անհամար դասապետութեամբ (զօրաց) որպէս զմարախ. (Ուռհ.։)
to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.
(լծ. յն. դա՛սսօ. թ. տէզմէք ... ). τάσσω, τάττω ordina, colloco, constituo Կարգել ի մի դաս. կարգաւորել. զետեղել. ի համար անցուցանել. դասաւորել. դասակարգել, դասակցել. շարադասել.
Սիրով դասեցայ սգաւորացն այնոցիկ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
place where one rests the wrist or hand.
Ի փորուածէ բեւեռացն դաստակետեղք ձեռացն ... կարմրացեալ ներկան. (Անյաղթ բարձր.։)
exquisite food or cakes.
(եթէ չկայցէ սխալ գրչի). Թուին ձեռագործք ճարտարք ի պէտս սեղանոց.
place of educa-tion;
preceptor.
Տեղի եւ գործի դաստիարակութեան. կրթարան, եւ կրթիչ.
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
παιδαγωγέω, παιδεύω instruo pueros, instituo, eudio, moderor, deduco Կրթել որպէս դաստիարակ. հրահանգել. ուսուցանել. խրատել. առաջնորդել իբր ձեռամբացի. ուղղել. ուսումն եւ մարդավարութիւն սորվեցընել, ճամբա բերել.
Միանձունք զորովայնս դաստիարակեցին պարկեշտութեամբ. (ՃՃ.։)
education, instruction, discipline;
pedagogy.
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
պ. տատ. κρίσις judicium որ եւ Դատաստան, Դատումն, Դատողութիւն. Հանդիսական քննութիւն իրաւանց. վէճ եւ խնդիր յատենի. վճիռ արդարութեան։ Իրաւունք.
Ամենայն այր՝ որոյ էր դատ։ Ինքնին տէր ի դատ եկեսցէ ընդ ծերս ժողովրդեան իւրոյ։ Առաջի խաղտեաց դատ վարէին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 2։ Ես. ՟Գ. 14։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 47։)
Ի դատ կացեալ առաջի գէորգեայ. (Լաստ. ՟Բ։)
Եդ զձորձսն յովսեփու առ ինքն, եւ ի դատ պահէր առն իւրում. (Եփր. ծն.։)
ԴԱՏ ԱՌՆԵԼ. δικάζω judico, ἑκδικέω vindico Դատել. իրաւունս առնել ումեք, կամ ընդ մէջ սորա եւ նորա. եւ վրէժ. խնդիր լինել։ (Ծն. ՟ժզ. 5։ Սղ. ՟ի՟ե. 1։ ՟Ա. Թագ. ՟իդ. 13։ Ղկ. ՟ժը. 3։)
ԴԱՏ ԽՆԴՐԵԼ կամ ԱՌՆՈՒԼ. Վրէժ խնդրել կամ առնուլ՝ դատաստանաւ։ (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Շ. ՟ա. յհ. ՟խը։)
to accuse, to denounce;
to oppose.
Զխոցողացն զինուորութեանց դատախազեցից. (Նար. ՟Ի՟Բ։)
Ոչ որպէս դատապարտեալ, այլ որպէս դատախազեալ. (ՃՃ.։)
cf. Դատախազանք.
Դատախազութեամբ ունէր զթագաւորութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։) յն. ո՛չ իրաւամբ։
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
ψήφισμα, ψῆφος decretum, sententia, suffragium, calculus Կնիք դատի, մանաւանդ դատապարտութեան. վճիռ. դատավճիռ. քուեայ. որոշումն ատենի.
Դատակնիք վճռիս այսորիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Դատակնիք հատուցման, կամ մահու, կամ յանդիմանութեան։ (եւ ի լաւ անդր,) Շնորհեա՛ ինձ, որպէս դատակնիք բանին քո վճռեաց, եւ այլն. (Նար.։)
Արար մահկանացուս զմեզ վասն դատակնքին՝ որ եդաւ ի վերայ մեր. (Իգն.։)
condemned;
crime;
— առնել, to condemn, cf. Դատապարտեմ;
— լինել, to be condemned.
Դատապա՛րտ էր դատաստան նորա, եւ անարգագոյն՝ յարգանք նորա. այսինքն դատապարտելի, անիրաւ։
παρέδικος, κατάκριτος, ὐπεύθυνος obnoxius, condemnatus Պարտաւորեալն ի դատի. պատժապարտ. պարտաւոր. վնասապարտ. յանցաւոր.
Զի որ սպանանէ՝ դատապարտ է. (Եփր. համաբ.։)
Դատապարտն խորշի ցուցանել զոր մեղաւն. (Մխ. դտ.։)
Դու դատաւոր, եւ նոքա դատապարտք. (Մխ. երեմ.։)
Ես դատապարտ, եւ ի վերայ ձեր ողորմութիւն եղեւ. (Ածազգ. ՟Գ։)
Այնք՝ որք ոչ հաւատային, դատապարտս զնոսա ասէր. յն. դատապարտելիս գոլ։
ԴԱՏԱՊԱՐՏ ԱՌՆԵԼ. Դատապարտել. պարտաւորել. (Հռ. ՟ը. 34։ Նար. ՟ժա։)
Յորժամ զայլս դատիցես, եւ դու նմին դատապարտի պատժապարտ իցես. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
to condemn, to damn, to censure, to reprobate;
to sentence, to execute.
κατακρίνω, καταδικάζω dmno, condemno Դատաստանաւ պարտաւոր առնել. պատժապարտ կամ մահապարտ վճռել. յանցաւոր ցուցանել կամ համարել. պարտաւորել. դատապրտել, վճիռ տալ՝ որ պատիճը գտնայ.
Ոչ դատապարտէ զնա, յորժամ դատի զնա։ Զանմեղս, կամ զանպարտսն դատապարտէիք։ Դատապարտեսցեն զնա ի մահ։ Որով դատիս զընկերն, զանձն քո դատապարտես։ Զի եթէ զանձինս քննէաք, ապա ոչ դատապարտէաք (կր).եւ այլն։
Իրաւի դատապարտեցաւ այրն ըստ արժանի գործոց իւրոց. (Եղիշ. ՟Է։)
that condemns;
that damns.
Դատապարտօղ. որ դատապարտէ։ (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ծ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
condemnation, damnation, perdition.
κατάκριμα, κατάκρισις damnatio, condemnatio Դատապարտելն, եւ -իլն. պարտաւորութիւն. պատժապարտութիւն. մահապարտութիւն։ ... (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 27։ Հռ. ՟Ե. 16. 18։ ՟Բ. Կոր. ՟Գ. 9։ ՟Է. 3։)
Եւ մի՛ բաժակ քո կողիցդ արեան ի դատապարտութիւն եղիցի։ Կորստեան, սատակման, ի մահ դատապարտութեան։ Ոչ ի փայտ դատապարտութեան սեւեռեալ. (եւ այլն. Նար.։)