invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.
· Calfa
Փարթամութիւն մեր այսմ գործոյ է, զոր պօղոս անվաւեր առնէ. այսինքն ի դերեւ հանէ. (Ոսկ. գծ.։)
insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.
· Calfa
intolerabilis, molestus. Անբերելի, այսինքն անըմբռնելի. անկարելի. ծանր. եւ Դժուարին. անհնարին. չէքիլմէզ. թէհամմիւշ օլունմազ. գապիլսիզ.
forest, wood;
— փոքր, grove, copse, thicket;
— թաւ, thickest part of a forest;
վերակացու անտառի, ranger of a forest, forester.
· Calfa
Հուր եկեր միանգամայն եւ փշրեաց զմայր մարդկեղէն անտառաց. այսինքն բազմութեան. (Յհ. կթ.։)
Պաճուճեաց զանտառս արտեւանացն. այսինքն զհոծութիւն մազից նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
s. adj. strong, tough;
thick;
bushy;
woody.
· Calfa
Յանտառախիտ լեռնէ, այսինքն ի կուսէն՝ որ է յանտառախիտ բնութենէ մարդկութեանս. (Ճ. ՟Ժ.։)
become a forest, overgrown with wood.
· Calfa
ὐλομανοῦσα. frondibus luxurians. Մոլեալ, այսինքն յանչափս ուռճացեալ ոստովք (փշոց), կամ մոլախոտիւք իբրեւ զանտառ.
immaterial, incorporeal.
· Calfa
Տարակուսին հրեշտակք՝ անտանելի զայս բնութիւնս գիտելով այնմ անտարր տարողութեան. այսինքն աննիւթական աստուածութեանն, որ կրէ զամենայն եւ այլն. (Նար. երգ.։)
cf. Անտարր.
· Calfa
Անտարրական սրով կրտէին զնա ընդ մէջ. այսինքն նզովիւք. (Կանոն.։)
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
· Calfa
Ոչ եւ զմի յայսցանէ կարասցես ինձ յանտեղեաց տալ. այսինքն անտեղի ցուցանել. (Սարկ. հանգ.։)
hard, inflexible.
· Calfa
Աննշան առ տիպս է անտեղի տալի. այսինքն կարծրն անգծելի. (Նիւս. կազմ.։)
absurdity, extravagance, incongruity, unsuitableness, unfitness, impropriety.
· Calfa
Պատկերացոյց ինքեան զեղեալն անտեղութեամբն, (զի) ո՛չ է ի տեղւոջ վերայ, որպէս ինքն աստուած է. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Անտեսական.
· Calfa
Որ է պատկեր աներեւոյթին աստուծոյ. եթէ կերպարան է անտեսանելւոյ, ապա եւ ինքն անտեսանելի է։ Աներեւոյթ է թշնամին, եւ անտեսանելի է հոգին՝ որ առնու զվէրսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14. 22։)
invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.
· Calfa
Եւ ինքն յաչաց հողեղինի՝ անտեսութեան ամպով ծածկի. (Շ. խոստ.։)
without master or governor;
unassisted, forlorn, abandoned.
· Calfa
ԱՆՏԵՐՈՒՆՉ կամ ԱՆՏԷՐՈՒՆՉ. (գրի եւ ԱՆՏԵՐՈՒՉ) ἁδέσπωτος, ἅναρχος. domino velprincipe carens. Անտէր. որ չէ ընդ տէրութեամբ. ազատ. ինքնագլուխ. եւ Անգլուխ. զրկեալ ի տէրութենէ. անիշխան.
free, independent;
cf. Անտերունչ.
· Calfa
Ոգին անտէր է եւ ինքնիշխան՝ ինքեան կամօք եւ ինքնակալութեամբ մատակարարեալ։ Անտէր իրք են առաքինութիւնդ, եւ կամաւոր. Անտէր է առաքինութիւնն, եւ կամաւոր, եւ յամենայն հարկաւորութենէ ազատ. (Նիւս. կազմ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը. եւ երգ։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Անտէր եւ ինքնատէր (աստուած միայն). (Սկեւռ. աղ.։)
ἁδέσπωτος. domino carens, non habens dominum, nullius imperio mancipatus. որ եւ ԱՆՏԵՐՈՒՆՉ. Ազատ. ոչ ստրուկ. ինքնիշխան. ինքնագլուխ.
young;
childish.
· Calfa
Անտի անդր նոր երկինք, եւ նոր երկիր լինին. այսինքն յայնմհետէ, այնուհետեւ. λοιπόν. in posterum. (Կոչ. ԺԶ։)
Անտի իսկ (այսինքն յայնմ իւղոյ) օծանէին. (Ագաթ.։)
ԱՆՏԻ, իք, ից, իօք. ὀ, ἠ, τὸ ἑκεῖθεν. qui, quae quod inde, ibi, futurus, -a, -um. Որ ինչ է անդ կամ անդանօր. այսինքն հանդերձեալն. ախրէթտէքի ախրէթ.
antichrist.
· Calfa
Յետ քրիստոսի անտիքրիստոսն, այսինքն է նեռնն, հակառակ քրիստոսի. (յն. մի բառ). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
inseparable.
· Calfa
Անտղելի ինքնակայութիւն։ Շարակցեալ անտղելի եւ անճառելի միաւորութեամբն. (Թէոդոր. խչ.։)
clavicle, collar-bone.
· Calfa
որ եւ ԱՆԴՐԱԿ. զոր տեսցես. κλείς սեռ. κλείδος. clavis (կամ junctura, jugulus ) (լծ. թ. փիլիտ, փիլատէ) ռմկ. ախլագ, կղպակ. որպէս թէ Անուր փոքրիկ. այսինքն Ոսկերք պարանոցին ի ձեւ անրոյ կամ աղխից, որովք զօդին ուսք ընդ վզին, եւ թեւք ընդ ուսս. Վզին առջեւի ոսկորները.
abortive;
Easter;
cf. Անցք.
· Calfa
πάσχα. pascha. Որ եւ ԱՆՑԱՐԱՆ. այսինքն Զատիկ հրէից. պասէք. ֆասէգ.
to pass;
to flow, to run;
to pass away, to end, to cease;
to passover, to omit;
— զանցանել, to exceed;
to surpass, to excel, cf. Գերազանցեմ, cf. Յառաջատեմ;
զբանիւ՝ ըստ հրամանն, to infringe, to transgress, to violate, to break;
— ընդ մէջ, to cross;
to pierce, to penetrate;
— վերստին, to repass;
—ի տեղի այլոյ, to succeed;
— ընդոստ, to leap;
— արագ, to hasten;
— զաւուրբք, to grow old, cf. Ծերանամ, cf. Պառաւեմ, cf. Զառամանամ;
— ճրագի, to be extinguished;
— ժամանակի, to elapse;
— անցից, to happen;
— յաշխարհէ, to die, to expire;
հասանել —, to cross, to traverse;
— ըստ չափ՝ ըստ սահման, to surpass, to exceed, to go beyond the limit;
հապճեպ զբազում իւիք, to pass rapidly over many things;
սակաւ ինչ — բանիւ, to speak briefly.
· Calfa
Զանցեալն ինչ ի նմանէ անըմբերելի ընդ ինքն կիրս. (Պիտ.։)
Ընդ նոյն ինքն իրս աշխարհավարութեան անցանել փորձիւ. (Պիտ.։)
Ամենեքին անցին ընդ կինն. (Երզն. մտթ.) այսինքն մերձեցան եօթն արք, եւ անզաւակ մնացին։
Ես ծեր եմ, եւ կին իմ անցեալ զաւուրբք իւրովք։ Սա ինքն անցեալ էր զաւուրբք բազմօք. (Ղկ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 36։)
healthy, free from pain;
insensible;
without pain.
· Calfa
Պա՛րտ է նմա, զի ինքն անցաւ եւ առանց վշտի իցէ. (Ոսկ. ես.։)
Անարատ մտօք եւ անցաւ անձամբ (այսինքն հոգւով) ծառայել աստուծոյ ճշմարտի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
s. adj. passenger, traveller;
fugitive, transitory, perishable, temporal, frail, vain.
· Calfa
Զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց. այսինքն անցելոց մինչեւ ի գալուստ քրիստոսի. (Շար.։)
"to pass, to cause to pass;
to transmit;
to dissipate, to drive away;
to consume, to employ;
to transport;
to carry back;
to pierce;
to twine;
to enchase;
to omit, to pass over;
to surpass, to excel;
— զմեղս, to pardon sins;
— զաւուրս՝ զժամանակ կենաց, to pass away the time, to live;
— զճրագ՝ զհուր, to extinguish or put out the candle or fire;
— ընդ սուր՝ ի սայր սուսերի, to put to the sword;
— դրամ փոխանակալ or ի ձեռն դրամափոխութեան, to remit money, to send letters of change;
— զզաւակն, to miscarry in child-birth;
— զանցուցանել, to excel, to surpass, cf. Անցանեմ զանցանել;
— ընդ թիւ, to count, to enumerate;
— զցասումն, to appease anger;
— զքննութիւն իւր, to pass one's examination;
չարիս — ընդ, to hurt some one."
· Calfa
Զանէծս անցուցանել ընդ արդարս (այսինքն յարդարոց). (Փարպ.։)
negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.
· Calfa
Անփոյթ եղեւ նոցա զիրացն. այսինքն չեղեւ փոյթ. (Վրդն. պտմ.։)
that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.
· Calfa
Զայսլ խրատեմ, եւ ես ինքն անփորձ եմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Անփորձ բարեաց (այսինքն անմասն ի բարեաց). (Յիսուս որդի.։)
Եւ երեւիս որպէս զյոբն՝ անփորձդ (այսինքն չեւ փորձեալ ի դիւէ), եւ յետ փորձանացն՝ արդար. (Լմբ. սղ.։)
indestructible, indissoluble;
insoluble;
inherent;
indissolubly.
· Calfa
Անքակ ինքնութեանն. (Ագաթ.։)
indissolubility.
· Calfa
Զայս ուխտ եդեալ անքակութեամբ ընդ աստուծոյ։ Անքակութեամբ ունել զմիաբանութիւն։ Հանեալ անկանի (այսինքն հիւսի սիրով) անքակութեամբ ընդ զուգակցին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. եւ Եղիշ. յես.։)
without measure or quantity.
· Calfa
Ընդունի յինքն զանքանակն. (Լմբ. սղ.։)
Ոչ սահմանէ զզենումն, այլ թէ զենէ՛ք, եւ միշտ անքանակ. (Լմբ. պտրգ.) այսինքն անհատաբար։ Ասի եւ դիմաց երկնից ըստ ահաւոր մեծութեանն.
awake, wakeful, sleepless, watchful, — լինել, կալ to be awake;
to be wakeful, sleepless.
· Calfa
Անքուն է լոյսն՝ որ ի նմանէ է. (Իմ. ՟Ե. 10.) այսինքն որ տայ միշտ արթուն կալ իբրեւ ի լոյս տունջեան։
vase, vessel, pot;
box;
piece of furniture;
tool, instrument;
—ք խոհակերոցի, kitchen-range, set of pots and kettles, յ— առնուլ, խնդրել, to borrow;
յ— տալ, to lend.
· Calfa
Բրուտն յորժամ անօթ գործիցէ, ոչ ինքն անօթ լինի. (Եզնիկ.։)
Եւ արտասուացն անօթ բախեալ. այսինքն աչքն. (Շ. վիպ.)
Անօթ ընտրութեան (այսինքն ընտիր) է ինձ նա՝ կրել զանուն իմ. (Գծ. ՟Թ. 15։)
Գործեաւ վայելչականաւ փայտի անօթոյ (այսինքն ժամահարաւ) սաստիկս որոտացեր. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
slender;
rare;
fine, subtile, thin, delicate;
feeble, meager, lean;
light.
· Calfa
Մի՛ ինձ զանօսրիցն ասիցես (այսինքն զսակաւագիւտ օրինակաց). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Գ. 4։)
Բան տեառն պատուական էր, այսինքն չքնաղ՝ անօսր. (Ոսկ. եւ Կիւրղ. ես.։)
more or very thin, very subtile.
· Calfa
Ծանուցեալ թէ որքան է քոյդ անօսրագոյն խորհուրդ քան զնորայն։ Անօսրագունիւքն (այսինքն գաղտնագոյն մեղօք) խրատեն յանցանել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
iniquity, malice;
impiety.
· Calfa
Ամենայն որ զմեղս առնէ, նա եւ զանօրէնութիւնս առնէ. եւ ինքն իսկ մեղքն անօրէնութիւն է. (՟Ա. Յհ. ՟Գ. 4։)
Անդէն ի տան պահել (զկոյսն յղի) անօրէնութիւն համարէր. այսինքն հակառակ օրինաց ինչ. (Շ. մտթ.։)
to be iniquitous, to be unjust;
to sin, to transgress.
· Calfa
Զի մի՛ գերեալ քանդեսցի աշխարհս, եւ սուրբ եկեղեցիք անօրինեսցին. այսինքն անօրինաբար աւերեսցին, եւ այլն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
school-girl.
· Calfa
Վախճանեալ կինն տաբիթայ՝ աշակերտուհի էր (այսինքն հաւատացեալ ի ձեռն առաքելոց). (Ոսկ. գծ.։)
active, diligent.
· Calfa
Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) (Հ. կիլիկ.։)
cf. Աշխատաժիր.
· Calfa
Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) Հ. կիլիկ.։
diligently, carefully.
· Calfa
Աշխատասիրաբար կրթական ջանիւ զինքն զինէր. (Յհ. կթ.։)
Աշխատասիրաբար ամենայն սրբութեամբ մաքրեսցէ զինքն. (Լաստ. ընթերց.։)
diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.
· Calfa
Այլ ոչ եւս աշխատ առնիս ի մէնջ վասն գալոյ. այսինքն ոչ աշխատ առնեմք զքեզ. (Շ. թղթ.։)
to work, to take trouble, to toil, to labour.
· Calfa
Եդ զուս իւր յաշխատել։ Աշխատեցար ի բազում ճանապարհորդութիւնս քո։ Յոր եւ աշխատիմ պատերազմեալ։ Որ ոչն աշխատի, եւ կերիցէ մի՛։ Հողագործին աշխատելոյ (այսինքն աշխատողի) պարտ է նախ ի պտղոյն վայելել։ Էին աշխատեալք եւ ցրուեալք իբրեւ զոչխարս. եւ այլն։
Ողորմէր եւ եղուկ համարէր զաշխատեալսն (այսինքն զախտացեալսն). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort;
work, business;
exeroise;
fabrication;
— մտաց, stretch of the mind, intense application;
աշխատութեամբ, with difficulty, with great trouble.
· Calfa
Բազում աշխատութիւն ի տեղւոջն ցուցանիւր։ Արկանել զանձն յաշխատութիւն հոգեւոր։ Կալեալ է զմեզ բազում անգամ յաշխատութեան (այսինքն աշխատ արարեալ)։ Սաստիկ աշխատութեամբ հաւանեցուցեալ։ Հանգոյց զաշխատութիւնն. (Փարպ.։)
empress, queen, princess.
· Calfa
Թագուհի՝ ածող՝ այսինքն առաջնորդ աշխարհի. սուլթան.
conqueror;
monarch, emperor, prince.
· Calfa
Թէպէտ նոյն ինքն դժոխք շարժեսցին, թէպէտ աշխարհակալք խաւարիս. (Աթ. ՟Բ։)
conquest.
· Calfa
Թագաւորք յունաց աշխարհակալութեամբ, եւ այլն։ Կամելով զինքն միայն աշխարհակալութեան ցուցանել սկիզբն։ Աշխարհակալութիւնն ասորեստանի. (Խոր. ՟Ա. 1. 13. 20։)
worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.
· Calfa
Մեծի վրթանիսի, եւ ամենայն աշխարհականաց քոց խնդալ. այսինքն բնակչաց հայոց աշխարհին. (Խոր. ՟Գ. 5։)
worldly, profane;
secular, lay, temporal.
· Calfa
Զհեռաւոր աշխարհայինն (այսինքն զօտարականն) ի փառս բարձրութեան կարգէին. (Նար. խչ.։)
that created the world.
· Calfa
Աշխարհաստեղծն՝ ինքն արդարոյ երեւի. (Փիլ. ՟գ. մանկ.։)
policy;
secularlife.
· Calfa
Ընդ նոյն ինքն իրս աշխարհավարութեան անցանելով. (Պիտ.։)
cf. Յաշտ.
· Calfa
ԱՇՏ. Որպէս լծ. ընդ հյ. Ոշտ, ոստ. ոստնուլ. նստիլ. եւ թ. իւսթ այսինքն ի վերայ, ի վեր. այսինքն յոտին կալ, կամ նստեալ կալ, է արմատ յաջորդ բառից (=ԱՇՏԱՆԱԿ) ինչ. տե՛ս եւ ՈՍՏԻԿԱՆ (վերակացու)։